намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса
сам̣йуттаника̄йе
сал̣а̄йатанаваггат̣ӣка̄
1. сал̣а̄йатанасам̣йуттам̣
1. аниччавагго
1. аджджхатта̄ниччасуттаван̣н̣ана̄
1. чаккхатӣти чаккху, н̃а̄н̣ам̣, йатха̄сабха̄вато а̄рамман̣асса джа̄нанена самависамам̣ а̄чиккхантам̣ вийа паваттатӣти аттхо. татха̄ мам̣сачаккху. тампи хи рӯпадассане чаккхатӣти чаккху. буддха̄нам̣йева чаккхӯти буддхачаккху, аса̄дха̄ран̣ато хи саттасанта̄несу сассатуччхедадит̣т̣хи ануломикан̃а̄н̣айатха̄бхӯтан̃а̄н̣а̄нан̃чева ка̄мара̄га̄нусайа̄дӣнан̃ча йа̄тха̄вато вибха̄витан̃а̄н̣ам̣ а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ам̣ индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ан̃ча. хет̣т̣хима̄ тайо магга̄ чатусаччадхаммесу вутта̄ка̄рена паваттийа̄ дхамме чаккхӯти дхаммачаккху, татха̄ тесам̣ пхала̄ни там̣там̣пат̣ипаккхесу пат̣иппассаддхипаха̄навасена паваттанато. самантато саббадхаммесу чаккхукиччаса̄дханато самантачаккху, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣. диббавиха̄расанниссайена ладдхаббато дева̄нам̣ диббачаккху вийа̄ти там̣ диббачаккху, абхин̃н̃а̄висесо. а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ рӯпадассанато ‘‘а̄локапхаран̣ена̄’’ти вуттам̣. ‘‘идам̣ дуккхам̣ арийасаччанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄дӣ’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 15) найена а̄гататта̄ чатусаччапариччхедакан̃а̄н̣ам̣ ‘‘пан̃н̃а̄чаккхӯ’’ти вуттам̣. тадидам̣ ‘‘випассана̄н̃а̄н̣а’’нти ваданти, ‘‘випассана̄маггапхалапаччавеккхан̣ан̃а̄н̣а̄нӣ’’ти апаре.
паччайабхӯтехи етехи абхисамбхарӣйантӣти самбха̄ра̄, упаттхамбхабхӯта̄ чатусамут̣т̣ха̄никарӯпа̄. саха самбха̄рехӣти сасамбха̄рам̣. маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа пасӣдатӣти паса̄до. аккхикӯпаке аккхипат̣алехӣти убхохи аккхидалехи. самбхавоти а̄подха̄тумева самбхавабхӯтама̄ха. идха ‘‘тераса самбха̄ра̄’’ти вуттам̣. ат̣т̣хаса̄линийам̣ (дха. са. ат̣т̣ха. 596) пана сан̣т̣ха̄нена саддхим̣ ‘‘чуддаса самбха̄ра̄’’ти а̄гатам̣. таттха сан̣т̣ха̄нанти ван̣н̣а̄йатанамева париман̣д̣ала̄дисан̣т̣ха̄набхӯтам̣. висум̣ вачанам̣ пана несам̣ татха̄бхӯта̄нам̣ ататха̄бхӯта̄нан̃ча а̄подха̄туван̣н̣а̄йатана̄нам̣ йатха̄вутте мам̣сапин̣д̣е виджджама̄натта̄. самбхавасса чатудха̄тунисситехи саха вуттасса дха̄туттайанисситата̄ йоджетабба̄. дит̣т̣химан̣д̣алети абхимукхам̣ т̣хита̄нам̣ пат̣ибимбапан̃н̃а̄йанат̣т̣ха̄набхӯте чаккхусан̃н̃ита̄йа дит̣т̣хийа̄ паваттит̣т̣ха̄набхӯте ман̣д̣але. саннивит̣т̣ханти етена чаккхупаса̄дасса анекакала̄пагатабха̄во дассито. татха̄ хи со сатта аккхипат̣ала̄ни абхибйа̄петва̄ ваттати. йасма̄ со сатта аккхипат̣ала̄ни бйа̄петва̄ т̣хитехи аттано ниссайабхӯтехи катӯпака̄рам̣ там̣нисситехева а̄йуван̣н̣а̄дӣхи анупа̄литапарива̄ритам̣ тисантатирӯпасамут̣т̣ха̄пакехи утучитта̄ха̄рехи упаттхамбхийама̄нам̣ хутва̄ тит̣т̣хати. рӯпадассанасаматтханти атта̄нам̣ нисса̄йа паваттавин̃н̃а̄н̣асса васена рӯпа̄йатанадассанасаматтхам̣. виттха̄ракатха̄ти тасса чаккхуно сота̄дӣнан̃ча хетупаччайа̄дивасена чева лаккхан̣а̄дивасена ча виттха̄ракатха̄.
саммасанача̄рачиттанти випассана̄йа паваттит̣т̣ха̄набхӯтам̣ випасситаббам̣ читтам̣. кечи ‘‘випассанупагатакирийамайачитта’’нти ваданти, там̣ тесам̣ матиматтам̣. тӣн̣и лаккхан̣а̄ни дассетва̄ випассанам̣ уссукка̄петва̄ арахаттасса па̄панавасена десана̄йа паваттатта̄.
