चतुब्बिधविनयकथा
४५. इदानिस्स अत्थं विभजन्तो ‘‘यो पनाति, यो यादिसो’’तिआदिमाह. तस्मिं पन सिक्खापदे च सिक्खापदविभङ्गे च सकले च विनयविनिच्छये कोसल्लं पत्थयन्तेन चतुब्बिधो विनयो जानितब्बो –
चतुब्बिधञ्हि विनयं, महाथेरा महिद्धिका;
नीहरित्वा पकासेसुं, धम्मसङ्गाहका पुरा.
कतमं चतुब्बिधं? सुत्तं, सुत्तानुलोमं, आचरियवादं, अत्तनोमतिन्ति. यं सन्धाय वुत्तं – ‘‘आहच्चपदेन रसेन आचरियवंसेन अधिप्पाया’’ति, एत्थ हि आहच्चपदन्ति सुत्तं अधिप्पेतं, रसोति सुत्तानुलोमं, आचरियवंसोति आचरियवादो, अधिप्पायोति अत्तनोमति.
तत्थ सुत्तंनाम सकले विनयपिटके पाळि.
सुत्तानुलोमं नाम चत्तारो महापदेसा; ये भगवता एवं वुत्ता – ‘‘यं, भिक्खवे, मया ‘इदं न कप्पती’ति अप्पटिक्खित्तं, तं चे अकप्पियं अनुलोमेति; कप्पियं पटिबाहति, तं वो न कप्पति. यं, भिक्खवे, मया ‘इदं न कप्पती’ति अप्पटिक्खित्तं, तं चे कप्पियं अनुलोमेति; अकप्पियं पटिबाहति, तं वो कप्पति. यं, भिक्खवे, मया ‘इदं कप्पती’ति अननुञ्ञातं, तं चे अकप्पियं अनुलोमेति, कप्पियं पटिबाहति; तं वो न कप्पति. यं, भिक्खवे, मया ‘इदं कप्पती’ति अननुञ्ञातं, तं चे कप्पियं अनुलोमेति, अकप्पियं पटिबाहति; तं वो कप्पती’’ति (महाव. ३०५).
आचरियवादो नाम धम्मसङ्गाहकेहि पञ्चहि अरहन्तसतेहि ठपिता पाळिविनिमुत्ता ओक्कन्तविनिच्छयप्पवत्ता अट्ठकथातन्ति.
अत्तनोमति नाम सुत्त-सुत्तानुलोम-आचरियवादे मुञ्चित्वा अनुमानेन अत्तनो अनुबुद्धिया नयग्गाहेन उपट्ठिताकारकथनं.
अपिच सुत्तन्ताभिधम्मविनयट्ठकथासु आगतो सब्बोपि थेरवादो ‘‘अत्तनोमति’’ नाम. तं पन अत्तनोमतिं गहेत्वा कथेन्तेन न दळ्हग्गाहं गहेत्वा वोहरितब्बं. कारणं सल्लक्खेत्वा अत्थेन पाळिं, पाळिया च अत्थं संसन्दित्वा कथेतब्बं. अत्तनोमति आचरियवादे ओतारेतब्बा. सचे तत्थ ओतरति चेव समेति च, गहेतब्बा. सचे नेव ओतरति न समेति, न गहेतब्बा. अयञ्हि अत्तनोमति नाम सब्बदुब्बला. अत्तनोमतितो आचरियवादो बलवतरो.
आचरियवादोपि सुत्तानुलोमे ओतारेतब्बो. तत्थ ओतरन्तो समेन्तोयेव गहेतब्बो, इतरो न गहेतब्बो. आचरियवादतो हि सुत्तानुलोमं बलवतरं.
