4. саматхаккхандхакаван̣н̣ана̄

саммукха̄винайакатха̄ван̣н̣ана̄

186-187. йаттха йаттха каммава̄ча̄йа ‘‘айа’’нти ва̄ ‘‘име’’ти ва̄ саммукха̄ниддесанийамо аттхи, саббам̣ там̣ каммам̣ саммукха̄каран̣ӣйамева, на кевалам̣ таджджанӣйа̄дипан̃чавидхамева. пан̃чавидхассева пана уддхаритва̄ дассанам̣ каммаккхандхаке та̄ва тассева па̄л̣иа̄рул̣хатта̄, чатувӣсатийа̄ па̄ра̄джикесу виджджама̄несу па̄ра̄джикакан̣д̣е а̄гата̄нам̣йева чатуннам̣ уддхаритва̄ дассанам̣ вийа̄ти ведитаббам̣. таттха ‘‘пуггаласса саммукхата̄ хаттхапа̄сӯпагаманамева̄’’ти вуттам̣, там̣ ка̄ран̣ам̣ саммукха̄каран̣ӣйассапи саммукха̄ниддесанийама̄бха̄вато. ка̄мам̣ айаматтхо каммаккхандхакейева ‘‘тӣхи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гатам̣ таджджанӣйакаммам̣ адхаммакамман̃ча хоти…пе… асаммукха̄катам̣ хотӣ’’ти (чӯл̣ава. 4) вачаненева сиддхо, таттха пана а̄патти на дассита̄. идха ‘‘йо кареййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти таттха бхавитабба̄паттидассанаттхам̣ идам̣ а̄раддханти ведитаббам̣. ‘‘саммукха̄винайапатирӯпакена вӯпасантампи саммукха̄винайенева вӯпасантаган̣анам̣ гаччхатӣти дассетум̣ ‘адхаммава̄дӣ пуггало’тиа̄ди а̄раддха’’нти вуттам̣, ликхитан̃ча. евам̣ вӯпасантам̣ саммукха̄винайапатирӯпакена вӯпасантам̣ на̄ма хоти, на саммукха̄винайена ча ан̃н̃ена кеначӣти дассетум̣ идама̄раддханти а̄чарийо.

сативинайакатха̄ван̣н̣ана̄

195. даббасса каммава̄ча̄йа ‘‘сан̇гхо имам̣ а̄йасмантам̣ дабба’’нти саммукха̄ниддесо наттхи, татха̄пи ‘‘пат̣хамам̣ даббо йа̄читаббо’’ти вачанена саммукха̄каран̣ӣйата̄ тасса сиддха̄. татха̄ ан̃н̃аттха̄пи йатха̄самбхавам̣ лесо ведитаббо. сативепуллаппаттасса да̄таббо винайо сативинайо.

амӯл̣хавинайакатха̄ван̣н̣ана̄

196-7. ‘‘йасса умматтакасса там̣там̣вӣтиккамато ана̄патти, та̄дисассева амӯл̣хавинайам̣ да̄тум̣ ват̣т̣атӣти амӯл̣хасса каттаббавинайо амӯл̣хавинайо’’ти ликхитам̣, там̣ йуттам̣ ‘‘сан̇гхо гаггасса бхиккхуно амӯл̣хасса амӯл̣хавинайам̣ детӣ’’ти вачанато. ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, адхаммика̄ни амӯл̣хавинайасса да̄на̄нӣ’’ти имасса вибхан̇ге ‘‘на сара̄мӣ’’ти вачанам̣ вӣтиккамака̄лам̣ сандха̄йа тасса вибхан̇гасса паваттатта̄. амӯл̣хавинайада̄нака̄ле панасса амӯл̣хата̄ виниччхитабба̄.

пат̣ин̃н̃а̄такаран̣акатха̄ван̣н̣ана̄

200. ‘‘аппат̣ин̃н̃а̄йа бхиккхӯнам̣ камма̄ни каронтӣ’’ти а̄рабхантасса ка̄ран̣ам̣ вуттамева. пат̣ин̃н̃а̄тена каран̣ам̣ пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ам̣.

