३. पिण्डपातिकङ्गकथा
२६. पिण्डपातिकङ्गम्पि ‘‘अतिरेकलाभं पटिक्खिपामि, पिण्डपातिकङ्गं समादियामी’’ति इमेसं अञ्ञतरवचनेन समादिन्नं होति.
तेन पन पिण्डपातिकेन ‘‘सङ्घभत्तं, उद्देसभत्तं, निमन्तनभत्तं, सलाकभत्तं, पक्खिकं, उपोसथिकं, पाटिपदिकं, आगन्तुकभत्तं, गमिकभत्तं, गिलानभत्तं, गिलानुपट्ठाकभत्तं, विहारभत्तं, धुरभत्तं, वारकभत्त’’न्ति एतानि चुद्दस भत्तानि न सादितब्बानि. सचे पन ‘‘सङ्घभत्तं गण्हथा’’तिआदिना नयेन अवत्वा ‘‘अम्हाकं गेहे सङ्घो भिक्खं गण्हातु, तुम्हेपि भिक्खं गण्हथा’’ति वत्वा दिन्नानि होन्ति, तानि सादितुं वट्टन्ति. सङ्घतो निरामिससलाकापि विहारे पक्कभत्तम्पि वट्टतियेवाति इदमस्स विधानं.
पभेदतो पन अयम्पि तिविधो होति. तत्थ उक्कट्ठो पुरतोपि पच्छतोपि आहटभिक्खं गण्हति, पत्तद्वारे ठत्वा पत्तं गण्हन्तानम्पि देति, पटिक्कमनं आहरित्वा दिन्नभिक्खम्पि गण्हति, तं दिवसं पन निसीदित्वा भिक्खं न गण्हति. मज्झिमो तं दिवसं निसीदित्वापि गण्हति, स्वातनाय पन नाधिवासेति. मुदुकोस्वातनायपि पुनदिवसायपि भिक्खं अधिवासेति. ते उभोपि सेरिविहारसुखं न लभन्ति, उक्कट्ठोव लभति. एकस्मिं किर गामे अरियवंसो होति, उक्कट्ठो इतरे आह – ‘‘आयामावुसो, धम्मसवनाया’’ति. तेसु एको एकेनम्हि, भन्ते, मनुस्सेन निसीदापितोति आह. अपरो मया, भन्ते, स्वातनाय एकस्स भिक्खा अधिवासिताति. एवं ते उभो परिहीना. इतरो पातोव पिण्डाय चरित्वा गन्त्वा धम्मरसं पटिसंवेदेसि.
इमेसं पन तिण्णम्पि सङ्घभत्तादिअतिरेकलाभं सादितक्खणेव धुतङ्गं भिज्जति. अयमेत्थ भेदो.
अयं पनानिसंसो, ‘‘पिण्डियालोपभोजनं निस्साय पब्बज्जा’’ति (अ. नि. ४.२७; इतिवु. १०१) वचनतो निस्सयानुरूपपटिपत्तिसब्भावो, दुतिये अरियवंसे पतिट्ठानं, अपरायत्तवुत्तिता, ‘‘अप्पानि चेव सुलभानि च तानि च अनवज्जानी’’ति भगवता संवण्णितपच्चयता, कोसज्जनिम्मद्दनता, परिसुद्धाजीवता, सेखियपटिपत्तिपूरणं, अपरपोसिता, परानुग्गहकिरिया, मानप्पहानं, रसतण्हानिवारणं, गणभोजनपरम्परभोजनचारित्तसिक्खापदेहि अनापत्तिता, अप्पिच्छतादीनं अनुलोमवुत्तिता, सम्मापटिपत्तिब्रूहनं, पच्छिमजनतानुकम्पनन्ति.
पिण्डियालोपसन्तुट्ठो, अपरायत्तजीविको;
पहीनाहारलोलुप्पो, होति चातुद्दिसो यति.
विनोदयति कोसज्जं, आजीवस्स विसुज्झति;
तस्मा हि नातिमञ्ञेय्य, भिक्खाचरियाय सुमेधसो.
एवरूपस्स हि –
‘‘पिण्डपातिकस्स भिक्खुनो,
अत्तभरस्स अनञ्ञपोसिनो;
देवापि पिहयन्ति तादिनो,
नो चे लाभसिलोकनिस्सितो’’ति.
अयं पिण्डपातिकङ्गे समादानविधानप्पभेदभेदानिसंसवण्णना.