सुत्तानुलोमम्पि सुत्ते ओतारेतब्बं. तत्थ ओतरन्तं समेन्तमेव गहेतब्बं, इतरं न गहेतब्बं. सुत्तानुलोमतो हि सुत्तमेव बलवतरं. सुत्तञ्हि अप्पटिवत्तियं कारकसङ्घसदिसं बुद्धानं ठितकालसदिसं. तस्मा यदा द्वे भिक्खू साकच्छन्ति, सकवादी सुत्तं गहेत्वा कथेति, परवादी सुत्तानुलोमं. तेहि अञ्ञमञ्ञं खेपं वा गरहं वा अकत्वा सुत्तानुलोमं सुत्ते ओतारेतब्बं. सचे ओतरति समेति, गहेतब्बं. नो चे, न गहेतब्बं; सुत्तस्मिंयेव ठातब्बं. अथायं सुत्तं गहेत्वा कथेति, परो आचरियवादं. तेहिपि अञ्ञमञ्ञं खेपं वा गरहं वा अकत्वा आचरियवादो सुत्ते ओतारेतब्बो. सचे ओतरति समेति, गहेतब्बो. अनोतरन्तो असमेन्तो च गारय्हाचरियवादो न गहेतब्बो; सुत्तस्मिंयेव ठातब्बं.
अथायं सुत्तं गहेत्वा कथेति, परो अत्तनोमतिं. तेहिपि अञ्ञमञ्ञं खेपं वा गरहं वा अकत्वा अत्तनोमति सुत्ते ओतारेतब्बा. सचे ओतरति समेति, गहेतब्बा. नो चे, न गहेतब्बा. सुत्तस्मिं येव ठातब्बं.
अथ पनायं सुत्तानुलोमं गहेत्वा कथेति, परो सुत्तं. सुत्तं सुत्तानुलोमे ओतारेतब्बं. सचे ओतरति समेति, तिस्सो सङ्गीतियो आरूळ्हं पाळिआगतं पञ्ञायति, गहेतब्बं. नो चे तथा पञ्ञायति न ओतरति न समेति, बाहिरकसुत्तं वा होति सिलोको वा अञ्ञं वा गारय्हसुत्तं गुळ्हवेस्सन्तरगुळ्हविनयवेदल्लादीनं अञ्ञतरतो आगतं, न गहेतब्बं. सुत्तानुलोमस्मिंयेव ठातब्बं.
अथायं सुत्तानुलोमं गहेत्वा कथेति, परो आचरियवादं. आचरियवादो सुत्तानुलोमे ओतारेतब्बो. सचे ओतरति समेति, गहेतब्बो. नो चे, न गहेतब्बो. सुत्तानुलोमेयेव ठातब्बं.
अथायं सुत्तानुलोमं गहेत्वा कथेति, परो अत्तनोमतिं. अत्तनोमति सुत्तानुलोमे ओतारेतब्बा. सचे ओतरति समेति, गहेतब्बा. नो चे, न गहेतब्बा. सुत्तानुलोमेयेव ठातब्बं.
अथ पनायं आचरियवादं गहेत्वा कथेति, परो सुत्तं. सुत्तं आचरियवादे ओतारेतब्बं. सचे ओतरति समेति, गहेतब्बं. इतरं गारय्हसुत्तं न गहेतब्बं. आचरियवादेयेव ठातब्बं.
अथायं आचरियवादं गहेत्वा कथेति, परो सुत्तानुलोमं. सुत्तानुलोमं आचरियवादे ओतारेतब्बं. ओतरन्तं समेन्तमेव गहेतब्बं, इतरं न गहेतब्बं. आचरियवादेयेव ठातब्बं.
अथायं आचरियवादं गहेत्वा कथेति, परो अत्तनोमतिं. अत्तनोमति आचरियवादे ओतारेतब्बा. सचे ओतरति समेति, गहेतब्बा. नो चे, न गहेतब्बा. आचरियवादेयेव ठातब्बं.
अथ पनायं अत्तनोमतिं गहेत्वा कथेति, परो सुत्तं. सुत्तं अत्तनोमतियं ओतारेतब्बं. सचे ओतरति समेति, गहेतब्बं. इतरं गारय्हसुत्तं न गहेतब्बं. अत्तनोमतियमेव ठातब्बं.
अथायं अत्तनोमतिं गहेत्वा कथेति, परो सुत्तानुलोमं. सुत्तानुलोमं अत्तनोमतियं ओतारेतब्बं. ओतरन्तं समेन्तमेव गहेतब्बं, इतरं न गहेतब्बं. अत्तनोमतियमेव ठातब्बं.
अथायं अत्तनोमतिं गहेत्वा कथेति, परो आचरियवादं. आचरियवादो अत्तनोमतियं ओतारेतब्बो. सचे ओतरति समेति, गहेतब्बो; इतरो गारय्हाचरियवादो न गहेतब्बो. अत्तनोमतियमेव ठातब्बं. अत्तनो गहणमेव बलियं कातब्बं. सब्बट्ठानेसु च खेपो वा गरहा वा न कातब्बाति.
