2. бхӯтага̄мавагго

1. бхӯтага̄масиккха̄падаван̣н̣ана̄

89. пхарасум̣ ниггахетум̣ асакконтоти дасситабха̄вам̣ джа̄на̄пети. касма̄ айам̣ пхарасум̣ уггирӣти че? манусса̄нантиа̄ди тасса париха̄ро. ‘‘а̄кот̣еси чхиндӣти ча вачанато руккхадевата̄нам̣ хаттха̄ни чхиджджанти, на ча̄тумаха̄ра̄джика̄дӣнам̣ вийа аччхеджджа̄нӣ’’ти ваданти.

90-92. бхаванти ахувун̃ча̄ти двика̄лико бхӯтасаддо. йади бӣджато ниббаттена бӣджам̣ дасситам̣, тадева сантакам̣ йадидам̣. сова куккут̣о мам̣симаккхитоти айамева хи париха̄ро. ат̣т̣хакатха̄супи хи ‘‘бӣдже бӣджасан̃н̃ӣ’’ти ликхитам̣. йам̣ бӣджам̣ бхӯтага̄мо на̄ма хоти, тасмим̣ бӣдже бхӯтага̄мабӣджети йоджетва̄. амӯлакатта̄ кира сампун̣н̣абхӯтага̄мо на хоти, ‘‘самӯлапатто ева хи бхӯтага̄мо на̄ма̄’’ти ка̄ран̣ам̣ ваданти. ‘‘абхӯтага̄мамӯлатта̄ти бхӯтага̄мато ануппаннатта̄ абхӯтага̄мамӯлам̣, бхӯтага̄масса амӯлакатта̄ ва̄. на хи тато ан̃н̃о бхӯтага̄мо уппаджджатӣ’’ти двидха̄пи ликхитам̣. пийан̇гу асанаруккхо вад̣д̣ханаттачо кхаджджапхало, ‘‘пӣтаса̄ло’’типи вуччати. амӯлакабхӯтага̄ме сан̇гахам̣ гаччхатӣти на̄л̣икерассева̄йам̣. гхат̣апит̣т̣хиджа̄татта̄, бӣджага̄ма̄нуломатта̄ ча дуккат̣аваттху. на ва̄сетаббам̣ ‘‘дурӯпачин̣н̣атта̄’’ти ликхитам̣, ‘‘йесам̣ руккха̄нам̣ са̄кха̄ рухатӣти вачанато йесам̣ на рухати, тесам̣ са̄кха̄йа каппийакаран̣акиччам̣ наттхӣти сиддха’’нти вуттам̣. муддатин̣анти тасса на̄мам̣. ‘‘мун̃джатин̣анти па̄т̣хо’’ти ликхитам̣.

саман̣акаппехӣти саман̣авоха̄рехи, тасма̄ ваттаббам̣ бхиккхуна̄ ‘‘каппийам̣ карохӣ’’ти. тасса а̄н̣аттийа̄ каронтена̄пи са̄ман̣ера̄дина̄ ‘‘каппийа’’нти ватва̄ва аггипариджитам̣ ка̄таббанти сиддхам̣. аггипариджита̄дӣни вийа каппийатта̄ абӣджаниббат̣т̣абӣджа̄нипи ‘‘пан̃чахи саман̣акаппехӣ’’ти (чӯл̣ава. 250) еттха павит̣т̣ха̄ни, йатха̄ла̄бхато ва̄ саман̣акаппавачанам̣ гахетаббам̣. ‘‘каппийа’нти ваттука̄мо ‘каппа’нти че вадати, ‘ват̣т̣атӣ’ти вадантӣ’’ти вуттам̣. ‘‘каппийа’нти вачанам̣ сакасакабха̄са̄йапи ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. ‘‘каппийанти ватва̄’’ти вуттатта̄ бхиккхуна̄ ‘каппийам̣’иччева ваттаббам̣, ‘‘итарена пана йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йа̄’’ти ваданти, вӣмам̣ситаббам̣. ‘‘уччхум̣ каппийам̣ карисса̄мӣти да̄рум̣ виджджхатӣ’’ти вачанато каппийам̣ ка̄таббам̣ сандха̄йа вираддхети вуттам̣ хоти, а̄чарийа̄ пана ‘‘каппийам̣ ка̄ретаббам̣ сандха̄йа каппийанти ситтха̄дим̣ ка̄рети, ват̣т̣атӣ’’ти ваданти, тасса ка̄ран̣ам̣ ваданта̄ ка̄тум̣ ват̣т̣анабха̄венева вираджджхитва̄ катепи каппийам̣ джа̄там̣. йади на ват̣т̣еййа, ситтха̄димхи кате на ват̣т̣еййа̄ти, упапариккхитаббам̣. ут̣т̣хитасева̄лагхат̣ам̣ а̄тапе никкхипитум̣ ват̣т̣ати, викопетука̄мата̄йа сати дуккат̣ам̣ йуттам̣ вийа. ‘‘пуппхараджджубха̄джанагатика̄, тасма̄ на ват̣т̣ати. на̄л̣е ва̄ баддхапуппхакала̄пе на̄л̣асмим̣ катепи ват̣т̣ати тасмим̣ пуппхасса аттхита̄йа̄’’ти ваданти. пора̄н̣аган̣т̣хипаде ‘‘бӣджага̄мена бхӯтага̄мо дассито анавасесапарийа̄да̄наттха’’нти вуттам̣.

