2. дутийапа̄ра̄джикам̣
дханийаваттхуван̣н̣ана̄
84. дутийе ра̄джӯхи ева париггахитатта̄ ‘‘ра̄джагаха’’нти ладдхана̄маке самӣпаттхена, адхикаран̣аттхена ча пат̣иладдхабхуммавибхаттике гиджджхакӯт̣е паббате чатӯхи виха̄рехи вихарантоти адхиппа̄йо. тасса ‘‘вассам̣ упагаччхим̣сӯ’’ти имина̄ самбандхо ведитаббо. тайо ева хи н̃аттим̣ т̣хапетва̄ ган̣акаммам̣ каронти, на тато ӯна̄ адхика̄ ва̄ акирийатта̄. таттха винайапарийа̄йена сан̇гхаган̣апуггалакаммакосаллаттхам̣ идам̣ пакин̣н̣акам̣ ведитаббам̣ – аттхи сан̇гхакаммам̣ сан̇гхо ева кароти, на ган̣о на пуггало, там̣ апалоканакаммасса каммалаккхан̣екадесам̣ т̣хапетва̄ итарам̣ чатуббидхампи каммам̣ ведитаббам̣. аттхи сан̇гхакаммам̣ сан̇гхо ча кароти, ган̣о ча кароти, пуггало ча кароти. кин̃ча̄ти? йам̣ пуббе т̣хапитам̣. вуттан̃хетам̣ парива̄рат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘йасмим̣ виха̄ре две тайо джана̄ васанти, техи нисӣдитва̄ катампи сан̇гхена катасадисамева. йасмим̣ пана виха̄ре еко бхиккху хоти, тена бхиккхуна̄ упосатхадивасе пуббакаран̣апуббакиччам̣ катва̄ нисиннена катампи катикаваттам̣ сан̇гхена катасадисамева хотӣ’’ти (пари. ат̣т̣ха. 495-496). пунапи вуттам̣ ‘‘екабхиккхуке пана виха̄ре екена са̄витепи пуримакатика̄ пат̣иппассамбхати ева̄’’ти. аттхи ган̣акаммам̣ сан̇гхо кароти, ган̣о кароти, пуггало кароти, там̣ тайо па̄рисуддхиупосатха̄ ан̃н̃есам̣ сантике карӣйанти, тасса васена ведитаббам̣. аттхи ган̣акаммам̣ ган̣ова кароти, на сан̇гхо на пуггало, там̣ па̄рисуддхиупосатхо ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄рочанавасена карӣйати, тасса васена ведитаббам̣. аттхи пуггалакаммам̣ пуггалова кароти, на сан̇гхо на ган̣о, там̣ адхит̣т̣ха̄нупосатхавасена ведитаббам̣. аттхи ган̣акаммам̣ екаччова ган̣о кароти, екаччо на кароти, таттха ан̃аттикам̣ две ева каронти, на тайо. сан̃аттикам̣ тайова каронти, на тато ӯна̄ адхика̄ ва̄, тена вуттам̣ ‘‘тайо ева хи н̃аттим̣ т̣хапетва̄ ган̣акаммам̣ каронти, на тато ӯна̄ адхика̄ ва̄ акирийатта̄’’ти. тасма̄ тайова винайапарийа̄йена сампахула̄, на тато уддханти ведитаббам̣. ануган̣т̣хипаде пана ‘‘кин̃ча̄пи каммалаккхан̣ам̣ тайова каронти, атха кхо техи катам̣ сан̇гхена катасадисанти вуттатта̄ екена парийа̄йена тайо джана̄ винайапарийа̄йенапи сан̇гхо’’ти вуттам̣, идам̣ саббампи винайакаммам̣ упа̄да̄йа вуттам̣, ла̄бхам̣ пана упа̄да̄йа антамасо екопи анупасампаннопи ‘‘сан̇гхо’’ти сан̇кхйам̣ гаччхати кира. пава̄ран̣а̄дивасасса арун̣уггаманасаманантарамева ‘‘вуттхагасса̄’’ти вуччанти, уккам̣санайена ‘‘па̄т̣ипададивасато пат̣т̣ха̄йа̄’’ти вуттам̣, тенева ‘‘маха̄пава̄ран̣а̄йа пава̄рита̄’’ти вуттам̣. ан̃н̃атха̄ антара̄йена апава̄рита̄ ‘‘вуттхавасса̄’’ти на вуччантӣти а̄паджджати. тхамбха̄ди кат̣т̣хакамманти ведитаббам̣. кечи танукам̣ да̄руттхамбхам̣ антокатва̄ маттика̄майам̣ тхамбхам̣ каронти, айам̣ пана татха̄ на ака̄си, тена вуттам̣ ‘‘саббаматтика̄майам̣ кут̣икам̣ каритва̄’’ти. теламисса̄йа тамбаматтика̄йа.
85. ‘‘ма̄ паччхима̄ джаната̄ па̄н̣есу па̄табйатам̣ а̄паджджӣ’’ти имина̄ ануддесасиккха̄падена йаттха ит̣т̣хакапачана паттапачана кут̣икаран̣а виха̄рака̄ра̄пана навакаммакаран̣а кхан̣д̣апхуллапат̣исан̇кхаран̣а виха̄расаммаджджана пат̣аггида̄на кӯпапоккхаран̣ӣкхан̣а̄пана̄дӣсу па̄табйатам̣ джа̄нантена бхиккхуна̄ каппийавачанампи на ваттаббанти дассети, тенева парийа̄йам̣ аватва̄ тесам̣ сиккха̄пада̄нам̣ ана̄паттива̄ресу ‘‘ана̄патти асатийа̄ аджа̄нантасса̄’’ти вуттам̣. ‘‘антара̄паттисиккха̄пада’’нтипи етасса на̄мамева. ‘‘гаччхатхетам̣, бхиккхаве, кут̣икам̣ бхиндатха̄’’ти имина̄ катам̣ лабхитва̄ таттха васанта̄нампи дуккат̣амева̄ти ча сиддхам̣. ан̃н̃атха̄ хи бхагава̄ на бхинда̄пеййа. еса найо бхеданакам̣ чхеданакам̣ удда̄ланаканти еттха̄пи, а̄паттибхеда̄ва. тато ева хи бхеданакасиккха̄пада̄дӣсу вийа ‘‘ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джати, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти на вуттам̣, татха̄ ан̃н̃ассаттха̄йа кароти, четийа̄дӣнам̣ аттха̄йа кароти, дуккат̣амева̄ти ча сиддхам̣, ан̃н̃атха̄ кут̣ика̄расиккха̄пада̄дӣсу вийа ‘‘ан̃н̃ассаттха̄йа ва̄са̄га̄рам̣ т̣хапетва̄ саббаттха, ана̄паттӣ’’ти найамева вадеййа, на бхинда̄пеййа. саббаматтика̄майабха̄вам̣ пана мочетва̄ кат̣т̣хапа̄са̄н̣а̄димиссам̣ катва̄ парибхун̃джати, ана̄патти. татха̄ хи чхеданакасиккха̄пада̄дӣсу бхагавата̄ найо динно ‘‘ан̃н̃ена катам̣ пама̄н̣а̄тиккантам̣ пат̣илабхитва̄ чхиндитва̄ парибхун̃джатӣ’’тиа̄дӣсу. кечи пана ‘‘вайакаммампӣти етена мӯлам̣ датва̄ ка̄ра̄питампи аттхи, тена там̣ ан̃н̃ена катампи на ват̣т̣атӣти сиддха’’нти ваданти, там̣ на сундарам̣. касма̄? самбха̄ре кин̣итва̄ сайамева каронтасса̄пи вайакаммасамбхавато. ким̣ ва̄ па̄л̣илесе сати ат̣т̣хакатха̄лесанайо. ит̣т̣хака̄хи гин̃джака̄васатхасан̇кхепена ката̄ ват̣т̣атӣти еттха пакатиит̣т̣хака̄хи чинитва̄ каттабба̄васатхо гин̃джака̄васатхо на̄ма. са̄ хи ‘‘маттика̄майа̄’’ти на вуччати, ‘‘ит̣т̣хакакут̣ика̄’’твева вуччати, тасма̄ тхусагомайатин̣апала̄ламисса̄ маттика̄майа̄пи апаккит̣т̣хакамайа̄пи ‘‘саббаматтика̄майа̄’’твева вуччатӣти но кхантӣти а̄чарийо, бхасма̄дайо хи маттика̄йа дал̣хибха̄ваттхамева а̄дӣйанти, апаккит̣т̣хакамайа̄пи гин̃джака̄васатхасан̇кхйам̣ на гаччхати, на ча а̄йасма̄ дханийо екаппаха̄ренева кумбхака̄ро вийа кумбхам̣ там̣ кут̣икам̣ нит̣т̣ха̄песи, ануккамена пана суккха̄петва̄ суккха̄петва̄ маттика̄пин̣д̣ехи чинитва̄ нит̣т̣ха̄песи, апаккит̣т̣хакамайа̄ кут̣и вийа саббаматтика̄майа̄ кут̣и ека̄баддха̄ хоти, на татха̄ паккит̣т̣хакамайа̄, тасма̄ са̄ каппатӣти еке. саббаматтика̄майа̄йа кут̣ийа̄ бахи че тин̣акут̣ика̄дим̣ катва̄ анто васати, дуккат̣амева. саче таттха таттха чхиддам̣ катва̄ бандхитва̄ ека̄баддхам̣ кароти, ват̣т̣ати. анто че тин̣акут̣ика̄дим̣ катва̄ анто васати, ват̣т̣ати. ка̄рако ева че васати, каран̣апаччайа̄ дуккат̣ам̣ а̄паджджати, на васанапаччайа̄. саче анто ва̄ бахи ва̄ убхайаттха ва̄ судха̄йа лимпати, ват̣т̣ати. йасма̄ саббаматтика̄майа̄ кут̣и сукара̄ бхиндитум̣, тасма̄ таттха т̣хапитам̣ паттачӣвара̄ди агуттам̣ хоти, чора̄дӣхи авахаритум̣ сакка̄, тена вуттам̣ ‘‘паттачӣварагуттаттха̄йа̄’’ти.
па̄л̣имуттакавиниччхайаван̣н̣ана̄
тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ учча̄ваче патте дха̄ренти, учча̄вача̄ни паттаман̣д̣ала̄ни дха̄рентӣ’’ти (чул̣ава. 253) евама̄дӣни ваттхӯни нисса̄йа ‘‘на, бхиккхаве, учча̄вача̄ патта̄ дха̄ретабба̄, йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’тиа̄дина̄ найена акаппийапариккха̄ресу ча дуккат̣ам̣ пан̃н̃аттам̣. касма̄? тадануломатта̄. йаттха̄пи на пан̃н̃аттам̣, таттха ‘‘на, бхиккхаве, учча̄вача̄ни чхатта̄ни дха̄ретабба̄ни, йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’тиа̄дина̄ (чӯл̣ава. 269-270) найена дуккат̣ам̣ самбхавати, тасма̄ ‘‘татра̄йам̣ па̄л̣имуттако’’ти а̄рабхитва̄ саббапариккха̄ресу ван̣н̣амат̣т̣хам̣, савика̄рам̣ ва̄ каронтасса а̄патти дуккат̣анти дӣпентена ‘‘на ват̣т̣атӣ’’ти вуттанти ведитаббам̣. еттха̄ха – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, т̣хапетва̄ пахаран̣им̣ саббам̣ лохабхан̣д̣ам̣, т̣хапетва̄ а̄сандим̣ паллан̇кам̣ да̄рупаттам̣ да̄рупа̄дукам̣ саббам̣ да̄рубхан̣д̣ам̣, т̣хапетва̄ катакан̃ча кумбхака̄рикан̃ча саббам̣ маттика̄бхан̣д̣а’’нти (чӯл̣ава. 293) вуттатта̄ йатха̄т̣хапитам̣ ваджджетва̄ итарам̣ саббам̣ ван̣н̣амат̣т̣хампи савика̄рампи ависесена ват̣т̣атӣти? вуччате – там̣ на йуттам̣ йатха̄дасситапа̄л̣ивиродхато, тасма̄ ‘‘т̣хапетва̄ пахаран̣и’’нти евам̣ джа̄тивасена айам̣ па̄л̣и паватта̄, йатха̄дассита̄ па̄л̣и ван̣н̣амат̣т̣ха̄дивика̄рапат̣иседханавасена паватта̄ти евам̣ убхайампи на вируджджхати, тасма̄ йатха̄вуттамева. а̄раггена никха̄данаггена, ‘‘а̄раггерива са̄сапо’’ти (ма. ни. 2.458; дха. па. 401; су. ни. 630) еттха вуттанайато а̄раггена.
