५४२. उमङ्गजातकं (५)

५९०. ‘‘पञ्चालो सब्बसेनाय, ब्रह्मदत्तोयमागतो;

सायं पञ्चालिया सेना, अप्पमेय्या महोसध.

५९१. ‘‘वीथिमती [पिट्ठिमती (सी. पी.), विद्धिमती (स्या.)] पत्तिमती, सब्बसङ्गामकोविदा;

ओहारिनी सद्दवती, भेरिसङ्खप्पबोधना.

५९२. ‘‘लोहविज्जा अलङ्कारा, धजिनी वामरोहिनी;

सिप्पियेहि सुसम्पन्ना, सूरेहि सुप्पतिट्ठिता.

५९३. ‘‘दसेत्थ पण्डिता आहु, भूरिपञ्ञा रहोगमा [रहोगता (स्या. क.)];

माता एकादसी रञ्ञो, पञ्चालियं पसासति.

५९४. ‘‘अथेत्थेकसतं खत्या, अनुयन्ता यसस्सिनो;

अच्छिन्नरट्ठा ब्यथिता, पञ्चालियं [पञ्चालीनं (बहूसु)] वसं गता.

५९५. ‘‘यंवदा-तक्करा रञ्ञो, अकामा पियभाणिनो;

पञ्चालमनुयायन्ति, अकामा वसिनो गता.

५९६. ‘‘ताय सेनाय मिथिला, तिसन्धिपरिवारिता;

राजधानी विदेहानं, समन्ता परिखञ्ञति.

५९७. ‘‘उद्धं तारकजाताव, समन्ता परिवारिता;

महोसध विजानाहि, कथं मोक्खो भविस्सति’’.

५९८. ‘‘पादे देव पसारेहि, भुञ्ज कामे रमस्सु च;

हित्वा पञ्चालियं सेनं, ब्रह्मदत्तो पलायिति’’ [पलायति (सी. स्या.)].

५९९. ‘‘राजा सन्थवकामो ते, रतनानि पवेच्छति;

आगच्छन्तु इतो [ततो (सी. स्या.)] दूता, मञ्जुका पियभाणिनो.

६००. ‘‘भासन्तु मुदुका वाचा, या वाचा पटिनन्दिता;

पञ्चालो च विदेहो च [पञ्चाला च विदेहा च (सी. पी.)], उभो एका भवन्तु ते’’.

६०१. ‘‘कथं नु केवट्ट महोसधेन, समागमो आसि तदिङ्घ ब्रूहि;

कच्चि ते पटिनिज्झत्तो, कच्चि तुट्ठो महोसधो’’.

६०२. ‘‘अनरियरूपो पुरिसो जनिन्द, असम्मोदको थद्धो असब्भिरूपो;

यथा मूगो च बधिरो च, न किञ्चित्थं अभासथ’’ [अभासित्थ (क.)].

६०३. ‘‘अद्धा इदं मन्तपदं सुदुद्दसं, अत्थो सुद्धो नरवीरियेन दिट्ठो;

तथा हि कायो मम सम्पवेधति, हित्वा सयं को परहत्थमेस्सति’’.

६०४. ‘‘छन्नञ्हि एकाव मती समेति, ये पण्डिता उत्तमभूरिपत्ता;

यानं अयानं अथ वापि ठानं, महोसध त्वम्पि मतिं करोहि’’.

६०५. ‘‘जानासि खो राज महानुभावो, महब्बलो चूळनिब्रह्मदत्तो;

राजा च तं इच्छति मारणत्थं [कारणत्थं (सी. पी.)], मिगं यथा ओकचरेन लुद्दो.

६०६. ‘‘यथापि मच्छो बळिसं, वङ्कं मंसेन छादितं;

आमगिद्धो न जानाति, मच्छो मरणमत्तनो.

६०७. ‘‘एवमेव तुवं राज, चूळनेय्यस्स धीतरं;

कामगिद्धो न जानासि, मच्छोव मरणमत्तनो.

६०८. ‘‘सचे गच्छसि पञ्चालं, खिप्पमत्तं जहिस्सति;

मिगं पन्थानुबन्धंव [पथानुपन्नंव (सी. स्या. पी.)], महन्तं भयमेस्सति’’.

