११. सुनिक्खित्तविमानवण्णना

उच्चमिदं मणिथूणं विमानन्ति सुनिक्खित्तविमानं. तस्स का उप्पत्ति? भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने. तेन समयेन आयस्मा महामोग्गल्लानो हेट्ठा वुत्तनयेनेव देवचारिकं चरन्तो तावतिंसभवनं उपगतो. तस्मिञ्च खणे अञ्ञतरो देवपुत्तो अत्तनो विमानद्वारे ठितो आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं दिस्वा सञ्जातगारवबहुमानो उपसङ्कमित्वा पञ्चपतिट्ठितेन वन्दित्वा अञ्जलिं पग्गय्ह अट्ठासि.

सो किर अतीते कस्सपसम्मासम्बुद्धे परिनिब्बुते तस्स सरीरधातुयो पक्खिपित्वा योजनिके कनकथूपे च कते चतस्सो परिसा कालेन कालं उपसङ्कमित्वा गन्धपुप्फधूपादीहि चेतिये पूजं करोन्ति, तत्थ अञ्ञतरो उपासको अञ्ञेसु पुप्फपूजं कत्वा गतेसु तेहि पूजितट्ठाने दुन्निक्खित्तानि पुप्फानि दिस्वा तत्थेव तानि सम्मदेव ठपेन्तो सन्निवेसवसेन दस्सनीयं पासादिकं विभत्तिविसेसयुत्तं पुप्फपूजं अकासि. कत्वा च पन एतं आरम्मणं गण्हन्तो सत्थु गुणे अनुस्सरित्वा पसन्नचित्तो तं पुञ्ञं हदये ठपेसि.

सो अपरभागे कालं कत्वा तस्सेव कम्मस्स आनुभावेन तावतिंसभवने द्वादसयोजनिके कनकविमाने निब्बत्ति, महानुभावो महा चस्स परिवारो अहोसि. तं सन्धाय वुत्तं ‘‘तस्मिञ्च खणे अञ्ञतरो देवपुत्तो…पे… अट्ठासी’’ति. अथ नं आयस्मा महामोग्गल्लानो यथालद्धसम्पत्तिकित्तनमुखेन कतसुचरितकम्मं इमाहि गाथाहि पुच्छि –

१२८२. ‘‘उच्चमिदं मणिथूणं विमानं, समन्ततो द्वादसयोजनानि;

कूटागारा सत्तसता उळारा, वेळुरियथम्भा रुचकत्थता सुभा.

१२८३. ‘‘तत्थच्छसि पिवसि खादसि च, दिब्बा च वीणा पवदन्ति वग्गुं;

दिब्बा रसा कामगुणेत्थ पञ्च, नारियो च नच्चन्ति सुवण्णछन्ना.

१२८४. ‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति;

उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया.

१२८५. ‘‘पुच्छामि तं देव महानुभाव, मनुस्सभूतो किमकासि पुञ्ञं;

केनासि एवं जलितानुभावो, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति.

सोपि तस्स अत्तनो कतकम्मं इमाहि गाथाहि कथेसि. तं दस्सेन्ता सङ्गीतिकारा आहंसु –

१२८६. ‘‘सो देवपुत्तो अत्तमनो, मोग्गल्लानेन पुच्छितो;

पञ्हं पुट्ठो वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं’’.

१२८७. ‘‘दुन्निक्खित्तं मालं सुनिक्खिपित्वा, पतिट्ठपेत्वा सुगतस्स थूपे;

महिद्धिको चम्हि महानुभावो, दिब्बेहि कामेहि समङ्गिभूतो.

१२८८. ‘‘तेन मेतादिसो वण्णो, तेन मे इध मिज्झति;

उप्पज्जन्ति च मे भोगा, ये केचि मनसो पिया.

१२८९. ‘‘अक्खामि ते भिक्खु महानुभाव, मनुस्सभूतो यमहं अकासिं;

तेनम्हि एवं जलितानुभावो, वण्णो च मे सब्बदिसा पभासती’’ति.

१२८७. तत्थ दुन्निक्खित्तं मालन्ति चेतिये पूजाकरणट्ठाने निरन्तरट्ठपनादिना रचनाविसेसेन अट्ठपेत्वा यथानिक्खित्तताय न सुट्ठु निक्खित्तं, वातेन वा पहरित्वा दुन्निक्खित्तं पुप्फं. सुनिक्खिपित्वाति सुट्ठु निक्खिपित्वा रचनाविसेसेन दस्सनीयं पासादिकं कत्वा निक्खिपिय. पतिट्ठपेत्वाति विभत्तिविसेसादिवसेन पुप्फं पतिट्ठापेत्वा. तं वा पुप्फं निक्खिपन्तो सत्थु चेतियं उद्दिस्स मम सन्ताने कुसलधम्मं पतिट्ठापेत्वाति एवं एत्थ अत्थो दट्ठब्बो. सेसं वुत्तनयमेव.

एवं देवपुत्तेन अत्तनो सुचरितकम्मे पकासिते थेरो तस्स धम्मं देसेत्वा आगन्त्वा भगवतो तमत्थं निवेदेसि. भगवा तं अट्ठुप्पत्तिं कत्वा सम्पत्तमहाजनस्स धम्मं देसेसि. देसना महाजनस्स सात्थिका अहोसीति.

सुनिक्खित्तविमानवण्णना निट्ठिता.

इति परमत्थदीपनिया खुद्दक-अट्ठकथाय विमानवत्थुस्मिं

एकादसवत्थुपटिमण्डितस्स सत्तमस्स

सुनिक्खित्तवग्गस्स अत्थवण्णना निट्ठिता.

निट्ठिता च पुरिसविमानवण्णना.

निगमनकथा

एत्तावता च –

देवतानं विमानादि-सम्पत्तिं तस्स कारणं;

पकासयन्ती सत्तानं, सब्बलोकहितावहा.

अप्पकानम्पि कारानं, या विभावेति देसना;

उळारफलतं चित्त-खेत्तसम्पत्तियोगतो.

यं कथावत्थुकुसला, सुपरिञ्ञातवत्थुका;

विमानवत्थुइच्चेव, सङ्गायिंसु महेसयो.

तस्स अत्थं पकासेतुं, पोराणट्ठकथानयं;

सन्निस्साय समारद्धा, अत्थसंवण्णना मया.

या तत्थ परमत्थानं, तत्थ तत्थ यथारहं;

पकासना परमत्थ-दीपनी नाम नामतो.

सम्पत्ता परिनिट्ठानं, अनाकुलविनिच्छया;

सा सत्तरसमत्ताय, पाळिया भाणवारतो.

इति तं सङ्खरोन्तेन, यं तं अधिगतं मया;

पुञ्ञं तस्सानुभावेन, लोकनाथस्स सासनं.

ओगाहेत्वा विसुद्धाय, सीलादिपटिपत्तिया;

सब्बेपि देहिनो होन्तु, विमुत्तिरसभागिनो.

चिरं तिट्ठतु लोकस्मिं, सम्मासम्बुद्धसासनं;

तस्मिं सगारवा निच्चं, होन्तु सब्बेपि पाणिनो.

सम्मा वस्सतु कालेन, देवोपि जगतीपति;

सद्धम्मनिरतो लोकं, धम्मेनेव पसासतूति.

इति बदरतित्थविहारवासिना आचरियधम्मपालेन

कताय

परमत्थदीपनिया खुद्दक-अट्ठकथाय

विमानवत्थुअत्थवण्णना निट्ठिता.

विमानवत्थु-अट्ठकथा समत्ता.