२. उच्छुदायिकाविमानवण्णना

ओभासयित्वा पथविं सदेवकन्ति उच्छुदायिकाविमानं. तस्स का उप्पत्ति? भगवा राजगहे विहरतीतिआदि सब्बं अनन्तरविमाने वुत्तसदिसं. अयं पन विसेसो – इध उच्छु दिन्ना, सस्सुया च पीठकेन पहटा, तङ्खणञ्ञेव मता तावतिंसेसु उप्पन्ना, तस्संयेव रत्तियं थेरस्स उपट्ठानं आगता, केवलकप्पं गिज्झकूटं चन्दो विय सूरियो विय च ओभासेन्ती थेरं वन्दित्वा पञ्जलिका नमस्समाना एकमन्तं अट्ठासि. अथ नं थेरो –

२९६. ‘‘ओभासयित्वा पथविं सदेवकं, अतिरोचसि चन्दिमसूरिया विय;

सिरिया च वण्णेन यसेन तेजसा, ब्रह्माव देवे तिदसे सहिन्दके.

२९७. ‘‘पुच्छामि तं उप्पलमालधारिनी, आवेळिनी कञ्चनसन्निभत्तचे;

अलङ्कते उत्तमवत्थधारिनी, का त्वं सुभे देवते वन्दसे ममं.

२९८. ‘‘किं त्वं पुरे कम्ममकासि अत्तना, मनुस्सभूता पुरिमाय जातिया;

दानं सुचिण्णं अथ सीलसंयमं, केनूपपन्ना सुगतिं यसस्सिनी;

देवते पुच्छिताचिक्ख, किस्स कम्मस्सिदं फल’’न्ति. –

इमाहि गाथाहि पुच्छि.

२९६-७. तत्थ ओभासयित्वा पथविं सदेवकन्ति चन्दिमसूरियरस्मिसम्मिस्सेहि सिनेरुपस्सविनिग्गतेहि पभाविसरेहि विज्जोतयमानताय देवेन आकासेन सहाति सदेवकं उपगतभूमिभागभूतं इमं पथविं विज्जोतेत्वा, एकोभासं एकपज्जोतं कत्वाति अत्थो. ओभासयित्वा पथविं चन्दिमसूरिया वियाति योजना. अतिरोचसीति अतिक्कमित्वा रोचसि. तं पन अतिरोचनं केन किं विय केन वाति आह ‘‘सिरिया’’तिआदि. तत्थ सिरियाति सोभग्गादिसोभाविसेसेन. तेजसाति अत्तनो आनुभावेन. आवेळिनीति रतनमयपुप्फावेळवती.

एवं थेरेन पुच्छिता देवता इमाहि गाथाहि विस्सज्जेसि –

२९९. ‘‘इदानि भन्ते इममेव गामं, पिण्डाय अम्हाकं घरं उपागमि;

ततो ते उच्छुस्स अदासि खण्डिकं, पसन्नचित्ता अतुलाय पीतिया.

३००. ‘‘सस्सु च पच्छा अनुयुञ्जते ममं, कहं नु उच्छुं वधुके अवाकिरि;

न छड्डितं नो पन खादितं मया, सन्तस्स भिक्खुस्स सयं अदासहं.

३०१. ‘‘तुय्हं न्विदं इस्सरियं अथो मम, इतिस्सा सस्सु परिभासते ममं;

पीठं गहेत्वा पहारं अदासि मे, ततो चुता कालकताम्हि देवता.

३०२. ‘‘तदेव कम्मं कुसलं कतं मया, सुखञ्च कम्मं अनुभोमि अत्तना;

देवेहि सद्धिं परिचारयामहं, मोदामहं कामगुणेहि पञ्चहि.

३०३. ‘‘तदेव कम्मं कुसलं कतं मया, सुखञ्च कम्मं अनुभोमि अत्तना;

देविन्दगुत्ता तिदसेहि रक्खिता, समप्पिता कामगुणेहि पञ्चहि.

३०४. ‘‘एतादिसं पुञ्ञफलं अनप्पकं, महाविपाका मम उच्छुदक्खिणा;

देवेहि सद्धिं परिचारयामहं, मोदामहं कामगुणेहि पञ्चहि.

