पकिण्णककथा

इमस्मिं पन सिक्खापदे कोसल्लत्थं इदं पकिण्णकंवेदितब्बं –

‘‘समुट्ठानञ्च किरिया, अथो सञ्ञा सचित्तकं;

लोकवज्जञ्च कम्मञ्च, कुसलं वेदनाय चा’’ति.

तत्थ ‘‘समुट्ठान’’न्ति सब्बसङ्गाहकवसेन छ सिक्खापदसमुट्ठानानि. तानि परिवारे आवि भविस्सन्ति. समासतो पन सिक्खापदं नाम – अत्थि छसमुट्ठानं, अत्थि चतुसमुट्ठानं, अत्थि तिसमुट्ठानं, अत्थि कथिनसमुट्ठानं, अत्थि एळकलोमसमुट्ठानं, अत्थि धुरनिक्खेपादिसमुट्ठानन्ति.

तत्रापि किञ्चि किरियतो समुट्ठाति, किञ्चि अकिरियतो समुट्ठाति, किञ्चि किरियाकिरियतो समुट्ठाति, किञ्चि सिया किरियतो, सिया अकिरियतो समुट्ठाति, किञ्चि सिया किरियतो सिया किरियाकिरियतो समुट्ठाति.

तत्रापि अत्थि सञ्ञाविमोक्खं, अत्थि नोसञ्ञाविमोक्खं. तत्थ यं चित्तङ्गं लभतियेव, तं सञ्ञाविमोक्खं; इतरं नोसञ्ञाविमोक्खं.

पुन अत्थि सचित्तकं, अत्थि अचित्तकं. यं सहेव चित्तेन आपज्जति, तं सचित्तकं; यं विनापि चित्तेन आपज्जति, तं अचित्तकं. तं सब्बम्पि लोकवज्जं पण्णत्तिवज्जन्ति दुविधं. तेसं लक्खणं वुत्तमेव.

कम्मकुसलवेदनावसेनापि चेत्थ अत्थि सिक्खापदं कायकम्मं, अत्थि वचीकम्मं. तत्थ यं कायद्वारिकं, तं कायकम्मं; यं वचीद्वारिकं, तं वचीकम्मन्ति वेदितब्बं. अत्थि पन सिक्खापदं कुसलं, अत्थि अकुसलं, अत्थि अब्याकतं. द्वत्तिंसेव हि आपत्तिसमउट्ठापकचित्तानि – अट्ठ कामावचरकुसलानि, द्वादस अकुसलानि, दस कामावचरकिरियचित्तानि, कुसलतो च किरियतो च द्वे अभिञ्ञाचित्तानीति. तेसु यं कुसलचित्तेन आपज्जति, तं कुसलं; इतरेहि इतरं. अत्थि च सिक्खापदं तिवेदनं, अत्थि द्विवेदनं, अत्थि एकवेदनं. तत्थ यं आपज्जन्तो तीसु वेदनासु अञ्ञतरवेदनासमङ्गी हुत्वा आपज्जति, तं तिवेदनं; यं आपज्जन्तो सुखसमङ्गी वा उपेक्खासमङ्गी वा आपज्जति, तं द्विवेदनं; यं आपज्जन्तो दुक्खवेदनासमङ्गीयेव आपज्जति, तं एकवेदनन्ति वेदितब्बं. एवं –

‘‘समुट्ठानञ्च किरिया, अथो सञ्ञा सचित्तकं;

लोकवज्जञ्च कम्मञ्च, कुसलं वेदनाय चा’’ति.

इमं पकिण्णकं विदित्वा तेसु समुट्ठानादीसु इदं सिक्खापदं समुट्ठानतो एकसमुट्ठानं. अङ्गवसेन दुकसमुट्ठानं, कायचित्ततो समुट्ठाति. किरियसमुट्ठानञ्च करोन्तोयेव हि एतं आपज्जति. मेथुनपटिसंयुत्ताय कामसञ्ञाय अभावेन मुच्चनतो सञ्ञाविमोक्खं. ‘‘अनापत्ति अजानन्तस्स असादियन्तस्सा’’ति हि वुत्तं. मेथुनचित्तेनेव नं आपज्जति, न विना चित्तेनाति सचित्तकं. रागवसेनेव आपज्जितब्बतो लोकवज्जं. कायद्वारेनेव समुट्ठानतो कायकम्मं. चित्तं पनेत्थ अङ्गमत्तं होति, न तस्स वसेन कम्मभावो लब्भति. लोभचित्तेन आपज्जितब्बतो अकुसलचित्तं. सुखसमङ्गी वा उपेक्खासमङ्गी वा तं आपज्जतीति द्विवेदनन्ति वेदितब्बं. सब्बञ्चेतं आपत्तियं युज्जति. सिक्खापदसीसेन पन सब्बअट्ठकथासुदेसना आरूळ्हा, तस्मा एवं वुत्तं.

पकिण्णककथा निट्ठिता.