३६. यतो
विसुं करणं निद्धारणं, जिनिन्दबुद्धाचरियेन ‘‘किमत्थम्पुनरिदं वचनं यावता निद्धारियमानो-वयवो समुदायब्भन्तरो, तत्थ यदा समुदायस्सा-धिकरणत्तं वत्तुमिच्छीयते, तदा सत्तमी सिद्धाव, यथा रुक्खे साखाति, यदा त्ववयवसम्बन्धो तदा छट्ठी, यथा रुक्खस्स साखाति सच्चमेतं पपञ्चत्थन्तु वचन’’न्ति वुत्तं, तञ्चेत मयुत्तन्तिदस्सेन्तो आह-‘न सालयो’च्चादिसूकयुत्तानिधञ्ञानि सूकधञ्ञानि, आहिता अवट्ठिता, आधेय्य भूताति वुत्तं होति. यतोति आहितत्तकारणा, ततोति यतो जिनिन्दबुद्धिवचनमेवमयुत्तं, तस्मा कारणा. ‘पञ्चमी विभत्ते’’ति (२-३-४२) पाणिनीय सुत्तं, तदाह-‘समुदायतो’च्चादि, सुततो सकासा सीलं अतिसयेन सेय्योति सम्बन्धो, ‘‘निद्धारणे छट्ठी सत्तमीसु पत्तेसु तदपवादो, यं योगो’’ति परेहाख्यायते, तत्थ ताव निद्धारणमेवेत्थ नत्थि कुतो छट्ठीसत्तमीनं तत्थप्पवत्ति, यतो तासं बाधनत्थमिदमारब्भतेति दस्सयमाह-‘नात्र जात्यादीहि’च्चादि, नहिच्चादिना जात्यादीहि निद्धारणाभावं दस्सेति, जच्चादीनन्ति निद्धारणे छट्ठी, कुतो न भवतिच्चाह-‘जच्चादिसम्बन्धेने’च्चादि, अतं ब्यपदेसतोति सीलत्तादिब्यपदेसाभावतो, पुन निद्धारणाभावे हेत्वन्तरमाह-‘तुल्यानञ्चे’’च्चादि. साधुनिपुणेहि योगे पूजायं गम्ममानायं सत्तमी, तथा असाधुयोगे, तथा पसितउस्सुक्केहि योगे ततियासत्तमियो, तथा लोपन्तनक्खत्तसद्दा च तेन तेन वचनन्तरेन पाणिनियेहि विहिता, तं सब्बं तंतंकारकवचनिच्छायमेव साधेतुं ‘मातरि साधु’ इच्चादयो उदाहटा केसेसु पसितो पसत्तो, अवबद्धोति अत्थो, केसेहि करणभूतेहि पसितो भवति, कत्तुभूतेहि वा पसितो कतोति अत्थो, फुस्सेनिन्दुयुत्तेन लक्खितो कालो सोयमित्यभेदेन सम्बन्धा फुस्से, तेन करणभूतेन.