3. вассӯпана̄йикаккхандхакаван̣н̣ана̄

вассӯпана̄йика̄нуджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄

184. маха̄ат̣т̣хакатха̄йампи ‘‘сан̇ка̄сайиссантӣ’’ти па̄т̣хо, дӣпава̄сино ‘‘сан̇ка̄пайиссантӣ’’ти пат̣ханти кира. ‘‘кати ну кхо вассӯпана̄йика̄’’ти чинта̄йам̣ ‘‘ким̣ нимитта’’нти вутте ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, вассам̣ упаганту’’нти йам̣ вассӯпагаманам̣ вуттам̣, там̣ ‘‘имам̣ тема̄сам̣ вассам̣ упемӣ’’ти ватва̄ упагантаббам̣. васса̄нама̄са̄ ча чатта̄ро. таттха пат̣хамам̣ тема̄сам̣, паччхимам̣ тема̄санти дувидхам̣ тема̄сам̣. тена̄йам̣ тесам̣ бхиккхӯнам̣ чинта̄ ахоси.

васса̄неча̄рика̄пат̣иккхепа̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

185. анапеккхагаманена ва̄ ан̃н̃аттха арун̣ам̣ ут̣т̣ха̄панена ва̄ а̄патти ведитабба̄ти еттха пат̣хамам̣ та̄ва со сатта̄хам̣ ана̄гата̄йа пава̄ран̣а̄йа сакаран̣ӣйо паккамати. ‘‘а̄гаччхеййа ва̄ со, бхиккхаве, бхиккху там̣ а̄ва̄сам̣ на ва̄ а̄гаччхеййа, тасса, бхиккхаве, бхиккхуно пуримика̄ ча пан̃н̃а̄йати, пат̣иссаве ча ана̄паттӣ’’ти вачанато орам̣ сандха̄йа вуттанти ведитаббам̣. татха̄ хи ‘‘со тадахева акаран̣ӣйо паккамати, сакаран̣ӣйо паккамати, тасса, бхиккхаве, бхиккхуно пуримика̄ ча на пан̃н̃а̄йати, пат̣иссаве ча а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 207) вуттам̣.

сатта̄хакаран̣ӣйа̄нуджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄

187-8. дутийам̣ пана ‘‘со там̣ сатта̄хам̣ бахиддха̄ вӣтина̄мети, тасса, бхиккхаве, бхиккхуно пуримика̄ ча на пан̃н̃а̄йати, пат̣иссаве ча а̄патти дуккат̣асса̄’’ти вачанато сатта̄хато парам̣ ведитаббам̣. татха̄ хи ‘‘со там̣ сатта̄хам̣ анто санниваттам̣ кароти, тасса, бхиккхаве, бхиккхуно пуримика̄ ча пан̃н̃а̄йати, пат̣иссаве ча ана̄паттӣ’’ти (маха̄ва. 207) вуттам̣. сатипи ка̄ран̣адвайе вассаччхедака̄ран̣а̄бха̄ве а̄патти ведитабба̄, тасма̄ тӣн̣ипи ета̄ни вачана̄ни йатха̄самбхавам̣ йоджита̄ни виггаха̄ни хонти. тӣн̣и парихӣна̄нӣти та̄сам̣ наттхита̄йа.

пахитейеваануджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄

199. ‘‘ануджа̄на̄ми бхиккхаве, сан̇гхакаран̣ӣйена гантум̣, сатта̄хам̣ санниватто ка̄таббо’’ти вачанато антовассе сам̣ха̄рикабха̄вена гантум̣ ват̣т̣ати. таттха дхаммачхандавасенапи а̄гате сан̇гхасса а̄йамукхам̣ винассати. тато ‘‘сена̄сана̄ни катва̄’’ти ча вуттам̣. а̄гатанти а̄гаманам̣. бха̄веттха тапаччайойам̣. сан̇гхакаран̣ӣйена гантунти еттха ‘‘сена̄санапат̣исам̣йуттесу ева сан̇гхакаран̣ӣйесу, на ан̃н̃есӯ’’ти дхаммасириттхеро вадати кира. ат̣т̣хакатха̄йампи там̣ падам̣ уддхаритва̄ ‘‘йам̣ кин̃чи упосатха̄га̄ра̄дӣсу сена̄санесӯ’’тиа̄дина̄ сена̄санамева дасситам̣, тасма̄ упапариккхитаббам̣.