अथ पनायं ‘‘कप्पिय’’न्ति गहेत्वा कथेति, परो ‘‘अकप्पिय’’न्ति. सुत्ते च सुत्तानुलोमे च ओतारेतब्बं. सचे कप्पियं होति, कप्पिये ठातब्बं. सचे अकप्पियं, अकप्पिये ठातब्बं.
अथायं तस्स कप्पियभावसाधकं सुत्ततो बहुं कारणञ्च विनिच्छयञ्च दस्सेति, परो कारणं न विन्दति. कप्पियेव ठातब्बं. अथ परो तस्स अकप्पियभावसाधकं सुत्ततो बहुं कारणञ्च विनिच्छयञ्च दस्सेति, अनेन अत्तनो गहणन्ति कत्वा दळ्हं आदाय न ठातब्बं. ‘‘साधू’’ति सम्पटिच्छित्वा अकप्पियेव ठातब्बं. अथ द्विन्नम्पि कारणच्छाया दिस्सति, पटिक्खित्तभावोयेव साधु, अकप्पिये ठातब्बं. विनयञ्हि पत्वा कप्पियाकप्पियविचारणमागम्म रुन्धितब्बं, गाळ्हं कत्तब्बं, सोतं पच्छिन्दितब्बं, गरुकभावेयेव ठातब्बं.
अथ पनायं ‘‘अकप्पिय’’न्ति गहेत्वा कथेति, परो ‘‘कप्पिय’’न्ति. सुत्ते च सुत्तानुलोमे च ओतारेतब्बं. सचे कप्पियं होति, कप्पिये ठातब्बं. सचे अकप्पियं, अकप्पिये ठातब्बं.
अथायं बहूहि सुत्तविनिच्छयकारणेहि अकप्पियभावं दस्सेति, परो कारणं न विन्दति, अकप्पिये ठातब्बं. अथ परो बहूहि सुत्तविनिच्छयकारणेहि कप्पियभावं दस्सेति, अयं कारणं न विन्दति, कप्पिये ठातब्बं. अथ द्विन्नम्पि कारणच्छाया दिस्सति, अत्तनो गहणं न विस्सज्जेतब्बं. यथा चायं कप्पियाकप्पिये अकप्पियकप्पिये च विनिच्छयो वुत्तो; एवं अनापत्तिआपत्तिवादे आपत्तानापत्तिवादे च, लहुकगरुकापत्तिवादे गरुकलहुकापत्तिवादे चापि विनिच्छयो वेदितब्बो. नाममत्तंयेव हि एत्थ नानं, योजनानये नानं नत्थि, तस्मा न वित्थारितं.
एवं कप्पियाकप्पियादिविनिच्छये उप्पन्ने यो सुत्त-सुत्तानुलोमआचरियवादअत्तनोमतीसु अतिरेककारणं लभति, तस्स वादे ठातब्बं. सब्बसो पन कारणं विनिच्छयं अलभन्तेन सुत्तं न जहितब्बं, सुत्तस्मिंयेव ठातब्बन्ति. एवं तस्मिं सिक्खापदे च सिक्खापदविभङ्गे च सकले च विनयविनिच्छये कोसल्लं पत्थयन्तेन अयं चतुब्बिधो विनयो जानितब्बो.
इमञ्च पन चतुब्बिधं विनयं ञत्वापि विनयधरेन पुग्गलेन तिलक्खणसमन्नागतेन भवितब्बं. तीणि हि विनयधरस्स लक्खणानि इच्छितब्बानि. कतमानि तीणि? ‘‘सुत्तञ्चस्स स्वागतं होति सुप्पवत्ति सुविनिच्छितं सुत्ततो अनुब्यञ्जनतो’’ति इदमेकं लक्खणं. ‘‘विनये खो पन ठितो होति असंहीरो’’ति इदं दुतियं. ‘‘आचरियपरम्परा खो पनस्स सुग्गहिता होति सुमनसिकता सूपधारिता’’ति इदं ततियं.