६०९. ‘‘मयमेव बालम्हसे एळमूगा, ये उत्तमत्थानि तयी लपिम्हा;

किमेव त्वं नङ्गलकोटिवड्ढो, अत्थानि जानासि यथापि अञ्ञे’’.

६१०. ‘‘इमं गले गहेत्वान, नासेथ विजिता मम;

यो मे रतनलाभस्स, अन्तरायाय भासति’’.

६११. ‘‘ततो च सो अपक्कम्म, वेदेहस्स उपन्तिका;

अथ आमन्तयी दूतं, माधरं [मढरं (सी.), माधुरं (स्या.), माठरं (पी.)] सुवपण्डितं.

६१२. ‘‘एहि सम्म हरितपक्ख [हरीपक्ख (सी. पी.)], वेय्यावच्चं करोहि मे;

अत्थि पञ्चालराजस्स, साळिका सयनपालिका.

६१३. ‘तं बन्धनेन [तं पत्थरेन (सी. पी.), तं सन्थवेन (स्या.)] पुच्छस्सु, सा हि सब्बस्स कोविदा;

सा तेसं सब्बं जानाति, रञ्ञो च कोसियस्स च.

६१४. ‘‘‘आमो’ति सो पटिस्सुत्वा, माधरो सुवपण्डितो;

अगमासि हरितपक्खो [हरीपक्खो (सी. पी.)], साळिकाय उपन्तिकं.

६१५. ‘‘ततो च खो सो गन्त्वान, माधरो सुवपण्डितो;

अथामन्तयि सुघरं, साळिकं मञ्जुभाणिकं.

६१६. ‘कच्चि ते सुघरे खमनीयं, कच्चि वेस्से अनामयं;

कच्चि ते मधुना लाजा, लब्भते सुघरे तुवं’ [तव (सी. पी.)].

६१७. ‘कुसलञ्चेव मे सम्म, अथो सम्म अनामयं;

अथो मे मधुना लाजा, लब्भते सुवपण्डित.

६१८. ‘कुतो नु सम्म आगम्म, कस्स वा पहितो तुवं;

न च मेसि इतो पुब्बे, दिट्ठो वा यदि वा सुतो’’.

६१९. ‘‘अहोसिं सिविराजस्स, पासादे सयनपालको;

ततो सो धम्मिको राजा, बद्धे मोचेसि बन्धना’’.

६२०. ‘‘तस्स मेका दुतियासि, साळिका मञ्जुभाणिका;

तं तत्थ अवधी सेनो, पेक्खतो सुघरे मम’’.

६२१. ‘‘तस्सा कामा हि सम्मत्तो, आगतोस्मि तवन्तिके;

सचे करेय्य [करेय्यासि (सी.), करेयु (स्या.), करेय्यासि मे (पी.)] ओकासं, उभयोव वसामसे’’.

६२२. ‘‘सुवोव सुविं कामेय्य, साळिको पन साळिकं;

सुवस्स साळिकायेव [साळिकाय च (सी. पी.)], संवासो होति कीदिसो’’.

६२३. ‘‘योयं कामे [यं यं कामी (सी. पी.)] कामयति, अपि चण्डालिकामपि;

सब्बो हि सदिसो होति, नत्थि कामे असादिसो’’.

६२४. ‘‘अत्थि जम्पावती [जम्बावती (सी. स्या.), चम्पावती (क.)] नाम, माता सिविस्स [सिब्बिस्स (सी. पी.)] राजिनो;

सा भरिया वासुदेवस्स, कण्हस्स महेसी पिया.

६२५. ‘‘रट्ठवती [रथवती (सी. पी.), रतनवती (स्या.)] किम्पुरिसी, सापि वच्छं अकामयि;

मनुस्सो मिगिया सद्धिं, नत्थि कामे असादिसो’’.

६२६. ‘‘हन्द ख्वाहं गमिस्सामि, साळिके मञ्जुभाणिके;

पच्चक्खानुपदञ्हेतं, अतिमञ्ञसि नून मं’’.

