3. бхесаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄

622. татийасиккха̄паде йесам̣ мам̣сам̣ каппатӣти идам̣ ниссаггийаваттхудассанаттхам̣ вуттам̣, на пана йесам̣ мам̣сам̣ на каппати, тесам̣ саппиа̄дӣни на каппантӣти дассанаттхам̣. мануссакхӣра̄дӣнипи хи но на каппанти, куто сасасса саппӣти а̄ха ‘‘йесан̃хи кхӣрам̣ аттхи, саппипи тесам̣ аттхийева̄’’ти. ‘‘идан̃ча йебхуййена вутта’’нти ваданти. уггахитакам̣ катва̄ никкхиттанти аппат̣иггахитам̣ сайамева гахетва̄ никкхиттам̣. сайам̣катам̣ нира̄мисамева ват̣т̣атӣти тадахупуребхаттамева сандха̄йа вуттам̣. атха сайам̣катам̣ нира̄мисам̣ бхун̃джантасса касма̄ са̄мам̣па̄ко на хотӣти а̄ха – ‘‘наванӣтам̣ та̄пентасса хи са̄мам̣па̄ко на хотӣ’’ти. саваттхукапат̣иггахитасса ваттхугатикатта̄ а̄ха – ‘‘саваттхукасса пат̣иггахитатта̄’’ти. паччха̄бхаттам̣ пат̣иггахитехӣти паччха̄бхаттам̣ пат̣иггахитакхӣрададхӣхи. пуребхаттампи ча уггахитакехи катам̣ аббхан̃джана̄дӣсу упанетаббанти самбандхо. убхайесампӣти паччха̄бхаттам̣ пат̣иггахитакхӣрададхӣхи ча пуребхаттам̣ уггахитакехи ча ката̄нам̣. есева найоти ниссаггийам̣ хотӣти аттхо. акаппийамам̣сасаппимхӣти акаппийамам̣сасатта̄нам̣ саппимхи. ка̄ран̣апатирӯпакам̣ ватва̄ти саджа̄тийа̄нам̣ саппибха̄ватоти ка̄ран̣апатирӯпакам̣ ватва̄.

саппинайенева ведитаббанти нира̄мисамева сатта̄хам̣ ват̣т̣атӣти аттхо. еттха̄ти наванӣте. дхотам̣ ват̣т̣атӣти адхотам̣ че, саваттхукапат̣иггахитам̣ хоти, тасма̄ дхотам̣ пат̣иггахетва̄ сатта̄хам̣ никкхипитум̣ ват̣т̣атӣти тхера̄нам̣ адхиппа̄йо. таккато уддхат̣аматтамева кха̄дим̣сӯти еттха таккато уддхат̣аматтам̣ адхотампи пат̣иггахетва̄ парибхун̃джанта̄ дховитва̄ пачитва̄ ва̄ парибхун̃джим̣сӯти еваматтхо гахетаббо. тхерасса хи дадхигул̣ика̄дисахитампи пат̣иггахитам̣ паччха̄ дховитва̄ пачитва̄ ва̄ парибхун̃джантасса саваттхукапат̣иггахан̣е досо наттхӣти адхиппа̄йо, тенева тхерасса адхиппа̄йам̣ дассентена ‘‘тасма̄ наванӣтам̣ парибхун̃джантена…пе… айаметтха адхиппа̄йо’’ти вуттам̣. кечи пана ‘‘таккато уддхат̣аматтамева кха̄дим̣сӯ’’ти вачанасса адхиппа̄йам̣ аджа̄нанта̄ ‘‘таккато уддхат̣аматтам̣ адхотампи дадхигул̣ика̄дисахитам̣ вика̄лепи парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти, там̣ на гахетаббам̣. на хи дадхигул̣ика̄диа̄мисена сам̣сат̣т̣харасам̣ наванӣтам̣ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣти сакка̄ ваттум̣. наванӣтам̣ парибхун̃джантена̄ти адховитва̄ пат̣иггахитанаванӣтам̣ парибхун̃джантена. дадхи ева дадхигатам̣ йатха̄ ‘‘гӯтхагатам̣ муттагата’’нти (ма. ни. 2.119). кхайам̣ гамиссатӣти вачанато кхӣрам̣ паккхипитва̄ паккасаппиа̄дипи вика̄ле каппатӣти ведитаббам̣. куккучча̄йанти куккуччака̄ти имина̄ аттана̄пи таттха куккуччасаббха̄вам̣ дӣпети. тенева ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. бхесаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ‘‘ниббат̣т̣итасаппи ва̄ наванӣтам̣ ва̄ пачитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. та̄ни пат̣иггахетва̄ти та̄ни кхӣрададхӣни пат̣иггахетва̄.