бхӯтага̄масиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. ан̃н̃ава̄дакасиккха̄падаван̣н̣ана̄

98-9. ан̃н̃ам̣ вадатӣти ан̃н̃ава̄дакам̣, ‘‘вачанам̣ кареййа̄’’ти ликхитам̣. ‘‘тун̣хӣбхӯтассетам̣ на̄ма’’нти па̄т̣хо. уггха̄тетука̄моти самоханитука̄мо, антара̄йам̣ каттука̄моти пора̄н̣а̄.

100. ‘‘судит̣т̣хо бханте, на панесо каха̄пан̣отиа̄дӣсу ана̄ропите дуккат̣ена муса̄ва̄дапа̄читтийам̣, аропите па̄читтийадвайам̣ хотӣ’’ти ваданти, вӣмам̣ситаббам̣.

102. адхаммена ва̄ ваггена ва̄ на камма̄рахасса ва̄ти еттха ‘‘майи вутте мам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ сан̇гхо адхаммена ва̄ каммам̣, ваггена ва̄ каммам̣ кариссати, на камма̄рахасса ва̄ ме, ан̃н̃асса ва̄ каммам̣ кариссатӣ’’ти на катхетӣти йоджетаббам̣.

ан̃н̃ава̄дакасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. уджджха̄панакасиккха̄падаван̣н̣ана̄

103. ‘‘чханда̄йа̄’’ти аккхараккхара̄йа̄тиа̄ди вийа лин̇гавипалла̄сена вуттам̣, чхандаттханти ва̄ аттхо. йесам̣ сена̄сана̄ни пан̃н̃апети, тесам̣ аттани чхандаттханти адхиппа̄йо.

106. анупасампаннантиа̄дӣсу каран̣аттхо гахетаббо. ан̃н̃ам̣ анупасампаннанти ан̃н̃ена анупасампаннена. тасса ва̄ти анупасампаннасса. ‘‘саммутика̄ле пан̃чан̇гавираха̄дайо асаммата̄ на̄ма̄’’ти, ‘‘упасампаннена ладдхасаммути сиккха̄паччаккха̄нена винассатӣ’’ти ча вуттам̣. сан̇гхена̄ти саббена сан̇гхена каммава̄ча̄йа асса̄ветва̄ ‘‘тавесо бха̄ро’’ти кевалам̣ а̄ропитабха̄ро. кевала-саддо хеттха каммава̄ча̄йа асса̄витабха̄ваматтамева дӣпети. сайамева̄ти итаресам̣ бхиккхӯнам̣ ануматийа̄. абхӯтена кхӣйанакасса а̄дикаммикасса катхам̣ ана̄паттӣти че? имина̄ сиккха̄падена. муса̄ва̄де а̄паттийева две па̄читтийо вутта̄ вийа диссанти пуббапайоге руккха̄дичхиндана̄дӣсу вийа, вича̄ретаббам̣.

