पठमचतुक्ककथावण्णना
५७. आपज्जन्तो पन यस्मा सेवनचित्तेनेव आपज्जति, न विना तेन; तस्मा तं लक्खणं दस्सेन्तो भगवा ‘‘भिक्खुस्स सेवनचित्तं उपट्ठिते’’तिआदिमाह. तत्थ भिक्खुस्साति मेथुनसेवनकस्स भिक्खुस्स. सेवनचित्तं उपट्ठितेति भुम्मत्थे पच्चत्तवचनं, सेवनचित्ते पच्चुपट्ठितेति अत्थो. वच्चमग्गं अङ्गजातं पवेसेन्तस्साति येन मग्गेन वच्चं निक्खमति तं मग्गं अत्तनो अङ्गजातं पुरिसनिमित्तं तिलफलमत्तम्पि पवेसेन्तस्स. आपत्ति पाराजिकस्साति आपत्ति पाराजिका अस्स होतीति अत्थो. अथ वा आपत्तीति आपज्जनं होति. पाराजिकस्साति पाराजिकधम्मस्स. एस नयो सब्बत्थ.
५८. एवं सेवनचित्तेनेव पवेसेन्तस्स आपत्तिं दस्सेत्वा इदानि यस्मा तं पवेसनं नाम न केवलं अत्तूपक्कमेनेव, परूपक्कमेनापि होति. तत्रापि च सादियन्तस्सेव आपत्ति पटिसेवनचित्तसमङ्गिस्स, न इतरस्स. तस्मा ये सद्धापब्बजिता कुलपुत्ता सम्मापटिपन्नका परूपक्कमेन पवेसनेपि सति न सादियन्ति, तेसं रक्खणत्थं ‘‘भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थि’’न्तिआदिमाह.
तत्थ पटिपक्खं अत्थयन्ति इच्छन्तीति पच्चत्थिका, भिक्खू एव पच्चत्थिका भिक्खुपच्चत्थिका; विसभागानं वेरिभिक्खूनमेतं अधिवचनं. मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वाति इस्सापकता तं भिक्खुं नासेतुकामा आमिसेन वा उपलापेत्वा मित्तसन्थववसेन वा ‘‘इदं अम्हाकं किच्चं करोही’’ति वत्वा कञ्चि मनुस्सित्थिं रत्तिभागे तस्स भिक्खुस्स वसनोकासं आनेत्वा. वच्चमग्गेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्तीति तं भिक्खुं हत्थपादसीसादीसु सुग्गहितं निप्परिप्फन्दं गहेत्वा इत्थिया वच्चमग्गेन तस्स भिक्खुनो अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति; सम्पयोजेन्तीति अत्थो.
सो चेतिआदीसु सो चे भिक्खु वच्चमग्गब्भन्तरं अत्तनो अङ्गजातस्स पवेसनं सादियति अधिवासेति तस्मिं खणे सेवनचित्तं उपट्ठापेति. पविट्ठं सादियति अधिवासेति, पविट्ठकाले सेवनचित्तं उपट्ठापेति. ठितं सादियति अधिवासेति, ठानप्पत्तकाले सुक्कविस्सट्ठिसमये सेवनचित्तं उपट्ठापेति. उद्धरणं सादियति अधिवासेति, नीहरणकाले पटिसेवनचित्तं उपट्ठापेति. एवं चतूसु ठानेसु सादियन्तो ‘‘मम वेरिसमणेहि इदं कत’’न्ति वत्तुं न लभति, पाराजिकापत्तिमेव आपज्जति. यथा च इमानि चत्तारि सादियन्तो आपज्जति; एवं पुरिमं एकं असादियित्वा तीणि सादियन्तोपि, द्वे असादियित्वा द्वे सादियन्तोपि, तीणि असादियित्वा एकं सादियन्तोपि आपज्जतियेव. सब्बसो पन असादियन्तो आसीविसमुखं विय अङ्गारकासुं विय च पविट्ठं अङ्गजातं मञ्ञमानो नापज्जति. तेन वुत्तं – ‘‘पवेसनं न सादियति…पे… उद्धरणं न सादियति, अनापत्ती’’ति. इमञ्हि एवरूपं आरद्धविपस्सकं काये च जीविते च अनपेक्खं एकादसहि अग्गीहि सम्पज्जलितानि च सब्बायतनानि उक्खित्तासिके विय च वधके पञ्च कामगुणे पस्सन्तं पुग्गलं रक्खन्तो भगवा पच्चत्थिकानञ्चस्स मनोरथविघातं करोन्तो इमं ‘‘पवेसनं न सादियती’’तिआदिकं चतुक्कं नीहरित्वा ठपेसीति.
पठमचतुक्ककथा निट्ठिता.