7. виха̄рака̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄

365. саттаме евам̣на̄маке нагарети косамбӣна̄маке. тасса кира нагарасса а̄ра̄мапоккхаран̣ӣа̄дӣсу тесу тесу т̣ха̄несу косамбаруккха̄ва уссанна̄ ахесум̣, тасма̄ косамбӣти сан̇кхйам̣ агама̄си. кусумбасса на̄ма исино ассамато авидӯре ма̄питатта̄ти еке. идам̣ вуттам̣ хоти – кусумбасса исино нива̄сабхӯми косамбӣ, тасса ча авидӯре бхаватта̄ нагарам̣ косамбӣти сан̇кхйам̣ гатанти. гхоситана̄макена кира сет̣т̣хина̄ со ка̄ритоти еттха ко гхоситасет̣т̣хи, катхан̃ча̄нена со а̄ра̄мо ка̄ритоти? пуббе кира аддиларат̣т̣хам̣ на̄ма ахоси. тато котӯхалако на̄ма далиддо чха̄такабхайена сапуттада̄ро субхиккхам̣ рат̣т̣хам̣ гаччханто путтам̣ вахитум̣ асакконто чхад̣д̣етва̄ агама̄си. ма̄та̄ ниваттитва̄ там̣ гахетва̄ гата̄. те екам̣ гопа̄лакага̄мам̣ пависим̣су. гопа̄лака̄нан̃ча тада̄ бахупа̄йа̄со пат̣ийатто хоти, тато па̄йа̄сам̣ лабхитва̄ бхун̃джим̣су. атха со пурисо бахутарам̣ па̄йа̄сам̣ бхутто джӣра̄петум̣ асакконто раттибха̄ге ка̄лам̣ катва̄ таттхева сунакхийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ гахетва̄ куккуро джа̄то, со гопа̄лакасса пийо ахоси. гопа̄лако ча паччекабуддхам̣ упат̣т̣ха̄ти. паччекабуддхопи бхаттакиччака̄ле куккурасса екам̣ пин̣д̣ам̣ дети. со паччекабуддхе синехам̣ уппа̄детва̄ гопа̄лакена саддхим̣ пан̣н̣аса̄лампи гаччхати, гопа̄лаке асаннихите бхаттавела̄йам̣ сайамева гантва̄ ка̄ла̄рочанаттхам̣ пан̣н̣аса̄ладва̄ре бхуссати, антара̄маггепи чан̣д̣амиге дисва̄ бхусситва̄ пала̄пети. со паччекабуддхе мудукена читтена ка̄лам̣ катва̄ девалоке ниббатти. татра̄сса ‘‘гхосакадевапутто’’твева на̄мам̣ ахоси.

со девалокато чавитва̄ косамбийам̣ екасмим̣ кулагхаре ниббатти. там̣ апуттако кира сет̣т̣хи тасса ма̄та̄питӯнам̣ дханам̣ датва̄ путтам̣ катва̄ аггахеси. атха аттано путте джа̄те саттаккхаттум̣ гха̄та̄петум̣ упакками. со пун̃н̃авантата̄йа саттасупи т̣ха̄несу маран̣ам̣ аппатва̄ аваса̄не ека̄йа сет̣т̣хидхӣта̄йа веййаттийена ладдхаджӣвико апарабха̄ге питу аччайена сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ патва̄ гхоситасет̣т̣хи на̄ма джа̄то. ан̃н̃епи косамбийам̣ куккут̣асет̣т̣хи, па̄ва̄рийасет̣т̣хӣти две сет̣т̣хино аттхи, имина̄ саддхим̣ тайо ахесум̣.

тена ча самайена тесам̣ саха̄йака̄нам̣ сет̣т̣хӣнам̣ кулӯпака̄ пан̃часата̄ исайо паббатапа̄де васим̣су. те ка̄лена ка̄лам̣ лон̣амбиласеванаттхам̣ мануссапатхам̣ а̄гаччханти. атхекасмим̣ ва̄ре гимхасамайе мануссапатхам̣ а̄гаччханта̄ нирудакам̣ маха̄канта̄рам̣ атиккамитва̄ канта̄рапарийоса̄не махантам̣ нигродхаруккхам̣ дисва̄ чинтесум̣ ‘‘йа̄дисо айам̣ руккхо, аддха̄ еттха махесаккха̄йа девата̄йа бхавитаббам̣, са̄дху ватасса, саче но па̄нӣйам̣ ва̄ парибходжанӣйам̣ ва̄ дадеййа̄’’ти. девата̄ исӣнам̣ аджджха̄сайам̣ видитва̄ ‘‘имесам̣ сан̇гахам̣ карисса̄мӣ’’ти аттано а̄нубха̄вена вит̣апантарато нан̇галасӣсаматтам̣ удакадха̄рам̣ паваттеси. исиган̣о раджатаккхандхасадисам̣ удакават̣т̣им̣ дисва̄ аттано бха̄джанехи удакам̣ гахетва̄ парибхогам̣ катва̄ чинтеси ‘‘девата̄йа амха̄кам̣ парибхогудакам̣ диннам̣, идам̣ пана ага̄макам̣ маха̄ран̃н̃ам̣, са̄дху ватасса, саче но а̄ха̄рампи дадеййа̄’’ти. девата̄ исӣнам̣ упакаппанавасена дибба̄ни йа̄гукхаджджака̄дӣни датва̄ сантаппеси.

