सिक्खासाजीवपदभाजनीयवण्णना
इदानि ‘‘भिक्खून’’न्ति इदं पदं विसेसत्थाभावतो अविभजित्वाव यं सिक्खञ्च साजीवञ्च समापन्नत्ता भिक्खूनं सिक्खासाजीवसमापन्नो होति, तं दस्सेन्तो सिक्खातिआदिमाह. तत्थ सिक्खितब्बाति सिक्खा. तिस्सोति गणनपरिच्छेदो. अधिसीलसिक्खाति अधिकं उत्तमं सीलन्ति अधिसीलं; अधिसीलञ्च तं सिक्खितब्बतो सिक्खा चाति अधिसीलसिक्खा. एस नयो अधिचित्त-अधिपञ्ञासिक्खासु.
कतमं पनेत्थ सीलं, कतमं अधिसीलं, कतमं चित्तं, कतमं अधिचित्तं, कतमा पञ्ञा, कतमा अधिपञ्ञाति? वुच्चते – पञ्चङ्गदसङ्गसीलं ताव सीलमेव. तञ्हि बुद्धे उप्पन्नेपि अनुप्पन्नेपि लोके पवत्तति. उप्पन्ने बुद्धे तस्मिं सीले बुद्धापि सावकापि महाजनं समादपेन्ति. अनुप्पन्ने बुद्धे पच्चेकबुद्धा च कम्मवादिनो च धम्मिका समणब्राह्मणा चक्कवत्ती च महाराजानो महाबोधिसत्ता च समादपेन्ति. सामम्पि पण्डिता समणब्राह्मणा समादियन्ति. ते तं कुसलं धम्मं परिपूरेत्वा देवेसु च मनुस्सेसु च सम्पत्तिं अनुभोन्ति. पातिमोक्खसंवरसीलं पन ‘‘अधिसील’’न्ति वुच्चति, तञ्हि सूरियो विय पज्जोतानं सिनेरु विय पब्बतानं सब्बलोकियसीलानं अधिकञ्चेव उत्तमञ्च, बुद्धुप्पादेयेव च पवत्तति, न विना बुद्धुप्पादा. न हि तं पञ्ञत्तिं उद्धरित्वा अञ्ञो सत्तो ठपेतुं सक्कोति, बुद्धायेव पन सब्बसो कायवचीद्वारअज्झाचारसोतं छिन्दित्वा तस्स तस्स वीतिक्कमस्स अनुच्छविकं तं सीलसंवरं पञ्ञपेन्ति. पातिमोक्खसंवरतोपि च मग्गफलसम्पयुत्तमेव सीलं अधिसीलं, तं पन इध अनधिप्पेतं. न हि तं समापन्नो भिक्खु मेथुनं धम्मं पटिसेवति.
कामावचरानि पन अट्ठ कुसलचित्तानि, लोकियअट्ठसमापत्तिचित्तानि च एकज्झं कत्वा चित्तमेवाति वेदितब्बानि. बुद्धुप्पादानुप्पादे चस्स पवत्ति, समादपनं समादानञ्च सीले वुत्तनयेनेव वेदितब्बं. विपस्सनापादकं अट्ठसमापत्तिचित्तं पन ‘‘अधिचित्त’’न्ति वुच्चति. तञ्हि अधिसीलं विय सीलानं सब्बलोकियचित्तानं अधिकञ्चेव उत्तमञ्च, बुद्धुप्पादेयेव च होति, न विना बुद्धुप्पादा. ततोपि च मग्गफलचित्तमेव अधिचित्तं, तं पन इध अनधिप्पेतं. न हि तं समापन्नो भिक्खु मेथुनं धम्मं पटिसेवति.
‘‘अत्थि दिन्नं, अत्थि यिट्ठ’’न्ति (ध. स. १३७१; विभ. ७९३; म. नि. ३.९२) -आदिनयप्पवत्तं पन कम्मस्सकतञाणं पञ्ञा, सा हि बुद्धे उप्पन्नेपि अनुप्पन्नेपि लोके पवत्तति. उप्पन्ने बुद्धे तस्सा पञ्ञाय बुद्धापि बुद्धसावकापि महाजनं समादपेन्ति. अनुप्पन्ने बुद्धे पच्चेकबुद्धा च कम्मवादिनो च धम्मिका समणब्राह्मणा चक्कवत्ती च महाराजानो महाबोधिसत्ता च समादपेन्ति. सामम्पि पण्डिता सत्ता समादियन्ति. तथा हि अङ्कुरो दसवस्ससहस्सानि महादानं अदासि. वेलामो, वेस्सन्तरो, अञ्ञे च बहू पण्डितमनुस्सा महादानानि अदंसु. ते तं कुसलं धम्मं परिपूरेत्वा देवेसु च मनुस्सेसु च सम्पत्तिं अनुभविंसु. तिलक्खणाकारपरिच्छेदकं पन विपस्सनाञाणं ‘‘अधिपञ्ञा’’ति वुच्चति. सा हि अधिसील-अधिचित्तानि विय सीलचित्तानं सब्बलोकियपञ्ञानं अधिका चेव उत्तमा च, न च विना बुद्धुप्पादा लोके पवत्तति. ततोपि च मग्गफलपञ्ञाव अधिपञ्ञा, सा पन इध अनधिप्पेता. न हि तं समापन्नो भिक्खु मेथुनं धम्मं पटिसेवतीति.
तत्राति तासु तीसु सिक्खासु. यायं अधिसीलसिक्खाति या अयं पातिमोक्खसीलसङ्खाता अधिसीलसिक्खा. एतं साजीवं नामाति एतं सब्बम्पि भगवता विनये ठपितं सिक्खापदं, यस्मा एत्थ नानादेसजातिगोत्तादिभेदभिन्ना भिक्खू सह जीवन्ति एकजीविका सभागजीविका सभागवुत्तिनो होन्ति, तस्मा ‘‘साजीव’’न्ति वुच्चति. तस्मिं सिक्खतीति तं सिक्खापदं चित्तस्स अधिकरणं कत्वा ‘‘यथासिक्खापदं नु खो सिक्खामि न सिक्खामी’’ति चित्तेन ओलोकेन्तो सिक्खति. न केवलञ्चायमेतस्मिं साजीवसङ्खाते सिक्खापदेयेव सिक्खति, सिक्खायपि सिक्खति, ‘‘एतं साजीवं नामा’’ति इमस्स पन अनन्तरस्स पदस्स वसेन ‘‘तस्मिं सिक्खती’’ति वुत्तं. किञ्चापि तं एवं वुत्तं, अथ खो अयमेत्थ अत्थो दट्ठब्बो – तस्सा च सिक्खाय सिक्खं परिपूरेन्तो सिक्खति, तस्मिञ्च सिक्खापदे अवीतिक्कमन्तो सिक्खतीति. तेन वुच्चति साजीवसमापन्नोति इदम्पि अनन्तरस्स साजीवपदस्सेव वसेन वुत्तं. यस्मा पन सो सिक्खम्पि समापन्नो, तस्मा सिक्खासमापन्नोतिपि अत्थतो वेदितब्बो. एवञ्हि सति ‘‘सिक्खासाजीवसमापन्नो’’ति एतस्स पदस्स पदभाजनम्पि परिपुण्णं होति.
सिक्खासाजीवपदभाजनीयं निट्ठितं.