дукама̄тика̄падаван̣н̣ана̄

1-6. сама̄надесаггахан̣а̄нам̣ екасмим̣йева ваттхусмим̣ гахетабба̄нам̣, екаваттхувисайа̄нам̣ ва̄. атха ва̄ сама̄надеса̄нам̣ екаваттхукатта̄ сама̄нагахетаббабха̄ва̄нам̣ екуппа̄дитоти аттхо. йе дхамма̄ хетусахагата̄, те хетӯхи саха сан̇гайханти. йо ча тесам̣ сахетукабха̄во, со сахаджа̄та̄дӣхи хетӯхи катоти катва̄ вуттам̣ ‘‘сама̄…пе… саббха̄ва’’нти. а̄ди-саддена четтха суппатит̣т̣хитабха̄васа̄дхана̄дихетубйа̄па̄ре паригган̣ха̄ти. екӣбха̄вӯпагамананти екакала̄пабха̄вена паваттама̄на̄нам̣ читтачетасика̄нам̣ сам̣сат̣т̣хата̄йа самӯхагханабха̄вена дувин̃н̃еййана̄на̄каран̣атам̣йева сандха̄йа вуттам̣. дхаммана̄натта̄бха̄вепӣти сабха̄ваттхабхеда̄бха̄вепи. падаттхана̄наттена̄ти на̄на̄пада̄бхидхеййата̄бхедена. етена пака̄рантара̄пеккхам̣ дукантаравачананти дассети. анекаппака̄ра̄ хи дхамма̄. тенева ‘‘саббе дхамма̄ сабба̄ка̄рена буддхасса бхагавато н̃а̄н̣амукхе а̄па̄тхам̣ а̄гаччхантӣ’’ти (маха̄ни. 156; чӯл̣ани. могхара̄джама̄н̣авапуччха̄ниддеса 85) вуттам̣. айан̃ча аттхо тикесупи дат̣т̣хаббо. йесам̣ винеййа̄нам̣ йехи пака̄рависесехи дхамма̄нам̣ вибха̄ване кате пат̣иведхо хоти, тесам̣ таппака̄рабхедехи дхамма̄нам̣ вибха̄ванам̣. йесам̣ пана йена екенева пака̄рена вибха̄ване пат̣иведхо хоти, тесампи там̣ ватва̄ дхаммиссаратта̄ тадан̃н̃аниравасесаппака̄равибха̄ванан̃ча десана̄вила̄соти а̄ха ‘‘десетаббаппака̄раджа̄нана’’нтиа̄ди. нану екена пака̄рена джа̄нантасса тадан̃н̃аппака̄равибха̄ванам̣ апхалам̣ хотӣти? на хоти пат̣исамбхида̄ппабхедасса упаниссайатта̄. те пака̄ра̄ етесанти таппака̄ра̄, таббха̄во таппака̄рата̄. имина̄ дхамма̄нам̣ виджджама̄нассева пака̄рависесасса вибха̄ванам̣ десана̄вила̄соти дассети.

ан̃н̃аттха̄пӣти ‘‘ахетука̄ чева дхамма̄ на ча хетӯ’’тиа̄дӣсу. йатха̄ пат̣хамадукекадесе гахетва̄ дутийататийадукехи саддхим̣ чхат̣т̣хадуканайе йоджана̄ ‘‘хетӯ дхамма̄ сахетука̄пи ахетука̄пӣ’’тиа̄дайо тайо дука̄ лаббханти, евам̣ дутийататийадукекадесе гахетва̄ пат̣хамадукена саддхим̣ йоджана̄йа ‘‘сахетука̄ дхамма̄ хетӯпи на хетӯпи, ахетука̄ дхамма̄ хетӯпи на хетӯпи, хетусампайутта̄ дхамма̄ хетӯпи на хетӯпи, хетувиппайутта̄ дхамма̄ хетӯпи на хетӯпӣ’’ти чатта̄ро дука̄ лаббханти, те пана вуттанайенева сакка̄ дассетунти на дассита̄ти дат̣т̣хабба̄. атха ва̄ па̄л̣ийам̣ вуттехи чатуттхапан̃чамехи ат̣т̣хакатха̄йам̣ дасситехи пуримехи двӣхи нинна̄на̄каран̣ато ете на вутта̄. саннивесависесаматтамева хеттха висесоти. тенева хи нинна̄наттхатта̄ па̄л̣ийам̣ а̄гатадукесу йатха̄ниддха̄ритадука̄нам̣ йатха̄самбхавам̣ авародханена авуттатам̣ дассетум̣ ‘‘етесу пана̄’’тиа̄дима̄ха.

