५३५. सुधाभोजनजातकं (३)
१९२. ‘‘नेव किणामि नपि विक्किणामि, न चापि मे सन्निचयो च अत्थि [इधत्थि (स्या.)];
सुकिच्छरूपं वतिदं परित्तं, पत्थोदनो नालमयं दुविन्नं’’.
१९३. ‘‘अप्पम्हा अप्पकं दज्जा, अनुमज्झतो मज्झकं;
बहुम्हा बहुकं दज्जा, अदानं नुपपज्जति [न उपपज्जति (सी. पी.)].
१९४. ‘‘तं तं वदामि कोसिय, देहि दानानि भुञ्ज च;
अरियमग्गं समारूह [अरियं मग्गं समारुह (सी. पी.)], नेकासी लभते सुखं’’.
१९५. ‘‘मोघञ्चस्स हुतं होति, मोघञ्चापि समीहितं;
अतिथिस्मिं यो निसिन्नस्मिं, एको भुञ्जति भोजनं.
१९६. ‘‘तं तं वदामि कोसिय, देहि दानानि भुञ्ज च;
अरियमग्गं समारूह, नेकासी लभते सुखं’’.
१९७. ‘‘सच्चञ्चस्स हुतं होति, सच्चञ्चापि समीहितं;
अतिथिस्मिं यो निसिन्नस्मिं, नेको भुञ्जति भोजनं.
१९८. ‘‘तं तं वदामि कोसिय, देहि दानानि भुञ्ज च;
अरियमग्गं समारूह, नेकासी लभते सुखं’’.
१९९. ‘‘सरञ्च जुहति पोसो, बहुकाय गयाय च;
दोणे तिम्बरुतित्थस्मिं, सीघसोते महावहे.
२००. ‘‘अत्र चस्स हुतं होति, अत्र चस्स समीहितं;
अतिथिस्मिं यो निसिन्नस्मिं, नेको भुञ्जति भोजनं.
२०१. ‘‘तं तं वदामि कोसिय, देहि दानानि भुञ्ज च;
अरियमग्गं समारूह, नेकासी लभते सुखं’’.
२०२. ‘‘बळिसञ्हि सो निगिलति [निग्गिलति (सी. पी.)], दीघसुत्तं सबन्धनं;
अतिथिस्मिं यो निसिन्नस्मिं, एको भुञ्जति भोजनं.
२०३. ‘‘तं तं वदामि कोसिय, देहि दानानि भुञ्ज च;
अरियमग्गं समारूह, नेकासी लभते सुखं’’.
२०४. ‘‘उळारवण्णा वत ब्राह्मणा इमे, अयञ्च वो सुनखो किस्स हेतु;
उच्चावचं वण्णनिभं विकुब्बति, अक्खाथ नो ब्राह्मणा के नु तुम्हे’’.
२०५. ‘‘चन्दो च सूरियो च [सूरियो च (क.)] उभो इधागता, अयं पन मातलि देवसारथि;
सक्कोहमस्मि तिदसानमिन्दो, एसो च खो पञ्चसिखोति वुच्चति.
२०६. ‘‘पाणिस्सरा मुदिङ्गा च [मुतिङ्गा च (सी. स्या. पी.)], मुरजालम्बरानि च;
सुत्तमेनं पबोधेन्ति, पटिबुद्धो च नन्दति’’.
२०७. ‘‘ये केचिमे मच्छरिनो कदरिया, परिभासका समणब्राह्मणानं;
इधेव निक्खिप्प सरीरदेहं, कायस्स भेदा निरयं वजन्ति’’.
२०८. ‘‘ये केचिमे सुग्गतिमासमाना [सुग्गतिमाससाना (सी. पी.), सुग्गतासिसमाना (क.)], धम्मे ठिता संयमे संविभागे;
इधेव निक्खिप्प सरीरदेहं, कायस्स भेदा सुगतिं वजन्ति’’.
२०९. ‘‘त्वं नोसि ञाति पुरिमासु जातिसु, सो मच्छरी रोसको [कोसियो (स्या. क.)] पापधम्मो;
तवेव अत्थाय इधागतम्हा, मा पापधम्मो निरयं गमित्थ’’ [अपत्थ (क. सी. स्या. पी.)].