пат̣т̣амукхе ва̄ти пат̣т̣акот̣ийам̣. парийантети чӣварапарийанте. вен̣иухумунийупен̃н̃а̄ма. аггхийанти четийам̣. гайамуггаранти тула̄дан̣д̣асан̣т̣ха̄нам̣, гайа̄ сӣсе сӯчика̄ хоти, мукхапатта̄ ладра̄. уккиранти нӣхаранти каронти т̣хапенти. кон̣асуттапил̣ака̄ на̄ма ган̣т̣хикапат̣т̣а̄дикон̣есу суттамайапил̣ака̄. йам̣ еттха чӣварам̣ ва̄ патто ва̄ ‘‘на ват̣т̣атӣ’’ти вутто, таттха адхит̣т̣ха̄нам̣ рухати, викаппана̄пи рухатӣти ведитаббам̣. дед̣д̣убхоти удакасаппо. аччхӣти кун̃джараккхи. гомуттаканти гомуттасан̣т̣ха̄на̄ ра̄джийо. кун̃чика̄йа сена̄санапариккха̄ратта̄ суван̣н̣арӯпийамайа̄пи ват̣т̣атӣти чха̄йа̄ диссати, ‘‘кун̃чика̄йа ван̣н̣амат̣т̣хакаммам̣ на ват̣т̣атӣ’’ти вачанато ан̃н̃е каппийалоха̄димайа̄ва кун̃чика̄ каппанти парихаран̣ӣйапариккха̄ратта̄. а̄ракан̣т̣ако поттхака̄дикаран̣асаттхакаджа̄ти. ‘‘а̄ман̣д̣акаса̄рако а̄малакапхаламайо’’ти ваданти. та̄лапан̣н̣абӣджанӣа̄дӣсу ‘‘ван̣н̣амат̣т̣хакаммам̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. кин̃ча̄пи та̄ни кун̃чика̄ вийа парихаран̣ӣйа̄ни, атха кхо ‘‘учча̄вача̄ни на дха̄ретабба̄нӣ’’ти пат̣иккхепа̄бха̄вато вуттам̣. кевалан̃хи та̄ни ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, видхӯпанан̃ча та̄лаван̣т̣ан̃ча̄’’тиа̄дина̄ (чӯл̣ава. 269) вутта̄ни. ган̣т̣хипаде пана ‘‘телабха̄джанесу ван̣н̣амат̣т̣хакаммам̣ ват̣т̣атӣти сена̄санапариккха̄ратта̄’’ти вуттам̣. ра̄джаваллабха̄ти ра̄джакулӯпака̄. сӣма̄ти идха̄дхиппета̄ бхӯми, баддхасӣма̄ ча. ‘‘йесам̣ сантака̄ тесам̣ сӣма̄, таттха парехи на каттабба’’нти ануган̣т̣хипаде вуттам̣. ‘‘бхӯми ча сӣма̄ ча йесам̣ сантака̄, техи ева ва̄ретабба̄. йесам̣ пана ан̃н̃есам̣ бхӯмийам̣ сӣма̄ ката̄, те ва̄ретум̣ на иссара̄’’ти ваданти. ‘‘сан̇гхабхеда̄дӣнам̣ ка̄ран̣атта̄ ‘ма̄ каротха̄’ти пат̣иседхетабба̄ ева̄’’ти андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣ кира.
86-7. да̄рукут̣икам̣ ка̄тум̣, каттунти ча аттхи. кхан̣д̣а̄кхан̣д̣иканти пхала̄пхалам̣ вийа дат̣т̣хаббам̣. а̄н̣а̄пехӣти вачанам̣ анит̣т̣хе ева вуччатӣти катва̄ бандхам̣ а̄н̣а̄песи. иссарийаматта̄йа̄ти самиддхийам̣ матта̄саддоти н̃а̄пети.
88. ‘‘еварӯпам̣ ва̄чам̣ бха̄ситва̄’’ти ча па̄т̣хо. ломена твам̣ мутто, ма̄ пунапи еварӯпамака̄сӣти идам̣ ким̣ бйа̄па̄дадӣпакам̣, да̄рӯсупи лобхаккхандхадӣпакам̣ вачанам̣ сота̄паннасса сато тасса ра̄джасса патирӯпам̣. нану на̄ма ‘‘пуббе катам̣ сукатам̣ бханте, вадеййа̄тха пунапи йенаттхо’’ти пава̄ретва̄ атӣва пӣтипа̄моджджам̣ уппа̄детаббам̣ тена сийа̄ти? саччаметам̣ сота̄паннатта̄ атӣва буддхама̄мако дхаммама̄мако сан̇гхама̄мако ча, тасма̄ бхиккхӯнам̣ акаппийам̣ асаханто, сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄ ча ока̄сам̣ каттука̄мо ‘‘супайутта̄ни ме да̄рӯнӣ’’ти тут̣т̣хачиттопи евама̄ха̄ти ведитаббам̣. имехи на̄ма еварӯпе т̣ха̄не. ‘‘а̄гатапада̄нурӯпена̄ти ан̃н̃ехи ва̄ падехи, ито тхокатарехи ва̄ а̄гатака̄ле таданурӯпа̄ йоджана̄ ка̄табба̄’’ти ган̣т̣хипаде вуттам̣. ‘‘на кевалам̣ имасмим̣йева сиккха̄паде, ан̃н̃есупи а̄гаччханти, тасма̄ таттха таттха а̄гатапада̄нурӯпена йоджана̄ ведитабба̄’’ти ануган̣т̣хипаде вуттам̣. уджджха̄йанаттхо адиннасса̄диннатта̄ва, те уджджха̄йим̣су.
рудрада̄мако на̄ма рудрада̄мака̄дӣхи уппа̄дито. ба̄ра̄н̣асинагара̄дӣсу техи техи ра̄джӯхи пора̄н̣асаттха̄нурӯпам̣ лаккхан̣асампанна̄ уппа̄дита̄ нӣлакаха̄пан̣а̄. тесам̣ кира тибха̄гам̣ аггхати рудрада̄мако, тасма̄ тасса па̄до тхуллаччайаваттху хоти. ма̄сако пана идха аппама̄н̣ам̣. каха̄пан̣о кин̃чика̄ле ӯнавӣсатима̄сако хоти, кин̃чи ка̄ле атирекавӣсатима̄сако. тасма̄ тасса каха̄пан̣асса чатуттхабха̄го пан̃чама̄сако вийа атирекапан̃чама̄сако ва̄ ӯнапан̃чама̄сако ва̄ па̄доти ведитаббам̣. имассаттхасса дӣпанаттхам̣ ‘‘тада̄ ра̄джагахе вӣсатима̄сако каха̄пан̣о хотӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха раджатамайо суван̣н̣амайо тамбамайо ча каха̄пан̣о хоти. суван̣н̣абхӯмийам̣ вийа па̄допи йаттха тамбамайова като хоти, таттха сова па̄доти а̄чарийо. йасма̄ па̄до еканӣлакаха̄пан̣аггханако, тасма̄ тасса па̄дасса чатуттхабха̄гова сийа̄ па̄доти еке. идам̣ на йуджджати. йо ча таттха па̄да̄рахо бхан̣д̣о, тасса чатуттхабха̄гассева па̄ра̄джикаваттхубха̄ваппасан̇гато. йади па̄да̄рахам̣ бхан̣д̣ам̣ па̄ра̄джикаваттху, сиддхам̣ ‘‘сова па̄до паччхимам̣ па̄ра̄джикаваттхӯ’’ти. на хи саббаттха бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ нӣлакаха̄пан̣аггхена аггха̄пенти. йасма̄ тасса тассева каха̄пан̣аггхена аггха̄пенти, тасма̄ тасса тасса джанападасса па̄дова па̄доти тадаггханакамева па̄даггханаканти сиддхам̣, ‘‘со ча кхо пора̄н̣асса нӣлакаха̄пан̣асса васена, на итаресанти йаттха пана нӣлакаха̄пан̣а̄ вал̣ан̃джам̣ гаччханти, таттхева̄’’ти кечи ваданти, упапариккхитва̄ гахетаббам̣.
падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄
92. га̄ма̄ ва̄ аран̃н̃а̄ ва̄ти лаккхан̣а̄нупан̃н̃аттикатта̄ пат̣хамапан̃н̃аттийа̄ а̄димхи вутта̄. йато ва̄ апакканта̄, со амануссо на̄ма. ‘‘амануссага̄мам̣ апа̄рупитва̄, га̄маппавесанан̃ча ана̄пуччха̄ пависитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ануган̣т̣хипаде вуттам̣. ‘‘йато га̄мато а̄гантука̄ма̄ ева апакканта̄, там̣ га̄мам̣ евам̣ пависитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ваданти еке. кечи пана ‘‘йаккхапариггахабхӯтопи а̄пан̣а̄дӣсу диссама̄несу ева ‘га̄мо’ти сан̇кхйам̣ гаччхати, адиссама̄несу павесане ана̄паттӣ’’ти ваданти. ‘‘га̄мо ева упача̄ро га̄мӯпача̄роти евам̣ каммадха̄райавасена гахите курундат̣т̣хакатха̄дӣсу вуттампи сувуттамева хотӣ’’ти ваданти. ‘‘тасса гхарӯпача̄ро га̄моти а̄паджджатӣ’’ти вачанам̣ пат̣иккхипати. ‘‘га̄массупача̄ро ча га̄мо ча га̄мӯпача̄ро ча̄’’ти ваданти, там̣ вируджджхати, на. ‘‘имесам̣ ла̄бха̄дӣсу лаккхан̣ам̣ сандха̄йа маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘гхарам̣ гхарӯпача̄ро’тиа̄ди вуттам̣, там̣ на майам̣ пат̣иккхипа̄ма̄’’ти ча ваданти. ‘‘катапариккхепо ча̄ти гхарасса самантато таттако упача̄ро на̄ма̄’’ти ган̣т̣хипаде ликхитам̣. ануган̣т̣хипаде пана ‘‘йо йо ат̣т̣хакатха̄ва̄до ва̄ тхерава̄до ва̄ паччха̄ вуччатӣти ито ана̄гатам̣ сандха̄йа вуттам̣, на̄тӣтам̣. йади атӣтампи сандха̄йа вуттам̣, маха̄падуматхерава̄дова пама̄н̣ам̣ джа̄танти а̄паджджати, тасма̄ ана̄гатамева сандха̄йа вуттанти а̄чарийа̄ катхайантӣ’’ти вуттам̣. сесампӣти га̄мӯпача̄ралаккхан̣ампи.