анимантитена гантум̣ на ват̣т̣атӣти тасса раттиччхедо ча дуккат̣а̄патти ча хоти, там̣ ‘‘вассаччхедо’’ти ча ваданти. нимантитойева на̄ма хотӣти еттха упа̄сакехи ‘‘имасмим̣ на̄ма дивасе да̄на̄дӣни карома, саббе саннипатантӯ’’ти ката̄йапи катика̄йа гантум̣ ват̣т̣ати. пава̄ран̣а̄йа навамито пат̣т̣ха̄йа пам̣сукӯликачӣварам̣ парийеситум̣ ка̄вӣрапат̣т̣ане вийа саббесам̣ гантум̣ ват̣т̣ати анусам̣ваччхарам̣ нийамато упа̄сакехи саджджитва̄ т̣хапанато. вуттампи четам̣ андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘бхиккхусан̇гхена ва̄ катика̄ ката̄ ‘саманта̄ бхиккхӯ гаччхантӯ’ти, гхосанам̣ ва̄ катам̣ упа̄сакехи, таттха гаччхантасса раттиччхедо наттхӣти татха̄ ‘анусам̣ваччхарам̣ а̄гаччхантӯ’ти саким̣ нимантитепи ват̣т̣атӣ’’ти ча ‘‘чӣварака̄лато пат̣т̣ха̄йа нийамам̣ катва̄ самантато а̄гата̄нам̣ саджджетва̄ да̄нато ка̄вӣрапат̣т̣ане гхосетва̄ каран̣а̄ка̄ро пан̃н̃а̄йатӣти апаре’’ти ча. а̄чарийа̄ пана евам̣ на ваданти.

антара̄йеана̄паттивассаччхедакатха̄ван̣н̣ана̄

201. ‘‘саче дӯрам̣ гато хоти, сатта̄хава̄рена арун̣о ут̣т̣ха̄петаббо’’ти вачанато ‘йасмим̣ антара̄йе сати вассаччхедам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, тасмим̣ антара̄йева вассаччхедамакатва̄ сатта̄хакаран̣ӣйена вӣтина̄метум̣ ват̣т̣атӣти дӣпитанти апаре’’ти вуттам̣. винайадхара̄ пана на иччханти, тасма̄ ‘‘сатта̄хава̄рена арун̣о ут̣т̣ха̄петаббо’’ти идам̣ татруппа̄да̄динимиттам̣ вуттанти ведитаббам̣. там̣ сандха̄йа ‘‘а̄чарийа̄ пана евам̣ на вадантӣ’’ти вуттам̣. га̄вум̣ ва̄ти балибаддхам̣ ва̄. бахисӣма̄йа т̣хита̄нанти техи кхан̣д̣асӣма̄йа т̣хитехипӣти упатиссаттхеро. вассаччхеде асса вассаччхедасса. виха̄ра̄ ан̃н̃аттха вут̣т̣ха̄пентехи таттхева саннипатитва̄ ‘‘имина̄ ча имина̄ ча ка̄ран̣ена имасмим̣ на̄ма падесе имам̣ виха̄рам̣ нетва̄ вут̣т̣ха̄пема̄’’ти анусса̄ветва̄ва ка̄таббанти.