уджджха̄панакасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. пат̣хамасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄

110. ‘‘еван̃чидам̣ бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ хотӣ’’ти вачанато, парива̄ре ‘‘ека̄ пан̃н̃атти, ека̄ анупан̃н̃аттӣ’’ти (пари. 226) вачанато ча идха аттхи анупан̃н̃аттӣти сиддхам̣. кин̃ча̄пи сиддхам̣, ‘‘еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха̄’’тиа̄дина̄ пана пан̃н̃аттит̣т̣ха̄нам̣ на пан̃н̃а̄йати, кевалам̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, ат̣т̣хама̄се…пе… никкхипиту’’нти еттакамева вуттам̣, там̣ касма̄ти че? пат̣хамапан̃н̃аттийам̣ вуттанайенева ваттаббато ависесатта̄ на вуттам̣. йади евам̣ ка̄ еттха анупан̃н̃аттӣти? аджджхока̄сети. айаманупан̃н̃атти пан̃н̃аттийампи аттхӣти че? аттхи, там̣ пана ока̄саматтадӣпанам̣, дутийам̣ ча̄тувассикама̄сасан̇кха̄така̄ладӣпанам̣. йасма̄ убхайампи екам̣ ка̄лока̄сам̣ екато катва̄ ‘‘аджджхока̄се’’ти вуттанти дӣпенто бхагава̄ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве…пе… никкхипиту’’нти а̄ха̄ти ведитаббам̣. тенева ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. пат̣хамасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄) вуттам̣ ‘‘йаттха ча йада̄ ча сантхаритум̣ на ват̣т̣ати, там̣ саббамидха аджджхока̄сасан̇кхйамева гатанти ведитабба’’нти. хемантака̄ласса ана̄паттисамайатта̄ идам̣ сиккха̄падам̣ нида̄на̄напеккханти сиддхам̣, татха̄ хи аджджхока̄сападаса̄маттхийена айам̣ висесо – васса̄нака̄ле овассакат̣т̣ха̄не аджджхока̄се, ман̣д̣апа̄димхи ча на ват̣т̣ати. хемантака̄ле пакатиаджджхока̄се на ват̣т̣ати, саббамидха овассакепи ман̣д̣апа̄димхи ват̣т̣ати, тан̃ча кхо йаттха химавассена сена̄санам̣ на темети, гимхака̄ле пакатиаджджхока̄сепи ват̣т̣ати, тан̃ча кхо ака̄ламегха̄дассанейева̄ти айам̣ висесо ‘‘ат̣т̣ха ма̄се’’ти ча ‘‘авассикасан̇кете’’ти ча етесам̣ двиннам̣ пада̄нам̣ са̄маттхийатопи сиддхо.

кин̃ча бхиййо – ат̣т̣хакатха̄йам̣ сандасситависесова. чамма̄дина̄ онаддхако ва̄ навава̄йимо ва̄ на сӣгхам̣ винассати. ка̄йа̄нугатикатта̄ти ка̄йе йаттха, таттха гататта̄. сан̇гхикаман̃ча̄димхи ка̄йам̣ пхуса̄петва̄ вихаритум̣ на ват̣т̣атӣти дхаммасириттхеро. ‘‘сан̇гхикам̣ пана ‘аджджхока̄сапарибхогена парибхун̃джатха, бханте, йатха̄сукха’нти да̄йака̄ денти сена̄санам̣, еварӯпе ана̄паттӣ’’ти андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ вачанато, идха ча пат̣иккхепа̄бха̄вато ват̣т̣ати. ‘‘ан̃н̃ан̃ча еварӯпанти апаре’’ти вуттам̣. ‘‘па̄дат̣т̣ха̄на̄бхимукха̄ти нисӣдантасса па̄дапатанат̣т̣ха̄на̄бхимукха̄’’ти ликхитам̣. саммаджджантасса па̄дат̣т̣ха̄на̄бхимукханти а̄чарийасса такко.