атха ва̄ ‘‘етена ва̄ гатидассанена̄’’тиа̄дина̄ ваккхама̄нанайена ‘‘хетӯ чева дхамма̄ ахетука̄ ча̄’’тиа̄дӣнам̣ самбхаванта̄нам̣ дука̄нам̣ сан̇гахе сати етесампи сан̇гахо сийа̄. йато ва̄ дукато падам̣ ниддха̄ретва̄ дукантарам̣ вуччати, тена сати ча на̄натте дукантарам̣ лаббхати, на четтха кочи висесо йатха̄вуттадукехӣти сам̣ван̣н̣ана̄су на дасситанти дат̣т̣хаббам̣. еттха ча йатха̄ сахетукадукато хетусампайуттадукасса, хетусахетукадукато ча хетухетусампайуттадукасса падаттхаматтато на̄наттам̣, на сабха̄ваттхато. евам̣ сантепи сахетукахетусахетукадуке ватва̄ итарепи вутта̄, евам̣ хетусампайуттахетухетусампайуттадука̄дӣхи сабха̄ваттхана̄натта̄бха̄вепи падаттхана̄наттасамбхавато дхаммана̄натта̄бха̄вепи падаттхана̄наттена дукантарам̣ вуччатӣти вуттатта̄ ‘‘хетусахагата̄ дхамма̄, на хетусахагата̄ дхамма̄, хетусахаджа̄та̄ дхамма̄, на хетусахаджа̄та̄ дхамма̄. хетусам̣сат̣т̣ха̄ дхамма̄, хетувисам̣сат̣т̣ха̄ дхамма̄. хетусамут̣т̣ха̄на̄ дхамма̄, на хетусамут̣т̣ха̄на̄ дхамма̄. хетусахабхуно дхамма̄, на хетусахабхуно дхамма̄’’тиа̄дӣнам̣, татха̄ ‘‘хетӯ чева дхамма̄ хетусахагата̄ ча̄’’тиа̄дӣнам̣, ‘‘на хетӯ кхо пана дхамма̄ хетусахагата̄пи, на хетусахагата̄пӣ’’тиа̄дӣнан̃ча самбхаванта̄нам̣ анекесам̣ дука̄нам̣ сан̇гахо анун̃н̃а̄то вийа диссати. татха̄ хи ваккхати ‘‘етена ва̄ гатидассанена̄’’тиа̄ди. евам̣ а̄савагоччхака̄дӣсупи айаматтхо йатха̄самбхавам̣ ваттаббо. дхамма̄нам̣ ва̄ сабха̄вакичча̄дим̣ бодхетабба̄ка̄ран̃ча йа̄тха̄вато джа̄нантена дхаммаса̄мина̄ йаттака̄ дука̄ вутта̄, таттакесу т̣ха̄таббам̣. аддха̄ хи те дука̄ на ваттабба̄, йе бхагавата̄ на вутта̄ти ведитаббам̣. на хетухетусампайуттадуко чхат̣т̣хадукена нинна̄наттхоти адхиппа̄йо. тесӯти пат̣хамадукататийадукесу. йади дукантарехи дукантарападехи ча сама̄наттхатта̄ етесам̣ дука̄нам̣ дукантарапада̄нан̃ча авачанам̣, евам̣ сати чхат̣т̣хадуке пат̣хамападампи на ваттаббам̣ чатуттхадуке дутийападена сама̄наттхатта̄. татха̄ ча чхат̣т̣хадукойева на хотӣти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘чатуттхадуке’’тиа̄ди. дукапӯран̣аттханти идам̣ сама̄наттхатам̣йева сандха̄йа вуттам̣, десана̄висесо пана виджджатийева. аттхантарата̄бха̄вепи пака̄рабхедахетукам̣ дукантаравачананти дассито хи айаматтхоти. етена гатидассанена̄ти аттхависеса̄бха̄вепи чхат̣т̣хадукапӯран̣асан̇кха̄тена найадассанена. пат̣хамадуке…пе… дассито па̄л̣ийам̣ вуттехи чатуттхапан̃чамехи, ат̣т̣хакатха̄йам̣ дасситехи пуримехи двӣхи, идха дасситехи чатӯхи. тесӯти дутийататийадукесу. пат̣хамадукапаккхепена дассито па̄л̣ийам̣ чхат̣т̣хадукена итаратра ча итарадукехӣти ведитаббам̣.

7-13. паччайабха̄ваматтена…пе… аттхитанти етена на пат̣иладдхаттата̄сан̇кха̄та̄ сасабха̄вата̄ва аттхита̄, атха кхо пат̣ипаккхена аниродхо аппахӣната̄ аниппха̄дитапхалата̄ ка̄ран̣а̄самуггха̄тена пхаланиббаттана̄рахата̄ ча̄ти имаматтхам̣ дассети. татха̄ хи ‘‘имасмим̣ сати идам̣ хотӣ’’ти еттха ‘‘сатӣ’’ти имина̄ вачанена йена вина̄ йам̣ на хоти, там̣ атӣта̄дипи ка̄ран̣ам̣ сан̇гахитамева̄ти. тенева̄ха ‘‘на сахету…пе… ка̄ла̄намева̄’’ти. саме…пе… дӣпети самечча самбхӯйа паччайехи катанти сан̇кхатанти. айаметесам̣ висесоти айам̣ паччайаниббатта̄нам̣ паччайавантата̄ анекапаччайаниппха̄дитата̄ ча дукадвайе пуримападаттха̄нам̣ бхедо, итаресам̣ пана пуримападасан̇гахитадхаммавидхурасабха̄вата̄йа̄ти. авини…пе… т̣хапанатоти ‘‘еттака̄’’ти пабхедапариччхеданиддха̄ран̣авасена абхидхаммама̄тика̄йам̣ дхамма̄нам̣ авуттатта̄ вуттам̣. суттантама̄тика̄йам̣ пана ниддха̄ритасарӯпасан̇кха̄висесатта̄ виниччхитаттхапариччхеда̄йева авиджджа̄дайо вутта̄ти. ‘‘патхавӣа̄ди рӯпа’’нти етасмим̣ аттхавикаппе анекахетукесу читтуппа̄десу хетӯнам̣ сахетукабха̄во вийа саббесам̣ патхавӣа̄дӣнам̣ рӯпибха̄во сиддхоти а̄ха ‘‘пурима…пе… паджджатӣ’’ти. на хи тесу нийато каттхачи сам̣са̄мибха̄воти. аничча̄нупассана̄йа ва̄ луджджати чхиджджати винассатӣти гахетаббо локоти там̣гахан̣арахита̄нам̣ локуттара̄нам̣ наттхи локата̄. тенева̄ти дуккхасаччабха̄вена парин̃н̃еййабха̄вена̄ти аттхо.