ваджа̄дӣсувассӯпагаманакатха̄ван̣н̣ана̄

203. ваджена саддхим̣ гатасса вассаччхеде ана̄паттӣти вассаччхедо на хотӣти кира адхиппа̄йо. саттхасса авиха̄ратта̄ ‘‘имасмим̣ виха̄ре’’ти аватва̄ ‘‘идха вассам̣ упемӣ’’ти еттакам̣ ваттаббам̣. ‘‘саттхе пана вассам̣ упагантум̣ на ват̣т̣атӣти ‘имасмим̣ виха̄ре имам̣ тема̄са’нти ва̄ ‘идха вассам̣ упемӣ’ти ва̄ на ват̣т̣ати, а̄лайакаран̣аматтенева ват̣т̣атӣти адхиппа̄йо’’ти ликхитам̣. там̣ пана ат̣т̣хакатха̄йа вируджджхати. ‘‘идха вассам̣ упемӣти тиккхаттум̣ ваттабба’’нти хи вуттам̣. ат̣т̣хакатха̄вачанампи пубба̄парам̣ вируджджхатӣти че? на, адхиппа̄йа̄джа̄нанато. саттхо дувидхо т̣хито, сан̃ча̄роти. таттха т̣хите кут̣ика̄йа ‘‘идха вассам̣ упемӣ’’ти ватва̄ васитаббам̣. идан̃хи сандха̄йа ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, саттхе вассам̣ упаганту’’нти вуттам̣, сан̃ча̄римхи пана саттхе кут̣ика̄йа абха̄вато вассам̣ упагантум̣ на ват̣т̣ати. сати сивика̄йа ва̄ сакат̣акут̣ика̄йа ва̄ ват̣т̣ати, татха̄ ваджепи. тӣсу т̣ха̄несу бхиккхуно наттхи вассаччхеде а̄патти.

пава̄ретун̃ча лабхатӣти еттха̄йам̣ вича̄ран̣а̄ – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, йена ваджо, тена ганту’’нти идам̣ ким̣ вассараккхан̣аттхам̣ вуттам̣, уда̄ху вассаччхеда̄паттираккхан̣аттханти? кин̃четтха йади вассараккхан̣аттхам̣, ‘‘на, бхиккхаве, асена̄саникена вассам̣ упагантабба’’нти идам̣ вируджджхати. атха вассаччхеда̄паттираккхан̣аттхам̣ вуттанти сиддхам̣ на со пава̄ретум̣ лабхатӣти, ка̄ панеттха йутти? йато айамева тивидхо пава̄ретум̣ лабхати, нетаро. ва̄л̣ехи убба̄л̣ха̄дико хи упагатат̣т̣ха̄на̄паричча̄га̄ лабхати. паричча̄га̄ на лабхатӣти айаметтха йутти. йена га̄мо, таттха гатопи пава̄ретум̣ лабхатӣти екена̄ти а̄чарийо. йо хи пуббе ‘‘идха вассам̣ упемӣ’’ти на упагато, ‘‘имасмим̣ виха̄ре’’ти упагато, со ча париччатто. ан̃н̃атха̄ вина̄ виха̄рена кевалам̣ га̄мам̣ сандха̄йа ‘‘идха вассам̣ упемӣ’’ти упагантум̣ ват̣т̣атӣти. а̄паджджатӯти че? на, ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, вадже саттхе на̄ва̄йа вассам̣ упаганту’’нти вачанам̣ вийа ‘‘га̄ме упаганту’’нти вачана̄бха̄вато. йасма̄ ‘‘тӣсу т̣ха̄несу бхиккхуно наттхи вассаччхеде а̄паттӣ’’ти вачанам̣ таттха вассӯпагаманам̣ аттхӣти дӣпети тадабха̄ве чхеда̄бха̄ва̄, тасма̄ ‘‘саттхе пана вассам̣ упагантум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти кут̣ийа̄ абха̄вака̄лам̣ сандха̄йа вуттанти сиддхам̣. тӣсу т̣ха̄несу бхиккхуно наттхи вассаччхеде а̄паттӣти ‘‘техи саддхим̣ гаччхантассева наттхи, вируджджхитва̄ гамане а̄патти ча, пава̄ретун̃ча на лабхатӣ’’ти ликхитам̣, тасма̄ йам̣ вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘атха саттхо антовассейева бхиккхуна̄ паттхитат̣т̣ха̄нам̣ патва̄ атиккамати…пе… антара̄ екасмим̣ га̄ме тит̣т̣хати ва̄ виппакирати ва̄’’тиа̄ди, там̣ етта̄вата̄ вируджджхитва̄ гата̄нампи вируджджхитва̄ гаманам̣ на хоти, тасма̄ пава̄ретаббанти дассанаттханти ведитаббам̣.