аджджхатта̄ниччасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2-3. аджджхаттадуккхасутта̄диван̣н̣ана̄
2-3. две лаккхан̣а̄нӣти дуккха̄натталаккхан̣а̄ни. екам̣ лаккхан̣анти анатталаккхан̣ам̣. сеса̄нӣти вутта̄васеса̄ни лаккхан̣а̄ни. техӣти йехи дутийататийа̄ни сутта̄ни десита̄ни, техи. саллаккхита̄нӣти саммадева упадха̄рита̄ни. еттакена̄ти двиннам̣ екассева ва̄ лаккхан̣асса катханена.
аджджхаттадуккхасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4-6. ба̄хира̄ниччасутта̄диван̣н̣ана̄
4-6. вуттасадисова̄ти ‘‘две лаккхан̣а̄нӣ’’тиа̄дина̄ вуттасадисо ева. найоти атидесанайо.
ба̄хира̄ниччасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7-12. аджджхатта̄ничча̄тӣта̄на̄гатасутта̄диван̣н̣ана̄
7-12. саллаккхетва̄ти атӣта̄на̄гата̄нам̣ авиджджама̄натта̄ га̄хасса дал̣хата̄йа саллаккхетва̄. паччуппаннесу виджджама̄натта̄ балавата̄ тан̣ха̄дига̄хена випассана̄вӣтхим̣ пат̣ипа̄детум̣ киламанта̄нам̣ винеййа̄нам̣ васена.
аджджхатта̄ничча̄тӣта̄на̄гатасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
аниччаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. йамакавагго
1-4. пат̣хамапуббесамбодхасутта̄диван̣н̣ана̄
13-16. двӣсупи суттесу а̄йатана̄нам̣ васена десана̄ екараса̄ва̄ти ‘‘пат̣хамадутийесӯ’’ти екаджджхам̣ падуддха̄ро като. а̄хито ахам̣ма̄но еттха̄ти атта̄, аттабха̄во. атта̄намадхи аджджхаттам̣, таппарийа̄паннатта̄ таттха бхава̄ни аджджхаттика̄ни, тесам̣ аджджхаттика̄нам̣. аджджхаттан̃ча на̄ма аджджхаттаджджхаттам̣, нийакаджджхаттам̣, гочараджджхаттам̣, висайаджджхаттанти чатуббидхам̣. таттха аджджхаттаджджхаттам̣ аджджхатте бхаванти аджджхаттиканти а̄ха ‘‘аджджхаттаджджхаттавасена аджджхаттика̄на’’нти. тесам̣ чаккха̄дӣнам̣ аджджхаттесупи аджджхаттикабха̄во адхикасинехаваттхута̄йа̄ти а̄ха ‘‘чхандара̄гасса адхиматтабалавата̄йа̄’’ти. ида̄ни таттха таматтхам̣ пат̣ийогина̄ саддхим̣ уда̄харан̣авасена дассенто ‘‘манусса̄нам̣ хӣ’’тиа̄дима̄ха. там̣ утта̄намева. ба̄хира̄нӣти аджджхаттикато бахи бхава̄ни.
пат̣хамапуббесамбодхасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5-6. пат̣хаманочеасса̄дасутта̄диван̣н̣ана̄
17-18. никкханта̄ти локато никкханта̄. висам̣йутта̄ сам̣йогахетӯнам̣ килеса̄нам̣ пахӣнатта̄ но сам̣йутта̄. но адхимутта̄ти на уссуккаджа̄та̄. вимарийа̄дӣ…пе… четаса̄ти вигатакилесават̣т̣амарийа̄дата̄йа ниммарийа̄дӣкатена читтена. чатусаччамева катхитам̣ чаккха̄дӣнам̣ асса̄да̄дино катхитатта̄.
пат̣хаманочеасса̄дасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7-10. пат̣хама̄бхинандасутта̄диван̣н̣ана̄
19-22. ват̣т̣авиват̣т̣амева катхитам̣ абхинандана̄нам̣ уппа̄даниродха̄нан̃ча васена десана̄йа паваттатта̄. анупуббакатха̄ти а̄дито пат̣т̣ха̄йа падаттхаван̣н̣ана̄. несанти сутта̄нам̣.
пат̣хама̄бхинандасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
йамакаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. саббавагго
1. саббасуттаван̣н̣ана̄
23. сабба-саддо пакаран̣авасена каттхачи саппадесепи паваттатӣти тато ниваттанаттхам̣ анавасесависайена сабба-саддена висесетва̄ вуттам̣ ‘‘саббасабба’’нти, саббамева хутва̄ саббанти аттхо. а̄йатанабха̄вам̣ саббам̣ а̄йатанасаббам̣, сесадвайепи есева найо.