татра̄йам̣ найоти тасса га̄мӯпача̄расса гахан̣е айам̣ найо. вика̄лега̄маппавесана̄дӣсӯти еттха ‘‘га̄маппавесанан̃хи бахи ева а̄пуччхитабба’’нти ган̣т̣хипаде вуттам̣. ‘‘там̣ ат̣т̣хакатха̄йа на саметӣ’’ти ваданти. ‘‘га̄масан̇кха̄тӯпача̄рам̣ сандха̄йа вутта’’нти гахите саметӣти мама такко. ‘‘а̄ди-саддато гхаре т̣хита̄нам̣ диннала̄бхабха̄джана̄дӣнӣ’’ти ган̣т̣хипаде вуттам̣. ‘‘га̄мӯпача̄ре т̣хита̄нам̣ па̄пун̣итаббала̄бхам̣ сан̃чичча адента̄нам̣ па̄ра̄джика’’нти ануган̣т̣хипаде вуттам̣. кин̃ча̄пи курундиа̄дӣсу па̄л̣ийам̣ вуттавачана̄нуломавасена вуттатта̄ ‘‘пама̄далекха̄’’ти на ваттаббам̣, маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттавиниччхайо сан̇гӣтито пат̣т̣ха̄йа а̄гато. ‘‘йан̃четам̣ маха̄ат̣т̣хакатха̄йа’’нтиа̄ди сӣхал̣адӣпе ат̣т̣хакатха̄чарийехи вуттам̣ ‘‘виниччхайанайо’’ти ча. лед̣д̣упа̄тенева париччхиндитабботи париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нам̣, на упача̄рам̣. со хи тато апарена лед̣д̣упа̄тена параччхинно. имасмим̣ адинна̄да̄насиккха̄падети нийамена ан̃н̃аттха ан̃н̃атха̄ти аттхато вуттам̣ хоти. тена ва̄ нийамена йатха̄рутавасена̄пи аттхо идха йуджджати. абхидхамме пана̄тиа̄дина̄ ан̃н̃атха̄пи аттха̄паттисиддхам̣ дассети.
‘‘паричча̄га̄димхи акате ‘идам̣ мама сантака’нти авидитампи парапариггахитамева путтака̄нам̣ питу аччайена сантакам̣ вийа, там̣ аттхато апариччатте сан̇гахам̣ гаччхатӣ’’ти ган̣т̣хипаде вуттам̣. ‘‘тхенасса каммам̣ тхеййам̣, тхенена гахетаббабхӯтам̣ бхан̣д̣ам̣. тхеййанти сан̇кха̄танти тхеййасан̇кха̄та’’нти пора̄н̣аган̣т̣хипаде вуттам̣. там̣ тхеййам̣ йасса тхенасса каммам̣, со йасма̄ тхеййачитто авахаран̣ачитто хоти, тасма̄ ‘‘тхеййасан̇кха̄та’’нти падам̣ уддхаритва̄ ‘‘тхеййачитто авахаран̣ачитто’’ти падабха̄джанампи тесам̣ пора̄н̣а̄нам̣ йуджджатева, татха̄пи ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайенева гахетаббам̣. ‘‘йан̃ча пуббабха̄ге ‘авахарисса̄мӣ’ти паваттам̣ читтам̣, йан̃ча гамана̄диса̄дхакам̣, пара̄масана̄диса̄дхакам̣ ва̄ маджджхе паваттам̣, йан̃ча т̣ха̄на̄ча̄ванапайогаса̄дхакам̣, тесу айамевеко паччхимо читтакот̣т̣ха̄со идха адхиппето ‘тхено’ти апаре’’ти ануган̣т̣хипаде вуттам̣. ӯнама̄сакама̄сапа̄да̄дӣсу ‘‘авахаран̣ачиттесу екачиттакот̣т̣ха̄соти а̄чарийа̄ вадантӣ’’ти вуттам̣.
пан̃чавӣсатиаваха̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
пан̃чавӣсати аваха̄ра̄ на̄ма вачанабхеденева бхинна̄, аттхато пана абхинна̄. а̄кула̄ дувин̃н̃еййавиниччхайа̄ти а̄чарийа̄нам̣ мукхе сантике сабба̄ка̄рена аггахитавиниччхайа̄нам̣ дувин̃н̃еййа̄. дукатикапат̣т̣ха̄напа̄л̣и (пат̣т̣ха̄. 5.1.1 а̄дайо, дукатикапат̣т̣ха̄напа̄л̣и) вийа а̄кула̄ дувин̃н̃еййавиниччхайа̄, кевалам̣ там̣ а̄чарийа̄ пубба̄паравиродхамакатва̄ сан̇гӣтито пат̣т̣ха̄йа а̄гатанайамавина̄сетва̄ ван̣н̣айантӣти ‘‘пат̣т̣ха̄напа̄л̣имива̄ти апаре вадантӣ’’ти ча вутта̄. пора̄н̣а̄ти сан̇гӣтиа̄чарийа̄. айаметтха са̄мӣчи ева, саче на дети, а̄патти наттхи, па̄ра̄джикабхайа̄ пана йатха̄ сиккха̄ка̄мо дети, евам̣ да̄таббамева. йа̄ни панеттха ваттхӯни, та̄ни сӣхал̣адӣпе а̄чарийехи сан̇гха̄дӣнамануматийа̄ ат̣т̣хакатха̄су паккхитта̄ни, ‘‘ана̄гате брахмача̄рӣнам̣ хитаттха̄йа поттхака̄рул̣хака̄лато паччха̄пӣ’’ти вуттам̣. а̄н̣аттикам̣ а̄н̣аттиккхан̣епи ган̣ха̄ти, ка̄лантарена̄пи аттхаса̄дхако, ка̄лантарам̣ сандха̄йа̄ти идаметесам̣ на̄наттам̣. бхат̣т̣хети апагате. антарасамудде атурумухуде. пхарати са̄дхети. навадхототи навакато. па̄са̄н̣асаккхаранти па̄са̄н̣ан̃ча саккхаран̃ча.
бхӯмат̣т̣хакатха̄диван̣н̣ана̄
94. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана саччепи аликепи дуккат̣амева вуттам̣, там̣ пама̄даликхитанти ведитаббанти йатхетарахи йуттийа̄ гахетабба̄. таттха ‘‘чатуваггена т̣хапетва̄ упасампадапава̄ран̣ааббха̄на̄дисаббам̣ сан̇гхакаммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати’’ччева ваттаббе ‘‘упасампадапава̄ран̣акатхинаббха̄на̄дӣнӣ’’ти ликхантӣти ведитаббам̣. там̣ а̄чарийа̄ ‘‘пама̄далекха̄’’твева ван̣н̣айанти, тена вуттам̣ ‘‘пама̄даликхита’’нти. йам̣ йам̣ вачанам̣ муса̄, таттха таттха па̄читтийанти вуттам̣. дуккат̣асса вачане пайоджана̄бха̄ва̄ ‘‘адинна̄да̄насса пуббапайоге’’ти вуттам̣. ан̃н̃есампи пуббапайоге па̄читтийат̣т̣ха̄не па̄читтийамева. пама̄даликхитанти еттха идха адхиппетамева гахетва̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанти гахите самети вийа. а̄чарийа̄ пана ‘‘па̄читтийат̣т̣ха̄не па̄читтийа’’нти ватва̄ дуккат̣е висум̣ ваттаббе ‘‘сачча̄лике’’ти са̄ман̃н̃ато вуттатта̄ ‘‘пама̄далекха̄’’ти вадантӣти ведитабба̄ти. ‘‘кусалачиттена гамане ана̄паттӣ’’ти вуттатта̄ ‘‘да̄нан̃ча дасса̄мӣ’’ти вачанена ана̄патти вийа.
па̄читтийат̣т̣ха̄не дуккат̣а̄ на муччатӣти па̄читтийена саддхим̣ дуккат̣ама̄паджджати. бахука̄пи а̄паттийо хонтӯти кхан̣анабйӯхануддхаран̣есу даса даса катва̄ а̄паттийо а̄панно, тесу уддхаран̣е даса па̄читтийо десетва̄ муччати, джа̄тивасена ‘‘екамева десетва̄ муччатӣ’’ти курундийам̣ вуттам̣, тасма̄ пуримена самети. ‘‘самодха̄нетва̄ дасситапайоге ‘‘дуккат̣а’’нти вуттатта̄ сама̄напайога̄ бахудуккат̣аттам̣ н̃а̄пети. кхан̣ане бахука̄нӣти сама̄напайогатта̄ на пат̣иппассамбхати. ат̣т̣хакатха̄чарийаппама̄н̣ена̄ти йатха̄ панеттха, евам̣ ан̃н̃есупи еварӯпа̄ни ат̣т̣хакатха̄йа а̄гатавачана̄ни сан̇гӣтито пат̣т̣ха̄йа а̄гататта̄ гахетабба̄нӣти аттхо. ‘‘идха дутийапа̄ра̄джике гахетабба̄, на ан̃н̃есӯ’’ти дхаммасириттхеро кира̄ха. ган̣т̣хипаде пана ‘‘пуримакхан̣анам̣ паччхимам̣ патва̄ пат̣иппассамбхати, тенева екамева десетва̄ муччатӣ’’ти вуттам̣, ‘‘висабха̄гакирийам̣ ва̄ патва̄ пуримам̣ пат̣иппассамбхатӣ’’ти ча вуттам̣.
евам̣ екат̣т̣ха̄не т̣хита̄йа кумбхийа̄ т̣ха̄на̄ча̄ванан̃четтха чхаха̄ка̄рехи ведитаббанти самбандхо. кумбхийа̄ти бхуммавачанам̣. уддхам̣ уккхипанто кесаггаматтампи бхӯмито мочети, па̄ра̄джиканти еттха мукхават̣т̣ийа̄ пхут̣т̣хока̄сам̣ бундена мочите ‘‘т̣ха̄на̄ча̄ванан̃четтха чхаха̄ка̄рехи ведитабба’’нти имина̄ самети, татха̄ аватва̄ ‘‘бхӯмито мутте кесаггаматтампи атикканте бхӯмито мочитам̣ на̄ма хотӣ’’ти дал̣хам̣ катва̄ ваданти, упапариккхитва̄ гахетаббам̣. еттха екачче евам̣ аттхам̣ ваданти ‘‘пуббе кхан̣антена авасесат̣т̣ха̄на̄ни вийоджита̄ни, тасмим̣ вимутте па̄ра̄джика’’нти. сан̇кхепамаха̄паччарийа̄дӣсу вуттавачанасса пама̄далекхабха̄во ‘‘аттано бха̄джанагатам̣ ва̄ кароти, мут̣т̣хим̣ ва̄ чхиндатӣ’’ти вачанена дӣпито.
йам̣ пана ‘‘пӣтаматте па̄ра̄джика’’нти вуттам̣, там̣ йатхетарахи ‘‘пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ уппаннаваттхука̄ уппанна̄рамман̣а̄’’ти падасса ‘‘уппаннаваттхука̄хи ана̄гатапат̣иккхепо’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ ‘‘асамбхиннаваттхука̄ асамбхинна̄рамман̣а̄ пуреджа̄таваттхука̄ пуреджа̄та̄рамман̣а̄’’ти вачанамапеккхитва̄ атӣта̄на̄гатапат̣иккхепоти париваттети, татха̄ та̄дисехи париватта’нти ведитаббам̣. на хи ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ пубба̄паравируддхам̣ ваданти. йам̣ пана а̄чарийа̄ ‘‘идам̣ пама̄даликхита’’нти апанетва̄ пат̣иккхипитва̄ вачанака̄ле ва̄ченти, уддисанти, тамева ча имина̄пи а̄чарийена ‘‘пама̄даликхита’’нти пат̣иккхиттам̣. йан̃ча суттам̣ дассетва̄ те пат̣иккхипанти, тамева ча дассентена имина̄ пат̣иккхиттам̣, тена вуттам̣ ‘‘там̣ пана таттхева̄’’тиа̄ди.