२१०. ‘‘अद्धा हि मं वो हितकामा, यं मं समनुसासथ;
सोहं तथा करिस्सामि, सब्बं वुत्तं हितेसिभि.
२११. ‘‘एसाहमज्जेव उपारमामि, न चापिहं [न चापहं (सी. पी.)] किञ्चि करेय्य पापं;
न चापि मे किञ्चि अदेय्यमत्थि, न चापिदत्वा उदकं पिवामि [उदकम्पहं पिबे (सी.)].
२१२. ‘‘एवञ्च मे ददतो सब्बकालं [सब्बकाले (क.)], भोगा इमे वासव खीयिस्सन्ति;
ततो अहं पब्बजिस्सामि सक्क, हित्वान कामानि यथोधिकानि’’.
२१३. ‘‘नगुत्तमे गिरिवरे गन्धमादने, मोदन्ति ता देववराभिपालिता;
अथागमा इसिवरो सब्बलोकगू, सुपुप्फितं दुमवरसाखमादिय.
२१४. ‘‘सुचिं सुगन्धं तिदसेहि सक्कतं, पुप्फुत्तमं अमरवरेहि सेवितं;
अलद्ध मच्चेहि व दानवेहि वा, अञ्ञत्र देवेहि तदारहं हिदं [हितं (स्या.)].
२१५. ‘‘ततो चतस्सो कनकत्तचूपमा, उट्ठाय नारियो पमदाधिपा मुनिं;
आसा च सद्धा च सिरी ततो हिरी, इच्चब्रवुं नारददेव ब्राह्मणं.
२१६. ‘‘सचे अनुद्दिट्ठं तया महामुनि, पुप्फं इमं पारिछत्तस्स ब्रह्मे;
ददाहि नो सब्बा गति ते इज्झतु, तुवम्पि नो होहि यथेव वासवो.
२१७. ‘‘तं याचमानाभिसमेक्ख नारदो, इच्चब्रवी संकलहं उदीरयि;
न मय्हमत्थत्थि इमेहि कोचि नं, यायेव वो सेय्यसि सा पिळन्धथ’’ [पिळय्हथ (सी. पी.)].
२१८. ‘‘त्वं नोत्तमेवाभिसमेक्ख नारद, यस्सिच्छसि तस्सा अनुप्पवेच्छसु;
यस्सा हि नो नारद त्वं पदस्ससि, सायेव नो हेहिति सेट्ठसम्मता’’.
२१९. ‘‘अकल्लमेतं वचनं सुगत्ते, को ब्राह्मणो संकलहं उदीरये;
गन्त्वान भूताधिपमेव पुच्छथ, सचे न जानाथ इधुत्तमाधमं’’.
२२०. ‘‘ता नारदेन परमप्पकोपिता, उदीरिता वण्णमदेन मत्ता;
सकासे [सकासं (क.)] गन्त्वान सहस्सचक्खुनो, पुच्छिंसु भूताधिपं का नु सेय्यसि’’.
२२१. ‘‘ता दिस्वा आयत्तमना पुरिन्ददो, इच्चब्रवी देववरो कतञ्जली;
सब्बाव वो होथ सुगत्ते सादिसी, को नेव भद्दे कलहं उदीरयि’’.
२२२. ‘‘यो सब्बलोकच्चरितो [सब्बलोकं चरको (सी. स्या. पी.)] महामुनि, धम्मे ठितो नारदो [नारद (स्या.)] सच्चनिक्कमो;
सो नोब्रवि [ब्रवी (सी. स्या. पी.)] गिरिवरे गन्धमादने, गन्त्वान भूताधिपमेव पुच्छथ;
सचे न जानाथ इधुत्तमाधमं’’.
२२३. ‘‘असु [असू (स्या.)] ब्रहारञ्ञचरो महामुनि, नादत्वा भत्तं वरगत्ते भुञ्जति;
विचेय्य दानानि ददाति कोसियो, यस्सा हि सो दस्सति साव सेय्यसि’’.