тасса ависайа̄бха̄вато на аддит̣т̣хамидхаттхи кин̃чӣти. идха̄ти нипа̄таматтам̣, идха ва̄ садеваке локе, дассанабхӯтена н̃а̄н̣ена адит̣т̣хам̣ на̄ма кин̃чи наттхӣти аттхо. йади евам̣ анума̄нависайам̣ ну кхо катханти а̄ха ‘‘атхо авин̃н̃а̄та’’нти. ан̃н̃есам̣ апаччаккхампи авин̃н̃а̄там̣ тасса кин̃чи наттхӣти адит̣т̣хам̣ авин̃н̃а̄там̣ наттхи. паччуппаннам̣ атӣтамева н̃еййам̣ гахитам̣, ана̄гатам̣ ну кхо катханти а̄ха – ‘‘аджа̄нитабба’’нти, тасса кин̃чи наттхӣти а̄нетва̄ самбандхо. джа̄нитум̣ н̃а̄тум̣ асаккун̣еййам̣ на̄ма тасса кин̃чи наттхӣти дассенто а̄ха ‘‘саббам̣ абхин̃н̃а̄сӣ’’тиа̄ди.
сакаласса сакка̄йадхаммасса париггахитатта̄ сакка̄йасаббам̣. саббадхаммесӯти пан̃чаннам̣ два̄ра̄нам̣ а̄рамман̣абхӯтесу саббесу дхаммесу. йасма̄ чхасупи а̄рамман̣есу гахитесу падесасаббам̣ на̄ма на хоти, тасма̄ ‘‘пан̃ча̄рамман̣аматта’’нти вуттам̣. падесасаббам̣ сакка̄йасаббам̣ на па̄пун̣а̄ти тасса тебхӯмакадхаммесу екадесасса асан̇ган̣ханато. сакка̄йасаббам̣ а̄йатанасаббам̣ на па̄пун̣а̄ти локуттарадхамма̄нам̣ асан̇ган̣ханато. а̄йатанасаббам̣ саббасаббам̣ на па̄пун̣а̄ти. йасма̄ а̄йатанасаббена чатубхӯмакадхамма̄ва париггахита̄, на лаккхан̣апан̃н̃аттийо, йасма̄ саббасаббам̣ дассентена буддхан̃а̄н̣ависайо дассито, тасма̄ ‘‘саббасаббам̣ на па̄пун̣а̄тӣ’’ти еттха̄пи ‘‘касма̄…пе… наттхита̄йа̄’’ти саббам̣ н̃а̄та̄рамман̣енева пуччха̄виссаджджанам̣ катам̣. ‘‘а̄йатанасаббепи идха випассанупагадхамма̄ва гахетабба̄ абхин̃н̃еййаниддесавасенапи саммасанача̄рассева иччхитатта̄’’ти ваданти.
пат̣иккхипитва̄ти ‘‘идам̣ саббам̣ на̄ма на хотӣ’’ти евам̣ пат̣иккхипитва̄. тасса̄ти ‘‘ан̃н̃ам̣ саббам̣ пан̃н̃а̄песса̄мӣ’’ти вадантасса. ва̄ча̄йа ваттаббаваттхуматтакамева̄ти ван̃джха̄путтагаганакусума̄дива̄ча̄ вийа етасса ва̄ча̄йа кевалам̣ ваттаббаваттхукамева бхавеййа, на аттхо, вачанаматтакамева̄ти аттхо. атиккамитва̄ти ана̄маситва̄ аггахетва̄. там̣ кисса хетӯти вигха̄та̄паджджанам̣ кена хетуна̄. йатха̄ там̣ ависайасминти йатха̄ ан̃н̃опи кочи ависайе ва̄йаманто, еванти аттхо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана йасма̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘там̣ кисса хетӯ’’ти вуттака̄ран̣амева упанайанавасена дассетум̣ ‘‘йатха̄ та’’нтиа̄ди вуттам̣. ка̄ран̣опанайанан̃ча ка̄ран̣амева̄ти ‘‘йатха̄ти ка̄ран̣авачана’’нти вуттанти дат̣т̣хаббам̣. тенева̄ха ‘‘евам̣ имасмимпи ависайе’’тиа̄ди.
саббасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. паха̄насуттаван̣н̣ана̄
24. саббасса̄ти два̄ра̄рамман̣ехи саддхим̣ два̄раппаваттасса. паха̄на̄йа̄ти таппат̣ибаддхачхандара̄гапаха̄навасена паджахана̄йа. чаккхусампхассанти чаккхусаннисситапхассам̣. мӯлапаччайанти мӯлабхӯтам̣ паччайам̣ катва̄, сахаджа̄таведана̄йа чаккхусампхассапаччайабха̄ве ваттаббамева наттхи. есева найоти ападесена ‘‘сотасампхассам̣ мӯлапаччайам̣ катва̄’’тиа̄дина̄ ваттаббанти дассети. маноти бхаван̇гачиттам̣ манодва̄расса адхиппетатта̄. а̄рамман̣анти дхамма̄рамман̣ам̣. саха̄ваджджанакаджавананти сахаманодва̄ра̄ваджджанакам̣ джаванам̣. там̣пуббакатта̄ мановин̃н̃а̄н̣апхассаведана̄нам̣ мӯлапаччайабхӯта̄ саббесвева чаккхудва̄ра̄дӣсу вуттитта̄ таданурӯпато ‘‘бхаван̇гасахаджа̄то сампхассо’’ти вуттам̣. саха̄ваджджанаведана̄йа джаванаведана̄ ‘‘ведайита’’нти адхиппета̄, бхаван̇гасампайутта̄йа пана ведана̄йа гахан̣е ваттаббамева наттхи. бхаван̇гато амочетва̄ бхаван̇гачиттена саддхим̣йева а̄ваджджанам̣ гахетва̄ манодва̄ра̄ваджджанам̣ бхаван̇гам̣ дат̣т̣хаббам̣. йа̄ панеттха десана̄ти йа̄ еттха ‘‘паха̄на̄йа̄’’тиа̄дина̄ паваттадесана̄ саттху анасит̣т̣хи а̄н̣а̄. айам̣ пан̣н̣атти на̄ма тасса тасса аттхасса пака̄рато н̃а̄панато. еттха саббаггахан̣ена саббе сабха̄вадхамма̄ гахита̄, пан̃н̃атти пана катама̄ти вича̄ран̣а̄йа там̣ дассетум̣ ‘‘йа̄ панеттха̄’’тиа̄ди вуттанти дат̣т̣хаббам̣.
