1. сага̄тха̄вагго

1. сама̄дхисуттаван̣н̣ана̄

249. ведана̄ ча паджа̄на̄тӣти сачча̄бхисамбодхавасена вуччама̄наведана̄нам̣ паджа̄нанам̣ са̄тисайасама̄дха̄напуббаканти бхагавата̄ ‘‘сама̄хито’’ти вуттанти а̄ха ‘‘упача̄рена ва̄ аппана̄йа ва̄ сама̄хито’’ти. ведана̄ти тиссопи ведана̄. дуккхасаччавасена̄ти дуккхасаччабха̄вена, париджа̄нанавасена̄ти аттхо. самбхаванти самудайам̣ тан̣ха̄виджджа̄каммапхасса̄диппабхедам̣ уппаттика̄ран̣ам̣. тена̄ха ‘‘самудайасаччавасена паджа̄на̄тӣ’’ти. йаттха̄ти йам̣нимиттам̣, йам̣ а̄гамма ка̄матан̣ха̄виджджа̄диниродха̄ ведана̄ниродхо, тесам̣ айам̣ ниродхо. нибба̄нам̣ а̄раббха арийамаггаппаваттийа̄ хи нибба̄нам̣ ведана̄ниродхоти вутто. кхайам̣ гаметӣти кхайага̄мӣ, там̣ кхайага̄минам̣. чха̄там̣ вуччати тан̣ха̄ ка̄ма̄нам̣ па̄тука̄мата̄васена паваттанато, аччантамева самуччхиннатта̄ наттхи етасмим̣ чха̄танти ниччха̄то. тена̄ха ‘‘ниттан̣хо’’ти. саммасанача̄раведана̄ти саммасанӯпача̄раведана̄. двӣхи падехӣти ‘‘сама̄хито сампаджа̄но’’ти имехи двӣхи. ‘‘сато’’ти пана идам̣ сампаджа̄нападассева упабрӯхананти адхиппа̄йо. сесехи чатӯхи чатусаччам̣ катхитам̣, итарехи пана двӣхи чатусаччабуджджханамева катхитам̣. саббасан̇га̄хикоти саббасабха̄вадхамма̄нам̣ сан̇ган̣ханако. тена̄ха ‘‘чатубхӯмакадхаммапариччхедо вутто’’ти.

сама̄дхисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. сукхасуттаван̣н̣ана̄

250. дуккхам̣ на хотӣти адуккхам̣, сукхам̣ на хотӣти асукхам̣, ма-ка̄ро падасандхикаро. адуккхамасукханти ведайитасадда̄пеккха̄йа напум̣саканиддесо. сапарасанта̄нагате сандха̄йа аджджхаттабахиддха̄гахан̣анти а̄ха ‘‘аттано ча парасса ча̄’’ти. тена саббампи ведайитам̣ гахитанти дат̣т̣хаббам̣. нассанасабха̄ванти иттаракхан̣ата̄йа бхан̇гато уддхам̣ апасситаббасабха̄вам̣. палоко бхедо етасса аттхӣти палокинам̣. тена̄ха ‘‘бхиджджанасабха̄ва’’нти. н̃а̄н̣ена пхуситва̄ пхуситва̄ти пуббабха̄ге випассана̄н̃а̄н̣ена аничча̄ пабхан̇гуноти а̄рамман̣ато, уттарака̄лам̣ асаммохато маггапарампара̄йа пхуситва̄ пхуситва̄ вайам̣ пассанто. вираджджатӣти маггавира̄гена вираджджати. саммасанача̄раведана̄ катхита̄ а̄раддхавипассака̄нам̣ васена десана̄ти. локийалокуттарехи н̃а̄н̣ехи йа̄тха̄вато париджа̄нанам̣ пат̣ивиджджханам̣ н̃а̄н̣апхусанам̣.

сукхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. паха̄насуттаван̣н̣ана̄

251. саббампи ат̣т̣хасатапабхедам̣ тан̣хам̣ чхинди самуччхедапаха̄навасена паджахи. тена̄ха ‘‘самуччхиндӣ’’ти. йадаггена тан̣ха̄ саббасо самуччхинна̄, тадаггена сабба̄нипи сан̃н̃оджана̄нӣти а̄ха ‘‘дасавидхампӣ’’тиа̄ди. самма̄ти сут̣т̣ху. паха̄нан̃ча на̄ма упа̄йена н̃а̄йена паха̄нанти а̄ха ‘‘хетуна̄ ка̄ран̣ена̄’’ти. дассана̄бхисамайа̄ти асаммохапат̣иведха̄. арахаттамагго хи уппаджджама̄нова сабха̄вапат̣иччха̄дакам̣ мохам̣ виддхам̣сенто ева паваттати, тена ма̄но йа̄тха̄вато дит̣т̣хо на̄ма хоти, айамасса дассана̄бхисамайо. йатха̄ хи сӯрийе ут̣т̣хите андхака̄ро виддхам̣сийама̄но вихато, евам̣ арахаттамагге уппаджджама̄не со саббасо пахӣно ева хоти, на тасмим̣ санта̄не патит̣т̣хам̣ лабхати, айамасса паха̄на̄бхисамайо. тена вуттам̣ ‘‘арахаттамагго хӣ’’тиа̄ди. киччавасена̄ти асаммохапат̣иведхасан̇кха̄тасса дассанакиччасса аниппха̄данавасена.