дукабахута̄ а̄паджджатӣти касма̄ вуттам̣, нану вӣсати дука̄ вибхатта̄, ‘‘авуттопи йатха̄ла̄бхавасена ведитаббо’’ти ча ваккхатӣти дукабахута̄ иччхита̄ ева̄ти? саччаметам̣, там̣йева пана дукабахутам̣ аниччханто евама̄ха. апича дукабахута̄ а̄паджджати, са̄ ча кхо вин̃н̃а̄н̣абхеда̄нуса̄ринӣ, татра̄пи ка̄ма̄вачаракусалато н̃а̄н̣асампайутта̄ни, татха̄ маха̄кирийато манодва̄ра̄ваджджананти евам̣пака̄ра̄нам̣ саббадхамма̄рамман̣авин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ ана̄масанато на бйа̄пинӣти дассети ‘‘дукабахута̄’’тиа̄дина̄. абйа̄пибха̄ве пана досам̣ дассенто ‘‘татха̄ ча…пе… сийа̄’’ти а̄ха. ниддесена ча вируддханти ‘‘йе те дхамма̄ чаккхувин̃н̃еййа̄, на те дхамма̄ сотавин̃н̃еййа̄’’тиа̄дина̄ рӯпа̄йатана̄дӣнам̣ паччекачаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дина̄ кеначи вин̃н̃еййатам̣, сотавин̃н̃а̄н̣а̄дина̄ кеначи навин̃н̃еййатан̃ча дассентена никкхепара̄синиддесена ‘‘двиннампи пада̄нам̣ аттхана̄наттато дуко хотӣ’’ти идам̣ вачанам̣ вируддхам̣, татха̄ аттхуддха̄раниддесенапи аттхато на саметӣти аттхо. таттха̄ти тассам̣ никкхепара̄сисам̣ван̣н̣ана̄йам̣. йо ча пат̣иседхо като аттхана̄наттато дукам̣ дассетунти адхиппа̄йо. на хи сама…пе… седхетунти етена ‘‘йе те дхамма̄ чаккхувин̃н̃еййа̄, на те дхамма̄ сотавин̃н̃еййа̄’’ти еттакесу ниддесападесу дукапададвайаппаватти па̄л̣ито ева вин̃н̃а̄йатӣти дассети.

татхева̄ти убхиннам̣ кечина-садда̄нам̣ анийамато чаккхусота̄диниссайавоха̄рена чаккхусотавин̃н̃а̄н̣а̄дико бхиннасабха̄войева дхаммо аттхоти дассанавасена. рӯпа̄йатанамева хи чаккхусотавин̃н̃а̄н̣ехи вин̃н̃еййа̄вин̃н̃еййабха̄вато ‘‘кеначи вин̃н̃еййам̣ кеначи навин̃н̃еййа’’нти ча вуччатӣти. йади евам̣ имасмимпи паккхе дукабахута̄ а̄паджджатӣти чоданам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘на четтха̄’’тиа̄ди. вин̃н̃а̄таббабхедена̄ти вин̃н̃а̄таббависесена, вин̃н̃еййекадесена̄ти аттхо. дукабхедоти дукависесо, кеначи вин̃н̃еййадуко, таппабхедойева ва̄. саматто парийатто парипун̣н̣оти аттхо. йаттака̄ вин̃н̃а̄табба̄ таттака̄ дука̄ти дукабхеда̄паджджанаппака̄радассанам̣. еван̃ча сатӣтиа̄дина̄ имисса̄ сам̣ван̣н̣ана̄йа ладдхагун̣ам̣ дассети. ‘‘йе те дхамма̄ чаккхувин̃н̃еййа̄, на те дхамма̄ сотавин̃н̃еййа̄’’ти рӯпа̄йатанассева вуттатта̄ аттхабхеда̄бха̄вато катхамайам̣ дуко хотӣти а̄ха ‘‘вин̃н̃а̄н̣ана̄наттена̄’’тиа̄ди. йади пана саббавин̃н̃а̄таббасан̇гахе дукосаматто хоти, никкхепара̄синиддесо катхам̣ нӣйатӣти а̄ха ‘‘етасса пана̄’’тиа̄ди.