паха̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. абхин̃н̃а̄парин̃н̃а̄паха̄насуттаван̣н̣ана̄
25. абхин̃н̃а̄ти абхин̃н̃а̄йа. йа-ка̄ралопавасена̄йам̣ ниддесо ‘‘сайам̣ абхин̃н̃а̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.28, 405; ма. ни. 1.154) вийа, татха̄ ‘‘парин̃н̃а̄’’ти еттха̄пи. саббанти а̄йатанасаббам̣. тан̃хи абхин̃н̃еййам̣. абхиджа̄нитва̄ти абхин̃н̃а̄йа джа̄нитва̄. париджа̄нитва̄ти тӣран̣апарин̃н̃а̄йа аничча̄дито париджа̄нитва̄. паджаханаттха̄йа̄ти паха̄напарин̃н̃а̄йа анавасесато паджахана̄йа.
абхин̃н̃а̄парин̃н̃а̄паха̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. пат̣хамаапариджа̄нанасуттаван̣н̣ана̄
26. ‘‘абхиджа̄на’’нтиа̄дина̄ еттха бхагава̄ пат̣хамам̣ кан̣хапаккхам̣ дассетва̄ суккапаккхам̣ дассети венеййаджджха̄сайавасена. тенеттха ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣.
пат̣хамаапариджа̄нанасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. дутийаапариджа̄нанасуттаван̣н̣ана̄
27. чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббадхаммо на̄ма рӯпа̄йатанамева̄ти а̄ха ‘‘хет̣т̣ха̄ гахитарӯпамева̄’’ти. идха ана̄па̄тхагатам̣ ‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄табба̄ дхамма̄’’ти вуттатта̄. хет̣т̣ха̄ а̄па̄тхагатампи ана̄па̄тхагатампи гахитамева ‘‘йе ча рӯпа̄’’ти анавасесато вуттатта̄. те хи ведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄раккхандха̄ саха чаккхувин̃н̃а̄н̣ена вин̃н̃а̄таббатта̄. татха̄ хи чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ техи екуппа̄дам̣ екаваттхукам̣ еканиродхам̣ ека̄рамман̣амева. сесападесӯти сесесу ‘‘йан̃ча сотам̣ йе ча садда̄’’тиа̄дина̄ а̄гатесу кан̣хапаккхе пан̃часу, суккапаккхе чхасупи падесу. есева найоти йва̄йам̣ ‘‘хет̣т̣ха̄ гахитарӯпамева ган̣хитва̄’’ти аттхо вутто. есо ева таттхапи аттхаван̣н̣ана̄найо.
дутийаапариджа̄нанасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. а̄диттасуттаван̣н̣ана̄
28. гайа̄на̄мика̄йа надийа̄ авидӯре паватто га̄мо гайа̄ на̄ма, тассам̣ гайа̄йам̣ вихаратӣти самӣпаттхе четам̣ бхуммавачанам̣. гайа̄га̄масса хи а̄санне гайа̄сӣсана̄маке пит̣т̣хипа̄са̄н̣е бхагава̄ тада̄ виха̄си. тена̄ха ‘‘бхагава̄ таттха вихаратӣ’’ти.
татра̄ти ‘‘бхиккхӯ а̄мантесӣ’’ти йе бхиккхӯ а̄мантеси, йатха̄ ча̄йам̣ десана̄ тесам̣ саппа̄йа̄ джа̄та̄, татра тасмим̣ аттхадвайе вибха̄ветаббе айам̣ анупуббикатха̄ самуда̄гамато пат̣т̣ха̄йа анупат̣ипа̄т̣икатха̄. итоти имасма̄ каппато. кира̄ти ануссаванаттхе нипа̄то. па̄рамита̄парибха̄вана̄йа парипа̄кагате. н̃а̄н̣ети бодхин̃а̄н̣е. канит̣т̣хапутто вема̄тикабха̄та̄ бхагавато. вел̣убхиттикут̣ика̄хи париккхипитва̄ бахиддха̄, анто пана пат̣аса̄н̣ӣхи.
саббесам̣ сатта̄нам̣. пун̃н̃ачетанам̣ анто аббхантаре павесети. бхагава̄пи тасса путтоти катва̄ ‘‘ан̃н̃е тайо путта̄’’ти вуттам̣. авиппакиритва̄ти пара̄джайена авиппакирийа апала̄йитва̄. пидахӣти да̄тум̣ на саккомӣти татха̄ ака̄си. саччава̄дита̄йа ган̣хим̣сӯти ра̄джакуласса саччава̄дита̄йа аттано варам̣ ган̣хим̣су.