таттха ‘‘падараччхаданам̣ кут̣им̣ катва̄ упагантабба’’нти вачанато сена̄санаттха̄йа руккхам̣ а̄рухитум̣ ват̣т̣атӣти сиддхам̣ хоти, на па̄л̣ивиродхатоти че? на, таппат̣иккхепенева сиддхатта̄, имасса идха пунапи пат̣иккхепанато. ‘‘на, бхиккхаве, асена̄саникена вассам̣ упагантабба’’нти имина̄ пат̣иккхепена сиддхе ‘‘на, бхиккхаве, аджджхока̄се вассам̣ упагантабба’’нти пат̣иккхепо вийа сийа̄ти че? на, аджджхока̄сасса асена̄санабха̄ва̄нуматиппасан̇гато. аджджхока̄со хи ‘‘аджджхока̄се пала̄лапун̃дже’’ти вачанато сена̄сананти сиддхам̣. чатуса̄лааджджхока̄се васантопи ‘‘чатуса̄ла̄йа васатӣ’’ти вуччати, тасма̄ таттха ват̣т̣атӣти а̄паджджати, тасма̄ идха асена̄санико на̄ма аттана̄ ва̄ парена ва̄ аттано нибаддхава̄саттхам̣ апа̄питасена̄саникоти ведитаббам̣. ан̃н̃атха̄ двиннам̣ пат̣иккхепа̄нам̣ ан̃н̃атара̄тиреката̄ ча руккхамӯлепи ниббакосепи вассам̣ упагантум̣ ват̣т̣атӣти ча, апа̄питасена̄саникена̄пи габбхе васитум̣ ват̣т̣атӣти ча а̄паджджати, садва̄рабандхамева сена̄санам̣ идха адхиппетанти катхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти че? нида̄нато. айан̃хи асена̄саникавассӯпагамана̄патти ‘‘тена кхо пана самайена бхиккхӯ асена̄саника̄ вассам̣ упагаччханти, сӣтенапи ун̣хенапи киламантӣ’’ти имасмим̣ нида̄не пан̃н̃атта̄, тасма̄ сӣта̄дипат̣иккхепамева идха сена̄сананти адхиппетаббанти сиддхам̣. евам̣ санте сиддхам̣ пуббапаккханидассананти че? на, пуббе апараттхапаваттисӯчанато. дутийаджджха̄наниддесе ‘‘витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ авитаккам̣ авича̄ра’’нти (дӣ. ни. 1.228; ма. ни. 1.271) вачана̄ни нидассанам̣. аджджхока̄сапат̣иккхепанида̄нена бахиаджджхока̄сова пат̣иккхитто, на чатуса̄ла̄димаджджхагато аджджхока̄соти а̄паджджати, тасма̄ на нида̄нам̣ пама̄н̣анти че? на, нийамато. кин̃чи хи сиккха̄падам̣ нида̄на̄пеккхам̣ хотӣти са̄дхитаметам̣. идам̣ са̄пеккхам̣, идам̣ анапеккханти катхам̣ пан̃н̃а̄йати, на хи еттха убхатовибхан̇ге вийа сиккха̄пада̄нам̣ падабха̄джанам̣, ана̄паттива̄ро ва̄ аттхӣти? идха̄пи десана̄видха̄нато пан̃н̃а̄йати. ‘‘деве вассанте руккхамӯлампи ниббакосампи упадха̄вантӣ’’ти хи имехи двӣхи нида̄навачанехи бахи ва̄ анто ва̄ саббам̣ овассакат̣т̣ха̄нам̣ идха аджджхока̄со на̄ма. ановассакат̣т̣ха̄нампи аниббакосамева идха иччхитаббанти сиддхам̣ хоти. тена на упагантаббанти на а̄лайакаран̣апат̣иккхепо, ‘‘идха вассам̣ упемӣ’’ти вачанапат̣иккхепо. чхавасарӣрам̣ дахитва̄ чха̄рика̄йа, ат̣т̣хика̄нан̃ча аттха̄йа кут̣ика̄ карӣйатӣти андхакат̣т̣хакатха̄вачанам̣. ‘‘т̣ан̇китаман̃чоти касикут̣ика̄па̄са̄н̣агхара’’нти ликхитам̣. ‘‘акава̄т̣абаддхасена̄сане аттано па̄пите сабха̄гат̣т̣ха̄не сакава̄т̣абаддхе васати че, ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. пайогопи аттхи, ‘‘асена̄саникена вассам̣ на упагантабба’’нти па̄л̣и ча ат̣т̣хакатха̄ ча, тасма̄ упапариккхитаббам̣.