ана̄паттиматтамева вуттанти нева аваха̄ро на гӣва̄ ана̄паттӣти бйан̃джанатова бхедо, на аттхатоти дассанаттхам̣. там̣ пама̄даликхитам̣ катарехӣти че? пуббе вуттаппака̄рехи, лекхакехи ва̄, еса найо саббаттха. ‘‘на хи тадева бахӯсу т̣ха̄несу йуттато па̄ра̄джикамахутва̄ каттхачи хотӣ’’ти саббам̣ ануган̣т̣хипаде вуттам̣. дут̣т̣хапитам̣ ва̄ т̣хапетӣти еттха тато паггхариссатӣти т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ сандха̄йа кататта̄ па̄ра̄джикам̣ там̣ пана ган̣хату ва̄ ма̄ ва̄ таттхева ‘‘бхиндатӣ’’тиа̄дивачанато ведитаббам̣. ‘‘таттхева̄ти т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ акаронтова т̣ха̄на̄ ача̄ветука̄мова кевалам̣ ‘бхиндатӣ’ти ат̣т̣хакатха̄вачанато ча н̃а̄петабба’’нти ан̃н̃атарасмим̣ ган̣т̣хипаде вуттам̣. татха̄ ‘‘паггхаритехи тинтапам̣сум̣ гахетва̄ удаке паккхипитва̄ пачитва̄ гахетум̣ сакка̄, тасма̄ гахан̣амева сандха̄йа вутта’’нти апаре. ‘‘риттакумбхийа̄ упари кароти, бхан̣д̣адеййа’’нти вуттам̣, там̣ а̄н̣аттийа̄ вируджджхати, ‘‘йада̄ саккоси, тада̄ там̣ бхан̣д̣ам̣ авахара̄’’ти аттхаса̄дхако а̄н̣аттика̄ле ева па̄ра̄джикам̣. апича а̄ва̄т̣ака̄дӣни тха̄варапайога̄ни ча еттха са̄дхака̄ни. наттхи ка̄лакатапайога̄ни па̄ра̄джикаваттхӯнӣти тасма̄ упапариккхитаббанти еке. йаттха йаттха ‘‘апаре’’ти ва̄ ‘‘еке’’ти ва̄ вуччати, таттха таттха сут̣т̣ху упапариккхитва̄ йуттам̣ гахетаббам̣, итарам̣ чхад̣д̣етаббам̣. вадантӣти а̄чарийа̄ ваданти. на, ан̃н̃атха̄ гахетаббаттхатоти па̄л̣ипарихаран̣аттхам̣ вуттам̣. евамеке вадантӣти там̣ на гахетаббам̣. касма̄? ‘‘пасса̄вам̣ ва̄ чхад̣д̣етӣ’’ти ча ‘‘апарибхогам̣ ва̄ каротӣ’’ти ча аттхато екатта̄, ат̣т̣хакатха̄йа ‘‘муггарена потхетва̄ бхиндатӣ’’ти вуттатта̄пи.
айам̣ панеттха са̄ротиа̄дикатха̄йа ‘‘амха̄кам̣ а̄чарийасса вачана’’нти дхаммасириттхеро а̄ха. сан̇гаха̄чарийа̄нам̣ ва̄доти еке. пуббе вутта̄пи те ева, тасма̄ воха̄равасена̄ти ачхад̣д̣етука̄мампи татха̄ каронтам̣ ‘‘чхад̣д̣етӣ’’ти вохаранти. еваметесам̣ пада̄нам̣ аттхо гахетабботи евам̣ санте ‘‘т̣ха̄на̄ча̄ванасса наттхита̄йа дуккат̣а’’нти ат̣т̣хакатха̄вачанена ативийа самети, таттха т̣ха̄на̄ча̄ваначиттасса наттхита̄йа т̣ха̄на̄ чутампи на ‘‘т̣ха̄на̄ чута’’нти вуччатӣти аттхо гахетаббо. итаратха̄пӣти тхеййачитта̄бха̄ва̄ т̣ха̄на̄ ча̄ветука̄массапи дуккат̣ам̣ йуджджати.
96. сайамева патитаморассева ито чито ча карото тхуллаччайам̣. а̄ка̄сат̣т̣хавиниччхайе таппасан̇гена тасмим̣ веха̄са̄дигатепи асаммохаттхам̣ евам̣ гахетаббанти вуттам̣. ‘‘еваман̃н̃атра̄пи са̄мисе’’ти ган̣т̣хипаде вуттам̣. ‘‘т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ акаронто ча̄летӣ’’ти вачанато т̣ха̄на̄ча̄ване тхуллаччайам̣ наттхӣти вуттам̣ хоти. кечи апханда̄петва̄ т̣ха̄на̄ча̄вана̄ча̄ванехипи дуккат̣атхуллаччайе ваданти. ‘‘те т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ акаронтоти имам̣ ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ дассетва̄ пат̣иседхетабба̄’’ти кечи ваданти, вӣмам̣ситаббам̣.
97. чхеданамочана̄ди упарибха̄гам̣ сандха̄йа вуттам̣. авассам̣ т̣ха̄нато а̄ка̄сагатам̣ кароти. еттха ‘‘екакот̣им̣ нӣхаритва̄ т̣хапите вам̣се т̣хитасса а̄ка̄сакаран̣ам̣ сандха̄йа̄’’ти кечи ваданти. те пана атха ‘‘мӯлам̣ аччхетва̄ валайам̣ ито чито ча са̄рети, раккхати. саче пана мӯлато анӣхаритва̄пи хаттхена гахетва̄ а̄ка̄сагатам̣ кароти, па̄ра̄джика’’нти ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ дассетва̄ пат̣иседхетабба̄. бхиттинисситанти бхиттийа̄ упаттхамбхитам̣ сандха̄йа вуттанти еке. бхиттим̣ нисса̄йа т̣хапитанти на̄гаданта̄дӣсу т̣хитам̣ сандха̄йа вуттам̣. чхиннаматтети упари уггантва̄ т̣хитам̣ сандха̄йа вуттам̣.
98. упари т̣хитасса пит̣т̣хийа̄ти еттха адхо оса̄ран̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. хет̣т̣ха̄ оса̄рентасса упаримасса пит̣т̣хийа̄ хет̣т̣химена т̣хитока̄сам̣ атиккантаматте па̄ра̄джикам̣, уддхам̣ уккхипантасса удакато муттаматте. ‘‘евам̣ гахите бхӯмат̣т̣хе вуттена саметӣ’’ти ваданти. матамаччха̄нам̣ т̣хитат̣т̣ха̄намева т̣ха̄нам̣ кира. тхеййачиттена ма̄ретва̄ ган̣хато ӯнапа̄даггханаке дуккат̣ам̣, сахапайогатта̄ па̄читтийам̣ наттхӣти еке. маданапхалаваса̄дӣнӣти еттха сӣхал̣абха̄са̄ кира васа ити висанти аттхо, гарул̣а̄ка̄рена катуппейитам̣ ва̄.
99. пуббе па̄се баддхасӯкараупама̄йа вутта̄ ева. ‘‘тхале т̣хапита̄йа на̄ва̄йа на пхут̣т̣хока̄саматтамева̄’’ти па̄т̣хо. ‘‘ва̄то а̄гамма̄ти вачанато ва̄тасса наттхика̄ле пайогасса кататта̄ аваха̄ро наттхи, аттхика̄ле че като, аваха̄рова̄’’ти ваданти. ‘‘бхан̣д̣адеййам̣ пана кесанти че? йесам̣ хаттхе каха̄пан̣а̄ни гахита̄ни, тесам̣ ва̄, на̄ва̄са̄мина̄ на̄ва̄йа аггахита̄йа на̄ва̄са̄микасса ва̄’’ти ануган̣т̣хипаде вуттам̣.
104. нирамбитва̄ упари. акатам̣ ва̄ пана патит̣т̣хапетӣти апуббам̣ ва̄ пат̣т̣хапетӣти аттхо.
106. га̄мат̣т̣хе ва̄ ‘‘га̄мо на̄ма̄’’ти на вуттам̣ пат̣хамам̣ га̄малаккхан̣асса саббасо вуттатта̄.
107. аран̃н̃ат̣т̣хе аран̃н̃ам̣ на̄ма̄ти пуна на кевалам̣ пуббе вутталаккхан̣ан̃н̃ева аран̃н̃анти идха̄дхиппетам̣, кинту парапариггахитамева четам̣ хоти, там̣ идха̄дхиппетанти дассанаттхам̣ вуттам̣. тенева аттхепи аран̃н̃аггахан̣ам̣ катам̣. аггепи мӯлепи чхинна̄ти еттха ‘‘на вет̣хетва̄ т̣хита̄, чхиннаматте патанакам̣ сандха̄йа вутта’’нти ваданти. таччхетва̄ т̣хапитоти аран̃н̃аса̄микехи парехи ладдхехи таччхетва̄ т̣хапито. аддхагатопӣти чирака̄ликопи. ‘‘на гахетабботи аран̃н̃аса̄микехи анун̃н̃а̄тенапӣ’’ти ган̣т̣хипаде вуттам̣. чхаллийа̄ парийонаддхам̣ хотӣти имина̄ са̄мика̄нам̣ нирапеккхатам̣ дӣпети. тена вуттам̣ ‘‘гахетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. йади са̄мика̄нам̣ са̄пеккхата̄ аттхи, на ват̣т̣ати.
108. таттха ‘‘бха̄джанесу поккхаран̣ӣтал̣а̄кесу ча га̄во паккосатӣти ито пат̣т̣ха̄йа тайо даса ва̄ра̄ а̄димева дассетва̄ сам̣кхитта̄’’ти ануган̣т̣хипаде вуттам̣. ниббаханаудакам̣ на̄ма тал̣а̄караккхан̣аттха̄йа адхикодаканиккхаманадва̄рена никкхаманаудакам̣. ‘‘гахетум̣ на лабхатӣти са̄мӣчикаммам̣ на хотӣ’’ти ануган̣т̣хипаде вуттам̣. ито пат̣т̣ха̄йа ‘‘вутта’’нти вутте ануган̣т̣хипадети гахетаббам̣. аниккханте удакети па̄т̣хасесо, суккхама̄тика̄пайогатта̄ бхан̣д̣адеййампи на хотӣти адхиппа̄йо. тал̣а̄кам̣ нисса̄йа кхеттасса кататта̄ти ‘‘саббаса̄дха̄ран̣ам̣ тал̣а̄кам̣ хотӣ’’ти пат̣хамам̣ вуттатта̄ там̣ сандха̄йа вуттам̣. ‘‘йасма̄ тал̣а̄кагатам̣ удакам̣ саббаса̄дха̄ран̣ампи ма̄тика̄йа сати там̣ атиккамитва̄ гахетум̣ на ват̣т̣ати, тасма̄ там̣ сандха̄йа курундийа̄дӣсу аваха̄роти вутта’’нти апаре а̄хӯти. имина̄ лаккхан̣ена на саметӣти йасма̄ саббаса̄дха̄ран̣адесо на̄ма тан̃ча тал̣а̄кам̣ саббаса̄дха̄ран̣ам̣, катика̄бха̄ва̄ ча маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттамева йуттанти а̄ха̄чарийо.
109. ‘‘тато пат̣т̣ха̄йа аваха̄ро наттхӣти тхеййа̄йапи ган̣хато, тасма̄ йатха̄мун̣д̣амаха̄джетаббатта̄, араккхитаббатта̄, саббаса̄дха̄ран̣атта̄ ча ан̃н̃ампи сан̇гхасантакам̣ идам̣ на хотӣ’’ти ган̣т̣хипаде вуттам̣.
110. уджукамева тит̣т̣хатӣти еттха ‘‘самӣпе руккхаса̄кха̄дӣхи сандха̄ритатта̄ ӣсакам̣ кхалитва̄ уджукамева тит̣т̣хати че, аваха̄ро. чхиннавен̣у вийа тит̣т̣хати че, ана̄паттӣ’’ти вуттам̣, там̣ сувуттам̣, тасса виниччхайе ‘‘саче та̄ни раккхантӣ’’ти вуттатта̄. но ан̃н̃атха̄ти сампатте че ва̄те ва̄тамукхасодханам̣ кароти, па̄ра̄джиканти аттхо.