тассапа̄пийасика̄катха̄ван̣н̣ана̄

207. ‘‘тӣхи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гатам̣ тассапа̄пийасика̄камма’’нти а̄рабхитва̄ пан̃ча ан̇га̄ни дассетва̄ па̄л̣и гата̄, ‘‘са̄ пеййа̄лена сан̇кхипитва̄ гата̄ти н̃а̄табба’’нти ликхитам̣. татха̄ суккапаккхепи.

тин̣аваттха̄рака̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

214. ‘‘саббехева екаджджхам̣ саннипатитабба’’нти чхандада̄насса пат̣иккхиттатта̄ пава̄ран̣аккхандхакат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘бхиннасса хи сан̇гхасса самаггакаран̣ака̄ле, тин̣аваттха̄ракасаматхе, имасмин̃ча пава̄ран̣асан̇гахети имесу тӣсу т̣ха̄несу чхандам̣ да̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 241) вуттатта̄ идха а̄гантва̄ ва̄ чхандам̣ датва̄ паривен̣а̄дӣсу нисинна̄ти идам̣ вируджджхати вийа кха̄йатӣти че? на кха̄йати адхиппа̄йан̃н̃ӯнам̣. айан̃хеттха адхиппа̄йо – висуджджхитука̄мехи саббехева саннипатитаббам̣, асаннипатитасса наттхи суддхи чхандада̄йакасса. кевалам̣ там̣ каммам̣ саннипатита̄нам̣ сампаджджати. ат̣т̣хакатха̄йам̣ висуджджхитука̄ма̄нам̣ чхандам̣ да̄тум̣ на ват̣т̣атӣти адхиппа̄йо. итаратха̄ па̄л̣ийа̄ ча вируджджхати. ‘‘т̣хапетва̄ йе на таттха хотӣ’’ти хи айам̣ па̄л̣и саннипа̄там̣ а̄гантва̄ чхандам̣ датва̄ т̣хита̄нам̣ аттхитам̣ дӣпети. ниссӣмагате сандха̄йа вуттам̣ сийа̄ти че? ниссӣмагате т̣хапетва̄ идха ким̣, тасма̄ йо са̄маггӣупосатхе чхандам̣ датва̄ тит̣т̣хати че, на̄на̄сам̣ва̄сакабхӯмийам̣йева тит̣т̣хати, тасса чхандада̄йакасса пава̄ран̣асан̇гахопи наттхи. йо ча тин̣аваттха̄ракакамме на̄гаччхати, со та̄хи а̄паттӣхи на суджджхатӣти ведитаббам̣. йасса етам̣ на руччати, тасса парива̄ре вуттапарисато каммавипаттилаккхан̣ам̣ вируджджхати, таттха хи кевалам̣ чханда̄раха̄нам̣ чхандо ана̄хат̣о хоти саче, акатам̣ таббипарӣтена сампаттидӣпанатоти вуттам̣ хоти. татха̄ паттакаллалаккхан̣ампи вируджджхати. тесу тӣсу т̣ха̄несу каммаппатта̄йева саббе, на таттха чханда̄рахо аттхӣти че? на, чатувагга̄дикаран̣авибха̄джане ависесетва̄ чханда̄рахасса а̄гататта̄, там̣ са̄ман̃н̃ато вуттам̣. идан̃ча а̄вен̣икалаккхан̣ам̣, тенева сатипи дит̣т̣ха̄викамме идам̣ пат̣икут̣т̣хакатам̣ на хотӣти че? на, на̄наттасабха̄вато. идха хи йе пана ‘‘на метам̣ кхаматӣ’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ дит̣т̣ха̄викаммам̣ каронтӣ’’ти (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 214) вачанато на сан̇гхасса дит̣т̣ха̄викаммам̣ катам̣. тасмим̣ сати пат̣икут̣т̣хакатамева хоти. ан̃н̃атха̄ пуббабха̄га̄ та̄ н̃аттийо нираттхика̄ сийум̣, на ча парива̄рат̣т̣хакатха̄йам̣ чханда̄раха̄дхика̄ре найо динно. пава̄ран̣аккхандхакат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘тӣсу т̣ха̄несу чхандам̣ да̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 241) вуттатта̄ вируджджхатӣти че? на, ат̣т̣хакатха̄йа пама̄н̣абха̄ве сати ‘‘идха чхандам̣ датва̄ паривен̣а̄дӣсу нисинна̄’’тиа̄ди вачане суддхика̄мато ева гахите саббам̣ на вируджджхатӣти еке. ‘‘а̄гантва̄ ва̄ чхандам̣ датва̄ паривен̣а̄дӣсу нисинна̄, те а̄паттӣхи на вут̣т̣хахантӣ’’ти идам̣ на ваттаббам̣. касма̄? хет̣т̣ха̄ ‘‘саббехева екаджджхам̣ саннипатитабба’’нти чхандада̄насса пат̣иккхепавачанато ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘тӣсу т̣ха̄несу чхандам̣ да̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти вуттатта̄, андхакат̣т̣хакатха̄йампи татхева вуттатта̄ ча̄ти? на, екаджджхамева камме карӣйама̄не йо идха ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо, амха̄кам̣…пе… гихипат̣исам̣йутта’’нти са̄дха̄ран̣ан̃аттим̣ т̣хапетва̄ пуна ‘‘сун̣анту ме, а̄йасманта̄’’тиа̄дина̄ аса̄дха̄ран̣ан̃аттийо т̣хапетва̄ ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте сан̇гхо, амха̄кам̣…пе… еваметам̣ дха̄райа̄мӣ’’ти екатопаккхика̄нам̣ сандхийа̄ ката̄йа таданантаре кеначи каран̣ӣйена чхандам̣ датва̄ гаччхати, тасса а̄паттӣхи вут̣т̣ха̄нам̣ наттхи. апаресампи екатопаккхика̄нам̣ аббхантаре т̣хитатта̄ вибхӯтатта̄ каран̣асса айаматтхова вутто. са̄дха̄ран̣авасена дутийа̄йа н̃аттийа̄ т̣хапита̄йа йе тасмим̣ кхан̣е н̃аттидутийакаммава̄ча̄су ана̄раддха̄су, апарийосита̄су ва̄ чхандам̣ датва̄ гаччханти, тесампи на вут̣т̣ха̄ти ева. йе на таттха хонтӣти падасса ча йе вуттаппака̄рена найена таттха на хонтӣти аттхо гахетаббо. вуттаппака̄раттхадӣпанаттхан̃ча ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘чхандам̣ датва̄ паривен̣а̄дӣсу нисинна̄’’ти идамева аватва̄ ‘‘йе пана техи ва̄ саддхим̣ а̄паттим̣ а̄паджджитва̄пи таттха ана̄гата̄, а̄гантва̄ ва̄ чхандам̣ датва̄ паривен̣а̄дӣсу нисинна̄’’ти вуттам̣, евам̣ пуббена̄парам̣ сандхӣйати. ‘‘па̄л̣ийа̄ ча таттха дит̣т̣ха̄викаммена каммасса акуппата̄ ведитабба̄’’ти вуттам̣.

