नन्दाथेरीवत्थु
२४०. छट्ठे झायीनं यदिदं नन्दाति झानाभिरतानं, नन्दा थेरी, अग्गाति दस्सेति. सा किर पदुमुत्तरबुद्धकाले हंसवतियं कुलगेहे पटिसन्धिं गहेत्वा अपरभागे सत्थु धम्मं सुणन्ती सत्थारं एकं भिक्खुनिं झानाभिरतानं अग्गट्ठाने ठपेन्तं दिस्वा अधिकारकम्मं कत्वा तं ठानन्तरं पत्थेसि. सा ततो कप्पसतसहस्सं देवमनुस्सेसु संसरित्वा अम्हाकं सत्थु निब्बत्तितो पुरेतरमेव महापजापतिगोतमिया कुच्छिम्हि पटिसन्धिं गण्हि, नन्दातिस्सा नामं अकंसु. रूपनन्दातिपि वुच्चति. सा अपरभागे उत्तमरूपभावेन जनपदकल्याणी नाम जाता.
सा अम्हाकं दसबले सब्बञ्ञुतं पत्वा अनुपुब्बेन कपिलवत्थुं आगन्त्वा नन्दञ्च राहुलञ्च पब्बाजेत्वा पक्कन्ते सुद्धोदनमहाराजस्स परिनिब्बुतकाले ‘‘महापजापतिगोतमी च राहुलमाता च निक्खमित्वा सत्थु सन्तिके पब्बजिता’’ति ञत्वा ‘‘इमासं पब्बजितकालतो पट्ठाय मय्हं इध किं कम्म’’न्ति महापजापतिया सन्तिकं गन्त्वा पब्बजि. पब्बजितदिवसतो पट्ठाय ‘‘सत्था रूपं गरहती’’ति सत्थु उपट्ठानं न गच्छति, ओवादवारे सम्पत्ते अञ्ञं पेसेत्वा ओवादं आहरापेति. सत्था तस्सा रूपमदमत्तभावं ञत्वा ‘‘अत्तनो ओवादं अत्तनाव आगन्त्वा गण्हन्तु, न भिक्खुनीहि अञ्ञा पेसेतब्बा’’ति आह. ततो रूपनन्दा अञ्ञं मग्गं अपस्सन्ती अकामा ओवादं अगमासि.
सत्था तस्सा चरितवसेन इद्धिया एकं इत्थिरूपं निम्मिनित्वा तालवण्टं गहेत्वा बीजमानं विय अकासि. रूपनन्दा तं दिस्वा चिन्तेसि – ‘‘अहं अकारणेनेव पमत्ता हुत्वा नागच्छामि, एवरूपापि इत्थियो सत्थु सन्तिके विस्सत्था चरन्ति. मम रूपं एतासं रूपस्स कलं नाग्घति सोळसिं, अजानित्वाव एत्तकं कालं न आगतम्ही’’ति तमेव इत्थिनिमित्तं गण्हित्वा ओलोकेन्ती अट्ठासि. सत्था तस्सा पुब्बहेतुसम्पन्नताय ‘‘अट्ठीनं नगरं कत’’न्ति (ध. प. १५०) धम्मपदे गाथं वत्वा –
‘‘चरं वा यदि वा तिट्ठं, निसिन्नो उद वा सय’’न्ति. (सु. नि. १९५) –
सुत्तं अभासि. सा तस्मिंयेव रूपे खयवयं पट्ठपेत्वा अरहत्तं पापुणि. इमस्मिं ठाने इदं वत्थु हेट्ठा खेमाथेरिया वत्थुना सदिसमेवाति न वित्थारितं. ततो पट्ठाय, रूपनन्दा, झानाभिरतानं अन्तरे धुरप्पत्ता अहोसि. सत्था अपरभागे जेतवने निसिन्नो पटिपाटिया भिक्खुनियो ठानन्तरे ठपेन्तो नन्दाथेरिं झायीनं अग्गट्ठाने ठपेसीति.