виниваттитунти пат̣ин̃н̃а̄йа ниваттитум̣. антара̄ти тумхехи париччхиннака̄ласса антара̄ ева мата̄. ат̣т̣хавӣсатихаттхат̣т̣ха̄нам̣ усабхам̣ на̄ма. усабхе ат̣т̣хавӣсатихаттхаппама̄н̣е т̣ха̄не. да̄нагге бйа̄ват̣оти пасуто.
соти бхагава̄. татха̄рӯпан̃хи буддха̄нам̣ десана̄па̄т̣иха̄рийам̣, йатха̄ десана̄йа гахито аттхо паччаккхато вибхӯто хутва̄ упат̣т̣ха̄ти. тена̄ха ‘‘имесам̣…пе… десесса̄мӣ’’ти. саннит̣т̣ха̄нанти чирака̄лапаричита̄диттааггика̄нам̣ а̄диттапарийа̄йадесана̄ва саппа̄йа̄ти ниччхайамака̄си. падиттанти падӣпитам̣ ека̄дасахи аггӣхи екаджа̄лӣбхӯтам̣. тена̄ха ‘‘сампаджджалита’’нти. дуккхалаккхан̣ам̣ катхитам̣ чаккха̄дӣнам̣ ека̄дасахи аггӣхи а̄диттабха̄вена дуккхамата̄йа дуккхасса катхитатта̄.
а̄диттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. аддхабхӯтасуттаван̣н̣ана̄
29. адхисаддена сама̄наттхо аддхасаддоти а̄ха ‘‘аддхабхӯтанти адхибхӯта’’нтиа̄ди. сесам̣ вуттанайамева.
аддхабхӯтасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. самуггха̄таса̄руппасуттаван̣н̣ана̄
30. ман̃н̃итам̣ на̄ма тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хӣхи гахетаббам̣ ман̃н̃итам̣. саббасмим̣ ман̃н̃итанти саббаман̃н̃итам̣, тасса самуггха̄то сетугха̄то, тада̄вахам̣ саббаман̃н̃итасамуггха̄таса̄руппам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘ман̃н̃итам̣ на̄ма чаккха̄дӣсу ева уппаджджати, на̄н̃н̃асми’’нти дутийанайо вутто. ануччхавиканти анурӯпам̣ авиломам̣. идха̄ти идхева са̄сане ан̃н̃аттха тадабха̄вато. ‘‘тан̣ха̄-ма̄надит̣т̣химан̃н̃ита̄на’’нти вуттам̣ ман̃н̃итаттайам̣ сапарасанта̄несу пат̣ипаккхавасена йоджетва̄ дассетум̣ ‘‘чаккхум̣ аханти ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ‘‘чаккхум̣ аха’’нти имина̄ аджджхаттависайам̣ дит̣т̣химан̃н̃итан̃ча дассети атта̄бхинивеса̄хам̣ка̄радӣпанато. ‘‘мама’’нти имина̄ тан̣ха̄ман̃н̃итам̣ ма̄наман̃н̃итампи ва̄, париггахамукхенапи сеййа̄дито ма̄нуппаджджанато. сесапададвайепи имина̄ найена ман̃н̃итавибха̄го ведитаббо. аханти атта̄ва, со ча чаккхусмим̣ тададхӣнавуттитта̄ ‘‘паро’’ти на ман̃н̃ати. мама кин̃чанапалибодхо чаккхусмим̣ сати лаббханато, асати на ман̃н̃ати татха̄ман̃н̃итасса паччайагха̄тато. сесапададвайепи есева найо.
ахам̣ чаккхуто ниггатоти ‘‘аха’’нти ваттаббо айам̣ сатто чаккхуто ниггато таттха сукхума̄ка̄рена упалаббханато. мама кин̃чанапалибодхо чаккхуто ниггато тасмим̣ сати ева упалаббханато. сесадвайепи есева найо. таттха пароти паро сатто. мама чаккхӯти на ман̃н̃ати йасса там̣ чаккху, тасса ‘‘аха’’нти ваттаббассева абха̄вато. маматтабхӯтанти мама ка̄ран̣ам̣. сесам̣ утта̄намева. еваметасмим̣ сутте чаккхурӯпа-чаккхувин̃н̃а̄н̣а-чаккхусампхасса-сукхадуккха̄дуккхамасукхавасена сатта ва̄ра̄ чаккхудва̄ре, татха̄ сотадва̄ра̄дӣсӯти чха саттака̄ двечатта̄лӣса. пуна сакка̄йавасена ‘‘саббам̣ на ман̃н̃атӣ’’тиа̄дина̄ вуттам̣, тена течатта̄лӣса. пуна тебхӯмакават̣т̣ам̣ ‘‘локо’’ти гахетва̄ ‘‘на кин̃чи локе упа̄дийатӣ’’ти вуттам̣, тена чатучатта̄лӣса хонти. евам̣ саббатха̄пи чатучатта̄лӣса̄йа т̣ха̄несу арахаттам̣ па̄петва̄ випассана̄ катхита̄ти ведитабба̄. ‘‘чатучатта̄лӣса̄дхикасатесӯ’’ти кесучи поттхакесу ликханти, са̄ ча пама̄далекха̄.