йе име чатта̄ро анта̄ти самбандхо. марийа̄дантоти марийа̄дасан̇кха̄то анто. еса найо сесаттайепи. тесӯти чатӯсу антесу. адум̣ чатуттхакот̣исан̇кха̄там̣ саббассева ват̣т̣адуккхасса антам̣ париччхедам̣ арахаттамаггена ма̄насса дит̣т̣хатта̄ пахӣнатта̄ ча ака̄сӣти йоджана̄. самуссайо аттабха̄во.

на рин̃чатӣти на вивечети на виссаджджети. тена̄ха ‘‘сампаджан̃н̃ам̣ на джахатӣ’’ти, сампаджан̃н̃ам̣ на париччаджатӣти аттхо. сан̇кхйам̣ нопетӣти имасса ‘‘дит̣т̣хадхамме ана̄саво’’ти имасса васена аттхам̣ ваданто ‘‘ратто дут̣т̣хо’’ти авоча саупа̄дисесанибба̄навасена. сан̇кхйам̣ нопетӣти ва̄ дит̣т̣хе-дхамме ана̄саво дхаммат̣т̣хо ведагӯ ка̄йасса бхеда̄ мануссо девоти ва̄ пан̃н̃аттим̣ на упетӣти анупа̄дисесанибба̄навасенапи аттхо ваттаббо. еттха ча сукха̄дӣсу ведана̄су йатха̄ккамам̣ ра̄га̄нусайа̄дайо катхита̄ти а̄ха – ‘‘имасмим̣ сутте а̄рамман̣а̄нусайо катхито’’ти. йо хи ра̄га̄ди паччайасамава̄йе атиит̣т̣ха̄дӣсу уппаджджана̄рахо маггена аппахӣно, со ‘‘ра̄га̄нусайо’’тиа̄дина̄ вутто, аппахӣнаттхо со маггена паха̄таббо, на парийут̣т̣ха̄на̄бхибхаваттхоти.

паха̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. па̄та̄ласуттаван̣н̣ана̄

252. йаттха патит̣т̣ха̄ наттхи екантика̄ти екантикасса махато па̄тасса аланти айаметтха аттхо адхиппетоти а̄ха ‘‘наттхи еттха патит̣т̣ха̄’’ти. асамбхӯтаттханти на самбхӯтаттхам̣, муса̄ти аттхо. соти ассутава̄ путхуджджано. йам̣ там̣ удакам̣ пататӣти йоджана̄. йасма̄ самуддапит̣т̣хе антарантара̄ верамбхава̄тасадисо маха̄ва̄то ут̣т̣хахитва̄ маха̄самудде удакам̣ уггаччха̄пети, там̣ када̄чи чаккава̄л̣а̄бхимукхам̣, када̄чи синерупа̄да̄бхимукхам̣ гантва̄ там̣ патиханати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘балава̄мукхам̣ маха̄самуддасса̄’’тиа̄ди. вегена паккхандитва̄ти махата̄ ва̄тавегена самуддхатам̣ тенева вегена паккхандантан̃ча хутва̄. маха̄наракапапа̄то вийа̄ти йоджана̄йа̄мавиттха̄рагамбхӣрасоббхапапа̄то вийа хоти. татха̄рӯпа̄нанти таттха васитум̣ саматтха̄нам̣. асантанти абхӯтам̣. аттхавасена хи ва̄ча̄ абхӯтам̣ на̄ма.

на патит̣т̣ха̄сӣти патит̣т̣хам̣ на лабхи. анибаддханти анибандханаттхам̣ йам̣кин̃чи. дуббалан̃а̄н̣оти н̃а̄н̣абаларахито. ‘‘ассутава̄ путхуджджано’’ти ватва̄ ‘‘сутава̄ арийаса̄вако’’ти вуттатта̄ ‘‘сота̄панно дхура’’нти вуттам̣. итаресу арийаса̄вакесу ваттаббамева наттхи. тесан̃хи ведана̄ супарин̃н̃а̄та̄. балававипассако…пе… йога̄вачаропи ват̣т̣ати маттасо ведана̄нам̣ парин̃н̃а̄татта̄.

