फस्सपच्चयावेदनापदवित्थारकथावण्णना
६४३. द्वारतो सळेवाति पभवसामञ्ञतो एकविधापि उप्पत्तिद्वारतो छ एव होन्तीति छळेव वेदना वुत्ता.
चित्तभेदेन एकूननवुतिविधापि इधाधिप्पेता एव दस्सेतुं ‘‘वेदनासु पना’’तिआदि वुत्तं. ‘‘सेसान’’न्ति एत्थ सम्पटिच्छनसम्पयुत्ताय चक्खुसम्फस्सादयो पञ्च यदिपि अनन्तरादीहि पच्चया होन्ति, अनन्तरादीनं पन उपनिस्सये अन्तोगधत्ता सन्तीरणतदारम्मणानञ्च साधारणस्स तस्स वसेन ‘‘एकधा’’ति वुत्तं. एकेकस्मिं द्वारे हि चक्खुद्वारादीसु उप्पन्नचक्खुविञ्ञाणादीहि सहजाता फस्सा सकसकवीथीसु सम्पटिच्छनादीहि सम्पयुत्तवेदनानं, मनोद्वारे तदारम्मणवसेनेव पवत्तानं तेभूमकविपाकवेदनानम्पि सहजातमनोसम्फस्ससङ्खातो सो फस्सो अट्ठधा पच्चयो होतीति योजेतब्बं.
रूपारूपावचरविपाकवेदना पटिसन्धिआदिवसेनेव पवत्तन्ति, कामावचरापि एकच्चाति ‘‘तेभूमकविपाकवेदनानम्पी’’ति वुत्तं. तासम्पि हि सहजातमनोसम्फस्सो अट्ठधाव पच्चयो होति. पच्चयं अनुपादिन्नम्पि केचि इच्छन्तीति ‘‘या पना’’तिआदिना मनोद्वारावज्जनसम्पयुत्तफस्सस्स पच्चयभावो वुत्तो. तञ्च मुखमत्तदस्सनं दट्ठब्बं. एतेन नयेन सब्बस्स अनन्तरस्स, अनानन्तरस्स च फस्सस्स तस्सा तस्सा विपाकवेदनाय उपनिस्सयता योजेतब्बाति.