१६. पयो

पयोजको चोदको ब्यापारकोति अत्थो ननु च वुत्तियं ‘कत्तारं पयोजयती’ति वुत्तं कथं पयुज्जमानस्स कत्तुत्तंति आह- ‘पयुज्जमानो’च्चादि. नावस्सं किरियापवत्तकत्तेनेव योग्गतामत्तेनपि कत्तुत्तं सियाति दस्सेन्तो आह- ‘किरियाय योग्गो’तिआदि. पासाणम्बलेनुट्ठापेति’च्चादीसु हि योग्यतायपि कत्तुत्तावसायोसिया, कोपनायं पयोजकब्यपारोति आह- ‘पेसने’च्चादि. दासादिनो हीनस्स कत्थचि अत्थे नियोजनं पेसनं. गुरुआदिनो सक्कारपुब्बं ब्यापारणमज्झेसनं. तं पेसनज्झेसनादिकं लक्खणं सभावो यस्स सो तथा वुत्तो.

आदिसद्देन आनुकूल्यभागिनो ब्यापारस्स गहणं, तथा च ‘भिक्खा वासयति कारीसो-ज्झापेसी’ति सिज्झति. भिक्खा हि पचुरब्यञ्जनवती लब्भमाना वासानुकूलं तित्तिविसेसमुपजनयति. कारीसोपि निवाते पदेसे सुट्ठु पज्जलितोज्झयनविरोधि सीतकतमुपद्दवमपनयन्तो-ज्झयनानुकूलसामत्थियमादधाति ततो तेसम्पि युत्तम्पयोजकत्तन्ति.

पयोजकब्यापारेतीदं पच्चयविसेसनं वा सिया पकतिविसेसनं वा. तत्थ यदि पकतिविसेसनं सिया, तदा पयोजकब्यापारे वत्तमाना णीणापी विधीयन्तीति (गमनं) पति यो नियोगो तदत्थो गमि, न गत्यत्थो, तस्स चायं पयोज्जोति ‘गमयति माणवकं गाम’न्ति गत्यत्थस्स पयोज्जे ‘‘गतिबोधाहारे’’च्चादिना (२-४) विहिता दुतिया न पप्पोति, ततो पकत्यत्थविसेसनपक्खो दुट्ठोति पच्चयविसेसनपक्खं दस्सेतुमाह- ‘पच्चयविसेसनं वेदं न पकतिविसेसन’न्ति.

पयोजकमत्तग्गहणेति मत्तसद्दो सामञ्ञवाची, यथा ‘कञ्ञा मत्तं वारयती’ति. कत्तारं यो पयुज्जति यो च करणादीनं पयोजको तेसं सामञ्ञेन गहणे सतीति अत्थो. ब्यापारेत्वेवाति पयोजकग्गहणमन्तरेन ब्यापारेइच्चेव वचनं कत्तब्बं सियाति भावो, तन्ति पयोजकग्गहणं, विसिट्ठो विसयो यस्स पयोजकग्गहणस्सतंतथावुत्तं. कोपनायंविसिट्ठो विसयोच्चाह- ‘यो लोके’इच्चादि. इतोवाति वक्खमानस्स हेतुनो परामासो. तन्ति चुरादीहि णिविधानं. एवंसद्दो वक्खमानापेक्खो. तं विसुं चुरादीहि णिविधानमेव वक्खमानप्पकारेन सफलं सिया नाञ्ञथाति अत्थो. तमेव पकारं दस्सेति‘यदिमिना’च्चादि.