१. पंसुकूलिकङ्गकथा
२४. इदानि एकेकस्स समादानविधानप्पभेदभेदानिसंसे वण्णयिस्साम. पंसुकूलिकङ्गं ताव ‘‘गहपतिदानचीवरं पटिक्खिपामि, पंसुकूलिकङ्गं समादियामी’’ति इमेसु द्वीसु वचनेसु अञ्ञतरेन समादिन्नं होति. इदं तावेत्थ समादानं.
एवं समादिन्नधुतङ्गेन पन तेन सोसानिकं, पापणिकं, रथियचोळं, सङ्कारचोळं, सोत्थियं, न्हानचोळं, तित्थचोळं, गतपच्चागतं, अग्गिडड्ढं, गोखायितं, उपचिकाखायितं, उन्दूरखायितं, अन्तच्छिन्नं, दसाच्छिन्नं, धजाहटं, थूपचीवरं, समणचीवरं, आभिसेकिकं, इद्धिमयं, पन्थिकं, वाताहटं, देवदत्तियं, सामुद्दियन्तिएतेसु अञ्ञतरं चीवरं गहेत्वा फालेत्वा दुब्बलट्ठानं पहाय थिरट्ठानानि धोवित्वा चीवरं कत्वा पोराणं गहपतिचीवरं अपनेत्वा परिभुञ्जितब्बं.
तत्थ सोसानिकन्ति सुसाने पतितकं. पापणिकन्ति आपणद्वारे पतितकं. रथियचोळन्ति पुञ्ञत्थिकेहि वातपानन्तरेन रथिकाय छड्डितचोळकं. सङ्कारचोळन्ति सङ्कारट्ठाने छड्डितचोळकं. सोत्थियन्ति गब्भमलं पुञ्छित्वा छड्डितवत्थं. तिस्सामच्चमाता किर सतग्घनकेन वत्थेन गब्भमलं पुञ्छापेत्वा पंसुकूलिका गण्हिस्सन्तीति तालवेळिमग्गे छड्डापेसि. भिक्खू जिण्णकट्ठानत्थमेव गण्हन्ति. न्हानचोळन्ति यं भूतवेज्जेहि ससीसं न्हापिता काळकण्णिचोळन्ति छड्डेत्वा गच्छन्ति.
तित्थचोळन्ति न्हानतित्थे छड्डितपिलोतिका. गतपच्चागतन्ति यं मनुस्सा सुसानं गन्त्वा पच्चागता न्हत्वा छड्डेन्ति. अग्गिडड्ढन्ति अग्गिना डड्ढप्पदेसं. तञ्हि मनुस्सा छड्डेन्ति. गोखायितादीनि पाकटानेव. तादिसानिपि हि मनुस्सा छड्डेन्ति. धजाहटन्ति नावं आरोहन्ता धजं बन्धित्वा आरूहन्ति. तं तेसं दस्सनातिक्कमे गहेतुं वट्टति. यम्पि युद्धभूमियं धजं बन्धित्वा ठपितं, तं द्विन्नम्पि सेनानं गतकाले गहेतुं वट्टति.
थूपचीवरन्ति वम्मिकं परिक्खिपित्वा बलिकम्मं कतं. समणचीवरन्ति भिक्खुसन्तकं. आभिसेकिकन्ति रञ्ञो अभिसेकट्ठाने छड्डितचीवरं. इद्धिमयन्ति एहिभिक्खुचीवरं. पन्थिकन्ति अन्तरामग्गे पतितकं. यं पन सामिकानं सतिसम्मोसेन पतितं, तं थोकं रक्खित्वा गहेतब्बं. वाताहटन्ति वातेन पहरित्वा दूरे पातितं, तं पन सामिके अपस्सन्तेन गहेतुं वट्टति. देवदत्तियन्ति अनुरुद्धत्थेरस्स विय देवताहि दिन्नकं. सामुद्दियन्ति समुद्दवीचीहि थले उस्सारितं.
यं पन सङ्घस्स देमाति दिन्नं, चोळकभिक्खाय वा चरमानेहि लद्धं, न तं पंसुकूलं. भिक्खुदत्तियेपि यं वस्सग्गेन गाहेत्वा वा दीयति, सेनासनचीवरं वा होति, न तं पंसुकूलं. नो गाहापेत्वा दिन्नमेव पंसुकूलं. तत्रपि यं दायकेहि भिक्खुस्स पादमूले निक्खित्तं, तेन पन भिक्खुना पंसुकूलिकस्स हत्थे ठपेत्वा दिन्नं, तं एकतोसुद्धिकं नाम. यं भिक्खुनो हत्थे ठपेत्वा दिन्नं, तेन पन पादमूले ठपितं, तम्पि एकतोसुद्धिकं. यं भिक्खुनोपि पादमूले ठपितं, तेनापि तथेव दिन्नं, तं उभतोसुद्धिकं. यं हत्थे ठपेत्वा लद्धं, हत्थेयेव ठपितं, तं अनुक्कट्ठचीवरं नाम. इति इमं पंसुकूलभेदं ञत्वा पंसुकूलिकेन चीवरं परिभुञ्जितब्बन्ति इदमेत्थ विधानं.
अयं पन पभेदो, तयो पंसुकूलिका उक्कट्ठो मज्झिमो मुदूति. तत्थ सोसानिकंयेव गण्हन्तो उक्कट्ठो होति. पब्बजिता गण्हिस्सन्तीति ठपितकं गण्हन्तो मज्झिमो. पादमूले ठपेत्वा दिन्नकं गण्हन्तो मुदूति.
तेसु यस्स कस्सचि अत्तनो रुचिया गिहिदिन्नकं सादितक्खणे धुतङ्गं भिज्जति. अयमेत्थ भेदो.
अयं पनानिसंसो, ‘‘पंसुकूलचीवरं निस्साय पब्बज्जा’’ति (महाव. १२८) वचनतो निस्सयानुरूपपटिपत्तिसब्भावो, पठमे अरियवंसे पतिट्ठानं, आरक्खदुक्खाभावो, अपरायत्तवुत्तिता, चोरभयेन अभयता, परिभोगतण्हाय अभावो, समणसारुप्पपरिक्खारता, ‘‘अप्पानि चेव सुलभानि च तानि च अनवज्जानी’’ति (अ. नि. ४.२७; इतिवु. १०१) भगवता संवण्णितपच्चयता, पासादिकता, अप्पिच्छतादीनं फलनिप्फत्ति, सम्मापटिपत्तिया अनुब्रूहनं, पच्छिमाय जनताय दिट्ठानुगतिआपादनन्ति.
मारसेनविघाताय, पंसुकूलधरो यति;
सन्नद्धकवचो युद्धे, खत्तियो विय सोभति.
पहाय कासिकादीनि, वरवत्थानि धारितं;
यं लोकगरुना को तं, पंसुकूलं न धारये.
तस्मा हि अत्तनो भिक्खु, पटिञ्ञं समनुस्सरं;
योगाचारानुकूलम्हि, पंसुकूले रतो सियाति.
अयं ताव पंसुकूलिकङ्गे समादानविधानप्पभेदभेदानिसंसवण्णना.