12. дуббачасиккха̄падаван̣н̣ана̄
424. два̄дасаме вамбханавачананти гарахавачанам̣. апаса̄детука̄моти кхипитука̄мо, таджджетука̄мо ва̄, гхат̣т̣етука̄моти вуттам̣ хоти. сат̣асаддо патитасаддена сама̄наттхо. висесанасса ча паранипа̄там̣ катва̄ тин̣акат̣т̣хапан̣н̣асат̣анти вуттанти а̄ха ‘‘таттха таттха патитам̣ тин̣акат̣т̣хапан̣н̣а’’нти. кена̄пӣти ва̄тасадисена надӣсадисена ча кена̄пи.
425-426. ваттум̣ асаккун̣еййоти кисмин̃чи вуччама̄не асаханато овадитум̣ асаккун̣еййо. дуккхам̣ вачо етасмим̣ виппат̣икӯлагга̄хе випаччанӣкава̄де ана̄даре пуггалети дуббачо. тена̄ха ‘‘дуккхена киччхена вадитаббо’’тиа̄ди. дуббачабха̄вакаран̣ӣйехӣти дуббачабха̄вака̄ракехи. каттуаттхе анӣйасаддо дат̣т̣хаббо. тенева̄ха ‘‘йе дхамма̄ дуббачам̣ пуггалам̣ каронтӣ’’тиа̄ди. па̄пика̄ иччха̄ етасса̄ти па̄пиччхо, тасса бха̄во па̄пиччхата̄, асантагун̣асамбха̄ваната̄ пат̣иггахан̣е ча аматтан̃н̃ута̄ па̄пиччхата̄ти ведитабба̄. аттуккам̣сака̄ ча те паравамбхака̄ ча̄ти аттуккам̣сакапаравамбхака̄. йе атта̄нам̣ уккам̣санти уккхипанти учче т̣ха̄не т̣хапенти, паран̃ча вамбхенти гараханти нӣче т̣ха̄не т̣хапенти, тесаметам̣ адхивачанам̣. тесам̣ бха̄во аттуккам̣сакапаравамбхаката̄. куджджханасӣло кодхано, тасса бха̄во кодханата̄. куджджханалаккхан̣асса кодхассетам̣ адхивачанам̣.
пуббака̄ле кодхо, апарака̄ле упана̄хоти а̄ха ‘‘кодхахету упана̄хита̄’’ти. таттха упанаханасӣло, упана̄хо ва̄ етасса аттхӣти упана̄хӣ, тасса бха̄во упана̄хита̄. пунаппунам̣ читтапарийонаддхалаккхан̣асса кодхассеветам̣ адхивачанам̣. сакин̃хи уппанно кодхо кодхойева, татуттари упана̄хо. абхисан̇готи думмочанӣйо балаваупана̄хо. со асса аттхӣти абхисан̇гӣ, тасса бха̄во абхисан̇гита̄. думмочанӣйасса балаваупана̄хассетам̣ адхивачанам̣. чодакам̣ пат̣иппхаран̣ата̄ти чодакасса пат̣ивируддхена паччанӣкена хутва̄ ават̣т̣ха̄нам̣. чодакам̣ апаса̄даната̄ти ‘‘ким̣ ну кхо туйхам̣ ба̄ласса абйаттасса бхан̣итена, твампи на̄ма бхан̣итаббам̣ ман̃н̃иссасӣ’’ти евам̣ чодакасса гхат̣т̣ана̄. чодакасса пачча̄ропаната̄ти ‘‘твампи кхоси иттханна̄мам̣ а̄паттим̣ а̄панно, там̣ та̄ва пат̣икарохӣ’’ти евам̣ чодакасса упари пат̣иа̄ропаната̄.
