३७. पठमा

पठमात्थमत्तेति एत्तके वुत्तेपि वाक्यत्थो पदत्थो वा न विञ्ञायते नामग्गहणानुवत्तितोति दस्सेतुमाह-‘द्वेद्वेकानेकादि सुत्ततो’तिआदि, नामेनात्थो पटिपादियमानो नामसङ्खाते-त्तनि अभिधेय्यत्तेनाज्झारोप्य पटिपादयत्यनपेक्खित विभत्तिविसेसन्ति आह-‘अभिधीयति’च्चादि, पकतिरूपेनाति नामेन, तस्स अभिधेय्यस्स, मत्तसद्दस्सातिआदिना सामञ्ञन्तीदं मत्तसद्दस्सत्थवचनन्ति दस्सेति, इदं वुत्तं होतीति नामस्साभिधेय्यमत्तेति इमिना इदं वक्खमानं वुत्तं होति. ‘‘पाटिपदिकत्थलिङ्गपरिमाणवचनमत्ते पठमा’’ति (२-३-४६) लिङ्गादीसु भेदेन पठमाविधानम्पटिपन्ना, तदाह-‘लिङ्गपरिमाणे’च्चादि, लिङ्गं इत्थिपुन्नपुंसकानि, परिमाणं परिच्छेदो, सङ्ख्या एकत्तबहुत्तानि, तब्बन्तोपि सद्दत्थोएवाति लिङ्गादिवन्तोपि सरूपा ब्यतिरित्तो सद्दत्थो एव, उच्चत्तनीचत्तसामञ्ञम्पुरोधाय पवत्तिया उच्चनीचसद्देहि पठमा होतेव, तंयुत्तस्सापि सद्दत्थभावतो ‘उच्चं घरानि’त्यादीनिपि उच्चत्तं गुणं निमित्तं कत्वा सोयमित्यभेदसम्बन्ध घरेसु वत्तन्तीति. पलम्बते अज्झागच्छतित्यादो ‘‘असङ्ख्येहि सब्बासं’’ति (२-११९) लोपविधानसामत्थिया पादीह्यनत्थकेहिपि पठमा सिद्धायेव.