111. ан̃н̃есу пана вича̄ран̣а̄ ева наттхӣти тесу аппат̣иккхипитатта̄ айамева виниччхайоти вуттам̣ хоти. ‘‘етена дхураниккхепам̣ катва̄пи чорехи а̄хат̣ам̣ чодетва̄ ган̣хато ана̄паттӣти дӣпитам̣ хотӣ’’ти вуттам̣.
112. есева найоти уддха̄рейева па̄ра̄джикам̣, касма̄? ан̃н̃ехи паттехи са̄дха̄ран̣асса сан̃н̃а̄н̣асса вуттатта̄. падава̄рена̄ти чорена нӣхаритва̄ диннам̣ гахетва̄ гаччхато. га̄мадва̄ранти воха̄раматтамева, га̄манти аттхо а̄н̣аттийа̄ дат̣т̣хаббатта̄, двиннампи уддха̄ре ева па̄ра̄джикам̣. асукам̣ на̄ма га̄мам̣ гантва̄ти вачанена йа̄ва тасса га̄масса парато упача̄ро, саббаметам̣ а̄н̣аттамева хоти. ‘‘т̣хатва̄ ва̄ нисӣдитва̄ ва̄ виссамитва̄ пуриматхеййачиттам̣ вӯпасамитва̄ гаманаттхан̃че бхан̣д̣ам̣ на никкхиттам̣, йатха̄гахитамева, падава̄рена ка̄ретабботи, никкхиттан̃че, уддха̄рена̄’’ти ча ликхитам̣. кевалам̣ ‘‘ликхита’’нти вутте ган̣т̣хипаде гахетаббам̣. тхеййачиттена парибхун̃джантоти т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ акатва̄ ниваттхапа̄рутанӣха̄рена ‘‘пуббеведам̣ майа̄ гахита’’нти тхеййачиттена парибхун̃джанто. ‘‘нат̣т̣хе бхан̣д̣адеййам̣ кира̄’’ти ликхитам̣. ‘‘ан̃н̃о ва̄’’ти вачанена йена т̣хапитам̣, тена динне ана̄паттӣти дӣпитам̣ хоти гопакасса да̄не вийа, ‘‘кевалам̣ идха бхан̣д̣адеййанти апаре’’ти вуттам̣. ‘‘ан̃н̃о ва̄’’ти вачанато йена т̣хапитам̣. со ва̄типи лаббхатӣти вича̄ретва̄ гахетаббо. ва̄-саддена йасса хаттхе т̣хапитам̣, со ва̄ дети ра̄джагахе ган̣ако вийа дханийасса, тасма̄ па̄ра̄джикам̣ йуттам̣ вийа.
тава тхӯласа̄т̣ако ладдхоти вуттаккхан̣е муса̄ва̄де дуккат̣ам̣. тасса на̄мам̣ ликхитва̄ти еттха ‘‘тена ‘гахетва̄ т̣хапеййа̄сӣ’ти а̄н̣аттатта̄ на̄малекханака̄ле ана̄патти кусасан̇каманасадисам̣ на хотӣ’’ти вуттам̣. на джа̄нантӣти на сун̣антӣти аттхо. саче джа̄нитва̄пи читтена на сампат̣иччханти есева найо. джа̄нантена пана раккхитум̣ аниччханте пат̣иккхипитаббамева етанти ваттам̣ джа̄нитаббам̣. уммаггена̄ти пура̄па̄н̣ам̣ кхан̣итва̄ катамаггена̄ти аттхо.
нисситава̄рикасса пана сабха̄га̄ бхаттам̣ денти, тасма̄ йатха̄ виха̄ре панти, татхева ка̄таббанти сампаттава̄рам̣ аггахетум̣ на лабханти, ‘‘тасса ва̄ сабха̄га̄ ада̄тум̣ на лабхантӣ’’ти вуттам̣. аттадутийасса̄ти на хи екена̄нӣтам̣ двиннам̣ пахоти, саче пахоти па̄петабботи дассетум̣ ‘‘йасса ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘парипуччхам̣ детӣти пуччхитапан̃хасса виссаджджанам̣ каротӣ’’ти ликхитам̣. сан̇гхасса бха̄рам̣ на̄ма ‘‘саддхаммава̄чана̄ ева̄’’ти вуттам̣, ‘‘навакаммикопи вуччатӣ’’ти ча, ‘‘ито бхан̣д̣ато ват̣т̣антам̣ пуна анто пависатӣти маха̄ат̣т̣хакатха̄падасса курундӣсан̇кхепат̣т̣хакатха̄хи адхиппа̄йо виварито’’ти ликхитам̣.
113. гаччханте йа̄не ва̄ти еттха ‘‘сун̇кат̣т̣ха̄насса бахи т̣хитам̣ сандха̄йа вутта’’нти упатиссаттхеро вадати кира. ‘‘гаччханте йа̄не ва̄тиа̄ди сун̇кат̣т̣ха̄наббхантаре гахетабба’’нти вуттам̣. бахи т̣хитасса ваттаббамева наттхи, ‘‘анто т̣хатва̄’’ти адхика̄ре вуттатта̄ чети йуттам̣ – йа̄на̄дӣсу т̣хапите тасса пайогам̣ вина̄йева гатесу па̄ра̄джико на хоти. касма̄ на бхан̣д̣адеййанти че? сун̇кат̣т̣ха̄насса бахи т̣хитатта̄. аран̃н̃ат̣т̣хе ‘‘ассатийа̄ атиккамантассапи бхан̣д̣адеййамева̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.107) вуттам̣ тесам̣ сапариггахитатта̄. идха пана ‘‘атра павит̣т̣хасса̄’’ти вачанато на бахи т̣хитасса, там̣ кира сун̇касан̇кетам̣. ан̃н̃ам̣ хара̄петӣти таттха ‘‘сахаттха̄’’ти вачанато ана̄патти. ниссаггийа̄ни хонтӣти ат̣т̣хакатха̄то па̄читтийам̣, упача̄рам̣ оккамитва̄ парихаран̣е са̄дӣнаватта̄ дуккат̣ам̣.
сун̇кат̣т̣ха̄не сун̇кам̣ датва̄ва гантум̣ ват̣т̣атӣти идам̣ да̄ни ваттабба̄нам̣ ма̄тика̄ти дхаммасириттхеро. ‘‘анура̄дхапурасса чатӯсу два̄ресу сун̇кам̣ ган̣ханти, тесу даккхин̣адва̄расса пурато магго тхӯпа̄ра̄мато а̄нандачетийам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ джетаванавиха̄рассантарапа̄ка̄расса̄санне нивит̣т̣хо, йо на га̄мам̣ пависанто упача̄рам̣ окканто хоти. тхӯпа̄ра̄мато ча маха̄четийам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ ра̄джавиха̄рам̣ гаччханто на оккаматӣ’’ти кира маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гатам̣. еттха ча̄ти сун̇кагха̄те ‘‘двӣхи лед̣д̣упа̄техӣти а̄чарийапарампара̄бхата̄’’ти ликхитам̣. двӣхи лед̣д̣упа̄техӣти сун̇кагха̄тасса париччхеде ат̣т̣хапите йуджджати, т̣хапите пана атирекайоджанампи сун̇кагха̄там̣ хотӣти тато парам̣ две лед̣д̣упа̄та̄ упача̄роти гахетаббо. со панеттха̄пи дувидхо ба̄хираббхантарабхедато. таттха дутийалед̣д̣упа̄тасан̇кха̄там̣ ба̄хиропача̄рам̣ сандха̄йа па̄л̣ийам̣, маха̄ат̣т̣хакатха̄йан̃ча дуккат̣ам̣ вуттам̣. аббхантарам̣ сандха̄йа курундийанти но кханти. ‘‘атра павит̣т̣хасса сун̇кам̣ ган̣хантӯти хи нийамитат̣т̣ха̄нам̣ екантато па̄ра̄джикакхеттам̣ хоти, тан̃ча париккхиттам̣, еко лед̣д̣упа̄то дуккат̣акхеттам̣, апариккхиттан̃че, дутийо лед̣д̣упа̄тоти но адхиппа̄йо’’ти а̄чарийо вадати.
114. дханам̣ пана гатат̣т̣ха̄не вад̣д̣хатӣти еттха ‘‘вад̣д̣хийа̄ саха аваха̄ракасса бхан̣д̣адеййа’’нти ликхитам̣. ‘‘там̣ вад̣д̣хим̣ дасса̄мӣ’’ти аггахеси, таттха каммам̣ акаронтасса вад̣д̣хатӣти катва̄ вуттам̣. кевалам̣ а̄т̣хапитакхеттасса на вад̣д̣хати. ‘‘йам̣ дханам̣ вад̣д̣хи, там̣ дентасса аваха̄ракасса вад̣д̣хийа̄ ада̄не па̄ра̄джикам̣ хотӣ’’ти ваданти.
на̄мена̄ти саппана̄мена ва̄ са̄микена катена ва̄.
116. ра̄джагхарасса антоваттхумхи, париккхиттара̄джан̇ган̣ам̣ ва̄ антоваттху. апариккхитте ра̄джан̇ган̣е т̣хитасса сакаланагарам̣ т̣ха̄нам̣. гон̣асса ‘‘апариккхитте т̣хитасса аккантат̣т̣ха̄намева т̣ха̄на’’нти вуттатта̄ кхан̣д̣адва̄ранти аттана̄ кхан̣д̣итаччхиддам̣. таттхева гха̄тетӣти ‘‘джӣвитиндрийа̄рамман̣атта̄ вадхакачиттасса па̄читтийам̣ хотӣти? на хоти. касма̄? адинна̄да̄напайогатта̄. тампи тхеййачиттам̣ сан̇кха̄ра̄рамман̣ам̣ва хоти. идха тадубхайам̣ лабхати саддхим̣ пуббабха̄га̄парабха̄гехӣ’’ти вуттам̣.
118. тассуддха̄ре саббесам̣ па̄ра̄джиканти йади йо а̄н̣атто авассам̣ там̣ бхан̣д̣ам̣ харати, а̄н̣аттиккхан̣е ева па̄ра̄джикам̣. ‘‘идха тин̣н̣ам̣ касма̄ па̄ра̄джикам̣, нану ‘тумхе, бханте, тайо харатха̄’ти вуттатта̄ тхуллаччайам̣, итаресан̃ча пат̣ипа̄т̣ийа̄ екекасса̄н̣аттатта̄ екекена ча дуккат̣ена бхавитаббам̣. катхам̣, еко кира ма̄саггханакам̣ парисса̄ванам̣ тхенетва̄ десетва̄ нирусса̄хо ева ва̄ хутва̄ пуна ма̄саггханакам̣ сӯчим̣ татхева катва̄ пуна ма̄саггханаканти евам̣ сийа̄ти? на евам̣, там̣ йатха̄ уппалатхенако йена ваттху пӯрати та̄ва саусса̄хатта̄ па̄ра̄джико а̄си, евамиме саусса̄ха̄ва на десайим̣су ва̄’’ти ликхитам̣, па̄л̣ийам̣, ат̣т̣хакатха̄йан̃ча сам̣видахитва̄ гатесу екассуддха̄ре саббесам̣ па̄ра̄джикам̣ вина̄ вийа а̄н̣аттийа̄ кин̃ча̄пи вуттам̣, атха кхо ‘‘тасса̄йам̣ аттхо’’ти ватва̄ паччха̄ вуттавиниччхайесу ча екабхан̣д̣аекат̣т̣ха̄на̄дӣсу ча самбахула̄ екам̣ а̄н̣а̄пентӣти а̄н̣аттимева нийаметва̄ вуттам̣, тасма̄ а̄н̣атти иччхитабба̄ вийа, вӣмам̣ситаббам̣. ‘‘‘екабхан̣д̣ам̣ екат̣т̣ха̄на’нти ча па̄т̣хо ‘екакуласса бхан̣д̣а’нти вачанато’’ти ваданти.
