३. पल्लङ्कविमानवण्णना

पल्लङ्कसेट्ठे मणिसोण्णचित्तेति पल्लङ्कविमानं. तस्स का उप्पत्ति? भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने. तेन च समयेन सावत्थियं अञ्ञतरस्स उपासकस्स धीता कुलपदेसादिना सदिसस्स तत्थेव अञ्ञतरस्स कुलपुत्तस्स दिन्ना, सा च होति अक्कोधना सीलाचारसम्पन्ना पतिदेवता समादिन्नपञ्चसीला, उपोसथे सक्कच्चं उपोसथसीलानि च रक्खति. सा अपरभागे कालं कत्वा तावतिंसेसु उप्पज्जि. तं आयस्मा महामोग्गल्लानत्थेरो हेट्ठा वुत्तनयेनेव गन्त्वा –

३०७. ‘‘पल्लङ्कसेट्ठे मणिसोण्णचित्ते, पुप्फाभिकिण्णे सयने उळारे;

तत्थच्छसि देवि महानुभावे, उच्चावचा इद्धि विकुब्बमाना.

३०८. ‘‘इमा च ते अच्छरायो समन्ततो, नच्चन्ति गायन्ति पमोदयन्ति;

देविद्धिपत्तासि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं;

केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति. –

गाथाहि पुच्छि.

सापिस्स इमाहि गाथाहि ब्याकासि –

३०९. ‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, अड्ढे कुले सुणिसा अहोसिं;

अक्कोधना भत्तु वसानुवत्तिनी, उपोसथे अप्पमत्ता अहोसिं.

३१०. ‘‘मनुस्सभूता दहरा अपापिका, पसन्नचित्ता पतिमाभिराधयिं;

दिवा च रत्तो च मनापचारिनी, अहं पुरे सीलवती अहोसिं.

३११. ‘‘पाणातिपाता विरता अचोरिका, संसुद्धकाया सुचिब्रह्मचारिनी;

अमज्जपा नो च मुसा अभाणिं, सिक्खापदेसु परिपूरकारिनी.

३१२. ‘‘चातुद्दसिं पञ्चदसिं, या च पक्खस्स अट्ठमी;

पाटिहारियपक्खञ्च, पसन्नमानसा अहं.

३१३. ‘‘अट्ठङ्गुपेतं अनुधम्मचारिनी, उपोसथं पीतिमना उपावसिं;

इमञ्च अरियं अट्ठङ्गवरेहुपेतं, समादियित्वा कुसलं सुखुद्रयं;

पतिम्हि कल्याणी वसानुवत्तिनी, अहोसिं पुब्बे सुगतस्स साविका.

३१४. ‘‘एतादिसं कुसलं जीवलोके, कम्मं करित्वान विसेसभागिनी;

कायस्स भेदा अभिसम्परायं, देविद्धिपत्ता सुगतिम्हि आगता.

३१५. ‘‘विमानपासादवरे मनोरमे, परिवारिता अच्छरासङ्गणेन;

सयंपभा देवगणा रमेन्ति मं, दीघायुकिं देवविमानमागत’’न्ति.

३०७. तत्थ पल्लङ्कसेट्ठेति पल्लङ्कवरे उत्तमपल्लङ्के. तंयेवस्स सेट्ठतं दस्सेतुं ‘‘मणिसोण्णचित्ते’’ति वुत्तं, विविधरतनरंसिजालसमुज्जलेहि मणीहि चेव सुवण्णेन च विचित्ते ‘‘तत्था’’ति ‘‘सयने’’ति च वुत्ते सयितब्बट्ठानभूते पल्लङ्कसेट्ठे.

३०८. तेति तुय्हं समन्ततो. ‘‘पमोदयन्ती’’ति पदं पन अपेक्खित्वा ‘‘त’’न्ति विभत्ति विपरिणामेतब्बा. पमोदयन्तीति वा पमोदनं करोन्ति, पमोदनं तुय्हं उप्पादेन्तीति अत्थो.

३१०. दहरा अपापिकाति दहरापि अपापिका. ‘‘दहरासु पापिका’’ति वा पाठो, सोयेवत्थो. ‘‘दहरस्सापापिका’’तिपि पठन्ति, दहरस्स सामिकस्स अपापिका, सक्कच्चं उपट्ठानेन अनतिचरियाय च भद्दिकाति अत्थो. तेन वुत्तं ‘‘पसन्नचित्ता’’तिआदि. अभिराधयिन्ति आराधेसिं. रत्तोति रत्तियं.

३११. अचोरिकाति चोरियरहिता, अदिन्नादाना पटिविरताति अत्थो. ‘‘विरता च चोरिया’’तिपि पाठो, थेय्यतो च विरताति अत्थो. संसुद्धकायाति परिसुद्धकायकम्मन्तताय सम्मदेव सुद्धकाया, ततो एव सुचिब्रह्मचारिनी सामिकतो अञ्ञत्थ अब्रह्मचरियासम्भवतो. तथा हि वुत्तं –

‘‘मयञ्च भरिया नातिक्कमाम,

अम्हेपि भरिया नातिक्कमन्ति;

अञ्ञत्र ताहि ब्रह्मचरियं चराम,

तस्मा हि अम्हं दहरा नि मिय्यरे’’ति. (जा. १.१०.९७);

अथ वा सुचिब्रह्मचारिनीति सुचिनो सुद्धस्स ब्रह्मस्स सेट्ठस्स उपोसथसीलस्स, मग्गब्रह्मचरियस्स वा अनुरूपस्स पुब्बभागब्रह्मचरियस्स वसेन सुचिब्रह्मचारिनी.

३१३. अनुधम्मचारिनीति अरियानं धम्मस्स अनुधम्मं चरणसीला. इमञ्च अनन्तरं वुत्तं निद्दोसताय अरियं, अट्ठङ्गवरेहि अट्ठहि उत्तमङ्गेहि अरियत्ता एव वा अरियट्ठङ्गवरेहि उपेतं आरोग्यट्ठेन अनवज्जट्ठेन च कुसलं सुखविपाकताय सुखानिसंसताय च सुखुद्रयं उपावसिन्ति योजना.

३१४. विसेसभागिनीति विसेसस्स दिब्बस्स सम्पत्तिभवस्स भागिनी. सुगतिम्हि आगताति सुगतिं आगता उपगता, सुगतिम्हि वा सुगतियं दिब्बसम्पत्तियं आगता. ‘‘सुगतिञ्हि आगता’’तिपि पाठो. तत्थ हीति निपातमत्तं, हेतुअत्थो वा, यस्मा सुगतिं आगता, तस्मा विसेसभागिनीति योजना.

३१५. विमानपासादवरेति विमानेसु उत्तमपासादे, विमानसङ्खाते वा अग्गपासादे, विमाने वा विगतमाने अप्पमाणे महन्ते वरपासादे परिवारिता अच्छरासङ्गणेन सयंपभा पमोदामि, ‘‘अम्ही’’ति वा पदं आनेत्वा योजेतब्बं. दीघायुकिन्ति हेट्ठिमेहि देवेहि दीघतरायुकताय तत्रूपपन्नेहि अनप्पायुकताय च दीघायुकिं मं यथावुत्तं देवविमानमागतं उपगतं देवगणा रमेन्तीति योजना. सेसं वुत्तनयमेव.

पल्लङ्कविमानवण्णना निट्ठिता.