२२४. ‘‘असू हि यो सम्मति दक्खिणं दिसं, गङ्गाय तीरे हिमवन्तपस्सनि [हिमवन्तपस्मनि (सी. पी. क.)];
स कोसियो दुल्लभपानभोजनो, तस्स सुधं पापय देवसारथि’’.
२२५. ‘‘स [सो (स्या.)] मातली देववरेन पेसितो, सहस्सयुत्तं अभिरुय्ह सन्दनं;
सुखिप्पमेव [स खिप्पमेव (सी. पी.)] उपगम्म अस्समं, अदिस्समानो मुनिनो सुधं अदा’’.
२२६. ‘‘उदग्गिहुत्तं उपतिट्ठतो हि मे, पभङ्करं लोकतमोनुदुत्तमं;
सब्बानि भूतानि अधिच्च [अतिच्च (सी. पी.)] वासवो, को नेव मे पाणिसु किं सुधोदहि.
२२७. ‘‘सङ्खूपमं सेतमतुल्यदस्सनं, सुचिं सुगन्धं पियरूपमब्भुतं;
अदिट्ठपुब्बं मम जातु चक्खुभि [जातचक्खुहि (सी. पी.)], का देवता पाणिसु किं सुधोदहि’’.
२२८. ‘‘अहं महिन्देन महेसि पेसितो, सुधाभिहासिं तुरितो महामुनि;
जानासि मं मातलि देवसारथि, भुञ्जस्सु भत्तुत्तम माभिवारयि [मा विचारयि (सी. पी.)].
२२९. ‘‘भुत्ता च सा द्वादस हन्ति पापके, खुदं पिपासं अरतिं दरक्लमं [दरथं किलं (स्या.), दरथक्खमं (क.)];
कोधूपनाहञ्च विवादपेसुणं, सीतुण्हतन्दिञ्च रसुत्तमं इदं’’.
२३०. ‘‘न कप्पती मातलि मय्ह भुञ्जितुं, पुब्बे अदत्वा इति मे वतुत्तमं;
न चापि एकास्नमरीयपूजितं [एकासनं अरियपूजितं (सी. पी.)], असंविभागी च सुखं न विन्दति’’.
२३१. ‘‘थीघातका ये चिमे पारदारिका, मित्तद्दुनो ये च सपन्ति सुब्बते;
सब्बे च ते मच्छरिपञ्चमाधमा, तस्मा अदत्वा उदकम्पि नास्निये [नास्मिये (सी. पी.)].
२३२. ‘‘सो हित्थिया वा पुरिसस्स वा पन, दस्सामि दानं विदुसम्पवण्णितं;
सद्धा वदञ्ञू इध वीतमच्छरा, भवन्ति हेते सुचिसच्चसम्मता’’ [सम्मसम्मता (सी.)].
२३३. ‘‘अतो मता [मुता (सी. पी.)] देववरेन पेसिता, कञ्ञा चतस्सो कनकत्तचूपमा;
आसा च सद्धा च सिरी ततो हिरी [सिरी हिरी ततो (पी.)], तं अस्समं आगमु [आगमुं (सी. पी. क.)] यत्थ कोसियो.
२३४. ‘‘ता दिस्वा सब्बो परमप्पमोदितो [सब्बा परमप्पमोदिता (स्या.)], सुभेन वण्णेन सिखारिवग्गिनो;
कञ्ञा चतस्सो चतुरो चतुद्दिसा, इच्चब्रवी मातलिनो च सम्मुखा.
२३५. ‘‘पुरिमं दिसं का त्वं पभासि देवते, अलङ्कता तारवराव ओसधी;
पुच्छामि तं कञ्चनवेल्लिविग्गहे, आचिक्ख मे त्वं कतमासि देवता.
२३६. ‘‘सिराह देवीमनुजेभि [मनुजेसु (सी. स्या. पी.)] पूजिता, अपापसत्तूपनिसेविनी सदा;
सुधाविवादेन तवन्तिमागता, तं मं सुधाय वरपञ्ञ भाजय.