пат̣иггахетва̄ т̣хапитабхесаджджехӣти пат̣иггахетва̄ т̣хапитайа̄ваджӣвикабхесаджджехи. вуттанайена йатха̄ тан̣д̣ула̄дӣни на паччанти, татха̄ ладжджӣйева сампа̄детва̄ детӣти ладжджӣса̄ман̣ераггахан̣ам̣, апича аладжджина̄ аджджхохаритаббам̣ йам̣ кин̃чи абхисан̇кхара̄петум̣ на ват̣т̣ати, тасма̄пи евама̄ха. тиле пат̣иггахетва̄ катателанти аттана̄ бхаджджана̄дӣни акатва̄ гахитателам̣. тенева ‘‘са̄мисампи ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. ниббат̣т̣итатта̄ти йа̄вака̄ликаваттхуто вивечитатта̄. убхайампӣти аттана̄ ча парена ча катам̣. йа̄ва арун̣асса уггамана̄ тит̣т̣хати, ниссаггийанти саттамадивасе катателам̣ саче йа̄ва арун̣уггамана̄ тит̣т̣хати, ниссаггийам̣.

623. аччхавасанти дуккат̣аваттхуно васа̄йа анун̃н̃а̄татта̄ там̣садиса̄нам̣ дуккат̣аваттхӯнам̣йева акаппийамам̣сасатта̄нам̣ васа̄ анун̃н̃а̄та̄, на тхуллаччайаваттхӯнам̣ манусса̄нам̣ васа̄ти а̄ха ‘‘т̣хапетва̄ мануссаваса’’нти. сам̣сат̣т̣ханти парисса̄витам̣. ‘‘ка̄ле пат̣иггахитам̣ вика̄ле анупасампанненапи ниппаккам̣ сам̣сат̣т̣хан̃ча парибхун̃джантасса двепи дуккат̣а̄ни хонтийева̄’’ти ваданти. йасма̄ кхӣрададхиа̄дӣни паккхипитва̄ телам̣ пачанти, тасма̄ касат̣ам̣ на ват̣т̣ати, теламева ват̣т̣ати. тена вуттам̣ ‘‘паккателакасат̣е вийа куккучча̄йатӣ’’ти. ‘‘саче васа̄йа саддхим̣ паккатта̄ на ват̣т̣ати, идам̣ касма̄ ват̣т̣атӣ’’ти пуччханта̄ ‘‘бханте’’тиа̄дима̄хам̣су. етам̣ ват̣т̣атӣти нану етам̣ дадхигул̣ика̄дӣхи паккам̣ наванӣтам̣ ват̣т̣атӣти аттхо.

‘‘мадхукарӣхи на̄ма мадхумаккхика̄хӣти айам̣ кхуддакамаккхика̄нам̣ бхамарамаккхика̄нан̃ча са̄ман̃н̃аниддесо’’ти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣. кечи пана ‘‘дан̣д̣акесу мадхукара̄ мадхукарӣ маккхика̄ на̄ма̄’’ти ватва̄ ‘‘та̄хи мадхукарӣа̄дӣхи тӣхи маккхика̄хи катам̣ мадху на̄ма̄’’ти ваданти. бхамарамаккхика̄хӣти маха̄бхамарамаккхика̄хи. силесасадисанти гханапаккам̣ вуттам̣. итаранти танукамадху. мадхупат̣аланти мадхурахитам̣ кевалам̣ мадхупат̣алам̣. ‘‘саче мадхусахитам̣ пат̣алам̣ пат̣иггахетва̄ никкхипанти, пат̣аласса бха̄джанат̣т̣ха̄нийатта̄ мадхуно васена сатта̄ха̄тиккаме ниссаггийам̣ хотӣ’’ти ваданти, ‘‘мадхумаккхитам̣ пана мадхугатикамева̄’’ти имина̄ там̣ на самети.