तत्थ सुत्तं नाम सकलं विनयपिटकं. तञ्चस्स स्वागतं होतीति सुट्ठु आगतं. सुप्पवत्तीति सुट्ठु पवत्तं पगुणं वाचुग्गतं सुविनिच्छितं. सुत्ततो अनुब्यञ्जनतोति पाळितो च परिपुच्छतो च अट्ठकथातो च सुविनिच्छितं होति, कङ्खच्छेदं कत्वा उग्गहितं.
विनये खो पन ठितो होतीति विनये लज्जीभावेन पतिट्ठितो होति. अलज्जी हि बहुस्सुतोपि समानो लाभगरुताय तन्तिं विसंवादेत्वा उद्धम्मं उब्बिनयं सत्थुसासनं दीपेत्वा सासने महन्तं उपद्दवं करोति. सङ्घभेदम्पि सङ्घराजिम्पि उप्पादेति. लज्जी पन कुक्कुच्चको सिक्खाकामो जीवितहेतुपि तन्तिं अविसंवादेत्वा धम्ममेव विनयमेव च दीपेति, सत्थुसासनं गरुं कत्वा ठपेति. तथा हि पुब्बे महाथेरा तिक्खत्तुं वाचं निच्छारेसुं – ‘‘अनागते लज्जी रक्खिस्सति, लज्जी रक्खिस्सति, लज्जी रक्खिस्सती’’ति. एवं यो लज्जी, सो विनयं अविजहन्तो अवोक्कमन्तो लज्जीभावेन विनये ठितो होति सुप्पतिट्ठितोति. असंहीरोति संहीरो नाम यो पाळियं वा अट्ठकथायं वा हेट्ठतो वा उपरितो वा पदपटिपाटिया वा पुच्छियमानो वित्थुनति विप्फन्दति सन्तिट्ठितुं न सक्कोति; यं यं परेन वुच्चति तं तं अनुजानाति; सकवादं छड्डेत्वा परवादं गण्हाति. यो पन पाळियं वा अट्ठकथाय वा हेट्ठुपरियेन वा पदपटिपाटिया वा पुच्छियमानो न वित्थुनति न विप्फन्दति, एकेकलोमं सण्डासेन गण्हन्तो विय ‘‘एवं मयं वदाम; एवं नो आचरिया वदन्ती’’ति विस्सज्जेति; यम्हि पाळि च पाळिविनिच्छयो च सुवण्णभाजने पक्खित्तसीहवसा विय परिक्खयं परियादानं अगच्छन्तो तिट्ठति, अयं वुच्चति ‘‘असंहीरो’’ति.
आचरियपरम्परा खो पनस्स सुग्गहिता होतीति थेरपरम्परा वंसपरम्परा चस्स सुट्ठु गहिता होति. सुमनसिकताति सुट्ठु मनसिकता; आवज्जितमत्ते उज्जलितपदीपो विय होति. सूपधारिताति सुट्ठु उपधारिता पुब्बापरानुसन्धितो अत्थतो कारणतो च उपधारिता; अत्तनो मतिं पहाय आचरियसुद्धिया वत्ता होति ‘‘मय्हं आचरियो असुकाचरियस्स सन्तिके उग्गण्हि, सो असुकस्सा’’ति एवं सब्बं आचरियपरम्परं थेरवादङ्गं आहरित्वा याव उपालित्थेरो सम्मासम्बुद्धस्स सन्तिके उग्गण्हीति पापेत्वा ठपेति. ततोपि आहरित्वा उपालित्थेरो सम्मासम्बुद्धस्स सन्तिके उग्गण्हि, दासकत्थेरो अत्तनो उपज्झायस्स उपालित्थेरस्स, सोणकत्थेरो अत्तनो उपज्झायस्स दासकत्थेरस्स, सिग्गवत्थेरो अत्तनो उपज्झायस्स सोणकत्थेरस्स, मोग्गलिपुत्ततिस्सत्थेरो अत्तनो उपज्झायस्स सिग्गवत्थेरस्स चण्डवज्जित्थेरस्स चाति. एवं सब्बं आचरियपरम्परं थेरवादङ्गं आहरित्वा अत्तनो आचरियं पापेत्वा ठपेति. एवं उग्गहिता हि आचरियपरम्परा सुग्गहिता होति. एवं असक्कोन्तेन पन अवस्सं द्वे तयो परिवट्टा उग्गहेतब्बा. सब्बपच्छिमेन हि नयेन यथा आचरियो च आचरियाचरियो च पाळिञ्च परिपुच्छञ्च वदन्ति, तथा ञातुं वट्टति.
