१२१. नातो

सो च अमादेसो, आदेसस्सेवाति अंआदेसस्सेव, अपञ्चमियाति पञ्चमिं वज्जेत्वा. अञ्ञत्र विधीयमानो-यममादेसो पञ्चमियम्पटिसिद्धत्ता पञ्चमिया पटिसेधेन सयम्पि पटिसिद्धो नाम होतीत्याह ‘आदेसस्सेवायं पटिसेधो’ति, लोपपटिसेधस्स ‘नातो’ति पुब्बवाक्येन वुत्तस्स अयम्पटिसेधो नेति सम्बन्धो, अथ कथमिदमपञ्चम्यात्यमादेसेनेवातिसम्बन्धति न लोप पटिसेधेनाति परिभासमाह-‘अनन्तरस्स विधि वा होति पटिसेधो वा’ति, एत्थ अन्तरसद्दस्सानेकत्थत्तेपीहान्तराळवाचीति न विज्जते अन्तरम्मज्झमस्सेत्यनन्तरो, अन्तराळमत्तपटिसेधे पयोजनं नत्थीत्यन्तराळगतस्स विधिनो पटिसेधस्स चाभावानन्तरोत्युप चरीयते अनन्तरा गामात्यादि विय, दिट्ठत्ते पन मज्झस्स न विज्जते-न्तर मेसन्ति विग्गहे सुत्तेप्यनन्तरस्स विधानन्तरस्सापि दिट्ठत्ता द्विन्नमेकोप्यनन्तरोत्युच्चते, तेनेवानन्तरस्साति परिभासायमेक वचनं, इतिसद्दो इदमत्थे, इति इमाय परिभासायादेसेनाभिसम्बन्धतीत्यत्थो, तेनाति यथावुत्तपरिभासाय वसेन, येन कारणेनादेसेनाभिसम्बन्धति तेनात्यत्थो, अलोपोति लोप पटिसेधो, सामत्थियालद्धन्ति द्विन्नमत्थानं विधानाय द्वे वाक्यानि भवन्ति, तत्र ‘नातो’तीदं पटिसेधविधायकमेकं वाक्यं, ‘अमपञ्चमिया’ति दुतियममादेसस्स, तत्रापञ्चमियात्यादेसेनेवाति सम्बन्धति, वुत्तविधाना न लोपपटिसेधेन, तथासत्यमपञ्चमियातिदं वाक्यं यदि न विसेसत्थमालम्बते तमन्तरेनानुपपत्तितो-ञ्ञथा किन्त्यनेनात्थबलेन लद्धन्ति अत्थो, अलोपोति जोतेतीति सम्बन्धो, वाक्यभेदेन विवरणं कतं, न एकवाक्यत्तेनाति ब्यतिरेको एकवाक्यतायञ्हि कारिय द्वयस्सपि पञ्चमियम्पटिसेधो सिया ‘पञ्चमिं वज्जेत्वा तं कारियद्वयं वेदितब्ब’न्ति, यदिपि सिद्धाति सम्बन्धो, येन नाप्पत्तियात्यनेन ‘‘येन नाप्पत्ते विधिरारब्भते, तस्स बाधनम्भवती’’ति मम्परिभासमुपलक्खेति, किमत्थमिहायं परिभासा पठ्यते इह सत्थे-पवादा उस्सग्गे बाधन्तेति नियमो, तत्र चुस्सग्गा दुविधा नियतप्पत्तयो अनियतप्पत्तयो चेति, ये सब्बत्थापवादविसयम्पविसन्ति, ते नियतप्पत्तयो वुच्चन्ते, ये क्वचिदेवापवादविसयमवगाहन्ते, ते अनियतप्पत्तयो वुच्चन्ते, एवं दुविधेसुस्सग्गेसु ये-नियतप्पत्तयो, तेसमेव बाधनमिच्छीयते, न नियतिकानं, तेन तप्पदस्सनत्थमयम्परिभासा पठ्यतेति, येनेत्युस्सग्गस्स निद्देसो, नेति पटिसेधवाची निपातो, अप्पत्ते असम्फुट्ठे विसये इत्यज्झाहारियं, येन उस्सग्गेन नाप्पत्ते पत्तेएव सम्फुट्ठेएव विसयेत्यत्थो… ‘द्वे पटिसेधा पाकतमत्थं गमेन्ती’ति कत्वा, विधीयतीति, पटिसेधो विधानञ्च, आरब्भते विधी

यते पठ्यतेत्यत्थो, अनेनापवादविधिन्दस्सेति, तस्सेति आदोयेनेति निद्दिट्ठस्सउस्सग्गस्सबाधनम्भवत्यपवादेन, येन त्वप्पत्ते विसये आरब्भते तस्स बाधनं न भवतीत्यत्थो, कुतोति चे अनवकासत्ता, तथाहि यदि उस्सग्गेन सब्बो विसयो गहितो सिया, को-पवादस्सअञ्ञो विसयो सिया, तस्मा अनवकासत्ता (न) अप (वादे) पन तस्स बाधनम्भवतीत्यवसेयं, येन तुस्सग्गेन कोचि देवापवादविसयो-नुप्पत्तोसिया, नसब्बो, तम्पति सावका सत्ता तम्बाधतेति वुत्तं होति, ‘पञ्चपूलिमानये’त्यत्र पञ्चन्नं पूलानं समाहारोति विसेसनसमासो ‘‘नदादितोवी’’ (३-२७) समाहरणं समाहारोति समाहारस्सपि भावरूपत्ता आह ‘भावप्पधानत्तेपी’ति, गुणभूतदब्बानि पूलानि.