५२४. सङ्खपालजातकं (४)
१४३. ‘‘अरियावकासोसि पसन्ननेत्तो, मञ्ञे भवं पब्बजितो कुलम्हा;
कथं नु वित्तानि पहाय भोगे, पब्बजि निक्खम्म घरा सपञ्ञ’’ [सपञ्ञो (स्या.), सपञ्ञा (पी.)].
१४४. ‘‘सयं विमानं नरदेव दिस्वा, महानुभावस्स महोरगस्स;
दिस्वान पुञ्ञान महाविपाकं, सद्धायहं पब्बजितोम्हि राज’’.
१४५. ‘‘न कामकामा न भया न दोसा, वाचं मुसा पब्बजिता भणन्ति;
अक्खाहि मे पुच्छितो एतमत्थं, सुत्वान मे जायिहितिप्पसादो’’.
१४६. ‘‘वाणिज्ज [वणिज्ज (पी.)] रट्ठाधिप गच्छमानो, पथे अद्दसासिम्हि भोजपुत्ते [मिलाचपुत्ते (सी. पी.)];
पवद्धकायं उरगं महन्तं, आदाय गच्छन्ते पमोदमाने’’.
१४७. ‘‘सोहं समागम्म जनिन्द तेहि, पहट्ठलोमो अवचम्हि भीतो;
कुहिं अयं नीयति [निय्यति (क.)] भीमकायो, नागेन किं काहथ भोजपुत्ता.
१४८. ‘‘नागो अयं नीयति भोजनत्था [भोजनत्थं (सी. स्या. पी.)], पवद्धकायो उरगो महन्तो;
सादुञ्च थूलञ्च मुदुञ्च मंसं, न त्वं रसञ्ञासि विदेहपुत्त.
१४९. ‘‘इतो मयं गन्त्वा सकं निकेतं [निकेतनं (पी.)], आदाय सत्थानि विकोपयित्वा;
मंसानि भोक्खाम [भक्खाम (स्या.)] पमोदमाना, मयञ्हि वे सत्तवो पन्नगानं.
१५०. ‘‘सचे अयं नीयति भोजनत्था, पवद्धकायो उरगो महन्तो;
ददामि वो बलिबद्दानि [बलिवद्दानि (पी.)] सोळस, नागं इमं मुञ्चथ बन्धनस्मा.
१५१. ‘‘अद्धा हि नो भक्खो अयं मनापो, बहू च नो उरगा भुत्तपुब्बा [बहुं च नो उरगो भुत्तपुब्बो (क.)];
करोम ते तं वचनं अळार [आळार (क.) एवमुपरिपि], मित्तञ्च नो होहि विदेहपुत्त.
१५२. ‘‘तदस्सु ते बन्धना मोचयिंसु, यं नत्थुतो पटिमोक्कस्स पासे;
मुत्तो च सो बन्धना नागराजा, पक्कामि पाचीनमुखो मुहुत्तं.
१५३. ‘‘गन्त्वान पाचीनमुखो मुहुत्तं, पुण्णेहि नेत्तेहि पलोकयी मं;
तदास्सहं पिट्ठितो अन्वगच्छिं, दसङ्गुलिं अञ्जलिं पग्गहेत्वा.
१५४. ‘‘गच्छेव खो त्वं तरमानरूपो, मा तं अमित्ता पुनरग्गहेसुं;
दुक्खो हि लुद्देहि पुना समागमो, अदस्सनं भोजपुत्तान गच्छ.
१५५. ‘‘अगमासि सो रहदं विप्पसन्नं, नीलोभासं रमणीयं सुतित्थं;
समोततं [समोनतं (स्या. क.)] जम्बुहि वेतसाहि, पावेक्खि नित्तिण्णभयो पतीतो.
१५६. ‘‘सो तं पविस्स न चिरस्स नागो, दिब्बेन मे पातुरहुं जनिन्द;
उपट्ठही मं पितरंव पुत्तो, हदयङ्गमं कण्णसुखं भणन्तो.
१५७. ‘‘त्वं मेसि माता च पिता [पिता च (पी.)] अळार, अब्भन्तरो पाणददो सहायो;
सकञ्च इद्धिं पटिलाभकोस्मि [पटिलाभितोस्मि (पी.)], अळार पस्स मे निवेसनानि;
पहूतभक्खं बहुअन्नपानं, मसक्कसारं विय वासवस्स’’.
१५८. ‘‘तं भूमिभागेहि उपेतरूपं, असक्खरा चेव मुदू सुभा च;
नीचत्तिणा [नीचा तिणा (स्या. पी.)] अप्परजा च भूमि, पासादिका यत्थ जहन्ति सोकं.
१५९. ‘‘अनावकुला वेळुरियूपनीला, चतुद्दिसं अम्बवनं सुरम्मं;
पक्का च पेसी च फला सुफुल्ला, निच्चोतुका धारयन्ती फलानि.
