सोणाथेरीवत्थु

२४१. सत्तमे आरद्धवीरियानन्ति पग्गहितपरिपुण्णवीरियानं सोणा अग्गाति दस्सेति. अयं किर पदुमुत्तरबुद्धकाले हंसवतीनगरे कुलगेहे पटिसन्धिं गहेत्वा अपरभागे धम्मं सुणन्ती सत्थारं एकं भिक्खुनिं आरद्धवीरियानं अग्गट्ठाने ठपेन्तं दिस्वा अधिकारकम्मं कत्वा तं ठानन्तरं पत्थेसि. सा कप्पसतसहस्सं देवमनुस्सेसु संसरित्वा इमस्मिं बुद्धुप्पादे सावत्थियं कुलगेहे पटिसन्धिं गहेत्वा अपरभागे घरावासे वुत्था बहू पुत्तधीतरो लभित्वा सब्बेपि विसुं विसुं घरावासे पतिट्ठापेसि. ते ततो पट्ठाय ‘‘अयं अम्हाकं किं करिस्सती’’ति तं अत्तनो सन्तिकं आगतं ‘‘माता’’ति सञ्ञम्पि न करिंसु. बहुपुत्तिकसोणा तेसं अत्तनि अगारवभावं ञत्वा ‘‘घरावासेन किं करिस्सामी’’ति निक्खमित्वा पब्बजि. अथ नं भिक्खुनियो ‘‘अयं वत्तं न जानाति, अयुत्तं करोती’’ति दण्डकम्मं करोन्ति. पुत्तधीतरो तं दण्डकम्मं आहरन्तिं दिस्वा ‘‘अयं यावज्जदिवसा सिक्खामत्तम्पि न जानाती’’ति दिट्ठदिट्ठट्ठाने उप्पण्डेसुं. सा तेसं वचनं सुत्वा उप्पन्नसंवेगा ‘‘अत्तनो गतिविसोधनं कातुं वट्टती’’ति निसिन्नट्ठानेपि ठितट्ठानेपि द्वत्तिंसाकारं सज्झायति. सा यथेव पुब्बे बहुपुत्तिकसोणत्थेरीति पञ्ञायित्थ, एवं पच्छा आरद्धवीरियसोणत्थेरीति पाकटा जाता.

अथेकदिवसं भिक्खुनियो विहारं गच्छन्तियो ‘‘भिक्खुनिसङ्घस्स उदकं तापेय्यासि, सोणे’’ति वत्वा अगमंसु. सापि उदकतापनतो पुरेतरमेव अग्गिसालाय चङ्कमित्वा चङ्कमित्वा द्वत्तिंसाकारं सज्झायन्ती विपस्सनं वड्ढेसि. सत्था गन्धकुटियं निसिन्नोव इमं ओभासगाथं अभासि –

‘‘यो च वस्ससतं जीवे, अपस्सं धम्ममुत्तमं;

एकाहं जीवितं सेय्यो, पस्सतो धम्ममुत्तम’’न्ति. (ध. प. ११५);

सा गाथापरियोसाने अरहत्तं पत्वा चिन्तेसि – ‘‘अहं अरहत्तं पत्ता, आगन्तुकजनो च अनुपधारेत्वाव मयि अवञ्ञाय किञ्चि वत्वा बहुं अपुञ्ञम्पि पसवेय्य, तस्मा संलक्खणकारणं कातुं वट्टती’’ति. सा उदकभाजनं उद्धनं आरोपेत्वा हेट्ठा अग्गिं न अकासि. भिक्खुनियो आगन्त्वा उद्धनं ओलोकेन्तियो अग्गिं अदिस्वा ‘‘इमं महल्लिकं ‘भिक्खुनिसङ्घस्स उदकं तापेही’ति अवोचुम्ह, अज्जापि उद्धने अग्गिम्पि न करोती’’ति आहंसु. अय्ये, किं तुम्हाकं अग्गिना, उण्होदकेन न्हायितुकामा भाजनतो उदकं गहेत्वा न्हायथाति? तापि ‘‘भविस्सति एत्थ कारण’’न्ति गन्त्वा उदके हत्थं ओतारेत्वा उण्हभावं ञत्वा एककुटं आहरित्वा उदकं गण्हन्ति, गहितगहितट्ठानं परिपूरति. तदा सब्बाव तस्सा अरहत्ते ठितभावं ञत्वा दहरतरा ताव पञ्चपतिट्ठितेन पादेसु पतित्वा ‘‘मयं, अय्ये, एत्तकं कालं तुम्हे अनुपधारेत्वा विहेठेत्वा विहेठेत्वा कथयिम्ह, खमथ नो’’ति खमापेसुं. वुद्धतरापि उक्कुटिकं निसीदित्वा ‘‘खम, अय्ये’’ति खमापेसुं. ततो पट्ठाय ‘‘महल्लककाले पब्बजित्वापि आरद्धवीरियभावेन नचिरस्सेव अग्गफले पतिट्ठिता’’ति थेरिया गुणो पाकटो अहोसि. अपरभागे सत्था जेतवने निसीदित्वा भिक्खुनियो पटिपाटिया ठानन्तरे ठपेन्तो सोणत्थेरिं आरद्धवीरियानं अग्गट्ठाने ठपेसीति.