१७. चत्तालीसनिपातो

५२१. तेसकुणजातकं (१)

१. ‘‘वेस्सन्तरं तं पुच्छामि, सकुण भद्दमत्थु ते;

रज्जं कारेतुकामेन, किं सु किच्चं कतं वरं’’.

२. ‘‘चिरस्सं वत मं तातो, कंसो बाराणसिग्गहो;

पमत्तो अप्पमत्तं मं, पिता पुत्तं अचोदयि.

३. ‘‘पठमेनेव वितथं, कोधं हासं निवारये;

ततो किच्चानि कारेय्य, तं वतं आहु खत्तिय.

४. ‘‘यं त्वं तात तपोकम्मं [तपे कम्मं (सी. स्या. पी.)], पुब्बे कतमसंसयं;

रत्तो दुट्ठो च यं कयिरा, न तं कयिरा ततो पुन [पुनं (पी.)].

५. ‘‘खत्तियस्स पमत्तस्स, रट्ठस्मिं रट्ठवड्ढन;

सब्बे भोगा विनस्सन्ति, रञ्ञो तं वुच्चते अघं.

६. ‘‘सिरी तात अलक्खी च [सिरी च तात लक्खी च (स्या. पी.)], पुच्छिता एतदब्रवुं;

उट्ठान [उट्ठाने (स्या.)] वीरिये पोसे, रमाहं अनुसूयके.

७. ‘‘उसूयके दुहदये, पुरिसे कम्मदुस्सके;

कालकण्णी महाराज, रमति [रमाति (क.)] चक्कभञ्जनी.

८. ‘‘सो त्वं सब्बेसु सुहदयो [सो त्वं सब्बेसं सुहदयो (स्या. पी.), सो त्वं सब्बे सुहदयो (क.)], सब्बेसं रक्खितो भव;

अलक्खिं नुद महाराज, लक्ख्या भव निवेसनं.

९. ‘‘स लक्खीधितिसम्पन्नो, पुरिसो हि महग्गतो;

अमित्तानं कासिपति, मूलं अग्गञ्च छिन्दति.

१०. ‘‘सक्कोपि हि भूतपति, उट्ठाने नप्पमज्जति;

स कल्याणे धितिं कत्वा, उट्ठाने कुरुते मनो.

११. ‘‘गन्धब्बा पितरो देवा, साजीवा [सञ्जीवा (पी.)] होन्ति तादिनो;

उट्ठाहतो [उट्ठहतो (स्या. पी.)] अप्पमज्जतो [मप्पमज्जतो (क.)], अनुतिट्ठन्ति देवता.

१२. ‘‘सो अप्पमत्तो अक्कुद्धो [अक्कुट्ठो (पी.)], तात किच्चानि कारय;

वायमस्सु च किच्चेसु, नालसो विन्दते सुखं.

१३. ‘‘तत्थेव ते वत्तपदा, एसाव [एसा च (पी.)] अनुसासनी;

अलं मित्ते सुखापेतुं, अमित्तानं दुखाय [दुक्खाय (पी.)] च’’.

१४. ‘‘सक्खिसि त्वं [सक्खी तुवं (सी. स्या. पी.)] कुण्डलिनि, मञ्ञसि खत्तबन्धुनि [खत्तियबन्धुनी (पी.)];

रज्जं कारेतुकामेन, किं सु किच्चं कतं वरं’’.

१५. ‘‘द्वेव तात पदकानि, यत्थ [येसु (पी.)] सब्बं पतिट्ठितं;

अलद्धस्स च यो लाभो, लद्धस्स चानुरक्खणा.

१६. ‘‘अमच्चे तात जानाहि, धीरे अत्थस्स कोविदे;

अनक्खा कितवे तात, असोण्डे अविनासके.

१७. ‘‘यो च तं तात रक्खेय्य, धनं यञ्चेव ते सिया;

सूतोव रथं सङ्गण्हे, सो ते किच्चानि कारये.

१८. ‘‘सुसङ्गहितन्तजनो, सयं वित्तं अवेक्खिय;

निधिञ्च इणदानञ्च, न करे परपत्तिया.

१९. ‘‘सयं आयं वयं [आयवयं (पी.)] जञ्ञा, सयं जञ्ञा कताकतं;

निग्गण्हे निग्गहारहं, पग्गण्हे पग्गहारहं.

२०. ‘‘सयं जानपदं अत्थं, अनुसास रथेसभ;

मा ते अधम्मिका युत्ता, धनं रट्ठञ्च नासयुं.