адхаммикакатика̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

205. маха̄вибхан̇ге вуттанти еттха айам̣ андхакат̣т̣хакатха̄вачанам̣ ӯнапаннарасавассена са̄ман̣ерена идха виха̄ре на ваттхабба̄, на пам̣сукӯлам̣ а̄хин̣д̣итаббам̣, на чол̣абхиккха̄ гахетабба̄, на ан̃н̃авиха̄ре бхун̃джитаббам̣, на ан̃н̃асса бхиккхусса ва̄ бхиккхунийа̄ ва̄ сантакам̣ бхун̃джитаббам̣, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ нева а̄лапеййа̄ма на саллапеййа̄ма, на саджджха̄йитаббам̣, маттика̄паттена ват̣т̣ати, на апарипун̣н̣апариккха̄расса ва̄соти.

206. муса̄ва̄доти висам̣ва̄до адхиппето. кечи ‘‘висам̣ва̄данавасена пат̣иссун̣итва̄ти вутта’’нти ча, ‘‘ран̃н̃о вуттавачана̄нурӯпато муса̄ва̄доти гахат̣т̣ха̄ ган̣хантӣти вутта’’нти ча ваданти.

207. ‘‘пуримика̄ ча на пан̃н̃а̄йати. касма̄? ‘дутийе васа̄мӣ’ти читте уппанне пат̣хамасена̄санагга̄хо пат̣иппассамбхати. пуна ‘пат̣хаме ева васа̄мӣ’ти читте уппанне дутийо пат̣иппассамбхати. убхайа̄ва̄се видха̄нам̣ наттхӣ’’ти ликхитам̣. пора̄н̣аган̣т̣хипаде пана ‘‘пат̣хамам̣ гахитат̣т̣ха̄не аваситва̄ ан̃н̃асмим̣ виха̄ре сена̄санам̣ гахетва̄ двӣхатӣхам̣ васати, тато пат̣хамагга̄хо пат̣иппассамбхатӣти пуримика̄ ча на пан̃н̃а̄йати. паччхимагга̄хо на пат̣иппассамбхати. идан̃хи дивасавасена пат̣иппассамбханам̣ на̄ма хоти. атха паччхимам̣ тема̄сам̣ ан̃н̃асмим̣ васати, пуримика̄ ча на пан̃н̃а̄йати, идам̣ сена̄санагга̄ха̄нам̣ васена пат̣иппассамбханам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣. убхопете аттхавикаппа̄ идха на̄дхиппета̄. йаттха̄йам̣ пат̣иссуто, таттха пуримика̄ ча на пан̃н̃а̄йати, пат̣иссаве ча а̄патти дуккат̣асса. каттха пана пуримика̄ пан̃н̃а̄йатӣти? антара̄магге двӣсу а̄ва̄сесу йаттха тадахева паччхимагга̄хо, таттха пат̣хамам̣ гахитат̣т̣ха̄не сатта̄хакаран̣ӣйена гаччхато на вассаччхедо, со тадахева акаран̣ӣйо паккаматӣтиа̄димхи ‘‘каран̣ӣйам̣ на̄ма сатта̄хакаран̣ӣйа’’нти ликхитам̣.