‘‘пха̄н̣итам̣ на̄ма уччхумха̄ ниббатта’’нти па̄л̣ийам̣ ависесена вуттатта̄ ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘уччхурасам̣ упа̄да̄йа…пе… аваттхука̄ уччхувикати ‘пха̄н̣ита’нти ведитабба̄’’ти вачанато уччхурасопи никкасат̣о сатта̄хака̄ликоти ведитаббо. кеначи пана ‘‘мадхумхи чатта̄ро ка̄лика̄ йатха̄самбхавам̣ йоджетабба̄, уччхумхи ча̄’’ти ватва̄ ‘‘самаккхикан̣д̣асел̣акам̣ йа̄вака̄ликам̣, анел̣акам̣ удакасамбхиннам̣ йа̄мака̄ликам̣, асамбхиннам̣ сатта̄хака̄ликам̣, мадхуситтхам̣ парисуддхам̣ йа̄ваджӣвикам̣, татха̄ уччху ва̄ расо ва̄ сакасат̣о йа̄вака̄лико, никкасат̣о удакасамбхинно йа̄мака̄лико, асамбхинно сатта̄хака̄лико, суддхакасат̣ам̣ йа̄ваджӣвика’’нти ча ватва̄ уттарипи бахудха̄ папан̃читам̣. таттха ‘‘удакасамбхиннам̣ мадху ва̄ уччхурасо ва̄ удакасамбхинно йа̄мака̄лико’’ти идам̣ нева па̄л̣ийам̣, на ат̣т̣хакатха̄йам̣ диссати. ‘‘йа̄вака̄ликам̣ сама̄нам̣ гарутарампи муддика̄джа̄тирасам̣ аттана̄ сам̣сат̣т̣хам̣ лахукам̣ йа̄мака̄ликабха̄вам̣ упанентам̣ удакам̣ лахутарам̣ сатта̄хака̄ликам̣ аттана̄ сам̣сат̣т̣хам̣ гарутарам̣ йа̄мака̄ликабха̄вам̣ упанетӣ’’ти еттха ка̄ран̣ам̣ сойева пуччхитаббо, саббаттха па̄л̣ийам̣ ат̣т̣хакатха̄йан̃ча удакасамбхедена гарутарассапи лахубха̄вопагаманам̣йева дасситам̣. па̄л̣ийампи хи ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, гила̄насса гул̣ам̣, агила̄насса гул̣одака’’нти (маха̄ва. 284) вадантена агила̄нена парибхун̃джитум̣ айуттопи гул̣о удакасамбхинно агила̄нассапи ват̣т̣атӣти анун̃н̃а̄то.

йампи ча ‘‘уччху че йа̄вака̄лико, уччхурасо че йа̄мака̄лико, пха̄н̣итам̣ че сатта̄хака̄ликам̣, тачо че йа̄ваджӣвико’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ дассетва̄ ‘‘уччхурасо удакасамбхинно йа̄мака̄лико’’ти ан̃н̃ена кеначи вуттам̣, тампи татха̄видхасса ат̣т̣хакатха̄вачанасса имисса̄ самантапа̄са̄дика̄йа винайат̣т̣хакатха̄йа абха̄вато на са̄рато паччетаббам̣. татойева ча ‘‘уччхурасо удакена самбхиннопи асамбхиннопи сатта̄хака̄ликойева̄’’ти кечи а̄чарийа̄ ваданти. бхесаджджаккхандхаке ча ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, уччхураса’’нти (маха̄ва. 300) еттха тӣсупи ган̣т̣хипадесу ависесена вуттам̣ ‘‘уччхурасо сатта̄хака̄лико’’ти.

сайам̣катам̣ нира̄мисамева ват̣т̣атӣти еттха апарисса̄витам̣ пат̣иггахитампи каран̣асамайе парисса̄ветва̄ касат̣ам̣ апанетва̄ва аттана̄ катанти гахетаббам̣. джха̄мауччхупха̄н̣итанти аггина̄ дад̣д̣хе уччхукхетте джха̄мауччхуна̄ катапха̄н̣итам̣. кот̣т̣итауччхупха̄н̣итанти кхудда̄нукхуддакам̣ чхиндитва̄ кот̣т̣етва̄ ниппӣл̣етва̄ паккам̣ йебхуййена ча сакасат̣ам̣ пха̄н̣итам̣. та̄дисасса ча касат̣асса аббоха̄рикатта̄ ‘‘там̣ йутта’’нти вуттам̣. сӣтудакена катанти мадхукапуппха̄ни сӣтодаке паккхипитва̄ маддитва̄ пуппхарасе удакагате сати там̣ удакам̣ гахетва̄ пачитва̄ катапха̄н̣итам̣. кхӣрам̣ паккхипитва̄ катам̣ мадхукапха̄н̣итам̣ йа̄вака̄ликанти еттха кхӣрам̣ паккхипитва̄ паккателам̣ касма̄ вика̄ле ват̣т̣атӣти че? теле паккхиттакхӣрам̣ теламева хоти, ан̃н̃ам̣ пана кхӣрам̣ паккхипитва̄ катам̣ кхӣрабха̄вам̣ ган̣ха̄тӣти идаметтха ка̄ран̣ам̣. йади евам̣ кхан̣д̣асаккхарампи кхӣрам̣ паккхипитва̄ каронти, там̣ касма̄ ват̣т̣атӣти а̄ха ‘‘кхан̣д̣асаккхарам̣ пана̄’’тиа̄ди. таттха кхӣраджалликанти кхӣрапхен̣ам̣.

