5. джара̄вагго
1. джара̄дхаммасуттаван̣н̣ана̄
511. памукхе, па̄са̄дасса ча паччхимабха̄ге а̄тапо паччха̄тапо, тасмим̣ паччха̄тапе. со хи па̄са̄дасса памукхабха̄вена като. ким̣ пана бхагавато ваджираса̄рам̣ сарӣрам̣ ота̄петаббам̣ хотӣти а̄ха – ‘‘самма̄самбуддхасса̄’’тиа̄ди. айан̃ча имам̣ суттам̣ деситасамайе. на саккоти бйа̄маппабха̄йа ка̄йачи пабха̄йа анабхибхаванӣйатта̄. кин̃ча̄пи буддха̄бха̄ сӯрийа̄бха̄йа анабхибхаванӣйа̄, гхаммасабха̄вата̄йа пана расмӣнам̣ парито пхарантӣ сӯрийа̄бха̄ тикхин̣а̄ ун̣ха̄ти а̄ха ‘‘расмитеджа’’нти. ида̄ни таматтхам̣ упама̄йа вибха̄ветум̣ ‘‘йатхева хӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
суван̣н̣а̄ват̣т̣ам̣ вийа̄ти аччхе суван̣н̣апатте виниваттаа̄ват̣т̣ам̣ вийа. гарахан̣аччхарийам̣ на̄ма киретам̣ ‘‘аччхарийаметам̣ ависиччхепхалавада’’нтиа̄дӣсу вийа. на еваметарахӣти аттано па̄кат̣авасена вадати, на итаресампӣти. сира̄джа̄ла̄ти сира̄санта̄на̄. еварӯпам̣ на хотӣти ан̃н̃есам̣ па̄катикасатта̄нам̣ вутта̄ка̄рам̣ вийа на хоти пун̃н̃асамбха̄расса ул̣а̄ратаматта̄ випаччанасса парийантагататта̄. тена̄ха ‘‘ан̃н̃есам̣ апа̄кат̣а’’нти. валийа̄ват̣т̣аканти аппакам̣ валийа̄ват̣т̣ам̣. тена̄ха ‘‘кесаггаппама̄н̣а’’нти. сабба̄нӣти сира̄джа̄ла̄ни. пурато ван̇коти тхокам̣ пурато натаматтам̣ сандха̄йа̄ха. тена вуттам̣ ‘‘сва̄йам̣ ан̃н̃есам̣ апа̄кат̣о’’ти. найагга̄хатоти анума̄нато. дхӣ танти дхӣ-саддайоге упайогавачанам̣. дхӣти джигуччханаттхе нипа̄то. дхикка̄роти джигуччха̄пайого. там̣ пхусатӯти туйхам̣ па̄пун̣а̄ту.
2. ун̣н̣а̄бхабра̄хман̣асуттаван̣н̣ана̄
512. ан̃н̃аман̃н̃асса̄ти ан̃н̃о ан̃н̃асса. на паччанубхоти аттано ависайабха̄вато. ида̄ни там̣ ан̃н̃ависайатам̣ анвайато бйатирекато вибха̄ветум̣ ‘‘саче хӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
висайа̄ни пат̣исаранти еттха̄ти пат̣исаран̣ам̣. индрийавин̃н̃а̄н̣а̄ни хи асатипи та̄дисе адхиппа̄йе аттано а̄рамман̣асса йа̄тха̄вато сампаджа̄нанато паведанавиджа̄нана̄ни каронта̄ни вийа паваттанти, татха̄ локасса ан̃н̃аттха сиддхито. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘мано пат̣исаран̣ам̣, манова несам̣ гочарависайам̣ паччанубхотӣ’’ти манодва̄рикаджаванамано хи сависесам̣ мановисайам̣ паччанубхоти, пан̃чадва̄рикаджаванамано мананаматтамева паччанубхавати. раджджана̄диггахан̣ан̃четтха нидассанаматтам̣, тасма̄ саддахана̄дипи гахитамева̄ти дат̣т̣хаббам̣, пан̃чадва̄раппаваттивасена татха̄ вуттам̣. екасмим̣ пана два̄рети чаккхудва̄ре.