१६०. ‘‘तेसं वनानं नरदेव मज्झे, निवेसनं भस्सरसन्निकासं;
रजतग्गळं सोवण्णमयं उळारं, ओभासती विज्जुरिवन्तलिक्खे.
१६१. ‘‘मणीमया सोण्णमया [सोवण्णमया (सी. स्या. पी.)] उळारा, अनेकचित्ता सततं सुनिम्मिता;
परिपूरा कञ्ञाहि अलङ्कताभि, सुवण्णकायूरधराहि राज.
१६२. ‘‘सो सङ्खपालो तरमानरूपो, पासादमारुय्ह अनोमवण्णो;
सहस्सथम्भं अतुलानुभावं, यत्थस्स भरिया महेसी अहोसि.
१६३. ‘‘एका च नारी तरमानरूपा, आदाय वेळुरियमयं महग्घं;
सुभं मणिं जातिमन्तूपपन्नं, अचोदिता आसनमब्भिहासि.
१६४. ‘‘ततो मं उरगो हत्थे गहेत्वा, निसीदयी पामुखआसनस्मिं;
इदमासनं अत्र भवं निसीदतु, भवञ्हि मे अञ्ञतरो गरूनं.
१६५. ‘‘अञ्ञा च नारी तरमानरूपा, आदाय वारिं उपसङ्कमित्वा;
पादानि पक्खालयी मे जनिन्द, भरियाव [भरिया च (पी.)] भत्तू पतिनो पियस्स.
१६६. ‘‘अपरा च नारी तरमानरूपा, पग्गय्ह सोवण्णमयाय [सोवण्णमया (पी.)] पातिया;
अनेकसूपं विविधं वियञ्जनं, उपनामयी भत्त मनुञ्ञरूपं.
१६७. ‘‘तुरियेहि [तूरियेहि (क.)] मं भारत भुत्तवन्तं, उपट्ठहुं भत्तु मनो विदित्वा;
ततुत्तरिं [तदुत्तरिं (क.)] मं निपती महन्तं, दिब्बेहि कामेहि अनप्पकेहि.
१६८. ‘‘भरिया ममेता तिसता अळार, सब्बत्तमज्झा पदुमुत्तराभा;
अळार एतास्सु ते कामकारा, ददामि ते ता परिचारयस्सु.
१६९. ‘‘संवच्छरं दिब्बरसानुभुत्वा, तदास्सुहं [तदस्सहं (पी.)] उत्तरिमज्झभासिं [उत्तरि पच्चभासिं (सी. स्या.), उत्तरिं पच्चभासिं (पी.)];
नागस्सिदं किन्ति कथञ्च लद्धं, कथज्झगमासि विमानसेट्ठं’’.
१७०. ‘‘अधिच्च लद्धं परिणामजं ते, सयंकतं उदाहु देवेहि दिन्नं;
पुच्छामि तं [ते (पी.)] नागराजेतमत्थं, कथज्झगमासि विमानसेट्ठं’’.
१७१. ‘‘नाधिच्च लद्धं न परिणामजं मे, न सयंकतं नापि देवेहि दिन्नं;
सकेहि कम्मेहि अपापकेहि, पुञ्ञेहि मे लद्धमिदं विमानं’’.
१७२. ‘‘किं ते वतं किं पन ब्रह्मचरियं, किस्स सुचिण्णस्स अयं विपाको;
अक्खाहि मे नागराजेतमत्थं, कथं नु ते लद्धमिदं विमानं’’.
१७३. ‘‘राजा अहोसिं मगधानमिस्सरो, दुय्योधनो नाम महानुभावो;
सो इत्तरं जीवितं संविदित्वा, असस्सतं विपरिणामधम्मं.
१७४. ‘‘अन्नञ्च पानञ्च पसन्नचित्तो, सक्कच्च दानं विपुलं अदासिं [अदासि (पी.)];
ओपानभूतं मे घरं तदासि, सन्तप्पिता समणब्राह्मणा च.
१७५. [अयं गाथा पी. पोत्थके नत्थि] ‘‘मालञ्च गन्धञ्च विलेपनञ्च, पदीपियं [पदीपयं (स्या. क.)] यानमुपस्सयञ्च;
अच्छादनं सेय्यमथन्नपानं, सक्कच्च दानानि अदम्ह तत्थ [अयं गाथा पी. पोत्थके नत्थि].
१७६. ‘‘तं मे वतं तं पन ब्रह्मचरियं, तस्स सुचिण्णस्स अयं विपाको;
तेनेव मे लद्धमिदं विमानं, पहूतभक्खं बहुअन्नपानं’’;
‘‘नच्चेहि गीतेहि चुपेतरूपं, चिरट्ठितिकं न च सस्सतायं.
१७७. ‘‘अप्पानुभावा तं महानुभावं, तेजस्सिनं हन्ति अतेजवन्तो;
किमेव दाठावुध किं पटिच्च, हत्थत्त [हत्थत्थ (सी. स्या. पी.)] मागच्छि वनिब्बकानं [वणिब्बकानं (सी.)].