२३७. ‘‘यस्साहमिच्छामि सुधं [सुखं (पी.)] महामुनि, सो [स (सी. पी.)] सब्बकामेहि नरो पमोदति;
सिरीति मं जानहि जूहतुत्तम, तं मं सुधाय वरपञ्ञ भाजय’’.
२३८. ‘‘सिप्पेन विज्जाचरणेन बुद्धिया, नरा उपेता पगुणा सकम्मुना [सकम्मना (सी. पी.)];
तया विहीना न लभन्ति किञ्चनं [किञ्चिनं (क.)], तयिदं न साधु यदिदं तया कतं.
२३९. ‘‘पस्सामि पोसं अलसं महग्घसं, सुदुक्कुलीनम्पि अरूपिमं नरं;
तयानुगुत्तो सिरि जातिमामपि [जातिमं अपि (सी.)], पेसेति दासं विय भोगवा सुखी.
२४०. ‘‘तं तं असच्चं अविभज्जसेविनिं, जानामि मूळ्हं विदुरानुपातिनिं;
न तादिसी अरहति आसनूदकं, कुतो सुधा गच्छ न मय्ह रुच्चसि’’.
२४१. ‘‘का सुक्कदाठा पटिमुक्ककुण्डला, चित्तङ्गदा कम्बुविमट्ठधारिनी;
ओसित्तवण्णं परिदय्ह सोभसि, कुसग्गिरत्तं अपिळय्ह मञ्जरिं.
२४२. ‘‘मिगीव भन्ता सरचापधारिना, विराधिता मन्दमिव उदिक्खसि;
को ते दुतीयो इध मन्दलोचने, न भायसि एकिका कानने वने’’.
२४३. ‘‘न मे दुतीयो इध मत्थि कोसिय, मसक्कसारप्पभवम्हि देवता;
आसा सुधासाय तवन्तिमागता, तं मं सुधाय वरपञ्ञ भाजय’’.
२४४. ‘‘आसाय यन्ति वाणिजा धनेसिनो, नावं समारुय्ह परेन्ति अण्णवे;
ते तत्थ सीदन्ति अथोपि एकदा, जीनाधना एन्ति विनट्ठपाभता.
२४५. ‘‘आसाय खेत्तानि कसन्ति कस्सका, वपन्ति बीजानि करोन्तुपायसो;
ईतीनिपातेन अवुट्ठिताय [अवुट्ठिकाय (सी. पी.)] वा, न किञ्चि विन्दन्ति ततो फलागमं.
२४६. ‘‘अथत्तकारानि करोन्ति भत्तुसु, आसं पुरक्खत्वा नरा सुखेसिनो;
ते भत्तुरत्था अतिगाळ्हिता पुन, दिसा पनस्सन्ति अलद्ध किञ्चनं.
२४७. ‘‘हित्वान [जहित्व (सी. स्या. पी.)] धञ्ञञ्च धनञ्च ञातके, आसाय सग्गाधिमना सुखेसिनो;
तपन्ति लूखम्पि तपं चिरन्तरं, कुमग्गमारुय्ह [कुम्मग्गमारुय्ह (सी. स्या. पी.)] परेन्ति दुग्गतिं.
२४८. ‘‘आसा विसंवादिकसम्मता इमे, आसे सुधासं [सुधाय (स्या पी. क.)] विनयस्सु अत्तनि;
न तादिसी अरहति आसनूदकं, कुतो सुधा गच्छ न मय्ह रुच्चसि’’.
२४९. ‘‘दद्दल्लमाना यससा यसस्सिनी, जिघञ्ञनामव्हयनं दिसं पति;
पुच्छामि तं कञ्चनवेल्लिविग्गहे, आचिक्ख मे त्वं कतमासि देवता’’.
२५०. ‘‘सद्धाह देवीमनुजेहि [देवीमनुजेसु (सी. स्या. पी.)] पूजिता, अपापसत्तूपनिसेविनी सदा;
सुधाविवादेन तवन्तिमागता, तं मं सुधाय वरपञ्ञ भाजय’’.
२५१. ‘‘दानं दमं चागमथोपि संयमं, आदाय सद्धाय करोन्ति हेकदा;
थेय्यं मुसा कूटमथोपि पेसुणं, करोन्ति हेके पुन विच्चुता तया.
