वज्जिपुत्तकवत्थुवण्णना

४३-४४. इदानि यं तं अञ्ञम्पि वत्थु उप्पन्नं, तं दस्सेतुं ‘‘तेन खो पन समयेना’’तिआदिमाह. तत्रापि अयमनुत्तानपदवण्णना – वेसालिकाति वेसालिवासिनो. वज्जिपुत्तकाति वज्जिरट्ठे वेसालियं कुलानं पुत्ता. सासने किर यो यो उपद्दवो आदीनवो अब्बुदमुप्पज्जि, सब्बं तं वज्जिपुत्तके निस्साय. तथा हि देवदत्तोपि वज्जिपुत्तके पक्खे लभित्वा सङ्घं भिन्दि. वज्जिपुत्तका एव च वस्ससतपरिनिब्बुते भगवति उद्धम्मं उब्बिनयं सत्थुसासनं दीपेसुं. इमेपि तेसं येव एकच्चे एवं पञ्ञत्तेपि सिक्खापदे यावदत्थं भुञ्जिंसु…पे… मेथुनं धम्मं पटिसेविंसूति.

ञातिब्यसनेनपीति एत्थ असनं ब्यसनं विक्खेपो विद्धंसनं विनासोति सब्बमेतं एकत्थं. ञातीनं ब्यसनं ञातिब्यसनं, तेन ञातिब्यसनेन, राजदण्डब्याधिमरणविप्पवासनिमित्तेन ञातिविनासेनाति अत्थो. एस नयो दुतियपदेपि. ततियपदे पन आरोग्यविनासको रोगो एव रोगब्यसनं. सो हि आरोग्यं ब्यसति विक्खिपति विनासेतीति ब्यसनं. रोगोव ब्यसनं रोगब्यसनं, तेन रोगब्यसनेन. फुट्ठाति अधिपन्ना अभिभूता समन्नागताति अत्थो.

न मयं, भन्ते आनन्द, बुद्धगरहिनोति भन्ते आनन्द, मयं न बुद्धं गरहाम, न बुद्धस्स दोसं देम. न धम्मगरहिनो, न सङ्घगरहिनो. अत्तगरहिनो मयन्ति अत्तानमेव मयं गरहाम, अत्तनो दोसं देम. अलक्खिकाति निस्सिरिका. अप्पपुञ्ञाति परित्तपुञ्ञा. विपस्सका कुसलानं धम्मानन्ति ये अट्ठतिंसारम्मणेसु विभत्ता कुसला धम्मा, तेसं विपस्सका; ततो ततो आरम्मणतो वुट्ठाय तेव धम्मे विपस्समानाति अत्थो. पुब्बरत्तापररत्तन्ति रत्तिया पुब्बं पुब्बरत्तं, रत्तिया अपरं अपररत्तं, पठमयामञ्च पच्छिमयामञ्चाति वुत्तं होति. बोधिपक्खिकानन्ति बोधिस्स पक्खे भवानं, अरहत्तमग्गञाणस्स उपकारकानन्ति अत्थो. भावनानुयोगन्ति वड्ढनानुयोगं. अनुयुत्ता विहरेय्यामाति गिहिपलिबोधं आवासपलिबोधञ्च पहाय विवित्तेसु सेनासनेसु युत्तपयुत्ता अनञ्ञकिच्चा विहरेय्याम.

एवमावुसोति थेरो एतेसं आसयं अजानन्तो इदं नेसं महागज्जितं सुत्वा ‘‘सचे इमे ईदिसा भविस्सन्ति, साधू’’ति मञ्ञमानो ‘‘एवमावुसो’’ति सम्पटिच्छि. अट्ठानमेतं अनवकासोति उभयम्पेतं कारणपटिक्खेपवचनं. कारणञ्हि यस्मा तत्थ तदायत्तवुत्तिभावेन फलं तिट्ठति. यस्मा चस्स तं ओकासो होति तदायत्तवुत्तिभावेन, तस्मा ‘‘ठानञ्च अवकासो चा’’ति वुच्चति, तं पटिक्खिपन्तो आह – ‘‘अट्ठानमेतं, आनन्द, अनवकासो’’ति. एतं ठानं वा ओकासो वा नत्थि. यं तथागतोति येन तथागतो वज्जीनं वा…पे… समूहनेय्य, तं कारणं नत्थीति अत्थो. यदि हि भगवा एतेसं ‘‘लभेय्याम उपसम्पद’’न्ति याचन्तानं उपसम्पदं ददेय्य, एवं सन्ते ‘‘पाराजिको होति असंवासो’’ति पञ्ञत्तं समूहनेय्य. यस्मा पनेतं न समूहनति, तस्मा ‘‘अट्ठानमेत’’न्तिआदिमाह.

सो आगतो न उपसम्पादेतब्बोति ‘‘यदि हि एवं आगतो उपसम्पदं लभेय्य, सासने अगारवो भवेय्य. सामणेरभूमियं पन ठितो सगारवो च भविस्सति, अत्तत्थञ्च करिस्सती’’ति ञत्वा अनुकम्पमानो भगवा आह – ‘‘सो आगतो न उपसम्पादेतब्बो’’ति. सो आगतो उपसम्पादेतब्बोति एवं आगतो भिक्खुभावे ठत्वा अविपन्नसीलताय सासने सगारवो भविस्सति, सो सति उपनिस्सये नचिरस्सेव उत्तमत्थं पापुणिस्सतीति ञत्वा उपसम्पादेतब्बोति आह.

एवं मेथुनं धम्मं पटिसेवित्वा आगतेसु अनुपसम्पादेतब्बञ्च उपसम्पादेतब्बञ्च दस्सेत्वा तीणिपि वत्थूनि समोधानेत्वा परिपुण्णं कत्वा सिक्खापदं पञ्ञपेतुकामो ‘‘एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथा’’ति वत्वा ‘‘यो पन भिक्खु…पे… असंवासो’’ति परिपुण्णं सिक्खापदं पञ्ञपेसि.

वज्जिपुत्तकवत्थुवण्णना निट्ठिता.