адхикаран̣акатха̄ван̣н̣ана̄

220. читтуппа̄до вива̄до. вива̄дасаддопи ка̄ран̣ӯпача̄рена кусала̄дисан̇кхйам̣ гаччхати. там̣ сандха̄йа ‘‘саматхехи ча адхикаран̣ӣйата̄йа адхикаран̣а’’нти вуттам̣. атха ва̄ вива̄дахетубхӯтасса читтуппа̄дасса вӯпасамена самбхавасса саддассапи вӯпасамо хотӣти читтуппа̄дассапи саматхехи адхикаран̣ӣйата̄ парийа̄йо самбхавати. ‘‘кусалачитта̄ вивадантӣ’’ти вуттавива̄депи ‘‘випаччата̄йа воха̄ро’’ти вуттам̣, на вуттавачанахетувасена̄ти ведитаббам̣.

222. ‘‘а̄паттин̃хи а̄паджджанто кусалачитто ва̄’’ти вачанато кусалампи сийа̄ти че? на там̣ а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣, йо а̄паттим̣ а̄паджджати, со тӣсу читтесу ан̃н̃атарачиттасаман̇гӣ хутва̄ а̄паджджатӣти дассанаттхам̣ ‘‘йам̣ кусалачитто а̄паджджатӣ’’тиа̄ди вуттам̣. йо ‘‘пан̃н̃аттиматтам̣ а̄патта̄дхикаран̣а’’нти вадеййа, тасса акусала̄дибха̄вопи а̄патта̄дхикаран̣асса на йуджджатева вива̄да̄дхикаран̣а̄дӣнам̣ вийа̄ти че? на, ‘‘наттха̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’’нти имина̄ виродхасамбхавато. ануган̣т̣хипаде пана ‘‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ на̄ма татха̄паваттама̄наакаусалачиттуппа̄дарӯпаккхандха̄наметам̣ адхивачанам̣. авасит̣т̣хесу кусала̄бйа̄катапан̃н̃аттӣсу ‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ акусалам̣ сийа̄ абйа̄ката’нти вачанато пан̃н̃аттита̄ва пат̣исиддха̄ кусалаттике апарийа̄паннатта̄. кусалапат̣иседхенева тена сама̄нагатикатта̄ кирийа̄бйа̄ката̄нампи пат̣иседхо ведитаббо, кирийа̄бйа̄ката̄нам̣ вийа анугаманато випа̄ка̄бйа̄ката̄нампи пат̣иседхо катова хоти, татха̄пи абйа̄катаса̄ман̃н̃ато рӯпаккхандхена саддхим̣ випа̄какирийа̄бйа̄ката̄нампи адхивачананти ведитабба’’нти вуттам̣. таттха ‘‘кусалачиттам̣ ан̇гам̣ хотӣ’’ти винайе апакатан̃н̃уно сандха̄йа вуттам̣ аппахаритакаран̣а̄дике сати. тасма̄ти йасма̄ ‘‘наттхи а̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’’нти ваттум̣ на сакка̄, тасма̄ кусалачиттам̣ ан̇гам̣ на хотӣти аттхо. йади евам̣ касма̄ ‘‘тичиттам̣ тиведана’’нти вуччатӣти че? там̣ дассетум̣ ‘‘найида’’нтиа̄ди а̄раддханти еке. а̄паттисамут̣т̣ха̄пакачиттам̣ ан̇гаппахонакачиттам̣ на̄ма. ‘‘екантатоти йебхуййена̄ти аттхо, итаратха̄ вируджджхати. касма̄? ‘йасса̄ сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева хотӣ’ти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄) вуттатта̄’’ти ваданти. тена ким̣? випа̄ко наттхи, касма̄? еканта̄кусалатта̄, тасма̄ катха̄ва таттха наттхи. йаттха пана аттхи, там̣ дассенто ‘‘йам̣ пана пан̣н̣аттиваджджа’’нтиа̄дима̄ха. асан̃чичча пана кин̃чи аджа̄нантасса…пе… абйа̄катам̣ хотӣти бхиккхумхи каммат̣т̣ха̄нагатачиттена нипанне, нидда̄йанте ва̄ ма̄туга̄мо че сеййам̣ каппети, тасса бхиккхуно виджджама̄нампи кусалачиттам̣ а̄паттийа̄ ан̇гам̣ на хоти, тасма̄ тасмим̣ кхан̣е сеййа̄ка̄рена ваттама̄нарӯпамева а̄патта̄дхикаран̣ам̣ на̄ма. бхаван̇гачитте виджджама̄непи есева найо. тасмин̃хи кхан̣е ут̣т̣ха̄таббе джа̄те анут̣т̣ха̄нато рӯпаккхандхова а̄патти на̄ма, на випа̄кена саддхим̣. саче пана вадеййа, тасса евам̣ва̄дино ачиттака̄нам̣ кусалачиттам̣ а̄паджджеййа. ким̣ вуттам̣ хоти? ел̣акаломам̣ гахетва̄ каммат̣т̣ха̄наманасика̄рена тийоджанам̣ атиккамантасса, пан̣н̣аттим̣ аджа̄нитва̄ падасо дхаммам̣ ва̄чентасса ча а̄паджджитабба̄паттийа̄ кусалачиттам̣ а̄паджджеййа̄ти. а̄паджджатийева̄ти че? на̄паджджати. касма̄? ‘‘наттхи а̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’’нти вачанато.