па̄та̄ласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. дат̣т̣хаббасуттаван̣н̣ана̄

253. випарин̣а̄манавасена дуккхато дат̣т̣хабба̄ти кин̃ча̄пи сукха̄, парин̣а̄мадуккхата̄ пана сукхаведана̄йа екантика̄ти. винивиджджханат̣т̣хена̄ти пӣл̣анавасена аттабха̄васса виджджханат̣т̣хена. хутва̄ти паччайасама̄гамена уппаджджитва̄. тена па̄кабха̄вапуббако аттала̄бхо вутто. абха̄ва̄ка̄рена̄ти бхан̇гупагамана̄ка̄рена. тена виддхам̣сабха̄во вутто. убхайена удайаббайапариччхинната̄йа сикхаппаттам̣ аниччатам̣ дассети. сва̄йам̣ хутва̄ абха̄ва̄ка̄ро итара̄супи ведана̄су лаббхатева, адхико ча пана двиннам̣ дуккхасабха̄во. дуккхата̄васена пурима̄нам̣ ведана̄нам̣ дат̣т̣хаббата̄йа дасситатта̄ паччхима̄йа ведана̄йа евам̣ дат̣т̣хаббата̄ дассита̄. адда̄ти н̃а̄н̣агатийа̄ саччхикатва̄ адаккхи. н̃а̄н̣агаманан̃хетам̣, йадидам̣ дуккхато дассанам̣. сантасабха̄вам̣ сукхадуккхато упасантарӯпатта̄.

дат̣т̣хаббасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. салласуттаван̣н̣ана̄

254. двӣсу джанесӯти сутавантаассутавантесу двӣсу джанесу. анугатаведханти пуббе паваттаведхасса анугатаведхам̣. балаватара̄ дигун̣а̄ вийа хутва̄ дал̣хатарапаваттийа̄. евамева̄ти йатха̄ виддхасса пурисасса ануведхана̄ балаватара̄, евамева. сама̄дхимаггапхала̄ни ниссаран̣ам̣ виккхамбханасамуччхедапат̣иппассаддхивасена. сама̄дхисӣсена хеттха джха̄нан̃ча гахитам̣. со на джа̄на̄ти анадхигататта̄. ниссаран̣анти джа̄на̄ти аниссаран̣амева. та̄сам̣ самадхигата̄нам̣ сукхадуккхаведана̄нам̣. на виппайутто аппахӣнакилесатта̄. сан̇кха̄тадхаммасса̄ти сан̇кха̄йа пан̃н̃а̄йа парин̃н̃а̄тачатуккхандхасса. тена̄ха ‘‘тулитадхаммасса̄’’ти. имасмимпи сутте пуримасутте вийа а̄рамман̣а̄нусайова катхито, со пана таттха вуттанайенева ведитаббо. ануродхавиродхапаха̄насса вуттатта̄ кхӣн̣а̄саво дхурам̣. ана̄га̄мӣпи ват̣т̣ати, тасса виродхаппаха̄нам̣ лаббхати.

салласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. пат̣хамагелан̃н̃асуттаван̣н̣ана̄

255. саддахитва̄ гила̄не упат̣т̣ха̄таббе ман̃н̃иссантӣти йоджана̄. таттха̄ти тасмим̣ т̣ха̄не. каммат̣т̣ха̄на̄нуйого саппа̄йо йесам̣ те каммат̣т̣ха̄насаппа̄йа̄, сатипат̣т̣ха̄нарата̄ти аттхо. аниччатам̣ анупассантоти ка̄йам̣ пат̣ичча уппанна̄йа ведана̄йа ча аниччатам̣ анупассанто. вайам̣ анупассантотиа̄дӣсупи есева найо. вайанти пана та̄йа ева кхайасан̇кха̄там̣. вира̄ганти вираджджанам̣. пат̣иниссагганти паричча̄гапат̣иниссаггам̣, паккханданапат̣иниссаггампи ва̄.

а̄гаманӣйапат̣ипада̄ти арийамаггасса а̄гаманат̣т̣ха̄нийа̄ пуббабха̄гапат̣ипада̄. пуббабха̄га̄йева на локуттара̄. сампаджан̃н̃ам̣ пуббабха̄гийамева. тиссо анупассана̄ пуббабха̄га̄йева випассана̄парийа̄паннатта̄. миссака̄ти локийалокуттарамиссака̄. бха̄вана̄ка̄ло дассито ‘‘ниродха̄нупассино вихарато, пат̣иниссагга̄нупассино вихарато ра̄га̄нусайо пахӣйатӣ’’ти вуттатта̄.

пат̣хамагелан̃н̃асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8-9. дутийагелан̃н̃асутта̄диван̣н̣ана̄

256-257. пхассам̣ пат̣ичча̄ти еттха пхассасӣсена пхасса̄йатана̄нам̣ гахан̣ам̣. на хи пхасса̄йатанехи вина̄ пхассасса самбхаво. тена̄ха ‘‘ка̄йова хи еттха пхассоти вутто’’ти, пхассасӣсена вуттоти адхиппа̄йо. навамам̣ утта̄намева хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄.

дутийагелан̃н̃асутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. пхассамӯлакасуттаван̣н̣ана̄

258. сукхаведана̄йа хитам̣ сукхаведанийам̣. со панеса хитабха̄во паччайабха̄вена̄ти а̄ха ‘‘сукхаведана̄йа паччайабхӯта’’нти. имасмимпи суттадвайети имасмим̣ наваме дасаме ча суттепи. саммасанача̄раведана̄ти саммасанӣйаведана̄ ева катхита̄, на локуттара̄ти адхиппа̄йо.

пхассамӯлакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

сага̄тха̄ваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.