२५२. ‘‘भरियासु पोसो सदिसीसु पेक्खवा [पेखवा (पी.)], सीलूपपन्नासु पतिब्बतासुपि;
विनेत्वान [विनेत्वा (सी. स्या. पी.)] छन्दं कुलित्थियासुपि [कुलधीतियासुपि (सी. पी.)], करोति सद्धं पुन [पन (सी. पी.)] कुम्भदासिया.
२५३. ‘‘त्वमेव सद्धे परदारसेविनी, पापं करोसि कुसलम्पि रिञ्चसि;
न तादिसी अरहति आसनूदकं, कुतो सुधा गच्छ न मय्ह रुच्चसि’’.
२५४. ‘‘जिघञ्ञरत्तिं अरुणस्मिमूहते, या दिस्सति उत्तमरूपवण्णिनी;
तथूपमा मं पटिभासि देवते, आचिक्ख मे त्वं कतमासि अच्छरा.
२५५. ‘‘काला निदाघेरिव अग्गिजारिव [अग्गजातिव (सी.), अग्गिजातिव (पी.)], अनिलेरिता लोहितपत्तमालिनी;
का तिट्ठसि मन्दमिगावलोकयं [मन्दमिवावलोकयं (सी. पी.)], भासेसमानाव गिरं न मुञ्चसि’’.
२५६. ‘‘हिराह देवीमनुजेहि पूजिता, अपापसत्तूपनिसेविनी सदा;
सुधाविवादेन तवन्तिमागता, साहं न सक्कोमि सुधम्पि याचितुं;
कोपीनरूपा विय याचनित्थिया’’.
२५७. ‘‘धम्मेन ञायेन सुगत्ते लच्छसि, एसो हि धम्मो न हि याचना सुधा;
तं तं अयाचन्तिमहं निमन्तये, सुधाय यञ्चिच्छसि तम्पि दम्मि ते.
२५८. ‘‘सा त्वं मया अज्ज सकम्हि अस्समे, निमन्तिता कञ्चनवेल्लिविग्गहे;
तुवञ्हि मे सब्बरसेहि पूजिया, तं पूजयित्वान सुधम्पि अस्निये’’.
२५९. ‘‘सा कोसियेनानुमता जुतीमता, अद्धा हिरि रम्मं पाविसि यस्समं;
उदकवन्तं [उदञ्ञवन्तं (सी. पी.)] फलमरियपूजितं, अपापसत्तूपनिसेवितं सदा.
२६०. ‘‘रुक्खग्गहाना बहुकेत्थ पुप्फिता, अम्बा पियाला पनसा च किंसुका;
सोभञ्जना लोद्दमथोपि पद्मका, केका च भङ्गा तिलका सुपुप्फिता.
२६१. ‘‘साला करेरी बहुकेत्थ जम्बुयो, अस्सत्थनिग्रोधमधुकवेतसा [वेदिसा (क.)];
उद्दालका पाटलि सिन्दुवारका [सिन्दुवारिता (बहूसु)], मनुञ्ञगन्धा मुचलिन्दकेतका.
२६२. ‘‘हरेणुका वेळुका केणु [वेणु (सी. पी.)] तिन्दुका, सामाकनीवारमथोपि चीनका;
मोचा कदली बहुकेत्थ सालियो, पवीहयो आभूजिनो च [आभुजिनोपि (सी. स्या.)] तण्डुला.
२६३. ‘‘तस्सेवुत्तरपस्सेन [तस्स च उत्तरे पस्से (सी. पी.), तस्स च उत्तरपस्सेन (स्या.)], जाता पोक्खरणी सिवा;
अकक्कसा अपब्भारा, साधु अप्पटिगन्धिका.
२६४. ‘‘तत्थ मच्छा सन्निरता, खेमिनो बहुभोजना;
सिङ्गू सवङ्का संकुला [सकुला (सी. स्या. पी.)], सतवङ्का च रोहिता;
आळिगग्गरकाकिण्णा, पाठीना काकमच्छका.