119-120. очараке вуттанайенева̄ти авассам̣ха̄рийе бхан̣д̣е. там̣ сан̇кетанти тасса сан̇кетасса. атха ва̄ там̣ сан̇кетам̣ атиккамитва̄ паччха̄ ва̄. апатва̄ пуре ва̄. еса найо там̣ нимиттанти еттха̄пи. аккхиникхан̣ана̄дикаммам̣ лахукам̣ иттарака̄лам̣, тан̇кхан̣е ева бхан̣д̣ам̣ авахаритум̣ на сакка̄, кин̃чи бхан̣д̣ам̣ дӯрам̣ хоти, кин̃чи бха̄рийам̣, там̣ гахетум̣ йа̄ва гаччхати йа̄ва уккхипати, та̄ва нимиттасса паччха̄ хоти. саче там̣ бхан̣д̣ам̣ адхигатам̣ вийа а̄саннам̣, лахукан̃ча, сакка̄ нимиттаккхан̣е авахаритум̣, тамева сандха̄йа вуттам̣ кинти? на, пуббе вуттампи ‘‘тато пат̣т̣ха̄йа тенева нимиттена авахаратӣ’’ти вуччати а̄раддхатта̄. йади евам̣ ‘‘пуребхаттапайого есо’’ти ва̄ро пама̄н̣ам̣ хоти, на ча там̣ пама̄н̣ам̣ маха̄падуматтхерава̄дасса паччха̄ вуттатта̄, на сан̇кетакаммам̣ вийа нимиттакаммам̣ дат̣т̣хаббам̣. таттха хи ка̄лапариччхедо аттхи, идха наттхи, идамева тесам̣ на̄наттам̣.
121. тан̃ча асаммохаттханти еко ‘‘пуребхатта̄дӣсу ва̄, аккхиникхан̣ана̄дӣни ва̄ дисва̄ ган̣ха̄’’ти, еко гахетаббам̣ бхан̣д̣анисситам̣ катва̄ ‘‘пуребхаттам̣ евам̣ ван̣н̣асан̣т̣ха̄нам̣ бхан̣д̣ам̣ ган̣ха̄’’ти вадати, евам̣видхесу асаммохаттхам̣ евам̣видхам̣ сан̇кетам̣ нимиттан̃ча дассетунти ча, йатха̄дхиппа̄йанти дутийо татийасса татийо чатуттхасса̄ти евам̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ че вадантӣти аттхо. саче дутийо чатуттхасса вадети, на йатха̄дхиппа̄йоти ча. ‘‘пат̣иггахитаматтети авассам̣ че пат̣игган̣ха̄ти, пуббева тхуллаччайа’’нти ча ликхитам̣. пат̣игган̣хака̄нам̣ дуккат̣ам̣ саббаттхока̄са̄бха̄вато на вуттам̣. па̄ра̄джика̄паджджаненетам̣ дуккат̣ам̣ а̄паджджитва̄ а̄паджджанти кира. аттхаса̄дхака̄н̣аттичетана̄кхан̣е ева па̄ра̄джико хотӣти адхиппа̄йо. таттха маггат̣т̣ха̄нийам̣ катарам̣, катарам̣ пхалат̣т̣ха̄нийанти ‘‘аттхаса̄дхакачетана̄ на̄ма магга̄нантарапхаласадиса̄’’ти вуттатта̄ пхалат̣т̣ха̄нийа̄ четана̄ти сиддхам̣. а̄н̣атти че маггат̣т̣ха̄нийа̄ сийа̄, четана̄сахаджатта̄ на самбхавати, татха̄ бхан̣д̣асса авассам̣ха̄рита̄ ча на самбхавати. а̄н̣аттиккхан̣е ева хи там̣ авассам̣ха̄ритам̣ джа̄танти аваха̄ракасса пат̣игган̣хан̃че, тампи на самбхавати ана̄гататта̄. четана̄ че маггат̣т̣ха̄нийа̄ хоти, а̄н̣аттиа̄дӣсу ан̃н̃атарам̣, бхан̣д̣асса авассам̣ха̄рита̄ ева ва̄ пхалат̣т̣ха̄нийа̄ че, аттхо на самбхавати. па̄ра̄джика̄патти ева хи пхалат̣т̣ха̄нийа̄ бхавитумарахати, на ан̃н̃анти евам̣ та̄ва идха опаммасам̣санданам̣ самбхавати четана̄ маггат̣т̣ха̄нийа̄, тасса̄ па̄ра̄джика̄паттибха̄во пхалат̣т̣ха̄нийо. йатха̄ ким̣? йатха̄ пат̣исамбхида̄магге ‘‘саддха̄йа н̃а̄н̣ам̣ дхаммапат̣исамбхида̄. саддха̄йа саддаттхе н̃а̄н̣ам̣ аттхапат̣исамбхида̄’’ти еттха ан̃н̃о саддхо, ан̃н̃о саддха̄йа саддаттхоти сиддхам̣, йатха̄ ча ‘‘еко амохасан̇кха̄то дхаммо сампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ хетупаччайена паччайо адхипатисахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайаиндрийамаггасампайуттааттхиавигатапаччайена паччайо’’ти еттха амохо дхаммо ан̃н̃о, ан̃н̃е тасса хетупаччайата̄дайоти сиддхам̣. йатха̄ ча винайапит̣аке йа̄ни чха а̄паттисамут̣т̣ха̄на̄ни, евам̣ йатха̄самбхавам̣ ‘‘сатта а̄паттиккхандха̄’’ти вуччанти, тесам̣ ан̃н̃а̄ а̄паттисамут̣т̣ха̄ната̄, ан̃н̃о а̄паттиккхандхабха̄воти сиддхам̣. имина̄ а̄паттиккхандханайена а̄патта̄дхикаран̣асса кати т̣ха̄на̄нӣти? сатта а̄паттиккхандха̄ т̣ха̄на̄нӣти. кати ваттхӯнӣти? сатта а̄паттиккхандха̄ ваттхӯнӣти. кати бхӯмийоти? сатта а̄паттиккхандха̄ бхӯмийоти евама̄дайопи дассетабба̄. татха̄ хи тасса̄ евам̣ маггат̣т̣ха̄нийа̄йа аттхаса̄дхика̄йа четана̄йа йасма̄ ан̃н̃а̄ па̄ра̄джика̄паттита̄ анаттхантарабхӯта̄ а̄ка̄рависесасан̇кха̄та̄ пхалат̣т̣ха̄нийа̄ аттхи, тасма̄ ‘‘аттхаса̄дхакачетана̄ на̄ма магга̄нантарапхаласадиса̄’’ти вутта̄ти ведитаббам̣. атха ва̄ кевалам̣ дхамманийа̄маттам̣йева упаматтена а̄чарийена евам̣ вуттантипи самбхаватӣти на таттха опаммасам̣санданам̣ парийеситаббам̣, ‘‘идам̣ саббам̣ кевалам̣ таккавасена вуттатта̄ вича̄ретва̄ гахетабба’’нти а̄чарийо.
бхӯмат̣т̣хакатха̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
а̄паттибхедаван̣н̣ана̄
122. ‘‘вибхан̇ганайадассанато’’ти вуттатта̄ там̣ сампа̄детум̣ ‘‘ида̄ни таттха таттха̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха ан̇гаваттхубхедена ча̄ти аваха̄ран̇гаджа̄нанабхедена ваттхусса харитаббабхан̣д̣асса гарукалахукабха̄вабхедена̄ти аттхо. атха ва̄ ан̇ган̃ча ваттхубхедена а̄паттибхедан̃ча дассентоти аттхо. атирекама̄сако ӯнапан̃чама̄сакоти еттха ва̄-саддо на вутто, тӣхипи еко ева париччхедо вуттоти. анаджджха̄вут̣т̣хакам̣ на̄ма аран̃н̃апа̄лака̄дина̄ на кеначи мама̄йитам̣. чхад̣д̣итам̣ на̄ма анаттхикабха̄вена атирекаматта̄дина̄ са̄микена чхад̣д̣итам̣. нат̣т̣хам̣ парийеситва̄ чхинна̄лайатта̄ чхиннамӯлакам̣. асса̄микаваттхӯти аччхиннамӯлакампи йасса са̄мико кочи но хоти, нирапеккха̄ ва̄ париччаджанти, йам̣ ва̄ париччаттам̣ девата̄дӣнам̣, идам̣ саббам̣ асса̄микаваттху на̄ма. девата̄дӣнам̣ ва̄ буддхадхамма̄нам̣ ва̄ париччаттам̣ парехи че а̄раккхакехи париггахитам̣, парапариггахитамева. татха̄рӯпе хи адинна̄да̄не ра̄джа̄но чорам̣ гахетва̄ ханана̄дикам̣ кареййум̣, ана̄раккхаке пана а̄ва̄се, абхиккхуке ана̄ра̄мика̄дике ча йам̣ буддхадхаммасса сантакам̣, там̣ ‘‘а̄гата̄гатехи бхиккхӯхи раккхитаббам̣ гопетаббам̣ мама̄йитабба’’нти вачанато абхиккхука̄ва̄сасан̇гхасантакам̣ вийа парапариггахитасан̇кхйамева гаччхатӣти чха̄йа̄ диссати. иссаро хи йо кочи бхиккху та̄дисе париккха̄ре чорехипи гайхама̄не ва̄ретум̣ пат̣ибало че, балакка̄рена аччхиндитва̄ йатха̄т̣ха̄не т̣хапетунти. апариггахите парасантакасан̃н̃исса чхасу а̄ка̄ресу виджджама̄несупи ана̄патти вийа диссати, ‘‘йам̣ парапариггахитан̃ча хотӣ’’ти ан̇габха̄во кин̃ча̄пи диссати, парасантаке татха̄ пат̣ипаннаке сандха̄йа вуттанти гахетаббам̣. аттано сантакам̣ чорехи хат̣ам̣, чорапариггахитатта̄ парапариггахитам̣ хоти, тасма̄ паро четам̣ тхеййачитто ган̣хати, па̄ра̄джикам̣. са̄мико ева че ган̣хати, на па̄ра̄джикам̣, йасма̄ чодетва̄, аччхиндитва̄ ча со ‘‘мама сантакам̣ ган̣ха̄мӣ’’ти гахетум̣ лабхати. пат̣хамам̣ дхурам̣ никкхипитва̄ че паччха̄ тхеййачитто ган̣хати, еса найо. са̄микена дхурам̣ никкхиттака̄ле со че чоро ка̄лам̣ кароти, ан̃н̃о тхеййачиттена ган̣хати, на па̄ра̄джико. аниккхиттака̄ле ева че ка̄лам̣ кароти, там̣ тхеййачиттена ган̣хантасса бхиккхуно па̄ра̄джикам̣ мӯлабхиккхусса сантакабха̄ве т̣хитатта̄. чорабхиккхумхи мате ‘‘матакапариккха̄ра’’нти сан̇гхо вибхаджитва̄ че там̣ ган̣хати, мӯласа̄мико ‘‘мама сантакамида’’нти гахетум̣ лабхати.
