५. अम्बविमानवण्णना
उच्चमिदं मणिथूणन्ति अम्बविमानं. तस्स का उप्पत्ति? भगवा राजगहे विहरति वेळुवने. तेन समयेन राजगहे अञ्ञतरो दुग्गतपुरिसो परेसं भत्तवेतनभतो हुत्वा अम्बवनं रक्खति. सो एकदिवसं आयस्मन्तं सारिपुत्तं गिम्हसमये सूरियातपसन्तत्ते उण्हवालिकानिप्पीळिते विप्फन्दमानमरीचिजालवित्थते भूमिप्पदेसे तस्स अम्बारामस्स अविदूरेन मग्गेन सेदागतेन गत्तेन गच्छन्तं दिस्वा सञ्जातगारवबहुमानो उपसङ्कमित्वा एवमाह ‘‘महा अयं, भन्ते, घम्मपरिळाहो, अतिविय परिस्सन्तरूपो विय दिस्सति, साधु, भन्ते, अय्यो इमं अम्बारामं पविसित्वा मुहुत्तं विस्समित्वा अद्धानपरिस्समं पटिविनोदेत्वा गच्छथ अनुकम्पं उपादाया’’ति. थेरो विसेसतो तस्स चित्तप्पसादं परिब्रूहेतुकामो तं आरामं पविसित्वा अञ्ञतरस्स अम्बरुक्खस्स मूले निसीदि.
पुन सो पुरिसो आह ‘‘सचे, भन्ते, न्हायितुकामत्थ, अहं इतो कूपतो उदकं उद्धरित्वा तुम्हे न्हापेस्सामि, पानीयञ्च दस्सामी’’ति. थेरोपि अधिवासेसि तुण्हीभावेन. सो कूपतो उदकं उद्धरित्वा परिस्सावेत्वा थेरं न्हापेसि, न्हापेत्वा च हत्थपादे धोवित्वा निसिन्नस्स पानीयं उपनेसि. थेरो पानीयं पिवित्वा पटिप्पस्सद्धदरथो तस्स पुरिसस्स उदकदाने चेव न्हापने च अनुमोदनं वत्वा पक्कामि. अथ सो पुरिसो ‘‘घम्माभितत्तस्स वत थेरस्स घम्मपरिळाहं पटिप्पस्सम्भेसिं, बहुं वत मया पुञ्ञं पसुत’’न्ति उळारपीतिसोमनस्सं पटिसंवेदेसि. सो अपरभागे कालं कत्वा तावतिंसेसु उप्पज्जि. तं आयस्मा महामोग्गल्लानो उपसङ्कमित्वा इमाहि गाथाहि कतपुञ्ञं पुच्छि.
११४६. ‘‘उच्चमिदं मणिथूणं विमानं, समन्ततो द्वादस योजनानि;
कूटागारा सत्तसता उळारा, वेळुरियथम्भा रुचकत्थता सुभा.
११४७. ‘‘तत्थच्छसि पिवसि खादसि च, दिब्बा च वीणा पवदन्ति वग्गुं;
दिब्बा रसा कामगुणेत्थ पञ्च, नारियो च नच्चन्ति सुवण्णछन्ना.
११४८. ‘‘केन तेतादिसो वण्णो…पे…
वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति.
११५०. ‘‘सो देवपुत्तो अत्तमनो…पे…
यस्स कम्मस्सिदं फलं’’.
११५१. ‘‘गिम्हानं पच्छिमे मासे, पतपन्ते दिवङ्करे;
परेसं भतको पोसो, अम्बाराममसिञ्चति.
११५२. ‘‘अथ तेनागमा भिक्खु, सारिपुत्तोति विस्सुतो;
किलन्तरूपो कायेन, अकिलन्तोव चेतसा.
११५३. ‘‘तञ्च दिस्वान आयन्तं, अवोचं अम्बसिञ्चको;
साधु तं भन्ते न्हापेय्यं, यं ममस्स सुखावहं.
११५४. ‘‘तस्स मे अनुकम्पाय, निक्खिपि पत्तचीवरं;
निसीदि रुक्खमूलस्मिं, छायाय एकचीवरो.
११५५. ‘‘तञ्च अच्छेन वारिना, पसन्नमानसो नरो;
न्हापयी रुक्खमूलस्मिं, छायाय एकचीवरं.
११५६. ‘‘अम्बो च सित्तो समणो च न्हापितो,
मया च पुञ्ञं पसुतं अनप्पकं;
इति सो पीतिया कायं, सब्बं फरति अत्तनो.
११५७. ‘‘तदेव एत्तकं कम्मं, अकासिं ताय जातिया;
पहाय मानुसं देहं, उपपन्नोम्हि नन्दनं.
११५८. ‘‘नन्दने च वने रम्मे, नानादिजगणायुते;
रमामि नच्चगीतेहि, अच्छराहि पुरक्खतो’’ति. –
सोपि तस्स इमाहि गाथाहि ब्याकासि.
११५१. तत्थ गिम्हानं पच्छिमे मासेति आसाळ्हिमासे. पतपन्तेति अतिविय दिप्पन्ते, सब्बसो उण्हं विस्सज्जेन्तेति अत्थो. दिवङ्करेति दिवाकरे, अयमेव वा पाठो. असिञ्चतीति सिञ्चति, -कारो निपातमत्तं, सिञ्चति अम्बरुक्खमूलेसु धुवं जलसेकं करोतीति अत्थो. ‘‘असिञ्चथा’’ति च पाठो, सिञ्चित्थाति अत्थो. ‘‘असिञ्चह’’न्ति च पठन्ति, परेसं भतको पोसो हुत्वा तदा अम्बारामं असिञ्चिं अहन्ति अत्थो.
११५२. तेनाति येन दिसाभागेन सो अम्बारामो, तेन अगमा अगञ्छि. अकिलन्तोव चेतसाति चेतोदुक्खस्स मग्गेनेव पहीनत्ता चेतसा अकिलन्तोपि समानो किलन्तुरूपो कायेन तेन मग्गेन अगमाति योजना.
११५३-४. अवोचं अहं तदा अम्बसिञ्चको हुत्वाति योजना. एकचीवरोति न्हायितुकामोति अधिप्पायो.
११५६. इतीति एवं ‘‘अम्बो च सित्तो, समणो च न्हापितो, मया च पुञ्ञं पसुतं अनप्पकं, एकेनेव पयोगेन तिविधोपि अत्थो साधितो’’ति इमिनाकारेन पवत्ताय पीतिया सो पुरिसो अत्तनो सब्बं कायं फरति, निरन्तरं फुटं करोतीति योजना. अतीतत्थे चेतं वत्तमानवचनं, फरीति अत्थो.
११५७. तदेव एत्तकं कम्मन्ति तं एत्तकं एवं पानीयदानमत्तकं कम्मं अकासिं, ताय तस्सं जातियं अञ्ञं नानुस्सरामीति अधिप्पायो. तेसं वुत्तनयमेव.
अम्बविमानवण्णना निट्ठिता.