111. ‘‘па̄дуддха̄рена̄ти бахиупача̄ре т̣хитатта̄’’ти ликхитам̣. гаччханти, дуккат̣ам̣ дхаммакатхикасса вийа. касма̄ на па̄читтийам̣? паччха̄ а̄гатехи вуд̣д̣хатарехи ут̣т̣ха̄петва̄ гахетаббато. дхаммакатхикасса пана анут̣т̣хапетаббатта̄. ‘‘ана̄н̣аттийа̄ пан̃н̃аттийампи тасса бха̄ро’’ти вуттам̣.

112. парихаран̣ейева̄ти еттха гахетва̄ вича̄ран̣ети дхаммасириттхеро. аттано сантакакаран̣ети упатиссаттхеро. бӣджанӣпаттакам̣ чатурассабӣджанӣ.

113. ‘‘йо бхиккху ва̄ са̄ман̣еро ва̄…пе… ладжджӣ хотӣ’ти вуттатта̄ аладжджим̣ а̄пуччхитва̄ гантум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. па̄т̣хе ‘‘кеначи палибуддхам̣ хотӣ’’ти ча ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘палибуддха’’нти ча сена̄санам̣йева сандха̄йа вуттам̣, тасма̄ татха̄пи аттхӣти гахетаббам̣. ‘‘ана̄пуччхам̣ ва̄’’ти па̄т̣хо.

пат̣хамасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. дутийасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄

116-7. еттакамева вуттамат̣т̣хакатха̄су, татха̄пи падат̣т̣ха̄дайопи лаббханти ева. ануган̣т̣хипаде ‘‘ан̃н̃ам̣ аттхаран̣а̄ди акаппийатта̄ на вутта’’нти вуттам̣. ‘‘ман̃чам̣ ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ виха̄ре ва̄ виха̄рӯпача̄ре ва̄’ти имина̄пи сам̣санданаттхам̣ ‘кин̃ча̄пи вутто, атха кхо’тиа̄ди а̄раддха’’нти ча вуттам̣. упача̄раматтан̃четам̣ ‘‘руккхамӯле’’ти, таттха ваттаббам̣ наттхи.

118. ана̄пуччхитва̄пи гантум̣ ват̣т̣атӣти асатийа̄ гаччхатопи ана̄патти, а̄пуччханам̣ пана ваттам̣ сан̃чичча ана̄пуччхато ваттабхедадуккат̣атта̄. пуггаликасена̄сане сан̇гхикасеййам̣, сан̇гхикасена̄сане ва̄ пуггаликасеййам̣ аттхаритва̄ гаччхантасса дуккат̣ам̣ йуттам̣ вийа. касма̄? ‘‘сеййа̄маттамева нассеййа̄’’ти вуттатта̄. идха пана ‘‘палибуддхам̣ палибуддхо’’ти дувидхампи аттхи.

дутийасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. анупакхаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄

121. чхаббаггийесуйева тхера̄ бхиккхӯти кечи. па̄де дховитва̄тиа̄димхи пависантасса ва̄ па̄дадхованапа̄са̄н̣ато йа̄ва ман̃чапӣт̣хам̣ пасса̄ваттха̄йа никкхамантасса ва̄ йа̄ва пасса̄ват̣т̣ха̄нанти йоджана̄ ка̄табба̄. евам̣ санте ‘‘пасса̄ваттха̄йа никкхамантасса ва̄’’ти на ваттаббам̣, ‘‘пасса̄ват̣т̣ха̄нато никкхамантасса ва̄’’ти ваттаббам̣. пасса̄ват̣т̣ха̄нанти каттхачи поттхаке. татха̄ хи ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. анупакхаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ‘‘пависантасса па̄дадхованапа̄са̄н̣ато йа̄ва ман̃чапӣт̣хам̣ никкхамантасса ман̃чапӣт̣хато йа̄ва пасса̄ват̣т̣ха̄нам̣, та̄ва упача̄ро’’ти вуттам̣, тасма̄ ‘‘па̄де дховитва̄ пависантасса, пасса̄ваттха̄йа никкхамантасса ча два̄ре никкхиттапа̄дадхованапа̄са̄н̣ато, пасса̄ват̣т̣ха̄нато ча ман̃чапӣт̣ха’’нти каттхачи поттхаке па̄т̣хо, со апа̄т̣хо. касма̄? ман̃чапӣт̣ха̄нам̣ упача̄расса вуттатта̄. пависантасса йа̄ва ман̃чапӣт̣ха̄нам̣ упача̄ро, никкхамантасса тато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва пасса̄ват̣т̣ха̄нам̣ ваччакут̣ичан̇камат̣т̣ха̄нанти имина̄ аттхена йатха̄ сам̣сандати, татха̄видхо па̄т̣хоти а̄чарийо.