२१. ‘‘मा च वेगेन किच्चानि, करोसि [कारेसि (सी. स्या. पी.)] कारयेसि वा;

वेगसा हि कतं कम्मं, मन्दो पच्छानुतप्पति.

२२. ‘‘मा ते अधिसरे मुञ्च, सुबाळ्हमधिकोधितं [कोपितं (सी. स्या.)];

कोधसा हि बहू फीता, कुला अकुलतं गता.

२३. ‘‘मा तात इस्सरोम्हीति, अनत्थाय पतारयि;

इत्थीनं पुरिसानञ्च, मा ते आसि दुखुद्रयो.

२४. ‘‘अपेतलोमहंसस्स, रञ्ञो कामानुसारिनो;

सब्बे भोगा विनस्सन्ति, रञ्ञो तं वुच्चते अघं.

२५. ‘‘तत्थेव ते वत्तपदा, एसाव अनुसासनी;

दक्खस्सुदानि पुञ्ञकरो, असोण्डो अविनासको;

सीलवास्सु [सीलवास्स (टीका)] महाराज, दुस्सीलो विनिपातिको’’ [विनिपातको (पी.)].

२६. ‘‘अपुच्छिम्ह कोसियगोत्तं [अपुच्छिम्हा कोसियगोत्तं (स्या.), अपुच्छम्हापि कोसिकं (पी.)], कुण्डलिनिं तथेव च;

त्वं दानि वदेहि जम्बुक [जम्बुक त्वं दानि वदेहि (स्या. पी.)], बलानं बलमुत्तमं’’.

२७. ‘‘बलं पञ्चविधं लोके, पुरिसस्मिं महग्गते;

तत्थ बाहुबलं नाम, चरिमं वुच्चते बलं.

२८. ‘‘भोगबलञ्च दीघावु, दुतियं वुच्चते बलं;

अमच्चबलञ्च दीघावु, ततियं वुच्चते बलं.

२९. ‘‘अभिजच्चबलं चेव, तं चतुत्थं असंसयं;

यानि चेतानि सब्बानि, अधिगण्हाति पण्डितो.

३०. ‘‘तं बलानं बलं सेट्ठं, अग्गं पञ्ञाबं बलं [वरं (सी.)];

पञ्ञाबलेनुपत्थद्धो, अत्थं विन्दति पण्डितो.

३१. ‘‘अपि चे लभति मन्दो, फीतं धरणिमुत्तमं;

अकामस्स पसय्हं वा, अञ्ञो तं पटिपज्जति.

३२. ‘‘अभिजातोपि चे होति, रज्जं लद्धान खत्तियो;

दुप्पञ्ञो हि कासिपति, सब्बेनपि न जीवति.

३३. ‘‘पञ्ञाव सुतं विनिच्छिनी [पञ्ञा सुतविनिच्छिनी (स्या. पी.)], पञ्ञा कित्ति सिलोकवड्ढनी [वद्धनी (पी.)];

पञ्ञासहितो नरो इध, अपि दुक्खे सुखानि विन्दति.

३४. ‘‘पञ्ञञ्च खो असुस्सूसं, न कोचि अधिगच्छति;

बहुस्सुतं अनागम्म, धम्मट्ठं अविनिब्भुजं.

३५. ‘‘यो च धम्मविभङ्गञ्ञू [यो धम्मञ्च विभागञ्ञू (पी.)], कालुट्ठायी मतन्दितो;

अनुट्ठहति कालेन, कम्मफलं तस्स इज्झति [कम्मफलं तस्सिज्झति, फलं तस्स समिज्झति (क.)].

३६. ‘‘अनायतन [ना’नायतन (पी.)] सीलस्स, अनायतन [ना’नायतन (पी.)] सेविनो;

न निब्बिन्दियकारिस्स, सम्मदत्थो विपच्चति.

३७. ‘‘अज्झत्तञ्च पयुत्तस्स, तथायतनसेविनो;

अनिब्बिन्दियकारिस्स, सम्मदत्थो विपच्चति.

३८. ‘‘योगप्पयोगसङ्खातं, सम्भतस्सानुरक्खणं;

तानि त्वं तात सेवस्सु, मा अकम्माय रन्धयि;

अकम्मुना हि दुम्मेधो, नळागारंव सीदति’’.

३९. ‘‘धम्मं चर महाराज, मातापितूसु खत्तिय;