१७८. ‘‘भयं नु ते अन्वगतं महन्तं, तेजो नु ते नान्वगं दन्तमूलं;
किमेव दाठावुध किं पटिच्च, किलेसमापज्जि वनिब्बकानं’’.
१७९. ‘‘न मे भयं अन्वगतं महन्तं, तेजो न सक्का मम तेहि हन्तुं [तेभिहन्तुं (स्या. क.)];
सतञ्च धम्मानि सुकित्तितानि, समुद्दवेलाव दुरच्चयानि.
१८०. ‘‘चातुद्दसिं पञ्चदसिं अळार, उपोसथं निच्चमुपावसामि;
अथागमुं सोळस भोजपुत्ता, रज्जुं गहेत्वान दळ्हञ्च पासं.
१८१. ‘‘भेत्वान नासं अतिकस्स [अन्तकस्स (क.)] रज्जुं, नयिंसु मं सम्परिगय्ह लुद्दा;
एतादिसं दुक्खमहं तितिक्खं [तितिक्खिं (पी.)], उपोसथं अप्पटिकोपयन्तो’’.
१८२. ‘‘एकायने तं पथे अद्दसंसु, बलेन वण्णेन चुपेतरूपं;
सिरिया पञ्ञाय च भावितोसि, किं पत्थयं [किमत्थियं (सी. स्या. पी.)] नाग तपो करोसि.
१८३. ‘‘न पुत्तहेतू न धनस्स हेतु, न आयुनो चापि अळार हेतु;
मनुस्सयोनिं अभिपत्थयानो, तस्मा परक्कम्म तपो करोमि’’.
१८४. ‘‘त्वं लोहितक्खो विहतन्तरंसो, अलङ्कतो कप्पितकेसमस्सु;
सुरोसितो लोहितचन्दनेन, गन्धब्बराजाव दिसा पभाससि [पभासि (क.)].
१८५. ‘‘देविद्धिपत्तोसि महानुभावो, सब्बेहि कामेहि समङ्गिभूतो;
पुच्छामि तं नागराजेतमत्थं, सेय्यो इतो केन मनुस्सलोको’’.
१८६. ‘‘अळार नाञ्ञत्र मनुस्सलोका, सुद्धी व संविज्जति संयमो वा;
अहञ्च लद्धान मनुस्सयोनिं, काहामि जातिमरणस्स अन्तं’’.
१८७. ‘‘संवच्छरो मे वसतो [वुसितो (पी.)] तवन्तिके, अन्नेन पानेन उपट्ठितोस्मि;
आमन्तयित्वान पलेमि नाग, चिरप्पवुट्ठोस्मि [चिरप्पवुत्थो अस्मि (पी.)] अहं जनिन्द’’.
१८८. ‘‘पुत्ता च दारा अनुजीविनो च [च’नुजीविनो (स्या. पी.)], निच्चानुसिट्ठा उपतिट्ठते तं;
कच्चिन्नु तं नाभिसपित्थ [नाभिसंसित्थ (स्या. पी.)] कोचि, पियञ्हि मे दस्सनं तुय्हं [तुय्ह (पी.)] अळार’’.
१८९. ‘‘यथापि मातू च पितू अगारे, पुत्तो पियो पटिविहितो वसेय्य [सेय्यो (पी.)];
ततोपि मय्हं इधमेव सेय्यो, चित्तञ्हि ते नाग मयी पसन्नं’’.
१९०. ‘‘मणी ममं विज्जति लोहितङ्को [लोहितङ्गो (क.)], धनाहरो मणिरतनं उळारं;
आदाय त्वं [तं (पी.)] गच्छ सकं निकेतं, लद्धा धनं तं मणिमोस्सजस्सु’’.
१९१. ‘‘दिट्ठा मया मानुसकापि कामा, असस्सता विपरिणामधम्मा;
आदीनवं कामगुणेसु दिस्वा, सद्धायहं पब्बजितोम्हि राज.
१९२. ‘‘दुमप्फलानीव पतन्ति माणवा, दहरा च वुद्धा च सरीरभेदा;
एतम्पि दिस्वा पब्बजितोम्हि राज, अपण्णकं सामञ्ञमेव सेय्यो’’.
१९३. ‘‘अद्धा हवे सेवितब्बा सपञ्ञा, बहुस्सुता ये बहुठानचिन्तिनो;
नागञ्च सुत्वान तवञ्चळार, काहामि पुञ्ञानि अनप्पकानि’’.
१९४. ‘‘अद्धा हवे सेवितब्बा सपञ्ञा, बहुस्सुता ये बहुठानचिन्तिनो;
नागञ्च सुत्वान ममञ्च राज, करोहि पुञ्ञानि अनप्पकानी’’ति.
सङ्खपालजातकं चतुत्थं.