еттха̄ха – бхӯмат̣т̣ха̄динимиттакаммапарийоса̄на̄ ева аваха̄рабхеда̄, уда̄ху ан̃н̃епи сантӣти. кин̃четтха йади ан̃н̃епи санти, тепи ваттабба̄. на хи бхагава̄ са̄васесам̣ па̄ра̄джикам̣ пан̃н̃апети. но че санти, йе име тула̄кӯт̣акам̣сакӯт̣ама̄накӯт̣ауккот̣анаван̃чананикатиса̄чийогавипара̄мосаа̄лопаса̄хаса̄ка̄ра̄ ча суттан̇гесу сандиссама̄на̄, те идха а̄гатесу еттха самодха̄нам̣ гаччхантӣти ча лаккхан̣ато ва̄ тесам̣ самодха̄нагатабха̄во ваттабботи? вуччате – лаккхан̣ато сиддхова. катхам̣? ‘‘пан̃чахи а̄ка̄рехӣ’’тиа̄дина̄ найена ан̇гаваттхубхедена. а̄паттибхедо хи па̄л̣ийам̣ (па̄ра̄. 128-130) вутто ева, ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘кӯт̣ама̄накӯт̣акаха̄пан̣а̄дӣхи ва̄ ван̃четва̄ ган̣хати, тассевам̣ ган̣хато аваха̄ро тхеййа̄ваха̄ро’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.138; кан̇кха̄. ат̣т̣ха. дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄) а̄гататта̄ тула̄кӯт̣агахан̣а̄дайо тхеййа̄ваха̄ре самодха̄нам̣ гата̄ти сиддхам̣. випара̄мосаа̄лопаса̄хаса̄ка̄ра̄ ча ат̣т̣хакатха̄йа̄гате пасайха̄ваха̄ре самодха̄нам̣ гаччханти. имам̣йева ва̄ пасайха̄ваха̄рам̣ дассетум̣ ‘‘га̄мат̣т̣хам̣ аран̃н̃ат̣т̣ха’’нти ма̄тикам̣ никкхипитва̄ ‘‘га̄мат̣т̣хам̣ на̄ма бхан̣д̣ам̣ чатӯхи т̣ха̄нехи никкхиттам̣ хотӣ’’тиа̄дина̄ найена вибха̄го вутто. тенедам̣ вуттам̣ хоти – гахан̣а̄ка̄рабхедасандассанаттхам̣ висум̣ катам̣. на хи бхӯмитала̄дӣхи га̄ма̄ран̃н̃ат̣т̣хам̣ йам̣ кин̃чӣти. таттха йам̣ тула̄кӯт̣ам̣, там̣ рӯпакӯт̣ан̇гагахан̣апат̣иччханнакӯт̣авасена чатуббидхампи веха̄сат̣т̣хе самодха̄нам̣ гаччхати. хадайабхедасикха̄бхедараджджубхедавасена тивидхе ма̄накӯт̣е ‘‘сва̄йам̣ хадайабхедо марийа̄дам̣ чхиндатӣ’’ти еттха самодха̄нам̣ гаччхати. хадайабхедо хи саппитела̄диминанака̄ле лаббхати. ‘‘пханда̄пети аттано бха̄джанагатам̣ каротӣ’’ти еттха сикха̄бхедопи лаббхати. со ‘‘тилатан̣д̣ула̄диминанака̄ле лаббхатӣ’’ти вуттам̣. кхеттаминанака̄ле раджджубхедо самодха̄нам̣ гаччхати. ‘‘дхаммам̣ чаранто са̄микам̣ пара̄джетӣ’’ти еттха уккот̣анам̣ самодха̄нам̣ гаччхатӣти те ча татха̄ ван̃чананикатийопи.
а̄паттибхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ана̄паттибхедаван̣н̣ана̄
131. на ча гахите аттамано хоти, тасса сантакам̣ висса̄сага̄хена гахитампи пуна да̄таббанти идам̣ ‘‘тена кхо пана самайена две бхиккхӯ саха̄йака̄ хонти. еко га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси…пе… ана̄патти, бхиккху, висса̄сагга̄хе’’ти (па̄ра̄. 146) имина̄ асаментам̣ вийа диссати. еттха хи ‘‘со джа̄нитва̄ там̣ чодеси ассаман̣оси тва’’нти вачанена анаттаманата̄ дӣпита̄. пуна ‘‘ана̄патти, бхиккху, висса̄сагга̄хе’’ти вачанена аттаманата̄йапи сати висса̄сагга̄хо рухатӣти дӣпитанти че? там̣ на, ан̃н̃атха̄ гахетаббаттхато. айан̃хеттха аттхо – па̄ра̄джика̄паттийа̄ ана̄патти висса̄сасан̃н̃а̄йа га̄хе сати, сопи бхиккху саха̄йакатта̄ на куддхо чодеси, пийо ева сама̄но ‘‘каччи ассаман̣оси твам̣, гаччха, виниччхайам̣ катва̄ суддханте тит̣т̣ха̄хӣ’’ти чодеси. сачепи со куддхо ева чодеййа, ‘‘ана̄паттӣ’’ти идам̣ кевалам̣ па̄ра̄джика̄бха̄вам̣ дӣпети, на висса̄сагга̄хасиддхам̣. йо пана парисамаджджхе ладжджа̄йа адхива̄сети, на кин̃чи вадатӣти аттхо. ‘‘пунаваттука̄мата̄дхиппа̄йе пана сопи пачча̄хара̄петум̣ лабхатӣ’’ти вуттам̣. саче чоро пасайха гахетука̄мопи ‘‘адхива̄сетха, бханте, идха ме чӣвара̄нӣ’’ти ватва̄ чӣвара̄ни тхерена динна̄ни, адинна̄ни ва̄ сайам̣ гахетва̄ гаччхати, тхеро пуна паккхам̣ лабхитва̄ чодетум̣ лабхати, пуббе адхива̄сана̄ адхива̄санасан̇кхйам̣ на гаччхати бхайена тун̣хӣбхӯтатта̄, ‘‘йам̣ чӣварам̣ идха са̄мико пачча̄хара̄петум̣ лабхатӣ’’ти вуттам̣. са̄микасса па̄катикам̣ ка̄таббам̣, ‘‘идам̣ кира ватта’’нти вуттам̣. саче сан̇гхасса сантакам̣ кеначи бхиккхуна̄ гахитам̣, тасса тена сан̇гхасса ва̄ дхаммасса ва̄ упака̄рита̄ аттхи, гахитаппама̄н̣ам̣ апалокетва̄ да̄таббам̣. ‘‘со тена йатха̄гахитам̣ па̄катикам̣ катва̄ анан̣о хоти, гила̄на̄дӣнампи есева найо’’ти вуттам̣.
падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пакин̣н̣акакатха̄ван̣н̣ана̄
са̄хаттхика̄н̣аттиканти екабхан̣д̣ам̣ ева. ‘‘бха̄рийан̃хидам̣ твампи екапассам̣ ган̣ха, ахампи екапассам̣ ган̣ха̄мӣти сам̣видахитва̄ убхайесам̣ пайогена т̣ха̄на̄ча̄ване кате ка̄йава̄ча̄читтехи хоти. ан̃н̃атха̄ ‘са̄хаттхикам̣ ва̄ а̄н̣аттикасса ан̇гам̣ на хоти, а̄н̣аттикам̣ ва̄ са̄хаттхикасса̄’ти имина̄ вируджджхатӣ’’ти ликхитам̣. дхаммасириттхеро пана ‘‘на кевалам̣ бха̄рийе ева ваттхумхи айам̣ найо лаббхати, пан̃чама̄сакаматтампи две че джана̄ сам̣видахитва̄ ган̣ханти, двиннампи па̄т̣еккам̣, са̄хаттхикам̣ на̄ма там̣ каммам̣, са̄хаттхикапайогатта̄ екасмим̣йева бхан̣д̣е, тасма̄ ‘са̄хаттхикам̣ а̄н̣аттикасса ан̇гам̣ на хотӣ’ти вачанамимам̣ найам̣ на пат̣иба̄хати. ‘са̄хаттхикаваттхуан̇ганти са̄хаттхикасса ваттхусса ан̇гам̣ на хотӣ’ти таттха вуттам̣. идха пана пайогам̣ сандха̄йа вуттатта̄ йуджджатӣ’’ти а̄ха кира, там̣ айуттам̣ ка̄йавачӣкамманти вачана̄бха̄ва̄, тасма̄ са̄хаттхика̄н̣аттикесу пайогесу ан̃н̃атарена ва̄йама̄патти самут̣т̣ха̄ти, татха̄пи туритатурита̄ хутва̄ вилопана̄дӣсу гахан̣ага̄ха̄панавасенетам̣ вуттам̣. йатха̄ ка̄лена аттано ка̄лена парасса дхаммам̣ а̄раббха сӣгхам̣ сӣгхам̣ уппаттим̣ сандха̄йа ‘‘аджджхаттабахиддха̄рамман̣а̄ дхамма̄’’ти (дха. са. тикама̄тика̄ 21) вутта̄, евам̣сампадамиданти дат̣т̣хаббам̣.
таттхапи йе ануттара̄дайо екантабахиддха̄рамман̣а̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатана̄дайо екантааджджхатта̄рамман̣а̄, итаре анийата̄рамман̣атта̄ ‘‘аджджхаттабахиддха̄рамман̣а̄’’ти вуччанти, на екаккхан̣е убхайа̄рамман̣атта̄. айам̣ пана а̄патти йатха̄вуттанайена са̄хаттхика̄ а̄н̣аттика̄пи хотийева, тасма̄ анидассанаметанти айуттам̣. ‘‘йатха̄ анийата̄рамман̣атта̄ ‘аджджхаттабахиддха̄рамман̣а̄’ти вутта̄, татха̄ анийатапайогатта̄ айампи а̄патти ‘са̄хаттхика̄н̣аттика̄’ти вутта̄ти нидассанамевета’’нти екачче а̄чарийа̄ а̄ху. ‘‘име пана̄чарийа̄ убхиннам̣ екато а̄рамман̣акаран̣ам̣ наттхи. аттхи че, ‘аджджхаттабахиддха̄рамман̣ам̣ дхаммам̣ пат̣ичча аджджхаттабахиддха̄рамман̣о дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’тиа̄дина̄ (пат̣т̣ха̄. 2.21.1 аджджхатта̄рамман̣атика) пат̣т̣ха̄напа̄т̣хена бхавитаббанти сан̃н̃а̄йа а̄хам̣су, тесам̣ матена ‘сийа̄ аджджхаттабахиддха̄рамман̣а̄’ти вачанам̣ нираттхакам̣ сийа̄, на ча нираттхакам̣, тасма̄ аттхева екато аджджхаттабахиддха̄рамман̣о дхаммо. пуна ‘айам̣ со’ти нийамена аджджхаттабахиддха̄рамман̣а̄ дхамма̄ вийа ниддиситабба̄бха̄вато на уддхат̣о сийа̄. таттха ануддхат̣атта̄ ева дхаммасан̇гахат̣т̣хакатха̄йам̣ убхиннампи аджджхаттабахиддха̄дхамма̄нам̣ екато а̄рамман̣акаран̣адхаммавасена ‘аджджхаттабахиддха̄рамман̣а̄’ти аватва̄ ‘ка̄лена аджджхаттабахиддха̄ паваттийам̣ аджджхаттабахиддха̄рамман̣а’нти вуттам̣, тасма̄ ган̣т̣хипаде вуттанайова са̄роти но такко’’ти а̄чарийо. таттха ‘‘ка̄йавачӣкамма’’нти авачанам̣ панасса са̄хаттхикапайогатта̄ екапайогасса анекакамматта̄ва, йади бхавеййа, манокаммампи ваттаббам̣ бхавеййа, йатха̄ таттха манокаммам̣ виджджама̄нампи аббоха̄рикам̣ джа̄там̣, евам̣ тасмим̣ са̄хаттхика̄н̣аттике вачӣкаммам̣ аббоха̄риканти ведитаббам̣, там̣ пана кевалам̣ ка̄йакаммасса упаниссайам̣ джа̄там̣, читтам̣ вийа таттха ан̇гамева джа̄там̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘са̄хаттхикапайогатта̄’’ти, ‘‘ан̇габха̄ваматтамева хи сандха̄йа ‘са̄хаттхика̄н̣аттика’нти вуттанти но такко’’ти ча, вича̄ретва̄ гахетаббам̣.
ка̄йава̄ча̄ самут̣т̣ха̄на̄, йасса̄ а̄паттийа̄ сийум̣;
таттха каммам̣ на там̣ читтам̣, каммам̣ нассати кхӣйати.
кирийа̄кирийа̄дикам̣ йан̃ча, камма̄камма̄дикам̣ бхаве;
на йуттам̣ там̣ вируддхатта̄, каммамекам̣ва йуджджати.