па̄л̣имуттакараттиччхедавиниччхайе ‘‘дхаммассавана̄дӣ’’ти вуттам̣. а̄димхи чатӯсу ва̄ресу нирапеккхапаккаманасса̄дхиппетатта̄ ‘‘сатта̄хакаран̣ӣйена̄’’ти на вуттам̣ тасмим̣ сати нирапеккхагамана̄бха̄вато. таттха пурима̄ две ва̄ра̄ вассам̣ анупагатасса васена вутта̄, тасма̄ упагатасса тадахева сатта̄хакаран̣ӣйена гантва̄ антосатта̄хам̣ а̄гаччхато на вассаччхедоти сиддхам̣. паччхима̄ две ва̄ра̄ упагатасса нирапеккхагаманавасена вутта̄, ‘‘сатта̄хам̣ ана̄гата̄йа пава̄ран̣а̄йа сакаран̣ӣйо паккаматӣ’’ти тато бахиддха̄ сатта̄хам̣ вӣтина̄ментасса вассаччхедоти дассанаттхам̣ вуттам̣. таттха ‘‘акаран̣ӣйо паккаматӣ’’ти вачана̄бха̄ва̄ вина̄ раттиччхедака̄ран̣ена гантум̣ на ват̣т̣атӣти сиддхам̣. пава̄ретва̄ пана гантум̣ ват̣т̣ати пава̄ран̣а̄йа там̣дивасасаннисситатта̄. таттха на ва̄ а̄гаччхеййа̄ти антара̄йена. а̄чарийо пана ‘‘на пуна идха̄гаччха̄мӣ’ти нирапеккхопи сакаран̣ӣйова гантум̣ лабхатӣти дассанаттхам̣ акаран̣ӣйо’ти на вутта’’нти вадати. ‘‘сӣхал̣адӣпе кира чӯл̣апава̄ран̣а̄ на̄ма аттхи, там̣ пава̄ран̣ам̣ катва̄ йатха̄сукхам̣ сакаран̣ӣйа̄ гаччханти, пайоган̃ча дассентӣ’’ти вуттам̣. ‘‘таттха чха арун̣а̄ антовассе хонти, еко бахи, тасма̄ со тема̄сам̣ вуттхо хотӣти апаре’’ти ча, ‘‘а̄чарийо евам̣ на вадатӣ’’ти ча вуттам̣. саббаттха виха̄рам̣ упетӣти аттано вассаггена паттагаббхам̣ упетӣти пора̄н̣а̄. асатийа̄ пана вассам̣ на упетӣти еттха ‘‘имасмим̣ виха̄ре имам̣ тема̄са’’нти авачанена. ‘‘ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттараттиччхедака̄ран̣ам̣ вина̄ тировиха̄ре васитва̄ а̄гаччхисса̄мӣти гаччхатопи вассаччхеда’’нти ликхитам̣.

208. пат̣иссуто хоти паччхимика̄йа̄ти антара̄ паббаджитабхиккхуна̄, чхиннавассена ва̄ пат̣иссуто, ан̃н̃ена пана пуримам̣ анупагантва̄ паччхимика̄йам̣ пат̣иссаво на ка̄таббо. раттиччхеде саббаттха вассаччхедоти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ ваданти. кечи пана на иччханти. там̣ са̄дхетум̣ анекадха̄ папан̃ченти. ким̣ тена.

вассӯпана̄йикаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.