३. सङ्घाटिकण्णसुत्तवण्णना

९२. ततिये सङ्घाटिकण्णेति चीवरकोटियं. गहेत्वाति परामसित्वा. अनुबन्धो अस्साति अनुगतो भवेय्य. इदं वुत्तं होति – ‘‘भिक्खवे, इधेकच्चो भिक्खु अत्तनो हत्थेन मया पारुतस्स सुगतमहाचीवरस्स कण्णे परामसन्तो विय मं अनुगच्छेय्य, एवं मय्हं आसन्नतरो हुत्वा विहरेय्या’’ति. पादे पादं निक्खिपन्तोति गच्छन्तस्स मम पादे पादं निक्खित्तट्ठाने पादुद्धारणानन्तरं अत्तनो पादं निक्खिपन्तो. उभयेनापि ‘‘ठानगमनादीसु अविजहन्तो सब्बकालं मय्हं समीपे एव विहरेय्य चेपी’’ति दस्सेति. सो आरकाव मय्हं, अहञ्च तस्साति सो भिक्खु मया वुत्तं पटिपदं अपूरेन्तो मम दूरेयेव, अहञ्च तस्स दूरेयेव. एतेन मंसचक्खुना तथागतदस्सनं रूपकायसमोधानञ्च अकारणं, ञाणचक्खुनाव दस्सनं धम्मकायसमोधानमेव च पमाणन्ति दस्सेति. तेनेवाह ‘‘धम्मञ्हि सो, भिक्खवे, भिक्खु न पस्सति, धम्मं अपस्सन्तो न मं पस्सती’’ति. तत्थ धम्मो नाम नवविधो लोकुत्तरधम्मो. सो च अभिज्झादीहि दूसितचित्तेन न सक्का पस्सितुं, तस्मा धम्मस्स अदस्सनतो धम्मकायञ्च न पस्सतीति. तथा हि वुत्तं –

‘‘किं ते, वक्कलि, इमिना पूतिकायेन दिट्ठेन? यो खो, वक्कलि, धम्मं पस्सति सो मं पस्सति; यो मं पस्सति, सो धम्मं पस्सती’’ति (सं. नि. ३.८७).

‘‘धम्मभूतो ब्रह्मभूतो’’ति (म. नि. १.२०३; पटि. म. ३.५) च.

‘‘धम्मकायो इतिपि, ब्रह्मकायो इतिपी’’ति (दी. नि. ३.११८) च आदि.

योजनसतेति योजनसते पदेसे, योजनसतमत्थकेति अत्थो. सेसं वुत्तविपरियायेन वेदितब्बं. अरियमग्गाधिगमवसेन चस्स अनभिज्झालुआदिभावो दट्ठब्बो.

गाथासु महिच्छोति कामेसु तिब्बसारागताय महाइच्छो. विघातवाति पदुट्ठमनसङ्कप्पताय सत्तेसु आघातवसेन महिच्छताय इच्छितालाभेन च विघातवा. एजानुगोति एजासङ्खाताय तण्हाय दासो विय हुत्वा तं अनुगच्छन्तो. रागादिकिलेसपरिळाहाभिभवेन अनिब्बुतो. रूपादिविसयानं अभिकङ्खनेन गिद्धो. पस्स यावञ्च आरकाति अनेजस्स निब्बुतस्स वीतगेधस्स सम्मासम्बुद्धस्स ओकासवसेन समीपेपि समानो महिच्छो विघातवा एजानुगो अनिब्बुतो गिद्धो बालपुथुज्जनो धम्मसभावतो यत्तकं दूरे, तस्स सो दूरभावो पस्स, वत्तुम्पि न सुकरन्ति अत्थो. वुत्तञ्हेतं –

‘‘नभञ्च दूरे पथवी च दूरे,

पारं समुद्दस्स तथाहु दूरे;

ततो हवे दूरतरं वदन्ति,

सतञ्च धम्मो असतञ्च राजा’’ति. (अ. नि. ४.४७; जा. २.२१.४१४);

धम्ममभिञ्ञायाति चतुसच्चधम्मं अभिञ्ञाय अञ्ञाय ञाततीरणपरिञ्ञाहि यथारहं पुब्बभागे जानित्वा. धम्ममञ्ञायाति तमेव धम्मं अपरभागे मग्गञाणेन परिञ्ञादिवसेन यथामरियादं जानित्वा. पण्डितोति पटिवेधबाहुसच्चेन पण्डितो. रहदोव निवाते चाति निवातट्ठाने रहदो विय अनेजो किलेसचलनरहितो उपसम्मति, यथा सो रहदो निवातट्ठाने वातेन अनब्भाहतो सन्निसिन्नोव होति, एवं अयम्पि सब्बथापि पटिप्पस्सद्धकिलेसो किलेसचलनरहितो अरहत्तफलसमाधिना वूपसम्मति, सब्बकालं उपसन्तसभावोव होति. अनेजोति सो एवं अनेजादिसभावो अरहा अनेजादिसभावस्स सम्मासम्बुद्धस्स ओकासतो दूरेपि समानो धम्मसभावतो अदूरे सन्तिके एवाति.

ततियसुत्तवण्णना निट्ठिता.