дуббалабходжака̄ти аппа̄нубха̄ва̄ ра̄джабхогга̄. а̄йанти бхогуппаттит̣т̣ха̄нам̣. йоттабандха̄динимиттам̣ ладдхаббакаха̄пан̣о йоттакаха̄пан̣о. аддубандха̄динимиттам̣ гахетаббакаха̄пан̣о аддукаха̄пан̣о. ма̄гха̄тагхосана̄йа ката̄йа хим̣са̄нимиттам̣ гахетаббакаха̄пан̣о ма̄паха̄ракаха̄пан̣о. тасса парима̄н̣ам̣ дассетум̣ ‘‘ат̣т̣хакаха̄пан̣о’’тиа̄ди вуттам̣. сатаваттхуканти сатакарӣсаваттхукам̣.
маггасатӣти арийамаггасати. бха̄ванамануйун̃джантасса хи джаванамано уссаккитва̄ва маггасатим̣ пат̣исарати таппарийоса̄натта̄. танти нибба̄нам̣. са̄ти пхалавимутти. пат̣исарати аггамаггасатийа̄. пхалавимутти нибба̄нанти убхайам̣ маггасса сиддха̄йева̄ти. а̄рамман̣авасена наттхи етасса пат̣исаран̣анти аппат̣исаран̣ам̣ асан̇кхата̄матасса сантиниччасабха̄ватта̄. сайам̣ пана саббесам̣йева арийа̄нам̣ пат̣исаран̣ам̣. тена̄ха ‘‘нибба̄нам̣ арахато гатӣ’’ти (пари. 339). нибба̄нам̣ анупавит̣т̣хам̣ нибба̄наниссайатта̄. на тато парам̣ гаччхати гатасса ан̃н̃асса та̄дисасса абха̄ва̄. нибба̄нам̣ пари саббасо оса̄нанти нибба̄напарийоса̄нам̣.
мӯладжа̄та̄ джа̄тамӯла̄. тато ева патит̣т̣хита̄. ка̄ панасса̄ти а̄ха ‘‘маггена а̄гатасаддха̄’’ти. магго дал̣ха̄йа асам̣ха̄рийасаддха̄йа мӯлам̣ дит̣т̣хисампайутта̄ни чева вичикиччха̄читтан̃ча̄ти пан̃ча акусалачитта̄ни самуччхедавасена пахӣна̄ни. пан̃ча нӣваран̣а̄нӣти еттха апа̄йагаманӣйа̄ни пат̣хамамаггенева пахӣна̄ни, итара̄ни виккхамбханавасена джха̄нена пахӣна̄нӣти пан̃часу орамбха̄гийакилесасам̣йоджанесу екадесавигаменева бахиддха̄сам̣йоджано вийа джа̄тоти вуттам̣ ‘‘джха̄наана̄га̄мит̣т̣ха̄не т̣хито’’ти. тена̄ха ‘‘со апарихӣна…пе… нибба̄йеййа̄’’ти.
5. пат̣хамапубба̄ра̄масуттаван̣н̣ана̄
515. пуббакот̣т̣хаке евам̣ а̄гатасуттам̣ а̄дим̣ катва̄ пхалиндрийа̄нева катхита̄ни аггапхалавасена десана̄йа а̄гататта̄.
10. а̄пан̣асуттаван̣н̣ана̄
520. упари саха випассана̄йа тайо магга̄ти випассана̄йа саха сота̄паттипхалато упари тайо магга̄. магга̄дхигамена ида̄ни паччаккхабхӯтатта̄ ‘‘име кхо те дхамма̄’’ти вутта̄. таттха йам̣ аггабхӯтам̣, тасса васена дассетум̣ ‘‘арахаттапхалиндрийам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣ индрийабха̄васа̄ман̃н̃ена екаджджхам̣ катва̄. ативиджджхитва̄ пасса̄мӣти саччхикатва̄ йа̄тха̄вато пасса̄ми. чатӯхи индрийехӣти вӣрийиндрийа̄дӣхи чатӯхи индрийехи. са̄ випассана̄маггапхаласахагата̄ сийа̄ти миссака̄ вутта̄.
джара̄ваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.