еттха пана йатха̄ вин̃н̃а̄н̣ана̄наттена вин̃н̃а̄таббам̣ бхиндитва̄ дуке вуччама̄не сатипи вин̃н̃а̄табба̄нам̣ бахубха̄ве йаттака̄ вин̃н̃а̄табба̄, таттака̄ дука̄ти наттхи дукабахута̄ дукасан̇гахитадхаммекадесесу дукапададвайаппаваттидассанабха̄вато. евам̣ двиннампи пада̄нам̣ аттхана̄наттена дуке вуччама̄непи йаттака̄ни вин̃н̃а̄н̣а̄ни, таттака̄ дука̄ти наттхи дукабахута̄ дукасан̇га…пе… бха̄вато ева. на хи екам̣йева вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘‘кеначи кеначӣ’’ти вуттам̣, кинту апарампӣти саббавин̃н̃а̄н̣асан̇гахе дуко саматто хоти, на ча каттхачи дукасса паччхедо аттхи индрийавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ вийа мановин̃н̃а̄н̣ассапи висайасса бхиннатта̄. на хи атӣта̄рамман̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ана̄гата̄диа̄рамман̣ам̣ хоти, ана̄гата̄рамман̣ам̣ ва̄ атӣта̄диа̄рамман̣ам̣, тасма̄ йатха̄ладдхависесена висит̣т̣хесу мановин̃н̃а̄н̣абхедесу тасса тасса висайасса а̄ламбана̄на̄ламбанавасена дукапададвайаппаватти на сакка̄ нива̄ретум̣. тенева ча ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘мановин̃н̃а̄н̣ена пана кеначи вин̃н̃еййан̃чева авин̃н̃еййан̃ча̄ти айаматтхо аттхи, тасма̄ со авуттопи йатха̄ла̄бхавасена ведитаббо’’ти бхӯмибхедавасена йатха̄ла̄бхам̣ дассессати. ‘‘ваваттха̄на̄бха̄вато’’ти идампи ана̄мат̣т̣хависесам̣ мановин̃н̃а̄н̣аса̄ман̃н̃амева гахетва̄ вуттам̣. па̄л̣и пана индрийавин̃н̃а̄н̣ехи найадассанавасена а̄гата̄ти дат̣т̣хаббам̣. еван̃ча катва̄ имисса̄пи аттхаван̣н̣ана̄йа ‘‘кеначӣ’’ти падам̣ анийамена саббавин̃н̃а̄н̣асан̇га̄хаканти сиддхам̣ хоти, ниддесена ча на кочи виродхо. чаккхувин̃н̃еййанасотавин̃н̃еййабха̄вехи дукапададвайаппаватти дассита̄, на пана чаккхувин̃н̃еййа̄чаккхувин̃н̃еййабха̄вехи висесака̄ран̣а̄бха̄вато. кин̃ча ‘‘йе ва̄ пана̄’’ти падантарасампин̣д̣анатопи ‘‘йе те дхамма̄ чаккхувин̃н̃еййа̄…пе… на те дхамма̄ чаккхувин̃н̃еййа̄’’ти (дха. са. 1101) етта̄вата̄ дукапададвайаппаватти дассита̄ти вин̃н̃а̄йати. падантарабха̄вадассанаттхо хи йева̄пана-саддо йатха̄ ‘‘йе кечи кусала̄ дхамма̄, саббе те кусаламӯла̄. йе ва̄ пана кусаламӯла̄, саббе те дхамма̄ кусала̄’’тиа̄дӣсу (йама. 1.мӯлайамака.1). ан̃н̃атха̄ ‘‘йе те дхамма̄ чаккхувин̃н̃еййа̄, на те дхамма̄ сотавин̃н̃еййа̄. йе те дхамма̄ сотавин̃н̃еййа̄, на те дхамма̄ чаккхувин̃н̃еййа̄’’ти па̄л̣и абхависса. йам̣ пана ваданти ‘‘йе те дхамма̄ чаккхувин̃н̃еййа̄…пе… на те дхамма̄ чаккхувин̃н̃еййа̄ти имина̄ аттхато две дука̄ вутта̄ хонтӣ’’ти, тадапи чаккхувин̃н̃еййа̄чаккхувин̃н̃еййатам̣ сотавин̃н̃еййа̄сотавин̃н̃еййатан̃ча сандха̄йа вуттам̣, на пана ‘‘чаккхувин̃н̃еййанасотавин̃н̃еййатам̣ сотавин̃н̃еййаначаккхувин̃н̃еййатан̃ча̄’’ти дат̣т̣хаббам̣. етена па̄л̣ипат̣иседханан̃ча нива̄ритам̣ дат̣т̣хаббам̣ пат̣иседханассева абха̄вато. татха̄ йасса а̄рамман̣асса виджа̄нанабха̄вена йо аттхо вуччама̄но анийамадассанаттхам̣ ‘‘кеначӣ’’ти вутто, сойева тато ан̃н̃асса авиджа̄нанабха̄вена вуччама̄но анийамадассанаттхам̣ пуна ‘‘кеначӣ’’ти вуттоти тадаттхадассане тенева̄ти айам̣ падаттхо на самбхаватӣти на сакка̄ ваттунти. еваметтха йатха̄ ат̣т̣хакатха̄ ават̣т̣хита̄, татха̄ аттхо йуджджатӣти ведитаббам̣.

14-19. санта̄насса аджан̃н̃амалӣнабха̄вакаран̣ато кан̣хакаммавипа̄кахетуто ча апарисуддхатта̄ ‘‘асучибха̄вена сандантӣ’’ти вуттам̣. таттха̄ти ван̣е. паггхаран̣ака…пе… саддоти етена а̄саво вийа а̄савоти айампи аттхо дасситоти дат̣т̣хаббам̣. готрабху…пе… вутта̄нӣти етена готрабхуггахан̣ам̣ упалаккхан̣ам̣ йатха̄ ‘‘ка̄кехи саппи раккхитабба’’нти дассети. готрабхусадиса̄ готрабхӯти пана аттхе сати гун̣аппадха̄наттха̄нам̣ екена саддена авачанӣйатта̄ вода̄на̄дайова вутта̄ бхавеййум̣. атха ва̄ готрабхӯти екасесена са̄ман̃н̃ена ва̄ айам̣ ниддесоти ведитаббам̣. абхивидхивисайам̣ авадхинти вибхаттим̣ парин̣а̄метва̄ ваттаббам̣.