ан̃н̃ена ан̃н̃ам̣ пат̣ичаран̣ата̄ти ан̃н̃ена ка̄ран̣ена, вачанена ва̄ ан̃н̃асса ка̄ран̣асса, вачанасса ва̄ пат̣иччха̄данавасена чаран̣ата̄. пат̣иччха̄данаттхо ева ва̄ чарасаддо анекаттхатта̄ дха̄тӯнанти пат̣иччха̄даната̄ти аттхо. та̄йа саманна̄гато хи пуггало йам̣ чодакена досавибха̄ванака̄ран̣ам̣, вачанам̣ ва̄ вуттам̣, там̣ тато ан̃н̃енева чодана̄йа амӯликабха̄вадӣпанена ка̄ран̣ена, тадаттхабодхакена вачанена ва̄ пат̣иччха̄дети. ‘‘а̄паттим̣ а̄панносӣ’’ти вутте ‘‘ко а̄панно, ким̣ а̄панно, кисмим̣ а̄панно, кам̣ бхан̣атха, ким̣ бхан̣атха̄’’ти ва̄ ватва̄ ‘‘еварӯпам̣ кин̃чи тайа̄ дит̣т̣ха’’нти вутте ‘‘на сун̣а̄мӣ’’ти сотам̣ ва̄ упана̄метва̄ виккхепам̣ каронтопи ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣иччха̄дети. ‘‘иттханна̄мам̣ а̄паттим̣ а̄панносӣ’’ти пут̣т̣хе ‘‘па̄т̣алипуттам̣ гатомхӣ’’ти ватва̄ пуна ‘‘на тава па̄т̣алипуттагаманам̣ пуччха̄ма, а̄паттим̣ пуччха̄ма̄’’ти вутте тато ‘‘ра̄джагахам̣ гатомхӣ’’ти ватва̄ ‘‘ра̄джагахам̣ ва̄ йа̄хи бра̄хман̣агахам̣ ва̄, а̄паттим̣ а̄панносӣ’’ти вутте ‘‘таттха ме сӯкарамам̣сам̣ ладдха’’нтиа̄дӣни ватва̄ бахиддха̄ катха̄виккхипанампи аттхато ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаран̣амева̄ти висум̣ на гахитам̣.
апада̄нена̄ти аттано чарийа̄йа. ападӣйанти хи доса̄ етена даккхӣйанти, луйанти чхиджджантӣти ва̄ апада̄нам̣, сатта̄нам̣ самма̄ миччха̄ ва̄ ваттаппайого. на сампа̄йаната̄ти ‘‘а̄вусо, твам̣ кухим̣ васаси, кам̣ нисса̄йа васасӣ’’ти ва̄ ‘‘йам̣ твам̣ вадеси ‘майа̄ еса а̄паттим̣ а̄паджджанто дит̣т̣хо’ти, твам̣ тасмим̣ самайе ким̣ кароси, айам̣ ким̣ кароти, каттха ча твам̣ ахоси, каттха айа’’нти ва̄ а̄дина̄ найена чарийам̣ пут̣т̣хена сампа̄детва̄ акатханам̣.
маккхипал̣а̄сита̄ти еттха парагун̣амаккханалаккхан̣о маккхо, со етасса аттхӣти маккхӣ. та̄дисо пуггало ага̄рийо анага̄рийо ва̄ сама̄но паресам̣ сукатакаран̣ам̣ вина̄сети. ага̄рийопи хи кеначи анукампакена далиддо сама̄но уччат̣т̣ха̄не т̣хапито, апарена самайена ‘‘ким̣ тайа̄ майхам̣ ката’’нти тасса сукатакаран̣ам̣ вина̄сети. анага̄рийопи са̄ман̣ерака̄лато пабхути а̄чарийена ва̄ упаджджха̄йена ва̄ чатӯхи паччайехи уддесапарипуччха̄дӣхи ча ануггахетва̄ дхаммакатха̄найапакаран̣акосалла̄дӣни сиккха̄пито, апарена самайена ра̄джара̄джамаха̄матта̄дӣхи саккато гарукато а̄чарийупаджджха̄йесу ачиттӣкато чарама̄но ‘‘айам̣ амхехи дахарака̄ле ева ануггахито сам̣ваддхито ча, атха ча панида̄ни ниссинехо джа̄то’’ти вуччама̄но ‘‘ким̣ майхам̣ тумхехи ката’’нти тесам̣ сукатакаран̣ам̣ вина̄сети.