122. упача̄рам̣ т̣хапетва̄ти идха вуттаупача̄рам̣ т̣хапетва̄. ‘‘дассанасаванӯпача̄репи сантхарантасса̄’’ти ликхитам̣.

анупакхаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. никкад̣д̣ханасиккха̄падаван̣н̣ана̄

126-7. чхасаттакот̣т̣хака̄ни ва̄ти еттха два̄ракот̣т̣хакам̣ адхиппетам̣. ‘‘никкхама̄’’ти вачанам̣ сутва̄пи аттано ручийа̄ никкхамати, ана̄патти; идха аггиса̄ла̄ди ева упача̄роти.

никкад̣д̣ханасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. веха̄сакут̣исиккха̄падаван̣н̣ана̄

129. ‘‘пама̄н̣амаджджхимасса галаппама̄н̣е диннатула̄пи веха̄сакут̣ийева̄’’ти ликхитам̣, ‘‘на са̄ идха адхиппета̄’’ти вуттам̣.

веха̄сакут̣исиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. махаллакавиха̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄

135. йа̄ва два̄ракоса̄ти два̄расамӣпа̄, йа̄ва бхиттӣти аттхо, там̣ сувуттам̣. кава̄т̣авиттха̄раппама̄н̣оти хаттхапа̄сасса̄дхиппетатта̄, саманта̄ кава̄т̣авиттха̄раппама̄н̣аупача̄расса гахитатта̄ апарипӯраупача̄ра̄пи хоти. а̄локам̣ каротӣти а̄локам̣ сандхети пидхетӣти сандхи ева а̄локасандхина̄мака̄ хонти. ва̄тапа̄накава̄т̣алепакамме аппахаритат̣т̣ха̄накиччам̣ наттхи.

136. ит̣т̣хака̄ти чхаданакапа̄ла̄сила̄диит̣т̣хака̄. чхаданӯпарӣти еттха пат̣хамам̣ та̄ва екава̄рам̣ апарисесам̣ чха̄детва̄ пуна чха̄данадан̣д̣аке бандхитва̄ дутийава̄рам̣ татхева чха̄детаббам̣. ‘‘татийава̄рачатуттхава̄ре сампатте две магге адхит̣т̣хахитва̄ татийамаггам̣ а̄н̣а̄петва̄ паккамитабба’’нти вуттам̣, там̣ ‘‘пунаппунам̣ чха̄да̄петӣ’’ти имина̄ йуджджати.

пора̄н̣а̄ пана ‘‘пат̣хамава̄рейева тайо магге адхит̣т̣ха̄тум̣ ват̣т̣ати, чатуттхато пат̣т̣ха̄йа а̄патти па̄читтийам̣, чатуттхалепато пат̣т̣ха̄йа а̄паттӣ’’ти ваданти. таттха чхадане вуттавидхинида̄нена самети, лепе вуттавидхитикаччхедена самети. татха̄пи со на йуттова. нида̄не, ат̣т̣хакатха̄йан̃ча сиддхалепатта̄ саббасова̄пи аччханне, чханнева̄пи анекасо парийа̄йасса татийассева адхит̣т̣ха̄нанти но саметӣти а̄чарийо. ‘‘две магге’’ти, ‘‘две чхадане’’ти ча ‘‘татийава̄рато пат̣т̣ха̄йа евам̣ чха̄да̄пехӣ’ти а̄н̣а̄петва̄ паккамитабба’’нти ча упатиссаттхеро вадати кира.

махаллакавиха̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. саппа̄н̣акасиккха̄падаван̣н̣ана̄

140. саппа̄н̣акасиккха̄падам̣ утта̄наттхамева.

саматто ван̣н̣ана̄ккамена бхӯтага̄мавагго дутийо.