३०५. ‘‘एतादिसं पुञ्ञफलं अनप्पकं, महाजुतिका मम उच्छुदक्खिणा;

देविन्दगुत्ता तिदसेहि रक्खिता, सहस्सनेत्तोरिव नन्दने वने.

३०६. ‘‘तुवञ्च भन्ते अनुकम्पकं विदुं, उपेच्च वन्दिं कुसलञ्च पुच्छिसं;

ततो ते उच्छुस्स अदासि खण्डिकं, पसन्नचित्ता अतुलाय पीतिया’’ति.

२९९. तत्थ इदानीति अनन्तरातीतदिवसत्ता आह, अधुनाति अत्थो. इममेव गामन्ति इमस्मिंयेव गामे, राजगहं सन्धाय वदति. वुत्तञ्हि ‘‘गामोपि निगमोपि नगरम्पि ‘गामो’ इच्चेव वुच्चती’’ति. भुम्मत्थे चेतं उपयोगवचनं. उपागमीति उपगतो अहोसि. अतुलायाति अनुपमाय, अप्पमाणाय वा.

३००. अवाकिरीति अपनेसि छड्डेसि, विनासेसि वा. सन्तस्साति साधुरूपस्स सन्तकिलेसस्स परिस्सममप्पत्तस्स वा.

३०१. तुय्हं नूति नु-सद्दो अनत्तमनतासूचने निपातो, सो ‘‘ममा’’ति एत्थापि आनेत्वा योजेतब्बो ‘‘मम नू’’ति. इदं इस्सरियन्ति गेहे आधिपच्चं सन्धायाह. ततो चुताति ततो मनुस्सलोकतो चुता. यस्मा ठितट्ठानतो अपगतापि ‘‘चुता’’ति वुच्चति, तस्मा चुतिं विसेसेतुं ‘‘कालकता’’ति वुत्तं. कालकतापि च न यत्थ कत्थचि निब्बत्ता, अपिच खो देवत्तं उपगताति दस्सेन्ती आह ‘‘अम्हि देवता’’ति.

३०२. तदेव कम्मं कुसलं कतं मयाति तदेव उच्छुखण्डदानमत्तं कुसलं कम्मं कतं मया, अञ्ञं न जानामीति अत्थो. सुखञ्च कम्मन्ति सुखञ्च कम्मफलं. कम्मफलञ्हि इध ‘‘कम्म’’न्ति वुत्तं उत्तरपदलोपेन, कारणोपचारेन वा ‘‘कुसलानं, भिक्खवे, धम्मानं समादानहेतु एवमिदं पुञ्ञं पवड्ढति (दी. नि. ३.८०). अनुभोमि सकं पुञ्ञ’’न्ति (वि. व. १३३) च आदीसु विय. कम्मन्ति वा करणत्थे उपयोगवचनं, कम्मेनाति अत्थो. कम्मे वा भवं कम्मं यथा कम्मन्ति. अथ वा कामेतब्बताय कम्मं. तञ्हि सुखरजनीयभावतो कामूपसंहितं कामेतब्बन्ति कमनीयं. अत्तनाति अत्तना एव, सयंवसिताय सेरिभावेन सयमेवाति अत्थो. परिचारयामहं अत्तानन्ति पुरिमगाथाय ‘‘अत्तना’’ति वुत्तं पदं विभत्तिविपरिणामेन ‘‘अत्तान’’न्ति योजेतब्बं.

३०३-५. देविन्दगुत्ताति देविन्देन सक्केन गुत्ता, देविन्दो विय वा गुत्ता महापरिवारताय. समप्पिताति सुट्ठु अप्पिता समन्नागता. महाविपाकाति विपुलफला. महाजुतिकाति महातेजा, महानुभावाति अत्थो.

३०६. तुवन्ति तं. अनुकम्पकन्ति कारुणिकं. विदुन्ति सप्पञ्ञं, सावकपारमिया मत्थकं पत्तन्ति अत्थो. उपेच्चाति उपगन्त्वा. वन्दिन्ति पञ्चपतिट्ठितेन अभिवादयिं. कुसलञ्च आरोग्य पुच्छिसं अपुच्छिं, अतुलाय पीतिया इदञ्च कुसलं अनुस्सरामीति अधिप्पायो. सेसं हेट्ठा वुत्तनयमेव.

उच्छुदायिकाविमानवण्णना निट्ठिता.