винӣтаваттхуван̣н̣ана̄
132. ана̄патти, бхиккху, читтуппа̄дети еттха кевалам̣ читтам̣, тассева уппа̄детабба̄паттӣхи ана̄паттӣти аттхо. еттха̄ха – упаниккхиттаса̄дийана̄дӣсу, саббесу ча акирийасиккха̄падесу на ка̄йан̇гачопанам̣ ва̄ ва̄чан̇гачопанам̣ ва̄, апича̄патти, касма̄ имасмим̣йева сиккха̄паде ана̄патти, на сабба̄паттӣхӣти? на, касма̄.
каттабба̄ са̄дхикам̣ сиккха̄, вин̃н̃аттим̣ ка̄йава̄чикам̣;
акатва̄ ка̄йава̄ча̄хи, авин̃н̃аттӣхи там̣ пхусе.
на лесабха̄ватта̄. саппа̄йе а̄рамман̣е ат̣т̣хатва̄ пат̣иладдха̄севанам̣ хутва̄ тато парам̣ сут̣т̣ху дха̄ватӣти сандха̄вати. тато абхиджджха̄йа сахагатам̣, бйа̄па̄дасахагатам̣ ва̄ хутва̄ висесато дха̄ватӣти видха̄вати.
137. ван̣ам̣ катва̄ гахетунти еттха кин̃ча̄пи имина̄ сиккха̄падена ана̄патти, иттхирӯпасса на̄ма йаттха а̄масантасса дуккат̣анти кечи. ‘‘ка̄йапат̣ибаддхаггахан̣ам̣ йуттам̣, там̣ сандха̄йа ват̣т̣атӣти вутта’’нти ваданти. убхайам̣ вича̄ретва̄ гахетаббам̣.
кусасан̇ка̄манаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄
138. маха̄паччарийа̄дӣсу йам̣ вуттам̣ ‘‘падуддха̄ренева ка̄ретаббо’’ти, там̣ сувуттам̣. кинту тасса парикаппа̄ваха̄ракаматтам̣ на диссатӣти дассанаттхам̣ идам̣ вуттам̣. уддха̄ре ва̄йам̣ а̄панно, тасма̄ дисва̄ гаччханто ‘‘падуддха̄ренева ка̄ретаббо’’ти идам̣ таттха дувуттанти вуттам̣ хоти. катхам̣? ‘‘са̄т̣акаттхико са̄т̣акапасиббакамева гахетва̄ бахи никкхамитва̄ са̄т̣акабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘паччха̄ ган̣хисса̄мӣ’ти евам̣ парикаппетва̄ ган̣хати, на уддха̄ре ева̄паджджати. йада̄ бахи т̣хатва̄ ‘са̄т̣ако айа’нти дисва̄ гаччхати, тада̄ падуддха̄ренева ка̄ретаббо’’ти на вуттаметам̣, кинту кин̃ча̄пи парикаппо диссати, пуббабха̄ге аваха̄раккхан̣е на диссатӣти на со парикаппа̄ваха̄ро, айаматтхо маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттова, тасма̄ ‘‘н̃а̄йамева̄’’ти ваданти. каммантаса̄ла̄ на̄ма кассака̄нам̣ ваначчхедака̄нам̣ геха̄ни. айам̣ та̄ва̄ти саче упача̄расӣмантиа̄ди йа̄ва тхерава̄до маха̄ат̣т̣хакатха̄найо, таттха кечи пана̄тиа̄ди на гахетаббам̣ тхерава̄датта̄ йуттиабха̄вато, на хи са̄хаттхике евам̣видха̄ аттхаса̄дхакачетана̄ хоти. а̄н̣аттике ева аттхаса̄дхакачетана̄. ‘‘сесам̣ маха̄паччарийам̣ вуттенаттхена саметӣ’’ти вуттам̣.
кусасан̇ка̄манакаран̣е саче паро ‘‘на̄йам̣ мама сантако’’ти джа̄на̄ти, итарасса хаттхато муттаматте па̄ра̄джика̄патти кхӣласан̇ка̄мане вийа. ‘‘аттано сантакам̣ саче джа̄на̄ти, на хотӣ’’ти ваданти. евам̣ санте пан̃чака̄ни сан̇кара̄ни хонтӣти упапариккхитаббам̣.
140. пара̄нуддайата̄йа̄ти еттха пара̄нуддайата̄йа кот̣иппаттена бхагавата̄ касма̄ ‘‘ана̄патти петапариггахе тираччха̄нагатапариггахе’’ти (па̄ра̄. 131) вуттанти че? пара̄нуддайата̄йа ева. йасса хи париккха̄расса а̄да̄не ра̄джа̄но чорам̣ гахетва̄ на ханана̄дӣни кареййум̣, тасмимпи на̄ма саман̣о готамо па̄ра̄джикам̣ пан̃н̃апетва̄ бхиккхум̣ абхиккхум̣ каротӣти маха̄джано бхагавати паса̄дан̃н̃атхаттам̣ а̄паджджитва̄ апа̄йупаго хоти. апетапариггахита̄ руккха̄дӣ ча дуллабха̄, на ча сакка̄ н̃а̄тунти руккха̄дӣхи па̄пабхӣруко упа̄сакаджано пат̣има̄гхарачетийабодхигхаравиха̄ра̄дӣни акатва̄ махато пун̃н̃аккхандхато париха̄йеййа. ‘‘руккхамӯласена̄санам̣ пам̣сукӯлачӣварам̣ нисса̄йа паббаджджа̄’’ти (маха̄ва. 128) вуттаниссайа̄ ча аниссайа̄ хонти. парапариггахитасан̃н̃ино хи бхиккхӯ руккхамӯлапам̣сукӯла̄ни на са̄дийиссантӣти, паббаджджа̄ ча на самбхавеййум̣, саппадат̣т̣хака̄ле чха̄рикаттха̄йа руккхам̣ аггахетва̄ маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййум̣, аччхинначӣвара̄дика̄ле са̄кха̄бхан̇га̄дим̣ аггахетва̄ нагга̄ хутва̄ титтхийаладдхимева суладдхи вийа дӣпента̄ вичареййум̣, тато титтхийесвева локо пасӣдитва̄ дит̣т̣хиггахан̣ам̣ патва̄ сам̣са̄ракха̄н̣уко бхавеййа, тасма̄ бхагава̄ пара̄нуддайата̄йа ева ‘‘ана̄патти петапариггахе’’тиа̄дима̄ха̄ти ведитаббам̣.
141. апарампи бха̄гам̣ дехӣти ‘‘гахитам̣ вин̃н̃аттисадисатта̄ нева бхан̣д̣адеййам̣ на па̄ра̄джика’’нти ликхитам̣, идам̣ пакатиджане йуджджати. ‘‘саче пана са̄мико ва̄ тена а̄н̣атто ва̄ ‘апарасса саха̄йабхиккхусса бха̄гам̣ еса ган̣ха̄ти йа̄чати ва̄’ти йам̣ апарабха̄гам̣ дети, там̣ бхан̣д̣адеййа’’нти ваданти.
148-9. кха̄дантасса бхан̣д̣адеййанти чорасса ва̄ са̄микасса ва̄ сампаттасса диннам̣ судиннамева кира. ависесена̄ти ‘‘усса̄хагата̄нам̣ ва̄’’ти аватва̄ вуттам̣, на хи катипайа̄нам̣ анусса̄хата̄йа сан̇гхикамасан̇гхикам̣ хоти. маха̄ат̣т̣хакатха̄йампи ‘‘йади саусса̄ха̄ва гаччханти, тхеййачиттена парибхун̃джато аваха̄ро хотӣ’’ти вуттатта̄ тадубхайамекам̣. чхад̣д̣итавиха̄ре упача̄расӣма̄йа пама̄н̣ам̣ джа̄нитум̣ на сакка̄, айам̣ пана бхиккху упача̄расӣма̄йа бахи т̣хатва̄ гхан̣т̣ипахаран̣а̄дим̣ катва̄ парибхун̃джати кха̄дати, тена евам̣ кха̄дитам̣ сукха̄дитанти аттхо. ‘‘итаравиха̄ре таттха диттавидхина̄ва пат̣ипаджджитабба’’нти вуттам̣. ‘‘сукха̄дитам̣ антовиха̄ратта̄’’ти ликхитам̣, а̄гата̄на̄гата̄нам̣ сантакатта̄ти ‘‘ча̄туддисасса сан̇гхасса демӣ’’ти диннатта̄ вуттам̣. евам̣ аватва̄ ‘‘сан̇гхасса демӣ’’ти диннампи та̄дисамева. татха̄ хи бахи т̣хито ла̄бхам̣ на лабхати бхагавато вачанена̄ти ведитаббам̣.
153. ‘‘матасӯкаро’’ти вачанато тамева джӣвантам̣ бхан̣д̣адеййанти катва̄ да̄тум̣ на лабхати. ваджджхам̣ ват̣т̣атӣти дӣпитам̣ хоти. мадданто гаччхати, бхан̣д̣адеййанти еттха киттакам̣ бхан̣д̣адеййам̣, на хи сакка̄ ‘‘еттака̄ сӯкара̄ маддитва̄ гата̄ гамиссантӣ’’ти джа̄нитунти? йаттаке са̄мика̄нам̣ динне те ‘‘диннам̣ мама бхан̣д̣а’’нти туссанти, таттакам̣ да̄таббам̣. но че туссанти, атиккантасӯкарамӯлам̣ датва̄ ким̣ опа̄то кхан̣итва̄ да̄табботи? на да̄таббо. атха ким̣ чодийама̄насса убхиннам̣ дхураниккхепена па̄ра̄джикам̣ хотӣти? на хоти, кевалам̣ каппийапариккха̄рам̣ датва̄ тосетаббова са̄мико, есева найо ан̃н̃есупи еварӯпесӯти но таккоти а̄чарийо. ‘‘тадахева ва̄ дутийадивасе ва̄ мадданто гаччхатӣ’’ти вуттам̣. гумбе кхипати, бхан̣д̣адеййамева̄ти авассам̣ пависанаке сандха̄йа вуттам̣. еттха екасмим̣ виха̄ре парачакка̄дибхайам̣ а̄гатам̣. мӯлаваттхуччхеданти ‘‘саббасена̄санам̣ ете иссара̄’’ти вачанато итаре аниссара̄ти дӣпитам̣ хоти.
156. а̄ра̄мараккхака̄ти виссат̣т̣хавасена гахетаббам̣. адхиппа̄йам̣ н̃атва̄ти еттха йасса да̄нам̣ пат̣игган̣хантам̣ бхиккхум̣, бха̄гам̣ ва̄ са̄мика̄ на раккханти на дан̣д̣енти, тасса да̄нам̣ аппат̣иччха̄детва̄ гахетум̣ ват̣т̣атӣти идха саннит̣т̣ха̄нам̣. тампи ‘‘на ват̣т̣ати сан̇гхике’’ти вуттам̣. айамева бхиккху иссароти йаттха со иччхати, таттха аттан̃а̄тахетум̣ лабхати кира аттхо. апича ‘‘дахаро’’ти ваданти. саваттхуканти саха бхӯмийа̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘гарубхан̣д̣ам̣ хотӣ’’ти ватва̄ ‘‘тин̣аматтам̣ пана на да̄табба’’нти вуттам̣, там̣ кинту гарубхан̣д̣анти че, араккхийаагопийат̣т̣ха̄не, винассанакабха̄ве ча т̣хитам̣ сандха̄йа вуттам̣. каппийепи ча̄ти ватва̄, аватва̄ ва̄ гахан̣айутте ма̄та̄дисантакепи тхеййачиттуппа̄дена. идам̣ пана сиккха̄падам̣ ‘‘ра̄джа̄пимесам̣ абхиппасанно’’ти (па̄ра̄. 86) вачанато ла̄бхаггамахаттам̣, вепулламахаттан̃ча паттака̄ле пан̃н̃аттанти сиддхам̣.
дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.