३. अरूपधातु

९९५. अरूपधातुया कति खन्धा…पे… कति चित्तानि?

अरूपधातुया चत्तारो खन्धा, द्वे आयतनानि, द्वे धातुयो, तीणि सच्चानि, एकादसिन्द्रियानि, अट्ठ हेतू, तयो आहारा, एको फस्सो, एका वेदना, एका सञ्ञा, एका चेतना, एकं चित्तं.

९९६. तत्थ कतमे अरूपधातुया चत्तारो खन्धा? वेदनाक्खन्धो, सञ्ञाक्खन्धो, सङ्खारक्खन्धो, विञ्ञाणक्खन्धो – इमे वुच्चन्ति ‘‘अरूपधातुया चत्तारो खन्धा’’.

तत्थ कतमानि अरूपधातुया द्वे आयतनानि? मनायतनं, धम्मायतनं – इमानि वुच्चन्ति ‘‘अरूपधातुया द्वे आयतनानि’’.

तत्थ कतमा अरूपधातुया द्वे धातुयो? मनोविञ्ञाणधातु, धम्मधातु – इमा वुच्चन्ति ‘‘अरूपधातुया द्वे धातुयो’’.

तत्थ कतमानि अरूपधातुया तीणि सच्चानि? दुक्खसच्चं, समुदयसच्चं, मग्गसच्चं – इमानि वुच्चन्ति ‘‘अरूपधातुया तीणि सच्चानि’’.

तत्थ कतमानि अरूपधातुया एकादसिन्द्रियानि? मनिन्द्रियं, जीवितिन्द्रियं, सोमनस्सिन्द्रियं, उपेक्खिन्द्रियं, सद्धिन्द्रियं, वीरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पञ्ञिन्द्रियं, अञ्ञिन्द्रियं, अञ्ञाताविन्द्रियं – इमानि वुच्चन्ति ‘‘अरूपधातुया एकादसिन्द्रियानि’’.

तत्थ कतमे अरूपधातुया अट्ठ हेतू? तयो कुसलहेतू, द्वे अकुसलहेतू, तयो अब्याकतहेतू…पे… इमे वुच्चन्ति ‘‘अरूपधातुया अट्ठ हेतू’’.

तत्थ कतमे अरूपधातुया तयो आहारा? फस्साहारो, मनोसञ्चेतनाहारो, विञ्ञाणाहारो – इमे वुच्चन्ति ‘‘अरूपधातुया तयो आहारा’’.

तत्थ कतमो अरूपधातुया एको फस्सो? मनोविञ्ञाणधातुसम्फस्सो – अयं वुच्चति ‘‘अरूपधातुया एको फस्सो’’.

तत्थ कतमा अरूपधातुया एका वेदना…पे… एका सञ्ञा…पे… एका चेतना…पे… एकं चित्तं? मनोविञ्ञाणधातु – इदं वुच्चति ‘‘अरूपधातुया एकं चित्तं’’.