‘‘бахуссутепи пуггале аджджхоттхаритва̄ ӣдисасса чева бахуссутасса анийата̄ гати, тава ва̄ мама ва̄ ко висесо’’тиа̄дина̄ найена уппаджджама̄но йугагга̄халаккхан̣о пал̣а̄со. со парагун̣ехи аттано гун̣а̄нам̣ самакаран̣арасо. татха̄ хеса паресам̣ гун̣е д̣ам̣ситва̄ вийа аттано гун̣ехи саме каротӣти пал̣а̄соти вуччати, со етасса аттхӣти пал̣а̄сӣ. маккхӣ ча пал̣а̄сӣ ча маккхипал̣а̄сино, тесам̣ бха̄во маккхипал̣а̄сита̄. аттхато пана маккхо чева пал̣а̄со ча.
иссати парасампаттим̣ на сахатӣти иссукӣ. маччхара̄йати аттано сампаттим̣ нигӯхати, паресам̣ са̄дха̄ран̣абха̄вам̣ на сахати, маччхерам̣ ва̄ етасса аттхӣти маччхарӣ. сат̣хайати на самма̄ бха̄сатӣти сат̣хо, аттано авиджджама̄нагун̣аппака̄саналаккхан̣ена са̄т̣хеййена саманна̄гато кера̄т̣икапуггало. кера̄т̣ико ча а̄нандамаччхо вийа хоти. а̄нандамаччхо на̄ма кира маччха̄нам̣ нан̇гут̣т̣хам̣ дассети, саппа̄нам̣ сӣсам̣ ‘‘тумхехи садисо аха’’нти джа̄на̄петум̣, евамева кера̄т̣ико пуггало йам̣ йам̣ суттантикам̣ ва̄ а̄бхидхаммикам̣ ва̄ упасан̇камати, там̣ там̣ евам̣ вадати ‘‘ахам̣ тумха̄кам̣ антева̄сӣ, тумхе майхам̣ анукампака̄, на̄хам̣ тумхе мун̃ча̄мӣ’’ти ‘‘евамете ‘сага̄раво айам̣ амхесу саппатиссо’ти ман̃н̃иссантӣ’’ти. са̄т̣хеййена хи саманна̄гатасса пуггаласса асантагун̣асамбха̄ванена читта̄нурӯпакирийа̄вихарато ‘‘евам̣читто евам̣кирийо’’ти дувин̃н̃еййатта̄ куччхим̣ ва̄ пит̣т̣хим̣ ва̄ джа̄нитум̣ на сакка̄. йато со –
‘‘ва̄мена сӯкаро хоти, даккхин̣ена аджа̄миго;
сарена нелако хоти, виса̄н̣ена джараггаво’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.296; вибха. ат̣т̣ха. 894; маха̄ни. ат̣т̣ха. 166) –
евам̣ вуттайаккхасӯкарасадисо хоти. катапа̄папат̣иччха̄даналаккхан̣а̄ ма̄йа̄, са̄ асса аттхӣти ма̄йа̄вӣ.
тхамбхасаман̇гита̄йа тхаддхо. ва̄табхаритабхаста̄садисатхаддхабха̄вапаггахитасираанива̄тавуттика̄ракароти тхамбхо. йена саманна̄гато пуггало гилитанан̇галасадисо вийа аджагаро, ва̄табхаритабхаста̄ вийа ча тхаддхо хутва̄ гарут̣т̣ха̄нийе дисва̄ онамитумпи на иччхати, парийантенева чарати. аббхуннатилаккхан̣о атима̄но, со етасса аттхӣти атима̄нӣ.