сампайуттехи а̄савехи там̣сахитата̄ а̄савасахитата̄. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ сахетука̄нам̣ сампайуттехи хетӯхи сахетуката̄, на евам̣ са̄сава̄ти вуттадхамма̄нам̣ сампайуттехи а̄савехи са̄савата̄, атха кхо виппайуттехӣти. дукантаре авуттападабха̄войеветтха дукайоджана̄йа н̃а̄йа̄гатата̄. йади евам̣ хетугоччхаке катханти а̄ха ‘‘хетугоччхаке пана̄’’тиа̄ди. пат̣хаме дуке дутийасса паккхепе екоти чатуттхадукама̄ха. пат̣хаме дуке татийасса паккхепе двети ‘‘а̄сава̄ чева дхамма̄ а̄сававиппайутта̄ ча, а̄сававиппайутта̄ чева дхамма̄ но ча а̄сава̄’’ти имина̄ саддхим̣ пан̃чамадукама̄ха. пат̣хамасса дутийе дуке паккхепе екоти ‘‘но а̄сава̄ дхамма̄ са̄сава̄пи ана̄сава̄пӣ’’ти айамеко. татийе пат̣хамасса паккхепе двети ‘‘а̄сава̄ дхамма̄ а̄савасампайутта̄пи а̄сававиппайутта̄пи, но а̄сава̄дхамма̄ а̄савасампайутта̄пи а̄сававиппайутта̄пӣ’’ти име две. татийе дутийасса паккхепе екоти ‘‘са̄сава̄ дхамма̄ а̄савасампайутта̄пи а̄сававиппайутта̄пӣ’’ти еко. дутийе татийасса паккхепе екоти чхат̣т̣хадукама̄ха. тӣхӣти чатуттхапан̃чамачхат̣т̣хехи. итарети тадавасит̣т̣ха̄ пан̃ча. те пана пат̣хаме татийадукадутийападапаккхепе еко, дутийе пат̣хамадукадутийападапаккхепе еко, татийе пат̣хамасса екекападапаккхепе две, татийе дутийадукапат̣хамападапаккхепе екоти евам̣ ведитабба̄. ‘‘са̄сава̄ дхамма̄ а̄сава̄пи но а̄сава̄пи. а̄савасампайутта̄ дхамма̄ а̄сава̄пи но а̄сава̄пи. а̄сававиппайутта̄ дхамма̄ а̄сава̄пи но а̄сава̄пӣ’’ти етесампи, ‘‘а̄савасахагата̄ дхамма̄ но а̄савасахагата̄ дхамма̄’’ти евама̄дӣнан̃ча аггахан̣е ка̄ран̣ам̣ гахан̣анайо ча пуббе вуттанайенева ведитаббам̣.

еса найоти йо еса пат̣хамадуке дутийадукапаккхепа̄дико упа̄йо идха а̄савагоччхаке вутто, еса найо сам̣йоджанагоччхака̄дӣсу дукантараниддха̄ран̣ети аттхо. таттха па̄л̣ийам̣ ана̄гатадука̄ сам̣йоджанагоччхаке та̄ва ‘‘сам̣йоджана̄ чева дхамма̄ сам̣йоджанавиппайутта̄ ча, сам̣йоджанавиппайутта̄ чева дхамма̄ но ча сам̣йоджана̄, сам̣йоджана̄ дхамма̄ сам̣йоджанасампайутта̄пи сам̣йоджанавиппайутта̄пи, но сам̣йоджана̄ дхамма̄ сам̣йоджанасампайутта̄пи сам̣йоджанавиппайутта̄пи, но сам̣йоджана̄ дхамма̄ сам̣йоджанийа̄пи асам̣йоджанийа̄пи, сам̣йоджанийа̄ дхамма̄ сам̣йоджанасампайутта̄пи сам̣йоджанавиппайутта̄пӣ’’ти пан̃ча. евам̣ гантхаогхайогаупа̄да̄нагоччхакесу паччекам̣ пан̃ча. нӣваран̣агоччхаке пана нӣваран̣а̄нам̣ нӣваран̣авиппайуттабха̄ва̄бха̄вато ‘‘но нӣваран̣а̄ дхамма̄ нӣваран̣ийа̄пи анӣваран̣ийа̄пи, но нӣваран̣а̄ дхамма̄ нӣваран̣асампайутта̄пи нӣваран̣авиппайутта̄пи, нӣваран̣ийа̄ дхамма̄ нӣваран̣асампайутта̄пи нӣваран̣авиппайутта̄пӣ’’ти тайо. татха̄ пара̄ма̄сагоччхаке ‘‘но пара̄ма̄са̄ дхамма̄ пара̄мат̣т̣ха̄пи апара̄мат̣т̣ха̄пи, но пара̄ма̄са̄ дхамма̄ пара̄ма̄сасампайутта̄пи пара̄ма̄савиппайутта̄пи, пара̄мат̣т̣ха̄ дхамма̄ пара̄ма̄сасампайутта̄пи пара̄ма̄савиппайутта̄пӣ’’ти. килесагоччхаке ‘‘но килеса̄ дхамма̄ сам̣килесика̄пи асам̣килесика̄пи, но килеса̄ дхамма̄ сам̣килит̣т̣ха̄пи асам̣килит̣т̣ха̄пи, но килеса̄ дхамма̄ килесасампайутта̄пи килесавиппайутта̄пи, сам̣килесика̄ дхамма̄ сам̣килит̣т̣ха̄пи асам̣килит̣т̣ха̄пи, сам̣килесика̄ дхамма̄ килесасампайутта̄пи килесавиппайутта̄пи, асам̣килит̣т̣ха̄ дхамма̄ сам̣килесика̄пи асам̣килесика̄пӣ’’ти чха дука̄ти евам̣ ведитабба̄. сесам̣ вуттанайамева.