इमेहि च पन तीहि लक्खणेहि समन्नागतेन विनयधरेन वत्थुविनिच्छयत्थं सन्निपतिते सङ्घे ओतिण्णे वत्थुस्मिं चोदकेन च चुदितकेन च वुत्ते वत्तब्बे सहसा अविनिच्छिनित्वाव छ ठानानि ओलोकेतब्बानि. कतमानि छ? वत्थु ओलोकेतब्बं, मातिका ओलोकेतब्बा, पदभाजनीयं ओलोकेतब्बं, तिकपरिच्छेदो ओलोकेतब्बो, अन्तरापत्ति ओलोकेतब्बा, अनापत्ति ओलोकेतब्बाति.
वत्थुं ओलोकेन्तोपि हि ‘‘तिणेन वा पण्णेन वा पटिच्छादेत्वा आगन्तब्बं, न त्वेव नग्गेन आगन्तब्बं; यो आगच्छेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति (पारा. ५१७) एवं एकच्चं आपत्तिं पस्सति. सो तं सुत्तं आनेत्वा तं अधिकरणं वूपसमेस्सति.
मातिकं ओलोकेन्तोपि ‘‘सम्पजानमुसावादे पाचित्तिय’’न्तिआदिना (पाचि. २) नयेन पञ्चन्नं आपत्तीनं अञ्ञतरं आपत्तिं पस्सति, सो तं सुत्तं आनेत्वा तं अधिकरणं वूपसमेस्सति.
पदभाजनीयं ओलोकेन्तोपि ‘‘अक्खयिते सरीरे मेथुनं धम्मं पटिसेवति, आपत्ति पाराजिकस्स. येभुय्येन खयिते सरीरे मेथुनं धम्मं पटिसेवति, आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’तिआदिना (पारा. ५९ आदयो, अत्थतो समानं) नयेन सत्तन्नं आपत्तीनं अञ्ञतरं आपत्तिं पस्सति, सो पदभाजनीयतो सुत्तं आनेत्वा तं अधिकरणं वूपसमेस्सति.
तिकपरिच्छेदं ओलोकेन्तोपि तिकसङ्घादिसेसं वा तिकपाचित्तियं वा तिकदुक्कटं वा अञ्ञतरं वा आपत्तिं तिकपरिच्छेदे पस्सति, सो ततो सुत्तं आनेत्वा तं अधिकरणं वूपसमेस्सति.
अन्तरापत्तिं ओलोकेन्तोपि ‘‘पटिलातं उक्खिपति, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति (पाचि. ३५५) एवं या सिक्खापदन्तरेसु अन्तरापत्ति होति तं पस्सति, सो तं सुत्तं आनेत्वा तं अधिकरणं वूपसमेस्सति.
अनापत्तिं ओलोकेन्तोपि ‘‘अनापत्ति भिक्खु असादियन्तस्स, अथेय्यचित्तस्स, न मरणाधिप्पायस्स, अनुल्लपनाधिप्पायस्स, न मोचनाधिप्पायस्स, असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्सा’’ति (पारा. ७२ आदयो) एवं तस्मिं तस्मिं सिक्खापदे निद्दिट्ठं अनापत्तिं पस्सति, सो तं सुत्तं आनेत्वा तं अधिकरणं वूपसमेस्सति.