६२७. ‘‘न सिरी तरमानस्स, माधर सुवपण्डित;

इधेव ताव अच्छस्सु, याव राजान दक्खसि [दक्खिसि (पी.)];

सोस्सि [सोस्ससि (सी.)] सद्दं मुदिङ्गानं, आनुभावञ्च राजिनो’’.

६२८. ‘‘यो नु ख्वायं तिब्बो सद्दो, तिरोजनपदे [तिरोजनपदं (पी. क.)] सुतो;

धीता पञ्चालराजस्स, ओसधी विय वण्णिनी;

तं दस्सति विदेहानं, सो विवाहो भविस्सति’’.

६२९. ‘‘एदिसो मा [नेदिसो ते (सी.)] अमित्तानं, विवाहो होतु माधर;

यथा पञ्चालराजस्स, वेदेहेन भविस्सति’’.

६३०. ‘‘आनयित्वान वेदेहं, पञ्चालानं रथेसभो;

ततो नं घातयिस्सति, नस्स सखी भविस्सति’’.

६३१. ‘‘हन्द खो मं अनुजानाहि, रत्तियो सत्तमत्तियो;

यावाहं सिविराजस्स, आरोचेमि महेसिनो;

लद्धो च मे आवसथो, साळिकाय उपन्तिकं’’ [उपन्तिका (सी. क.)].

६३२. ‘‘हन्द खो तं अनुजानामि, रत्तियो सत्तमत्तियो;

सचे त्वं सत्तरत्तेन, नागच्छसि ममन्तिके;

मञ्ञे ओक्कन्तसत्तं [ओक्कन्तसन्तं (स्या. पी. क.)] मं, मताय आगमिस्ससि’’.

६३३. ‘‘ततो च खो सो गन्त्वान, माधरो सुवपण्डितो;

महोसधस्स अक्खासि, साळिकावचनं इदं’’.

६३४. ‘‘यस्सेव घरे भुञ्जेय्य भोगं, तस्सेव अत्थं पुरिसो चरेय्य’’;

‘‘हन्दाहं गच्छामि पुरे जनिन्द, पञ्चालराजस्स पुरं सुरम्मं;

निवेसनानि मापेतुं, वेदेहस्स यसस्सिनो.

६३५. ‘‘निवेसनानि मापेत्वा, वेदेहस्स यसस्सिनो;

यदा ते पहिणेय्यामि, तदा एय्यासि खत्तिय’’.

६३६. ‘‘ततो च पायासि पुरे महोसधो, पञ्चालराजस्स पुरं सुरम्मं;

निवेसनानि मापेतुं, वेदेहस्स यसस्सिनो’’.

६३७. ‘‘निवेसनानि मापेत्वा, वेदेहस्स यसस्सिनो;

अथस्स पाहिणी दूतं, [नत्थि सी. पी. पोत्थकेसु] वेदेहं मिथिलग्गहं [नत्थि सी. पी. पोत्थकेसु];

एहि दानि महाराज, मापितं ते निवेसनं’’.

६३८. ‘‘ततो च राजा पायासि, सेनाय चतुरङ्गिया [चतुरङ्गिनिया (क.)];

अनन्तवाहनं दट्ठुं, फीतं कपिलियं [कम्पिल्लियं (सी. पी.)] पुरं’’.

६३९. ‘‘ततो च खो सो गन्त्वान, ब्रह्मदत्तस्स पाहिणि;

‘आगतो’स्मि महाराज, तव पादानि वन्दितुं.

६४०. ‘ददाहि दानि मे भरियं, नारिं सब्बङ्गसोभिनिं;

सुवण्णेन पटिच्छन्नं, दासीगणपुरक्खतं’’’.

६४१. ‘‘स्वागतं तेव [ते (सी.), तेपि (स्या.), तेन (पी.)] वेदेह, अथो ते अदुरागतं;

नक्खत्तंयेव परिपुच्छ, अहं कञ्ञं ददामि ते;

सुवण्णेन पटिच्छन्नं, दासीगणपुरक्खतं’’.

६४२. ‘‘ततो च राजा वेदेहो, नक्खत्तं परिपुच्छथ [परिपुच्छति (स्या. क.)];

नक्खत्तं परिपुच्छित्वा, ब्रह्मदत्तस्स पाहिणि.