20-25. паччайабха̄вена̄ти сам̣йоджанаттхам̣ дассети. йатха̄сакам̣ паччайабха̄во ева хи ка̄мара̄га̄дӣнам̣ ват̣т̣асам̣йоджананти. йади евам̣ катхам̣ ка̄мара̄га̄дӣнам̣йева сам̣йоджанабха̄воти а̄ха ‘‘сатипӣ’’тиа̄ди. ан̃н̃есанти сам̣йоджанехи ан̃н̃есам̣ килеса̄бхисан̇кха̄ра̄дӣнам̣. таппаччайабха̄вети тесам̣ килесакаммавипа̄кават̣т̣а̄нам̣ паччайабха̄ве. орамбха̄гийуддхам̣бха̄гийабха̄вена сан̇гахита̄ париччхинна̄ ора…пе… сан̇гахита̄, техи ка̄мара̄га̄дӣхи висесапаччайабхӯтехи. ка̄макаммабхава̄дӣнам̣ ка̄мӯпапаттибхава̄диниппха̄данепи нийамоти катва̄ а̄ха ‘‘там̣там̣…пе… хотӣ’’ти. тена сам̣йоджана̄нам̣ бха̄ве йатха̄вуттанийама̄нам̣ каммӯпапаттибхава̄нам̣ бха̄вам̣ дассетва̄ тадабха̄ве абха̄вам̣ дассенто ‘‘на ча̄’’тиа̄дима̄ха. бандханам̣ асерибха̄вакаран̣ам̣ андубандхана̄дайо вийа. гантхакаран̣ам̣ аваччхинната̄каран̣ам̣. чаккалакам̣ па̄дапун̃чханараджджуман̣д̣алам̣. на чодетаббанти пан̃н̃а̄чаккхуна̄ пачураджанасса пасситум̣ асаккун̣еййатта̄ йатха̄вуттависесасса саддхеййатам̣ а̄ха. тивидхо хи аттхо кочи паччаккхасиддхо йо рӯпа̄дидхамма̄нам̣ паччаттаведанӣйо аниддиситабба̄ка̄ро, саббадхамма̄нам̣ сабха̄валаккхан̣анти вуттам̣ хоти. кочи анума̄насиддхо йо гхат̣а̄дӣсу пат̣а̄дӣсу ча пасиддхена паччайа̄йаттабха̄вена гхат̣апат̣а-садда̄дӣнам̣ аниччата̄диа̄ка̄ро, кочи окаппанасиддхо йо пачураджанасса аччантамадит̣т̣хо саддха̄висайо сагганибба̄на̄ди. таттха йасса саттхуно вачанам̣ паччаккхасиддхе анума̄насиддхе ча аттхе на висам̣ва̄дети авипарӣтаппаваттийа̄, тасса вачанена саддхеййаттхасиддхӣти татха̄рӯпо ча бхагава̄ти ‘‘дхамма̄нам̣ сабха̄ва…пе… на чодетабба’’нти вуттам̣. еса найо ито паресупи еварӯпесу.

26-37. йатха̄ сарабхехи атиккамитабба̄ паббатара̄джи сарабханийа̄, евам̣ огханийа̄ти саддасиддхӣти а̄ха ‘‘тена̄’’тиа̄ди.

50-54. випарийесагга̄хо пара̄масананти ‘‘парато’’ти еттха на дхаммасабха̄вато ан̃н̃атха̄маттам̣ паранти адхиппетам̣, атха кхо таббипарийа̄йоти а̄ха ‘‘паратоти ничча̄дито’’ти.

55-68. йади сабха̄вато авиджджама̄нам̣, катхама̄рамман̣абха̄воти а̄ха ‘‘вичиттасан̃н̃а̄йа сан̃н̃ита’’нти, парикаппана̄маттасиддханти аттхо. дувин̃н̃еййана̄наттата̄йа нирантарабха̄вӯпагаманам̣ сам̣сат̣т̣хабха̄воти ‘‘сувин̃н̃еййана̄наттатта̄ на сам̣сат̣т̣хата̄’’ти вуттам̣. тесам̣ арӯпаккхандха̄нам̣. итарехи рӯпанибба̄нехи. ким̣ пана ка̄ран̣ам̣ сама̄нуппа̄даниродха̄нам̣ екакала̄пабхӯта̄нам̣ арӯпадхамма̄намева ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣сат̣т̣хата̄ вуччати, на пана татха̄бхӯта̄нампи рӯпадхамма̄нанти а̄ха ‘‘еса хи тесам̣ сабха̄во’’ти. тена йадипи кечи арӯпадхамма̄ висум̣ а̄рамман̣ам̣ хонти, дандхаппаваттикатта̄ пана рӯпадхамма̄нам̣йева сувин̃н̃еййана̄наттам̣, на арӯпадхамма̄нанти тесам̣ сам̣сат̣т̣хабха̄во тадабха̄во ча итаресам̣ сабха̄васиддхоти дассети. самӯхагханата̄йа ва̄ дуббибха̄гатаратта̄ наттхи арӯпадхамма̄нам̣ висум̣ а̄рамман̣абха̄воти дувин̃н̃еййана̄наттатта̄ тесам̣йева сам̣сат̣т̣хата̄. амун̃читва̄ тададхӣнавуттита̄йа гахетаббато буддхийа̄.

