१. अनुसयवारवण्णना

३. सत्तन्नं पन महावारानं पठमे अनुसयवारे यस्स कामरागानुसयो अनुसेति, तस्स पटिघानुसयो अनुसेतीति एत्थ यदेतं ‘‘आमन्ता’’ति पटिवचनं दिन्नं, तं दुद्दिन्नं विय खायति. कस्मा? कामरागपटिघानं एकक्खणे अनुप्पत्तितो. यथा हि ‘‘यस्स मनायतनं उप्पज्जति, तस्स धम्मायतनं उप्पज्जतीति ‘आमन्ता’, अस्सासपस्सासानं उप्पादक्खणे तेसं कायसङ्खारो च उप्पज्जति, वचीसङ्खारो च उप्पज्जती’’तिआदीसु मनायतनधम्मायतनानि कायसङ्खारवचीसङ्खारा च एकक्खणे उप्पज्जन्ति, न तथा कामरागपटिघा. कामरागो हि अट्ठसु लोभसहगतचित्तुप्पादेसु उप्पज्जति. पटिघो द्वीसु दोमनस्ससहगतेसूति, नत्थि नेसं एकक्खणे उप्पत्ति; तस्मा एत्थ ‘नो’ति पटिसेधो कत्तब्बो सिया. तं अकत्वा पन ‘आमन्ता’ति पटिवचनस्स दिन्नत्ता हेट्ठायमकेसु विय एत्थ खणपच्चुप्पन्नवसेन वत्तमानवोहारं अग्गहेत्वा अञ्ञथा गहेतब्बो.

कथं? अप्पहीनवसेन. अप्पहीनतञ्हि सन्धाय अयं ‘‘अनुसेती’’ति वत्तमानवोहारो वुत्तो, न खणपच्चुप्पन्नतं. यस्मा च अप्पहीनतं सन्धाय वुत्तो, तस्मा ‘‘यस्स कामरागानुसयो अनुसेति, तस्स पटिघानुसयो अनुसेती’’ति पुच्छाय यस्स कामरागानुसयो अप्पहीनो, न अनुप्पत्तिधम्मतं आपादितो, तस्स पटिघानुसयोपि अप्पहीनोति एवमत्थो दट्ठब्बो. यस्मा च तेसु यस्सेको अप्पहीनो, तस्स इतरोपि अप्पहीनोव होति, तस्मा ‘‘आमन्ता’’ति वुत्तं. यदि एवं, यं उपरि उप्पज्जनवारे ‘यस्स कामरागानुसयो उप्पज्जति, तस्स पटिघानुसयो उप्पज्जती’ति पुच्छित्वा ‘आमन्ता’ति वुत्तं; तत्थ कथं अत्थो गहेतब्बोति? तत्थापि अप्पहीनवसेनेव उप्पत्तिपच्चये सति उप्पत्तिया अनिवारितवसेन वा. यथा हि चित्तकम्मादीनि आरभित्वा अपरिनिट्ठितकम्मन्ता चित्तकारादयो तेसं कम्मन्तानं अकरणक्खणेपि मित्तसुहज्जादीहि दिट्ठदिट्ठट्ठाने ‘‘इमेसु दिवसेसु किं करोथा’’ति वुत्ता, ‘‘चित्तकम्मं करोम, कट्ठकम्मं करोमा’’ति वदन्ति. ते किञ्चापि तस्मिं खणे न करोन्ति अविच्छिन्नकम्मन्तत्ता पन कतखणञ्च कत्तब्बखणञ्च उपादाय करोन्तियेव नाम होन्ति. एवमेव यम्हि सन्ताने अनुसया अप्पहीना, यम्हि वा पन नेसं सन्ताने उप्पत्तिपच्चये सति उप्पत्ति अनिवारिता, तत्थ अनुप्पज्जनक्खणेपि उप्पन्नपुब्बञ्चेव कालन्तरे उप्पज्जनकञ्च उपादाय यस्स कामरागानुसयो उप्पज्जति, तस्स पटिघानुसयो उप्पज्जतियेव नामाति एवमत्थो वेदितब्बो. इतो परेसुपि एवरूपेसु विस्सज्जनेसु एसेव नयो. नो च तस्साति इदं अनागामिस्स कामरागब्यापादानं अनवसेसतो पहीनत्ता वुत्तं. तिण्णं पुग्गलानन्ति पुथुज्जनसोतापन्नसकदागामीनं. द्विन्नं पुग्गलानन्ति सोतापन्नसकदागामीनं. परतोपि एवरूपेसु ठानेसु एसेव नयो.

१४. ओकासवारस्स पठमदुतियपुच्छासु यस्मा कामरागानुसयो कामधातुया द्वीसु वेदनासु अनुसेति, पटिघानुसयो दुक्खवेदनाय; तस्मा ‘नो’ति पटिसेधो कतो. ततियपुच्छायं उभिन्नम्पि कामधातुया द्वीसु वेदनासु अनुसयनतो ‘आमन्ता’ति पटिवचनं दिन्नं. रूपधातुअरूपधातुया पन मानानुसयस्स कामरागानुसयेन सद्धिं असाधारणं उप्पत्तिट्ठानं. तस्मा नो च तत्थ कामरागानुसयोति वुत्तं. इमिना नयेन सब्बेसं उप्पत्तिट्ठानवारं ओलोकेत्वा साधारणासाधारणं उप्पत्तिट्ठानं वेदितब्बं.

२०. दुकमूलकपुच्छायं यस्मा कामरागपटिघानुसया नापि एकस्मिं ठाने उप्पज्जन्ति, न एकं धम्मं आरम्मणं करोन्ति, तस्मा नत्थीति पटिक्खेपो कतो. अयञ्हेत्थ अधिप्पायो. यस्मिं इमे द्वे अनुसया अनुसयेय्युं, तं ठानमेव नत्थि. तस्मा ‘‘कत्थ मानानुसयो अनुसेती’’ति अयं पुच्छा अपुच्छायेवाति. अञ्ञेसुपि एवरूपेसु एसेव नयो.

२७. पुग्गलोकासवारे चतुन्नन्ति पुथुज्जनसोतापन्नसकदागामिअनागामीनं.

३६. पटिलोमनये यस्स कामरागानुसयो नानुसेतीति अयं पुच्छा अनागामिं गहेत्वा पुच्छति.

५६. द्विन्नं पुग्गलानं सब्बत्थ कामरागानुसयो नानुसेतीति अनागामिअरहन्तानं. कामधातुया तीसु वेदनासूति च वेदनाग्गहणेन वेदनासम्पयुत्तकानम्पि तेसं वत्थारम्मणानम्पीति सब्बेसम्पि कामावचरधम्मानं गहणं वेदितब्बं. अयं अनुसयवारे विनिच्छयकथा.

अनुसयवारवण्णना.