сам̣ аттано дит̣т̣хим̣ пара̄масати сабха̄вам̣ атиккамитва̄ парато а̄масатӣти сандит̣т̣хипара̄ма̄сӣ. а̄дха̄нам̣ ган̣ха̄тӣти а̄дха̄нагга̄хӣ. ‘‘а̄дха̄на’’нти дал̣хам̣ вуччати, дал̣хагга̄хӣти аттхо. йуттам̣ ка̄ран̣ам̣ дисва̄ва ладдхим̣ пат̣иниссаджджатӣти пат̣иниссаггӣ, дуккхена киччхена касирена бахумпи ка̄ран̣ам̣ дассетва̄ на сакка̄ пат̣иниссаггим̣ ка̄тунти дуппат̣иниссаггӣ, йо аттано дит̣т̣хим̣ ‘‘идамева сачча’’нти дал̣хам̣ ган̣хитва̄ апи буддха̄дӣхи ка̄ран̣ам̣ дассетва̄ вуччама̄но на пат̣иниссаджджати, тассетам̣ адхивачанам̣. та̄дисо хи пуггало йам̣ йадева дхаммам̣ ва̄ адхаммам̣ ва̄ сун̣а̄ти, там̣ саббам̣ ‘‘евам̣ амха̄кам̣ а̄чарийехи катхитам̣, евам̣ амхехи сута’’нти куммова ан̇га̄ни саке капа̄ле антойева самодахати. йатха̄ хи каччхапо аттано па̄да̄дике ан̇ге кеначи гхат̣т̣ите сабба̄ни ан̇га̄ни аттано капа̄лейева самодахати, на бахи нӣхарати, евамайампи ‘‘на сундаро тава га̄хо, чхад̣д̣ехи на’’нти вутто там̣ на виссаджджети, антойева аттано хадайе ева т̣хапетва̄ вичарати. йатха̄ кумбхӣла̄ гахитам̣ на пат̣иниссаджджанти, евам̣ кумбхӣлагга̄хам̣ ган̣ха̄ти, на виссаджджети. маккхипал̣а̄сита̄дийугал̣аттайена дассите маккхапал̣а̄са̄дайо чха дхамме висум̣ висум̣ гахетва̄ ‘‘екӯнавӣсати дхамма̄’’ти вуттам̣. анума̄насуттат̣т̣хакатха̄йам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.181) пана маккхапал̣а̄са̄дайопи йугал̣авасена екам̣ катва̄ ‘‘сол̣аса дхамма̄’’ти вуттам̣.
пака̄рехи а̄ваханам̣ падаккхин̣ам̣, тато падаккхин̣ато гахан̣асӣло падаккхин̣агга̄хӣ, на падаккхин̣агга̄хӣ аппадаккхин̣агга̄хӣ. йо вуччама̄но ‘‘тумхе мам̣ касма̄ вадатха, ахам̣ аттано каппийа̄каппийам̣ са̄ваджджа̄наваджджам̣ аттха̄наттхам̣ джа̄на̄мӣ’’ти вадати, айам̣ ануса̄саним̣ падаккхин̣ато на ган̣ха̄ти, ва̄матова ган̣ха̄ти, тасма̄ ‘‘аппадаккхин̣агга̄хӣ’’ти вуччати, тена̄ха ‘‘йатха̄нусит̣т̣ха’’нтиа̄ди.
уддесети па̄тимоккхуддесе. атха сабба̄нева сиккха̄пада̄ни катхам̣ па̄тимоккхуддесапарийа̄панна̄нӣти а̄ха ‘‘йасса сийа̄ а̄патти, со а̄викареййа̄ти евам̣ сан̇гахитатта̄’’ти. ‘‘йасса сийа̄ а̄паттӣ’’ти хи имина̄ сабба̄пи а̄паттийо нида̄нуддесе сан̇гахита̄йева хонти. пан̃чахи сахадхаммикехи сиккхитаббатта̄ти лаббхама̄навасена вуттам̣. сахадхаммикена сахака̄ран̣ена̄типи аттхо дат̣т̣хаббо. ‘‘вачана̄йа̄’’ти ниссакке сампада̄навачананти а̄ха ‘‘тато мама вачанато’’ти. ан̇га̄ни четтха пат̣хамасан̇гхабхедасадиса̄ни. айам̣ пана висесо – йатха̄ таттха бхеда̄йа параккаманам̣, евам̣ идха авачанӣйакаран̣ата̄ дат̣т̣хабба̄.
дуббачасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.