бхесаджджодиссам̣ дассентена ‘‘саттавидхан̃хи одиссам̣ на̄ма̄’’тиа̄дина̄ итара̄нипи аттхуддха̄равасена вутта̄ни. викат̣а̄нӣти апакатибхесаджджатта̄ викат̣а̄ни, вирӯпа̄нӣти аттхо. дуккат̣аваттхӯнампи акаппийамам̣са̄нам̣ васа̄йа анун̃н̃а̄татта̄ ‘‘васодисса’’нти вуттам̣. ол̣а̄рика̄нампи а̄ха̄раттхам̣ пхаритум̣ саматтха̄нам̣ саппиа̄дӣнам̣ бхесаджджана̄мена анун̃н̃а̄татта̄ ‘‘бхесаджджодисса’’нти вуттам̣. ‘‘паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа сати паччайети вуттатта̄ пат̣иггахитабхесаджджа̄ни дутийадивасато пат̣т̣ха̄йа пуребхаттампи сати паччайе парибхун̃джитабба̄ни, на а̄ха̄раттхам̣ бхесаджджаттха̄йа пат̣иггахитатта̄’’ти ваданти.

624. два̄рава̄тапа̄накава̄т̣есӯти маха̄два̄расса ва̄тапа̄на̄нан̃ча кава̄т̣апхалакесу. каса̄ве паккхитта̄ни та̄ни аттано сабха̄вам̣ париччаджанти, тасма̄ ‘‘маккхетабба̄нӣ’’ти вуттам̣, гхун̣апа̄н̣ака̄дипариха̄раттхам̣ маккхетабба̄нӣти аттхо. адхит̣т̣хетӣти ‘‘ида̄ни майхам̣ аджджхохаран̣ӣйам̣ на бхависсати, ба̄хирапарибхогаттха̄йа гамиссатӣ’’ти читтам̣ уппа̄детӣти аттхо. тенева̄ха – ‘‘саппин̃ча телан̃ча васан̃ча муддхани телам̣ ва̄ аббхан̃джанам̣ ва̄’’тиа̄ди. ‘‘евам̣ адхит̣т̣хитан̃ча пат̣иггахан̣ам̣ виджахатӣ’’ти ваданти.

625. саче двиннам̣ сантакам̣ екена пат̣иггахитам̣ авибхаттам̣ хоти, парибхун̃джитум̣ пана на ват̣т̣атӣти еттха маджджхе па̄т̣хо парихӣно, евам̣ панеттха па̄т̣хо ведитаббо ‘‘саче двиннам̣ сантакам̣ екена пат̣иггахитам̣ авибхаттам̣ хоти, сатта̄ха̄тиккаме двиннампи ана̄патти, парибхун̃джитум̣ пана на ват̣т̣атӣ’’ти. ан̃н̃атха̄ пана саддаппайогопи на сан̇гаччхати. ган̣т̣хипадепи ча айамева па̄т̣хо дассито. таттха двиннампи ана̄паттӣти йатха̄ ан̃н̃асса сантакам̣ екена пат̣иггахитам̣ сатта̄ха̄тиккамена ниссаггийам̣ на хоти парасантакабха̄вато, евамидампи авибхаттатта̄ убхайаса̄дха̄ран̣ампи авиниббхогабха̄вато ниссаггийам̣ на хотӣти адхиппа̄йо. парибхун̃джитум̣ пана на ват̣т̣атӣти бхиккхуна̄ пат̣иггахитатта̄ сатта̄ха̄тиккаме йасса кассачи бхиккхуно парибхун̃джитум̣ на ват̣т̣ати пат̣иггахитасаппиа̄дӣнам̣ парибхогасса сатта̄хенева париччхиннатта̄. ‘‘та̄ни пат̣иггахетва̄ сатта̄хапарамам̣ саннидхика̄ракам̣ парибхун̃джитабба̄нӣ’’ти хи вуттам̣. ган̣т̣хипадесу пана тӣсупи идха па̄т̣хасса парихӣнабха̄вам̣ асаллаккхетва̄ ‘‘парибхун̃джитум̣ пана на ват̣т̣атӣти идам̣ антосатта̄хе парибхогам̣ сандха̄йа вуттанти сан̃н̃а̄йа висса̄сагга̄ха̄бха̄вато парибхун̃джитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти еваматтхо вутто, со на гахетаббо.

