४. अपरियापन्नं
९९७. अपरियापन्ने कति खन्धा…पे… कति चित्तानि?
अपरियापन्ने चत्तारो खन्धा, द्वे आयतनानि, द्वे धातुयो, द्वे सच्चानि, द्वादसिन्द्रियानि, छ हेतू, तयो आहारा, एको फस्सो, एका वेदना, एका सञ्ञा, एका चेतना, एकं चित्तं.
९९८. तत्थ कतमे अपरियापन्ने चत्तारो खन्धा? वेदनाक्खन्धो, सञ्ञाक्खन्धो, सङ्खारक्खन्धो, विञ्ञाणक्खन्धो – इमे वुच्चन्ति ‘‘अपरियापन्ने चत्तारो खन्धा’’.
तत्थ कतमानि अपरियापन्ने द्वे आयतनानि? मनायतनं, धम्मायतनं – इमानि वुच्चन्ति ‘‘अपरियापन्ने द्वे आयतनानि’’.
तत्थ कतमा अपरियापन्ने द्वे धातुयो? मनोविञ्ञाणधातु, धम्मधातु – इमा वुच्चन्ति ‘‘अपरियापन्ने द्वे धातुयो’’.
तत्थ कतमानि अपरियापन्ने द्वे सच्चानि? मग्गसच्चं, निरोधसच्चं – इमानि वुच्चन्ति ‘‘अपरियापन्ने द्वे सच्चानि’’.
तत्थ कतमानि अपरियापन्ने द्वादसिन्द्रियानि? मनिन्द्रियं, जीवितिन्द्रियं, सोमनस्सिन्द्रियं, उपेक्खिन्द्रियं, सद्धिन्द्रियं, वीरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पञ्ञिन्द्रियं, अनञ्ञातञ्ञस्सामीतिन्द्रियं, अञ्ञिन्द्रियं, अञ्ञाताविन्द्रियं – इमानि वुच्चन्ति ‘‘अपरियापन्ने द्वादसिन्द्रियानि’’.
तत्थ कतमे अपरियापन्ने छ हेतू? तयो कुसलहेतू, तयो अब्याकतहेतू.
तत्थ कतमे तयो कुसलहेतू? अलोभो कुसलहेतु, अदोसो कुसलहेतु, अमोहो कुसलहेतु – इमे तयो कुसलहेतू.
तत्थ कतमे तयो अब्याकतहेतू? कुसलानं धम्मानं विपाकतो अलोभो, अदोसो, अमोहो – इमे तयो अब्याकतहेतू. इमे वुच्चन्ति ‘‘अपरियापन्ने छ हेतू’’.
तत्थ कतमे अपरियापन्ने तयो आहारा? फस्साहारो, मनोसञ्चेतनाहारो, विञ्ञाणाहारो – इमे वुच्चन्ति ‘‘अपरियापन्ने तयो आहारा’’.
तत्थ कतमो अपरियापन्ने एको फस्सो? मनोविञ्ञाणधातुसम्फस्सो – अयं वुच्चति ‘‘अपरियापन्ने एको फस्सो’’.
तत्थ कतमा अपरियापन्ने एका वेदना…पे… एका सञ्ञा…पे… एका चेतना…पे… एकं चित्तं? मनोविञ्ञाणधातु – इदं वुच्चति ‘‘अपरियापन्ने एकं चित्तं’’.