чалито ка̄йо, паватта̄ ва̄ча̄, ан̃н̃атарамева ан̇ганти ан̃н̃атарамева а̄паттӣти аттхо. кевалам̣ пан̃н̃аттийа̄ акусала̄дибха̄ва̄самбхавато а̄паттита̄ на йуджджати. а̄паттим̣ а̄паджджанто тӣсу ан̃н̃атарасаман̇гӣ хутва̄ а̄паджджатӣти дассанаттхам̣ ‘‘йам̣ кусалачитто’’тиа̄ди вуттам̣. тассаттхо – патхавӣкхан̣ана̄дӣсу кусалачиттаккхан̣е вӣтиккамавасена паваттарӯпасамбхавато кусалачитто ва̄ абйа̄ката̄паттим̣ а̄паджджати. татха̄ абйа̄катачитто ва̄ абйа̄катарӯпасан̇кха̄там̣ абйа̄ката̄паттим̣ а̄паджджати, па̄н̣а̄типа̄та̄дӣсу акусалачитто ва̄ акусала̄паттим̣ а̄паджджати, рӯпам̣ панеттха аббоха̄рикам̣. супинапассанака̄ла̄дӣсу па̄н̣а̄типа̄та̄дим̣ каронто сахасеййа̄дивасена а̄паджджитабба̄паттим̣ а̄паджджанто акусалачитто абйа̄ката̄паттим̣ а̄паджджатӣти ведитаббо. идам̣ вуччати а̄патта̄дхикаран̣ам̣ акусаланти акусалачиттуппа̄до. пора̄н̣аган̣т̣хипадесу пана ‘‘путхуджджано калйа̄н̣апутхуджджано секкхо араха̄ти чатта̄ро пуггале дассетва̄ тесу арахато а̄патта̄дхикаран̣ам̣ абйа̄катамева, татха̄ секкха̄нам̣, татха̄ калйа̄н̣апутхуджджанасса асан̃чичча вӣтиккамака̄ле абйа̄катамева. итарасса акусалампи хоти абйа̄катампи. йасма̄ часса сан̃чичча вӣтиккамака̄ле акусаламева хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘наттхи а̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’нти. саббаттха абйа̄катам̣ на̄ма тасса випа̄ка̄бха̄ваматтам̣ сандха̄йа евам̣на̄макам̣ джа̄та’’нти ликхитам̣, вича̄ретва̄ гахетаббам̣.

224. вива̄до вива̄да̄дхикаран̣анти йо кочи вива̄до, со саббо ким̣ вива̄да̄дхикаран̣ам̣ на̄ма хотӣти екапуччха̄. ‘‘вива̄до адхикаран̣анти вива̄да̄дхикаран̣амева вива̄до ча адхикаран̣ан̃ча̄ти пуччхати. тадубхайам̣ вива̄да̄дхикаран̣амева̄ти пуччхатӣти вуттам̣ хотӣ’’ти пора̄н̣аган̣т̣хипаде вуттам̣. кесучи поттхакесу айам̣ пуччха̄ наттхи. йади евам̣ има̄йа на бхавитаббам̣ вива̄до вива̄да̄дхикаран̣ам̣, вива̄да̄дхикаран̣ам̣ вива̄до, вива̄да̄дхикаран̣ам̣ вива̄до чева адхикаран̣ан̃ча̄ти пан̃чапан̃ха̄хи бхавитаббам̣ сийа̄. кесучи поттхакесу тиссо, кесучи чатассо, пан̃ча наттхи. таттха две вибхатта̄. итара̄су адхикаран̣ам̣ вива̄доти йам̣ кин̃чи адхикаран̣ам̣, вива̄дасан̇кхйамева гаччхати, вива̄до адхикаран̣анти йо кочи вива̄до, со саббо адхикаран̣асан̇кхйам̣ гаччхатӣти пуччхати. еса найо саббаттха.

228. саммукха̄винайасминти саммукха̄винайабха̄ве.

230. ‘‘антарена̄ти ка̄ран̣ена̄’’ти ликхитам̣.

233. убба̄хика̄йа кхиййанаке па̄читти на вутта̄ таттха чхандада̄насса наттхита̄йа.

236. тасса кхо етанти есоти аттхо ‘‘етадагга’’нти еттха вийа.

238. ‘‘ка̄ ча тасса па̄пийасика̄’’ти кира па̄т̣хо.

242. ‘‘киччамева кичча̄дхикаран̣а’’нти вачанато апалоканакамма̄дӣнаметам̣ адхивачанам̣, там̣ вива̄да̄дхикаран̣а̄дӣни вийа саматхехи саметаббам̣ на хоти, кинту саммукха̄винайена сампаджджатӣти аттхо.

саматхаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.