83-100. ка̄матан̣ха̄ ка̄мо уттарападалопена йатха̄ рӯпабхаво рӯпам̣. евам̣ сесесупи. а̄рамман̣акаран̣авасена̄ти етена ка̄марӯпа̄рӯпатан̣ха̄нам̣ висайабха̄во йатха̄ккамам̣ ка̄марӯпа̄рӯпа̄вачарата̄йа ка̄ран̣анти дассети. авассан̃четамевам̣ сампат̣иччхитаббам̣, ан̃н̃атха̄ ка̄ма̄вачара̄дибха̄во апарипун̣н̣ависайо сийа̄. йади хи а̄ламбитаббадхаммавасена бхӯмипариччхедо, евам̣ сати ана̄рамман̣а̄нам̣ сан̇гахо на сийа̄. атха випа̄када̄навасена, евампи авипа̄ка̄нам̣ сан̇гахо на сийа̄, тасма̄ а̄рамман̣акаран̣авасена парийа̄панна̄нам̣ бхӯмипариччхедо ка̄таббо. еван̃хи сати ка̄ма̄вачара̄дибха̄во парипун̣н̣ависайо сийа̄. тенева̄ха ‘‘еван̃хи сатӣ’’тиа̄ди. апарийа̄панна̄нам̣ пана локато уттин̣н̣абха̄вена ануттарабхӯмита̄. ака̄ма̄вачара̄дита̄ на̄паджджатӣти абйа̄питадосам̣ парихарати, ка̄ма̄вачара̄дита̄ на̄паджджатӣти атибйа̄питадосам̣. нану ча имасмим̣ паккхе ка̄матан̣ха̄ катама̄, ка̄ма̄вачарадхамма̄рамман̣а̄ тан̣ха̄, ка̄ма̄вачарадхамма̄ катаме, ка̄матан̣ха̄висайа̄ти итарӣтараниссайата̄ досоти? на, авӣчиа̄диека̄дасока̄санинната̄йа кин̃чи тан̣хам̣ ка̄матан̣ха̄бха̄вена гахетва̄ там̣сабха̄ва̄йа висайабха̄вена ка̄ма̄вачарадхамма̄нам̣ упалаккхетаббатта̄.

ида̄ни йатха̄вуттаматтхам̣ па̄т̣хена саматтхенто ‘‘никкхепакан̣д̣епӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха хи ка̄матан̣ха̄йа а̄ламбитаббатта̄ ка̄мадха̄тупарийа̄паннадхамма̄ ча ка̄мабхавасан̇кха̄те ка̄ме ога̄л̣ха̄ хутва̄ чаранти, на̄н̃н̃аттха̄ти еттха̄вачара̄ти вуттанти. висесаттхина̄ висесо анупайуджджатӣти имаматтхам̣ дассенто а̄ха ‘‘локасса васена парийа̄паннаниччхайато’’ти. тена локийадхаммесу парийа̄панна-саддасса нирул̣хатам̣ дассети бхагавато тадучча̄ран̣а̄нантарам̣ винеййа̄нам̣ тадаттхапат̣ипаттито. париччхедака̄пеккха̄ париччхинната̄ти ‘‘париччхедака̄рика̄йа тан̣ха̄йа̄’’ти вуттам̣. са̄ хи дхамма̄нам̣ ка̄ма̄вачара̄дибха̄вам̣ париччхиндати. пари-саддо четтха ‘‘упа̄динна̄’’тиа̄дӣсу упа-саддо вийа саса̄дханам̣ кирийам̣ дӣпетӣти айаматтхо вуттоти дат̣т̣хаббам̣.

ниййа̄накаран̣асӣла̄ ниййа̄ника̄ йатха̄ ‘‘апӯпабхаккханасӣло а̄пӯпико’’ти, ниййа̄насӣла̄ ева ва̄. ра̄гадосамоха̄ва гахита̄ти н̃а̄йати, итаратха̄ паха̄некат̣т̣хата̄вачанам̣ ниппайоджанам̣ сийа̄. ‘‘ран̣охата̄ на джотанти, чандасӯрийа̄ сата̄рака̄’’тиа̄дӣсу ран̣а-саддасса рен̣упарийа̄йата̄ дат̣т̣хабба̄. сампаха̄рапарийа̄йатта̄ йуддха-саддасса сампаха̄ро ча пахаритабба̄дха̄роти акусаласена̄ва ‘‘саран̣а̄’’ти вутта̄. дуккха̄дӣнанти пхалабхӯта̄нам̣ дуккхавигха̄таупа̄йа̄сапарил̣а̄ха̄нам̣ сабха̄габхӯта̄йа ча миччха̄пат̣ипада̄йа. танниббаттакасабха̄ва̄нам̣ акусала̄нанти етена саббесампи акусала̄нам̣ саран̣атам̣ дассети.

абхидхаммадукама̄тика̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

суттантикадукама̄тика̄падаван̣н̣ана̄

101-108. виджджа̄сабха̄гата̄йа, на сан̇каппа̄дайо вийа виджджа̄йа упака̄ракабха̄вато. ‘‘абхеджджам̣…пе… рухатӣ’’ти убхайампи анавасесаппаха̄намева сандха̄йа вуттам̣. кин̃ча̄пи хи хет̣т̣химамаггехипи пахӣйама̄на̄ килеса̄ тена тена одхина̄ анавасесамева пахӣйанти, йе пана авасит̣т̣ха̄ бхиндитабба̄, те лобха̄дикилесабха̄васа̄ман̃н̃ато пуна вирул̣ха̄ вийа хонти. арахаттамагге пана уппанне на евам̣ авасит̣т̣ха̄бха̄вато. тадупача̄рена ниссайавоха̄рена. кусалехи та̄петабба̄ти ва̄ тапанийа̄, тадан̇га̄дивасена ба̄дхитабба̄ паха̄табба̄ти аттхо. сама̄наттха̄ни адхивачана̄дӣнам̣ сан̇кха̄дибха̄вато. ‘‘саббева дхамма̄ адхивачанапатха̄’’тиа̄дина̄ адхивачана̄дӣнам̣ висайабха̄ве на кочи дхаммо ваджджито, вачанабха̄во ева ча адхивачана̄дӣнам̣ ваккхама̄нена найена йуджджатӣти адхиппа̄йена̄ха ‘‘саббан̃ча вачанам̣ адхивачана̄дибха̄вам̣ бхаджатӣ’’ти.