исайо чинтайим̣су ‘‘девата̄йа амха̄кам̣ парибхогудакампи бходжанампи саббам̣ диннам̣, са̄дху ватасса, саче но атта̄нам̣ дассеййа̄’’ти. девата̄ тесам̣ аджджха̄сайам̣ видитва̄ упад̣д̣хака̄йам̣ дассеси. девате махатӣ те сампатти, ким̣ каммам̣ катва̄ имам̣ сампаттим̣ адхигата̄сӣти. на̄тимахантам̣ париттакам̣ каммам̣ катва̄ти. упад̣д̣хупосатхакаммам̣ нисса̄йа хи девата̄йа сампатти ладдха̄. ана̄тхапин̣д̣икасса кира гехе айам̣ девапутто каммака̄ро ахоси. сет̣т̣хисса хи гехе упосатхадивасесу антамасо да̄сакаммака̄ре упа̄да̄йа саббо джано упосатхико хоти. екадивасам̣ айам̣ каммака̄ро екакова па̄то ут̣т̣ха̄йа каммантам̣ гато. маха̄сет̣т̣хи нива̄пам̣ лабхама̄намануссе саллаккхенто етассевекасса аран̃н̃ам̣ гатабха̄вам̣ н̃атва̄ асса са̄йама̄саттха̄йа нива̄пам̣ ада̄си. бхаттака̄рада̄сӣ екассева бхаттам̣ пачитва̄ аран̃н̃ато а̄гатасса бхаттам̣ вад̣д̣хетва̄ ада̄си. каммака̄ро чинтайи ‘‘ан̃н̃есу дивасесу имасмим̣ ка̄ле гехам̣ екасаддам̣ ахоси, аджджа ативийа саннисиннам̣, ким̣ ну кхо ета’’нти. тасса са̄ а̄чиккхи ‘‘аджджа имасмим̣ гехе саббе манусса̄ упосатхика̄, маха̄сет̣т̣хи туйхевекасса нива̄пам̣ ада̄сӣ’’ти. евам̣ амма̄ти. а̄ма са̄мӣти. ‘‘имасмим̣ ка̄ле упосатхам̣ сама̄диннасса упосатхакаммам̣ хоти, на хотӣ’’ти маха̄сет̣т̣хим̣ пуччха амма̄ти. та̄йа гантва̄ пуччхито маха̄сет̣т̣хи а̄ха – ‘‘сакалаупосатхакаммам̣ на хоти, упад̣д̣хакаммам̣ пана хоти, упосатхико хотӣ’’ти. каммака̄ро бхаттам̣ абхун̃джитва̄ мукхам̣ виккха̄летва̄ упосатхико хутва̄ васанат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ нипаджджи. тасса а̄ха̄рапариккхӣн̣ака̄йасса раттим̣ ва̄то куппи. со паччӯсасамайе ка̄лам̣ катва̄ упад̣д̣хупосатхакамманиссандена маха̄ваттаниат̣авидва̄ре нигродхаруккхадевапутто хутва̄ ниббатти.

со там̣ паваттим̣ исӣнам̣ а̄рочеси. исайо пуччхим̣су ‘‘тумхехи майам̣ ‘буддхо дхаммо сан̇гхо’ти ассутапуббам̣ са̄вита̄, уппанно ну кхо локе буддхо’’ти. а̄ма, бханте, уппанноти. ида̄ни кухим̣ васатӣти. са̄ваттхийам̣ нисса̄йа джетаване, бхантети. исайо ‘‘тит̣т̣хатха тумхе, майам̣ саттха̄рам̣ пассисса̄ма̄’’ти хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ никкхамитва̄ анупуббена косамбӣнагарам̣ сампа̄пун̣им̣су. маха̄сет̣т̣хино ‘‘исайо а̄гата̄’’ти паччуггаманам̣ катва̄ ‘‘све амха̄кам̣ бхиккхам̣ ган̣хатха, бханте’’ти нимантетва̄ пунадивасе исиган̣асса маха̄да̄нам̣ адам̣су. исайо ‘‘бхутва̄ва гаччха̄ма̄’’ти а̄пуччхим̣су. бханте, тумхе ан̃н̃асмим̣ ка̄ле екампи ма̄сам̣ двепи тайопи чатта̄ропи ма̄се васитва̄ гаччхатха, имасмим̣ пана ва̄ре хиййо а̄гантва̄ ‘‘аджджева гаччха̄ма̄’’ти вадатха, ким̣ иданти. а̄ма гахапатайо буддхо локе уппанно, на кхо пана сакка̄ джӣвитантара̄йо джа̄нитум̣, тена майам̣ турита̄ гаччха̄ма̄ти. тена хи, бханте, майампи а̄гаччха̄ма, амхехи саддхим̣йева гаччхатха̄ти. ‘‘тумхе ага̄рийа̄ на̄ма маха̄джат̣а̄, тит̣т̣хатха тумхе, майам̣ пуретарам̣ гамисса̄ма̄’’ти никкхамитва̄ екат̣т̣ха̄не две диваса̄ни аваситва̄ туритагаманена са̄ваттхим̣ патва̄ джетаванавиха̄ре саттху сантикамева агамам̣су. таттха мадхурадхаммакатхам̣ сутва̄ саббева паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су.

