३. पठमनानाकरणसुत्तवण्णना

१२३. ततिये तदस्सादेतीति तं झानं सुखस्सादेन अस्सादेति. निकामेतीति पत्थेति. वित्तिं आपज्जतीति तुट्ठिं आपज्जति. तदधिमुत्तोति तस्मिं अधिमुत्तो, तं वा अधिमुत्तो. तब्बहुलविहारीति तेन झानेन बहुलं विहरन्तो. सहब्यतं उपपज्जतीति सहभावं गच्छति, तत्थ निब्बत्ततीति अत्थो. कप्पो आयुप्पमाणन्ति एत्थ पठमज्झानं अत्थि हीनं, अत्थि मज्झिमं, अत्थि पणीतं. तत्थ हीनेन उप्पन्नानं कप्पस्स ततियो कोट्ठासो आयुप्पमाणं, मज्झिमेन उपड्ढकप्पो, पणीतेन कप्पो. तं सन्धायेतं वुत्तं. निरयम्पि गच्छतीति निरयगमनीयस्स कम्मस्स अप्पहीनत्ता अपरापरं गच्छति, न अनन्तरमेव. तस्मिंयेव भवे परिनिब्बायतीति तस्मिंयेव रूपभवे ठत्वा परिनिब्बायति, न हेट्ठा ओतरति. यदिदं गतिया उपपत्तिया सतीति यं इदं गतिया च उपपत्तिया च सति सेखस्स अरियसावकस्स पटिसन्धिवसेन हेट्ठा अनोतरित्वा तस्मिंयेव रूपभवे उपरि दुतियततियादीसु अञ्ञतरस्मिं ब्रह्मलोके परिनिब्बानं, पुथुज्जनस्स पन निरयादिगमनं, इदं नानाकरणन्ति अत्थो.

द्वे कप्पाति एत्थापि दुतियज्झानं वुत्तनयेनेव तिविधं होति. तत्थ पणीतभावनेन निब्बत्तानं अट्ठकप्पा आयुप्पमाणं, मज्झिमेन चत्तारो, हीनेन द्वे. तं सन्धायेतं वुत्तं. चत्तारो कप्पाति एत्थ यं हेट्ठा वुत्तं ‘‘कप्पो, द्वे कप्पा’’ति, तम्पि आहरित्वा अत्थो वेदितब्बो. कप्पोति च गुणस्सपि नामं, तस्मा कप्पो द्वे कप्पा चत्तारो कप्पाति अयमेत्थ अत्थो दट्ठब्बो. इदं वुत्तं होति – यो पठमं वुत्तो कप्पो, सो द्वे वारे गणेत्वा एकेन गुणेन द्वे कप्पा होन्ति, दुतियेन चत्तारो, पुन ते चत्तारो कप्पाति इमेहि चतूहि गुणेहि गुणिता एकेन गुणेन अट्ठ होन्ति, दुतियेन सोळस, ततियेन द्वत्तिंस, चतुत्थेन चतुसट्ठीति. एवमिध पणीतज्झानवसेन चतुसट्ठि कप्पा गहिताति वेदितब्बा. पञ्च कप्पसतानीति इदं पणीतस्सेव उपपत्तिज्झानस्स वसेन वुत्तं. वेहप्फलेसु वा पठमज्झानभूमिआदीसु विय तिण्णं ब्रह्मलोकानं अभावतो एत्तकमेव आयुप्पमाणं. तस्मा एवं वुत्तं.