самуггха̄таса̄руппасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. пат̣хамасамуггха̄тасаппа̄йасуттаван̣н̣ана̄
31. упака̄рабхӯта̄ тада̄вахатта̄. татоти ман̃н̃ита̄ка̄рато. танти ман̃н̃ана̄ваттхум̣. ан̃н̃ена̄ка̄рена̄ти йатха̄ ман̃н̃ати аничча̄диа̄ка̄рато, ан̃н̃ена аничча̄дина̄ а̄ка̄рена хоти. ан̃н̃атха̄бха̄вам̣ випарин̣а̄манти уппа̄давайата̄йа ан̃н̃атха̄бха̄вам̣ джара̄йа маран̣ена ча дведха̄ випарин̣а̄метаббам̣. там̣ упагаманена ан̃н̃атха̄бха̄вӣ, евам̣бхӯто хутва̄пи джӣран̣абхиджджанасабха̄весу. бхавесу сатто локо упарипи бхавам̣йева абхинандати. хет̣т̣ха̄ гахитамева сан̇кад̣д̣хитва̄ти ‘‘чаккхум̣ на ман̃н̃атӣ’’тиа̄дина̄ хет̣т̣ха̄ гахитамева кхандхадха̄туа̄йатана̄ти кхандха̄дипарийа̄йена екато гахетва̄ пунапи ман̃н̃ана̄ваттхум̣ дассети. аваса̄не ‘‘тато там̣ хотӣ’’ти вуттападена саддхим̣ саббава̄ресу ат̣т̣ха ат̣т̣ха хонтӣти ‘‘ат̣т̣хачатта̄лӣса̄йа т̣ха̄несӯ’’ти вуттам̣.
пат̣хамасамуггха̄тасаппа̄йасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. дутийасамуггха̄тасаппа̄йасуттаван̣н̣ана̄
32. дассетва̄ти еттха лаккхан̣е айам̣ тва̄-саддо, хетумхи ва̄. ана̄дисаттасанта̄нагатага̄хаттайалаккхита̄ хи саттху, типариват̣т̣адесана̄ там̣нимиттам̣ йа̄вадева таппаха̄на̄йа паваттитабха̄вато. арахаттам̣ па̄петва̄ випассана̄ катхита̄ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣ ‘‘саха випассана̄йа чатта̄ропи магга̄ катхита̄’’ти.
дутийасамуггха̄тасаппа̄йасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саббаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. джа̄тидхаммаваггаван̣н̣ана̄
33-42. ниббаттанасабха̄ванти хетупаччайехи уппаджджанасабха̄вам̣. уппа̄да̄нантарам̣ буддхиппаттийа̄ джӣран̣асабха̄вам̣. йаттха чаккха̄дайо, таттхева висабха̄гасамут̣т̣ха̄налаккхан̣ена бйа̄дхино уппаттипаччайабха̄вена бйа̄дхисабха̄вам̣. маран̣асабха̄ванти вина̄сасабха̄вам̣. сокасабха̄ванти н̃а̄тибйасана̄дина̄ д̣айхама̄надуккхасабха̄вам̣. сам̣килесикасабха̄ванти тан̣ха̄дивасена сам̣килиссанасабха̄вам̣.
джа̄тидхаммаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. саббааниччаваггаван̣н̣ана̄
43-52. н̃а̄тапарин̃н̃а̄ а̄гата̄ висайавасена таббисайасса дхаммасса джотитатта̄. итара̄ две тӣран̣апаха̄напарин̃н̃а̄пи а̄гата̄ ева̄ти ведитабба̄, та̄сам̣ абхин̃н̃еййадхаммависайатта̄ н̃а̄н̣асса ча тӣран̣апаха̄напарин̃н̃а̄самбхавато. парин̃н̃еййападе тӣран̣апарин̃н̃а̄ва а̄гата̄, паха̄таббападе паха̄напарин̃н̃а̄ва а̄гата̄ти йоджана̄. итара̄пи две гахита̄йева та̄хи вина̄ аттхасиддхийа̄ абха̄вато. паччаккхам̣ ка̄таббам̣ а̄рамман̣ато асаммохато пат̣ивиджджханена. авутта̄пи гахита̄йева париджа̄нанасса йа̄вадева паха̄наттхатта̄. екасабха̄вена вина̄бха̄во анекаггат̣т̣хо. упасат̣т̣харогена вийа анто ева абхихатасаббата̄ упахатат̣т̣хо.
саббааниччаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пат̣хамо пан̣н̣а̄сако.
6. авиджджа̄ваггаван̣н̣ана̄
53-62. чатӯсу саччесу ан̃н̃а̄н̣ам̣ таппат̣иччха̄дакасаммохо. авиндийам̣ виндати, виндийам̣ на виндатӣти катва̄ виджджа̄йа пат̣ипаккхова авиджджа̄. виджджа̄йа уппанна̄йа анавасесато авиджджа̄ пахӣйати, там̣ дассенто ‘‘виджджа̄ти арахаттамаггавиджджа̄’’ти а̄ха. на кевалам̣ аничча̄нупассана̄васенева маггавут̣т̣ха̄нам̣, атха кхо итара̄нупассана̄васенапӣти дассенто ‘‘дуккха̄…пе… пахӣйатийева̄’’ти а̄ха. саббаттха̄ти упарисуттанте сандха̄йа̄ха. тато апарепи там̣аттхалаккхан̣авасена катхитасуттантепи. та̄нипи хи татха̄ буджджханакапуггала̄намаджджха̄сайена вутта̄нӣти.