а̄вусо, имам̣ телам̣ сатта̄хаматтам̣ парибхун̃джа тванти имина̄ йена пат̣иггахитам̣, тена антосатта̄хейева парасса виссаджджитабха̄вам̣ дассети. касса а̄паттӣти пат̣хамам̣ та̄ва убхиннам̣ са̄дха̄ран̣атта̄ ана̄патти вутта̄. ида̄ни пана екена итарасса виссат̣т̣хабха̄вато убхайаса̄дха̄ран̣ата̄ наттхӣти вибхаттасадисам̣ хутва̄ т̣хитам̣, тасма̄ еттха пат̣иггахитасса сатта̄ха̄тиккаме екасса а̄паттийа̄ бхавитаббанти ман̃н̃ама̄но ‘‘ким̣ пат̣иггахан̣апаччайа̄ пат̣игга̄хакасса а̄патти, уда̄ху йасса сантакам̣ джа̄там̣, тасса̄’’ти пуччхати. ниссат̣т̣хабха̄ватойева ча идха ‘‘авибхаттабха̄вато’’ти ка̄ран̣ам̣ аватва̄ ‘‘йена пат̣иггахитам̣, тена виссаджджитатта̄’’ти вуттам̣. идан̃ча виссат̣т̣хабха̄вато убхайаса̄дха̄ран̣атам̣ паха̄йа екасса сантакам̣ хонтампи йена пат̣иггахитам̣, тато ан̃н̃асса сантакам̣ джа̄там̣, тасма̄ парасантакапат̣иггахан̣е вийа пат̣игга̄хакасса пат̣иггахан̣апаччайа̄ наттхи а̄паттӣти дассанаттхам̣ вуттам̣, на пана ‘‘йена пат̣иггахитам̣, тена виссаджджитатта̄’’ти вачанато ависсаджджите сати авибхаттепи сатта̄ха̄тиккаме а̄паттӣти дассанаттхам̣ ависсаджджите авибхаттабха̄ватойева ана̄паттийа̄ сиддхатта̄. саче пана итаро йена пат̣иггахитам̣, тассева антосатта̄хе аттано бха̄гампи виссаджджети, сатта̄ха̄тиккаме сийа̄ а̄патти йена пат̣иггахитам̣, тассева сантакабха̄вама̄паннатта̄ итарасса аппат̣иггахитатта̄. имина̄ тасса сантакабха̄вепи ан̃н̃ена пат̣иггахитасакасантаке вийа тена аппат̣иггахитабха̄вато ана̄паттӣти дӣпети. идам̣ пана адхиппа̄йам̣ аджа̄нитва̄ ито ан̃н̃атха̄ ган̣т̣хипадака̄ра̄дӣхи папан̃читам̣, на там̣ са̄рато паччетаббам̣.

апарибхогам̣ хотӣти кассачи аманун̃н̃асса патитатта̄ парибхога̄рахам̣ на хоти. йена читтена̄ти йена париччаджитука̄мата̄читтена. ‘‘антосатта̄хе’’ти адхика̄ратта̄ ‘‘антосатта̄хе анапеккхо датва̄ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джатӣ’’ти имам̣ самбандхам̣ сандха̄йа маха̄суматтхерена ‘‘евам̣ антосатта̄хе датва̄’’тиа̄ди вуттам̣. маха̄падуматтхеро пана йади евам̣ ‘‘виссаджджетӣ’’ти имина̄ва там̣ сиддхам̣, сатта̄ха̄тиккантам̣ пана ниссат̣т̣хам̣ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джитум̣ на ват̣т̣ати, тасма̄ тасса парибхогамукхадассанамиданти а̄ха – ‘‘найидам̣ йа̄читабба’’нтиа̄ди. ан̃н̃ена бхиккхуна̄ти еттха суддхачиттена диннатта̄ сайампи а̄хара̄петва̄ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атийева. саппиа̄дӣнам̣ пат̣иггахитабха̄во, аттано сантаката̄, сатта̄ха̄тиккамоти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

бхесаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.