109-118. ан̃н̃ам̣ анапеккхитва̄ сайамева аттано на̄макаран̣асабха̄во на̄макаран̣ат̣т̣хоти, тена арӯпадхамма̄нам̣ вийа опапа̄тикана̄мата̄йа патхавӣа̄дӣнампи на̄мабха̄во сийа̄ти а̄сан̇ка̄йа ниваттанаттхам̣ ‘‘на̄мантара̄на̄паджджанато’’ти а̄ха. на хи вина̄ патхавӣа̄дина̄менапи рӯпадхамма̄ вийа кеса̄дина̄мехи вина̄ ведана̄дина̄мехи ан̃н̃ена на̄мена арӯпадхамма̄ пин̣д̣а̄ка̄рато вохарӣйантӣти. йам̣ пана парасса на̄мам̣ кароти, тасса ан̃н̃а̄пеккхам̣ на̄макаран̣анти на̄макаран̣асабха̄вата̄ наттхӣти са̄ман̃н̃ана̄ма̄дикаран̣а̄нам̣ на̄мабха̄во на̄паджджати. йасса чан̃н̃ехи на̄мам̣ карӣйати, тасса на̄макаран̣асабха̄вата̄йа абха̄войева̄ти наттхи на̄мабха̄во. йе пана ана̄паннана̄мантара̄ сабха̄васиддхана̄ма̄ ча, те ведана̄дайова на̄мам̣ на̄ма̄ти дассенто ‘‘аттана̄ва̄’’тиа̄дима̄ха. пхасса̄дӣнам̣ а̄рамман̣а̄бхимукхата̄ там̣ аггахетва̄ аппаваттийева̄ти дассетум̣ ‘‘авина̄бха̄вато’’ти вуттам̣. адхивачанасампхассо маносампхассо, со на̄мамантарена гахетум̣ асаккун̣еййата̄йа па̄кат̣оти нидассанабха̄вена вутто. руппанасабха̄вена̄ти нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣. пака̄сакапака̄ситаббабха̄венапи хи вина̄пи на̄мена рӯпадхамма̄ па̄кат̣а̄ хонтӣти. атха ва̄ пака̄сакапака̄ситаббабха̄во висайивисайабха̄во чаккхурӯпа̄дӣнам̣ сабха̄во, со руппанасабха̄ве са̄ман̃н̃е антогадхоти дат̣т̣хаббам̣.

119-123. ито пуббе парикаммантиа̄дина̄ сама̄паттивут̣т̣ха̄накусалата̄ вийа сама̄паттикусалата̄пи джха̄нала̄бхӣнам̣йева хотӣти вуттам̣ вийа диссати. ‘‘итаресампи ануссававасена сама̄паттӣнам̣ аппана̄париччхедапан̃н̃а̄ лаббхатӣ’’ти ваданти. ‘‘евам̣ сӣлависодхана̄дина̄ сама̄паттим̣ аппетӣти джа̄нанакапан̃н̃а̄ саха парикаммена аппана̄париччхедаджа̄нанакапан̃н̃а̄’’ти кечи. вут̣т̣ха̄не кусалабха̄во вут̣т̣ха̄навасита̄. пуббети сама̄паджджанато пуббе.

124-134. собхане рато сурато, тасса бха̄во сораччанти а̄ха ‘‘собханакаммаратата̄’’ти. сут̣т̣ху ва̄ орато вирато сорато, тасса бха̄во сораччанти. айам̣ панаттхо ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутто ева. аппат̣исан̇кха̄нам̣ мохо. кусалабха̄вана̄ бодхипаккхийадхамма̄нам̣ вад̣д̣хана̄. сан̃н̃а̄н̣ам̣ упалаккхан̣ам̣. савиггахам̣ сабимбакам̣. упалаккхетабба̄ка̄рам̣ дхаммаджа̄там̣, а̄рамман̣ам̣ ва̄. авиккхепоти читтавиккхепапат̣ипаккхо. уджувипаччанӣката̄йа хи паха̄навут̣т̣ха̄нена ча авиккхепо виккхепам̣ пат̣иккхипати, паваттитум̣ на детӣти.

135-142. ка̄ран̣асӣлам̣ локийам̣. пхаласӣлам̣ локуттарам̣ тена сиджджхатӣти катва̄, локийассапи ва̄ сӣласса ка̄ран̣апхалабха̄во пубба̄парабха̄вена дат̣т̣хаббо. сампаннасамуда̄йасса парипун̣н̣асамӯхасса. акусала̄ сӣла̄ акусала̄ сама̄ча̄ра̄. сӣласампада̄ сӣласампатти сӣлагун̣а̄ти аттхо. сахоттаппам̣ н̃а̄н̣анти оттаппасса н̃а̄н̣аппадха̄натам̣ а̄ха, на пана н̃а̄н̣асса оттаппасахитата̄маттам̣. на хи оттаппарахитам̣ н̃а̄н̣ам̣ аттхӣти. адхимуттата̄ абхиративасена нира̄сан̇ка̄паватти. ниссат̣ата̄ висам̣йуттата̄. еттха ча адхимуттата̄ниссат̣ата̄вачанехи тадубхайапарийа̄йа̄ две вимуттийо екасесанайена идха ‘‘вимуттӣ’’ти вутта̄ти дассети. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘читтасса ча адхимутти нибба̄нан̃ча̄’’ти. уппаджджати етена̄ти уппа̄до, на уппа̄доти ануппа̄до, таббхӯте ануппа̄дапарийоса̄не вимоккханте ануппа̄дасса арийамаггасса килеса̄нам̣ ва̄ ануппаджджанасса парийоса̄нети т̣ха̄напхалехи арийапхаламева упалаккхӣйатӣти дат̣т̣хаббам̣.

ма̄тика̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.