тепи тайо сет̣т̣хино пан̃чахи пан̃чахи сакат̣асатехи саппимадхупха̄н̣ита̄дӣни чева пат̣т̣ун̣н̣адукӯла̄дӣни ча а̄да̄йа косамбито никкхамитва̄ анупуббена са̄ваттхим̣ патва̄ джетаванаса̄манте кхандха̄ва̄рам̣ бандхитва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. саттха̄ тин̣н̣ампи саха̄йа̄нам̣ мадхурадхаммакатхам̣ катхеси. те балавасоманассаджа̄та̄ саттха̄рам̣ нимантетва̄ пунадивасе маха̄да̄нам̣ адам̣су, пуна нимантетва̄ пунадивасети евам̣ ад̣д̣хама̄сам̣ да̄нам̣ датва̄ ‘‘бханте, амха̄кам̣ джанападам̣ а̄гамана̄йа пат̣ин̃н̃ам̣ детха̄’’ти па̄дамӯле нипаджджим̣су. бхагава̄ ‘‘сун̃н̃а̄га̄ре кхо гахапатайо татха̄гата̄ абхирамантӣ’’ти а̄ха. ‘‘етта̄вата̄ пат̣ин̃н̃а̄ динна̄ на̄ма хотӣ’’ти гахапатайо саллаккхетва̄ ‘‘динна̄ но бхагавата̄ пат̣ин̃н̃а̄’’ти па̄дамӯле нипаджджитва̄ дасабалам̣ вандитва̄ никкхамитва̄ антара̄магге йоджане йоджане виха̄рам̣ ка̄ретва̄ анупуббена косамбим̣ патва̄ ‘‘локе буддхо уппанно’’ти катхайим̣су. тайо джана̄ аттано аттано а̄ра̄ме махантам̣ дханапаричча̄гам̣ катва̄ бхагавато виха̄ре ка̄ра̄песум̣. таттха куккут̣асет̣т̣хина̄ ка̄рито куккут̣а̄ра̄мо на̄ма ахоси. па̄ва̄рикасет̣т̣хина̄ амбаване ка̄рито па̄ва̄рикамбаванам̣ на̄ма. гхоситена ка̄рито гхосита̄ра̄мо на̄ма ахоси. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘гхоситана̄макена кира сет̣т̣хина̄ со ка̄рито’’ти.

йо абхиниккхаманака̄ле саддхим̣ никкханто, йасса ча саттха̄ра̄ паринибба̄нака̄ле брахмадан̣д̣о а̄н̣атто, там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘бодхисаттака̄ле упат̣т̣ха̄качханнасса̄’’ти. имина̄ ча йо маджджхиманика̄йе чханнова̄дасутте (ма. ни. 3.389 а̄дайо) гила̄но хутва̄ дхаммасена̄патина̄ овадийама̄нопи ма̄ран̣антикаведанам̣ адхива̄сетум̣ асакконто тин̣хена саттхена кан̣т̣хана̄л̣им̣ чхиндитва̄ маран̣абхайе уппанне гатинимитте ча упат̣т̣хите аттано путхуджджанабха̄вам̣ н̃атва̄ сам̣вигго випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ сан̇кха̄ре паригган̣ханто арахаттам̣ патва̄ самасӣсӣ хутва̄ паринибба̄йи, айам̣ со на хотӣти дассети. пӯджа̄вачанаппайоге каттари са̄мивачанассапи иччхитатта̄ а̄ха ‘‘га̄масса ва̄ пӯджита’’нти. лаккхан̣ам̣ панеттха саддасаттха̄нуса̄рато ведитаббам̣. екеко кот̣т̣ха̄соти екеко бха̄го.

366. кирийато самут̣т̣ха̄набха̄воти кевалам̣ кирийа̄маттато самут̣т̣ха̄набха̄вам̣ пат̣иккхипати, ваттхуно пана адесана̄йа кут̣икаран̣акирийа̄йа ча самут̣т̣ха̄нато кирийа̄кирийато самут̣т̣ха̄тӣти ведитаббам̣. имасмим̣ сиккха̄паде бхиккхӯ ва̄ анабхинеййа̄ти еттха ва̄-саддо ‘‘айам̣ ва̄ со маха̄на̄го’’тиа̄дӣсу вийа авадха̄ран̣аттхоти дат̣т̣хаббо.

виха̄рака̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.