६४३. ‘‘ददाहि दानि मे भरियं, नारिं सब्बङ्गसोभिनिं;

सुवण्णेन पटिच्छन्नं, दासीगणपुरक्खतं’’.

६४४. ‘‘ददामि दानि ते भरियं, नारिं सब्बङ्गसोभिनिं;

सुवण्णेन पटिच्छन्नं, दासीगणपुरक्खतं’’.

६४५. ‘‘हत्थी अस्सा रथा पत्ती, सेना तिट्ठन्ति वम्मिता [वम्मिका (स्या. क.)];

उक्का पदित्ता झायन्ति, किन्नु मञ्ञन्ति पण्डिता.

६४६. ‘‘हत्थी अस्सा रथा पत्ती, सेना तिट्ठन्ति वम्मिता [वम्मिका (स्या. क.)];

उक्का पदित्ता झायन्ति, किं नु काहन्ति [काहति (क.)] पण्डित’’.

६४७. ‘‘रक्खति तं महाराज, चूळनेय्यो महब्बलो;

पदुट्ठो ब्रह्मदत्तेन [पदुट्ठो ते ब्रह्मदत्तो (सी. स्या. पी.)], पातो तं घातयिस्सति’’.

६४८. ‘‘उब्बेधति मे हदयं, मुखञ्च परिसुस्सति;

निब्बुतिं नाधिगच्छामि, अग्गिदड्ढोव आतपे.

६४९. ‘‘कम्मारानं यथा उक्का, अन्तो झायति नो बहि;

एवम्पि हदयं मय्हं, अन्तो झायति नो बहि’’.

६५०. ‘‘पमत्तो मन्तनातीतो, भिन्नमन्तोसि खत्तिय;

इदानि खो तं तायन्तु, पण्डिता मन्तिनो जना.

६५१. ‘‘अकत्वामच्चस्स वचनं, अत्थकामहितेसिनो;

अत्तपीतिरतो राजा, मिगो कूटेव ओहितो.

६५२. ‘‘यथापि मच्छो बळिसं, वङ्कं मंसेन छादितं;

आमगिद्धो न जानाति, मच्छो मरणमत्तनो.

६५३. ‘‘एवमेव तुवं राज, चूळनेय्यस्स धीतरं;

कामगिद्धो न जानासि, मच्छोव मरणमत्तनो.

६५४. ‘‘सचे गच्छसि पञ्चालं, खिप्पमत्तं जहिस्ससि;

मिगं पन्थानुबन्धंव, महन्तं भयमेस्सति.

६५५. ‘‘अनरियरूपो पुरिसो जनिन्द, अहीव उच्छङ्गगतो डसेय्य;

न तेन मित्तिं कयिराथ धीरो [पञ्ञो (पी.)], दुक्खो हवे कापुरिसेन [कापुरिसेहि (क.)] सङ्गमो.

६५६. ‘‘यदेव [यं त्वेव (सी. स्या. पी.)] जञ्ञा पुरिसं [पुरिसो (स्या. क.)] जनिन्द, सीलवायं बहुस्सुतो;

तेनेव मित्तिं कयिराथ धीरो, सुखो हवे सप्पुरिसेन सङ्गमो’’.

६५७. ‘‘बालो तुवं एळमूगोसि राज, यो उत्तमत्थानि मयी लपित्थो;

किमेवहं नङ्गलकोटिवड्ढो, अत्थानि जानामि [जानिस्सं (सी. स्या. पी.)] यथापि अञ्ञे.

६५८. ‘‘इमं गले गहेत्वान, नासेथ विजिता मम;

यो मे रतनलाभस्स, अन्तरायाय भासति’’.

६५९. ‘‘महोसध अतीतेन, नानुविज्झन्ति पण्डिता;

किं मं अस्संव सम्बन्धं, पतोदेनेव विज्झसि.

६६०. ‘‘सचे पस्ससि मोक्खं वा, खेमं वा पन पस्ससि;

तेनेव मं अनुसास, किं अतीतेन विज्झसि’’.