авиджджа̄ваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. мигаджа̄лавагго
1. пат̣хамамигаджа̄ласуттаван̣н̣ана̄
63. чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ дассанакиччанти вуттачаккхувин̃н̃а̄н̣ена пасситаббанти а̄ха ‘‘ит̣т̣ха̄рамман̣абхӯта̄’’ти. каманӣйа̄ти ка̄метабба̄. манам̣ аппа̄йантӣти мана̄па̄ти а̄ха ‘‘манавад̣д̣ханака̄’’ти. пийа̄йитаббасабха̄ва̄ пийарӯпа̄. ка̄мӯпасам̣хита̄ти ка̄мапат̣исам̣йутта̄. а̄ламбитаббата̄ ева четтха упасам̣хитата̄ти ‘‘а̄рамман̣ам̣ катва̄’’тиа̄дима̄ха. тан̣ха̄сан̇кха̄та̄ нандӣ тан̣ха̄нандӣ, на тут̣т̣хинандӣйева ‘‘нандим̣ чаратӣ’’тиа̄дӣсу вийа. га̄мантанти га̄масамӣпам̣. ‘‘анупача̄рат̣т̣ха̄на’’нти ватва̄ там̣ дассети ‘‘йаттха̄’’тиа̄дина̄.
еттха̄ти йатха̄нӣхате па̄т̣хе. ‘‘имам̣ екам̣ парийа̄йам̣ т̣хапетва̄’’ти вуттам̣ тасса ‘‘панта̄нӣ’’типадена сан̇гахитатта̄. аппасадда̄ни аппаниггхоса̄нӣти еттха аппа-саддо абха̄ваттхо.
пат̣хамамигаджа̄ласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. самиддхилокапан̃ха̄суттаван̣н̣ана̄
68. а̄йа̄чанасуттато пат̣т̣ха̄йа̄ти мигаджа̄лавагге дутийасуттато пат̣т̣ха̄йа. пат̣хамасутте пана дутийакавиха̄ра̄дибха̄во вуттоти.
самиддхилокапан̃ха̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. упасенаа̄сӣвисасуттаван̣н̣ана̄
69. гахетва̄ти па̄рупанасса ситхилакаран̣ена вӣмам̣сато мочетва̄. лен̣аччха̄йа̄йа̄ти пуримадиса̄йа лен̣аччха̄йа̄йам̣. патитва̄ти лен̣аччхаданато бхасситва̄. пхут̣т̣хависоти чатӯсу а̄сӣвисесу со пхут̣т̣хависо. тена̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди. парийа̄дийама̄намева̄ти кхепентамева, вина̄сентамева̄ти аттхо. йатха̄париччхедена̄ти аттано висапариччхеда̄нурӯпам̣. ан̃н̃атха̄бха̄ванти вад̣д̣хабха̄ва̄дипакатиджаханам̣. сабха̄вавигамоти вина̄со.
упасенаа̄сӣвисасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. упава̄н̣асандит̣т̣хикасуттаван̣н̣ана̄
70. рӯпам̣ пат̣исам̣видитам̣ кароти н̃а̄тапарин̃н̃а̄васена. рӯпара̄ганти нӣла̄дибхеде рӯпадхамме ра̄гам̣. пат̣исам̣видитам̣ кароти ‘‘айам̣ ме ра̄го аппахӣно’’ти. етена секкха̄нам̣ паччавеккхан̣а̄ катхита̄. тена вуттам̣ ‘‘евампи кхо, упава̄н̣а, сандит̣т̣хико дхаммо хотӣ’’тиа̄ди. рӯпара̄гам̣ пат̣исам̣видитам̣ кароти ‘‘наттхи ме аджджхаттам̣ рӯпесу ра̄го’’ти паджа̄на̄ти. асеккха̄нам̣ ха̄йам̣ паччавеккхан̣а̄.
упава̄н̣асандит̣т̣хикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. пат̣хамачхапхасса̄йатанасуттаван̣н̣ана̄
71. пхасса̄кара̄нанти чханнам̣ пхасса̄нам̣ а̄кара̄нам̣ уппаттит̣т̣ха̄на̄нам̣, чаккха̄дӣнанти аттхо. нат̣т̣хо на̄ма аханти вадати, йо чханнам̣ пхасса̄йатана̄нам̣ самудайа̄дим̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, со вуситава̄, итаро авуситава̄ ахан̃ча та̄дисоти. айамева̄ти айам̣ чаккхусмим̣ ‘‘нетам̣ мама̄’’тиа̄дина̄ тин̣н̣ам̣ га̄ха̄нам̣ абха̄во ева.
пат̣хамачхапхасса̄йатанасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. дутийачхапхасса̄йатанасуттаван̣н̣ана̄
72. апунаббхавоти пунаббхава̄бха̄во.
11. татийачхапхасса̄йатанасуттаван̣н̣ана̄
73. панассасанти екам̣сена нат̣т̣хоти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘атинат̣т̣хо’’ти, дхурато ева нат̣т̣хоти аттхо.
