२६. सरो

आधारविसेसापस्सयनन्ति ओपसिलेसिकाधारविसेसस्स निस्सयनं, ओपसिलेसिकाधारं विना आधारन्तरे गहिते सति वचनन्तरं सुत्तन्तरं विना ब्यवहितनिवत्ति कातुं न च सक्काति सम्बन्धो, केचीति बुद्धप्पियाचरियादयो दस्सेति, ते हि यदि वण्णेन कालेन वा ब्यवधानेपि सन्धि भवेय्य तदा सरेति निमित्तस्सो पादानं निरत्थकं भवेय्याति सरेति निमित्तोपादानसामत्थियेनानेन वण्णादिब्यवधाने नो सन्धीति मञ्ञमाना ‘निमित्तो’च्चादिकं वाक्यमाहु, तदयुत्तन्ति तेहि’निमित्तो’च्चादिना यं वुत्तं, तं अयुत्तन्ति अत्थो, अयुत्तत्ते कारणं ब्यभिचारसब्भावेन सामत्थियाभावोयेवाति ब्यभिचारन्दस्सेत्वा सामत्थियाभावन्दस्सेतुमाह-‘अवसाने,च्चादि, कारियाभावेपीति एत्थ न केवलं ‘इदमेव सच्चं, सुमना भवन्तु अथोपि’त्यादो वण्णकालब्यवधानेयेव, अथ खो ‘एते न सच्चेन सुवत्थि होतू’त्यादो अवसाने ‘पमादो मच्चुनो पदं’ त्यादो अन्त बिन्दु सङ्खातनिमित्तन्तरे वा कारियाभावेपि निमित्तो पादानस्स सात्थकतोति अपिसद्दस्सत्थो, सात्थकतोति भावप्पच्चयलोपेन भावप्पधानवसेन वा वुत्तं, सात्थकत्ततोति वुत्तं होति, अञ्ञथा निमित्तोपादानमेव सात्थकं नामाति ‘निमित्तो पादानस्स सात्थकतो’ति न युज्जति, अयमेत्थाधिप्पायो ‘अवसाने निमिन्तरे वा कारियाभावेन ब्यभिचारसब्भावा अञ्ञथानुपपत्तिलक्खणं सामत्थियं नत्थि, निमित्तन्तुब्यवधानेपि चत्थि, यथा’दारुनिमित्तं वनोपसङ्कमन’न्ति तस्मा वण्णकालब्यवधानेपि सरेति निमित्ते सति लोपकारियं पप्पोते वा’ति. लुप्पतीति ‘तत्रिमे’च्चादिना कथनकाले न दिस्सतीति अत्थो, अदस्सनमत्तमेव हि लोपो, अञ्ञथा ‘तत्रा’दिसद्दरूपाभावप्पत्तिया अत्थप्पतीति कारित्तमेसं न सियाति, पठमाय निद्दिट्ठो… वुत्तत्ता कम्मस्स, सरस्साति वदेय्य… भावे खादिप्पच्चयेन अवुत्तकम्मत्ता, इहाति इमिना सत्थन्तरे भावसाधनवसेन गहणं विभावेति, गन्थ लाघवो… सरस्स लोपोति वा लोपं पप्पोतीति वा अवत्तब्बत्ता, सरोति पठमाय निद्दिट्ठत्ता सरो लोपो नाम होतीति सङ्कापि सियाति आह-‘न चे’च्चादि, इहाति इमस्मिं सुत्ते, होन्तिच्चादोपि पुब्बसरलोपे हन्तिच्चादिकम्पि सियात्यासङ्कियाह-‘सोचे’च्चादि, उस्सग्गतो आगतो सम्भूतो तस्स वा अयंति ओस्सग्गिको पुब्बलोपो, तस्स भावो ओस्सग्गिकत्तं, ओस्सग्गिकत्ता पुब्बलोपस्स कारियन्तरेहि परलोपादीहि अपवादविधीहि आबाधितो एव, सो च पुब्बलोपो होतीति सम्बन्धो, ‘‘परो क्वची’’ति (९१-२७) क्वचिग्गहणेन पुब्बपरलोपानं तुल्यबलत्ताभावा यथा गमप्पत्तितो परलोपस्सापवादरूपत्तं, अज्झासितेति पविट्ठे, न होति… परलोपापवादेन बाधितत्ता, तेहीति परलोपादीहि, सब्बथा मुत्तविसयो सद्धिन्द्रियन्ति, विकप्पेन मुत्तविसयो लते वाति.