यो हि भिक्खु चतुब्बिधविनयकोविदो तिलक्खणसम्पन्नो इमानि छ ठानानि ओलोकेत्वा अधिकरणं वूपसमेस्सति, तस्स विनिच्छयो अप्पटिवत्तियो, बुद्धेन सयं निसीदित्वा विनिच्छितसदिसो होति. तं चेवं विनिच्छयकुसलं भिक्खुं कोचि कतसिक्खापदवीतिक्कमो भिक्खु उपसङ्कमित्वा अत्तनो कुक्कुच्चं पुच्छेय्य; तेन साधुकं सल्लक्खेत्वा सचे अनापत्ति होति, ‘‘अनापत्ती’’ति वत्तब्बं. सचे पन आपत्ति होति, ‘‘आपत्ती’’ति वत्तब्बं. सा देसनागामिनी चे, ‘‘देसनागामिनी’’ति वत्तब्बं. वुट्ठानगामिनी चे, ‘‘वुट्ठानगामिनी’’ति वत्तब्बं. अथस्स पाराजिकच्छाया दिस्सति, ‘‘पाराजिकापत्ती’’ति न ताव वत्तब्बं. कस्मा? मेथुनधम्मवीतिक्कमो हि उत्तरिमनुस्सधम्मवीतिक्कमो च ओळारिको. अदिन्नादानमनुस्सविग्गहवीतिक्कमा पन सुखुमा चित्तलहुका. ते सुखुमेनेव आपज्जति, सुखुमेन रक्खति, तस्मा विसेसेन तंवत्थुकं कुक्कुच्चं पुच्छियमानो ‘‘आपत्ती’’ति अवत्वा सचस्स आचरियो धरति, ततो तेन सो भिक्खु ‘‘अम्हाकं आचरियं पुच्छा’’ति पेसेतब्बो. सचे सो पुन आगन्त्वा ‘‘तुम्हाकं आचरियो सुत्ततो नयतो ओलोकेत्वा ‘सतेकिच्छो’ति मं आहा’’ति वदति, ततो अनेन सो ‘‘साधु सुट्ठु यं आचरियो भणति तं करोही’’ति वत्तब्बो. अथ पनस्स आचरियो नत्थि, सद्धिं उग्गहितत्थेरो पन अत्थि, तस्स सन्तिकं पेसेतब्बो – ‘‘अम्हेहि सह उग्गहितत्थेरो गणपामोक्खो, तं गन्त्वा पुच्छा’’ति. तेनापि ‘‘सतेकिच्छो’’ति विनिच्छिते ‘‘साधु सुट्ठु तस्स वचनं करोही’’ति वत्तब्बो. अथ सद्धिं उग्गहितत्थेरोपि नत्थि, अन्तेवासिको पण्डितो अत्थि, तस्स सन्तिकं पेसेतब्बो – ‘‘असुकदहरं गन्त्वा पुच्छा’’ति. तेनापि ‘‘सतेकिच्छो’’ति विनिच्छिते ‘‘साधु सुट्ठु तस्स वचनं करोही’’ति वत्तब्बो. अथ दहरस्सापि पाराजिकच्छायाव उपट्ठाति, तेनापि ‘‘पाराजिकोसी’’ति न वत्तब्बो. दुल्लभो हि बुद्धुप्पादो, ततो दुल्लभतरा पब्बज्जा च उपसम्पदा च. एवं पन वत्तब्बो – ‘‘विवित्तं ओकासं सम्मज्जित्वा दिवाविहारं निसीदित्वा सीलानि सोधेत्वा द्वत्तिंसाकारं ताव मनसि करोही’’ति. सचे तस्स अरोगं सीलं कम्मट्ठानं घटयति, सङ्खारा पाकटा हुत्वा उपट्ठहन्ति, उपचारप्पनाप्पत्तं विय चित्तम्पि एकग्गं होति, दिवसं अतिक्कन्तम्पि न जानाति. सो दिवसातिक्कमे उपट्ठानं आगतो एवं वत्तब्बो – ‘‘कीदिसा ते चित्तप्पवत्ती’’ति. आरोचिताय चित्तप्पवत्तिया वत्तब्बो – ‘‘पब्बज्जा नाम चित्तविसुद्धत्थाय, अप्पमत्तो समणधम्मं करोही’’ति.
यस्स पन सीलं भिन्नं होति, तस्स कम्मट्ठानं न घटयति, पतोदाभितुन्नं विय चित्तं विकम्पति, विप्पटिसारग्गिना डय्हति, तत्तपासाणे निसिन्नो विय तङ्खणञ्ञेव वुट्ठाति. सो आगतो ‘‘का ते चित्तप्पवत्ती’’ति पुच्छितब्बो. आरोचिताय चित्तप्पवत्तिया ‘‘नत्थि लोके रहो नाम पापकम्मं पकुब्बतो. सब्बपठमञ्हि पापं करोन्तो अत्तना जानाति, अथस्स आरक्खदेवता परचित्तविदू समणब्राह्मणा अञ्ञा च देवता जानन्ति, त्वंयेव दानि तव सोत्थिं परियेसाही’’ति वत्तब्बो.
निट्ठिता चतुब्बिधविनयकथा
विनयधरस्स च लक्खणादिकथा.