अट्ठकवण्णना
३३३. इति सत्तकवसेन सामग्गिरसं दस्सेत्वा इदानि अट्ठकवसेन दस्सेतुं पुन देसनं आरभि. तत्थ मिच्छत्ताति अयाथावा मिच्छासभावा. सम्मत्ताति याथावा सम्मासभावा.
३३४. कुसीतवत्थूनीति कुसीतस्स अलसस्स वत्थूनि पतिट्ठा कोसज्जकारणानीति अत्थो. कम्मं कत्तब्बं होतीति चीवरविचारणादिकम्मं कातब्बं होति. न वीरियं आरभतीति दुविधम्पि वीरियं नारभति. अप्पत्तस्साति झानविपस्सनामग्गफलधम्मस्स अप्पत्तस्स पत्तिया. अनधिगतस्साति तस्सेव अनधिगतस्स अधिगमत्थाय. असच्छिकतस्साति तस्सेव अपच्चक्खकतस्स सच्छिकरणत्थाय. इदं पठमन्ति इदं हन्दाहं निपज्जामीति एवं ओसीदनं पठमं कुसीतवत्थु. इमिना नयेन सब्बत्थ अत्थो वेदितब्बो. ‘‘मासाचितं मञ्ञे’’ति एत्थ पन मासाचितं नाम तिन्तमासो. यथा तिन्तमासो गरुको होति, एवं गरुकोति अधिप्पायो. गिलाना वुट्ठितो होतीति गिलानो हुत्वा पच्छा वुट्ठितो होति.
३३५. आरम्भवत्थूनीति वीरियकारणानि. तेसम्पि इमिनाव नयेन अत्थो वेदितब्बो.
३३६. दानवत्थूनीति दानकारणानि. आसज्ज दानं देतीति पत्वा दानं देति. आगतं दिस्वाव मुहुत्तंयेव निसीदापेत्वा सक्कारं कत्वा दानं देति, दस्सामि दस्सामीति न किलमेति. इति एत्थ आसादनं दानकारणं नाम होति. भया दानं देतीतिआदीसुपि भयादीनि दानकारणानीति वेदितब्बानि. तत्थ भयं नाम अयं अदायको अकारकोति गरहाभयं वा अपायभयं वा. अदासि मेति मय्हं पुब्बे एस इदं नाम अदासीति देति. दस्सति मेति अनागते इदं नाम दस्सतीति देति. साहु दानन्ति दानं नाम साधु सुन्दरं, बुद्धादीहि पण्डितेहि पसत्थन्ति देति. चित्तालङ्कारचित्तपरिक्खारत्थं दानं देतीति समथविपस्सनाचित्तस्स अलङ्कारत्थञ्चेव परिवारत्थञ्च देति. दानञ्हि चित्तं मुदुकं करोति. येन लद्धं होति, सोपि लद्धं मेति मुदुचित्तो होति, येन दिन्नं, सोपि दिन्नं मयाति मुदुचित्तो होति, इति उभिन्नम्पि चित्तं मुदुकं करोति, तेनेव ‘‘अदन्तदमनं दान’’न्ति वुच्चति. यथाह –
‘‘अदन्तदमनं दानं, अदानं दन्तदूसकं;
दानेन पियवाचाय, उन्नमन्ति नमन्ति चा’’ति.
इमेसु पन अट्ठसु दानेसु चित्तालङ्कारदानमेव उत्तमं.
३३७. दानूपपत्तियोति दानपच्चया उपपत्तियो. दहतीति ठपेति. अधिट्ठातीति तस्सेव वेवचनं. भावेतीति वड्ढेति. हीने विमुत्तन्ति हीनेसु पञ्चकामगुणेसु विमुत्तं. उत्तरि अभावितन्ति ततो उत्तरि मग्गफलत्थाय अभावितं. तत्रूपपत्तिया संवत्ततीति यं पत्थेत्वा कुसलं कतं, तत्थ तत्थ निब्बत्तनत्थाय संवत्तति.
वीतरागस्साति मग्गेन वा समुच्छिन्नरागस्स समापत्तिया वा विक्खम्भितरागस्स. दानमत्तेनेव हि ब्रह्मलोके निब्बत्तितुं न सक्का. दानं पन समाधिविपस्सनाचित्तस्स अलङ्कारो परिवारो होति. ततो दानेन मुदुचित्तो ब्रह्मविहारे भावेत्वा ब्रह्मलोके निब्बत्तति. तेन वुत्तं ‘‘वीतरागस्स नो सरागस्सा’’ति.
खत्तियानं परिसा खत्तियपरिसा, समूहोति अत्थो. एस नयो सब्बत्थ.
लोकस्स धम्मा लोकधम्मा. एतेहि मुत्तो नाम नत्थि, बुद्धानम्पि होन्तियेव. वुत्तम्पि चेतं – ‘‘अट्ठिमे, भिक्खवे, लोकधम्मा लोकं अनुपरिवत्तन्ति, लोको च अट्ठ लोकधम्मे अनुपरिवत्तती’’ति (अ. नि. ८.५). लाभो अलाभोति लाभे आगते अलाभो आगतो एवाति वेदितब्बो. यसादीसुपि एसेव नयो.
३३८. अभिभायतनविमोक्खकथा हेट्ठा कथिता एव.
‘‘इमे खो, आवुसो’’तिआदि वुत्तनयेनेव योजेतब्बं. इति एकादसन्नं अट्ठकानं वसेन अट्ठासीति पञ्हे कथेन्तो थेरो सामग्गिरसं दस्सेसीति.
अट्ठकवण्णना निट्ठिता.