татийачхапхасса̄йатанасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
мигаджа̄лаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. гила̄навагго
1-5. пат̣хамагила̄насутта̄диван̣н̣ана̄
74-78. аппан̃н̃а̄тоти на̄маготтато чева сӣла̄дигун̣ехи ча аппан̃н̃а̄то ависсуто. тхерамаджджхимабха̄вам̣ аппаттата̄йа наво.
пат̣хамагила̄насутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. дутийаавиджджа̄паха̄насуттаван̣н̣ана̄
80. аничча̄дивасена абхинивисанам̣ абхинивесо, со ева дхаммасабха̄вам̣ атиккамитва̄ парато а̄масанато пара̄ма̄со, со ева га̄хо. тена абхинивесапара̄ма̄сагга̄хена ган̣хитум̣ на йутта̄ аничча̄дисабха̄ватта̄. сан̇кха̄ра̄ ева паваттийа̄ ка̄ран̣абха̄вато сан̇кха̄ранимитта̄ни. йо сан̇кха̄ресу апарин̃н̃а̄та̄бхинивесена пасситаббо атта̄ка̄ро, со на хотӣти ан̃н̃о анатта̄ка̄ро, тато ан̃н̃ато пассати. парин̃н̃а̄та̄бхинивесоти тӣран̣апарин̃н̃а̄йа париччхиджджа н̃а̄тамиччха̄бхинивесо. парин̃н̃а̄та̄бхинивесоти ва̄ парин̃н̃а̄тавипассана̄бхинивесо. випассана̄ти арӯпасаттакавасена випассана̄йа париджа̄нитабба̄.
дутийаавиджджа̄паха̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. самбахулабхиккхусуттаван̣н̣ана̄
81. кеваланти итаралаккхан̣ехи авомиссам̣.
10. пхаггунапан̃ха̄суттаван̣н̣ана̄
83. тан̣ха̄йа пахӣна̄йа дит̣т̣хима̄на̄пи пахӣна̄ ева̄ти ‘‘тан̣ха̄папан̃часса чхиннатта̄ чхиннапапан̃че’’ти вуттам̣. дутийападепи есева найо. идха саттавоха̄ро чаккха̄дӣсу виджджама̄несу ева хоти, тасма̄ париниббута̄нан̃ча воха̄ро чаккха̄дӣсу санниссайенева, на̄н̃н̃атха̄ти атиккантабуддхехи парихарита̄ни чаккхусота̄дӣни пуччха̄мӣти пуччхати ‘‘аттхи ну кхо бханте’’тиа̄дина̄. чаккхусота̄диват̣т̣ам̣ ват̣т̣е паваттеййа.
пхаггунапан̃ха̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
гила̄наваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. чханнавагго
1. палокадхаммасуттаван̣н̣ана̄
84. аниччалаккхан̣амева катхитам̣, тан̃ча парийа̄йена, аниччалаккхан̣е катхите итаралаккхан̣а̄ни катхита̄нева хонти бйабхича̄рабха̄вато.
2. сун̃н̃аталокасуттаван̣н̣ана̄
85. аттано иданти аттанийанти а̄ха ‘‘аттано сантакена̄’’ти.
3. сам̣кхиттадхаммасуттаван̣н̣ана̄
86. вуттанайенева ведитаббанти кхандхийавагге кхандхавасена а̄гатам̣, идха а̄йатанавасена̄ти айамева висесо.
4. чханнасуттаван̣н̣ана̄
87. саббанимиттехи пат̣исаллӣйати етена̄ти пат̣исалла̄нам̣, пхаласама̄патти. джӣвитаха̄ракасаттхам̣ джӣвитасса харан̣ато, сатта̄нан̃ча сасанато хим̣санато. паричаритоти пайирупа̄сито. тена йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджинти дӣпети.
анупаваджджанти парехи на упавадитаббам̣. там̣ панеттха а̄йатим̣ аппат̣исандхибха̄вато хотӣти а̄ха ‘‘аппаваттика’’нти. ‘‘нетам̣ мама̄’’тиа̄дӣни ваданто арахатте паккхипитва̄ катхеси. путхуджджанабха̄вамева дӣпенто вадати акатакиччабха̄вадӣпанена. кин̃ча̄пи тхеро пуччхитам̣ пан̃хам̣ арахатте паккхипитва̄ катхеси, ‘‘на саманупасса̄мӣ’’ти пана ваданто кин̃чи ниппхаттим̣ на катхеси, тасма̄ ‘‘идампи манаси ка̄табба’’нти идам̣ а̄нетва̄ самбандхо.
килесапассаддхӣти килесапарил̣а̄хавӯпасамо. бхаваттха̄йа пуна бхаваттха̄йа. а̄лайаниканти парийут̣т̣ха̄нети бхавантаре апеккха̄сан̃н̃ите а̄лайе никантийа̄ ча парийут̣т̣ха̄наппаттийа̄. асати авиджджама̄на̄йа. пат̣исандхивасена ан̃н̃абхавато идха̄гаманам̣ а̄гати на̄ма. чутивасена гамананти чаванавасена ито гати. анурӯпагаманам̣ гати на̄ма тадубхайам̣ на хоти. чутӯпапа̄то апара̄парабхаванавасена чути, упападжджанавасена упапа̄то, тадубхайампи на хоти. евам̣ пана чутӯпапа̄те асати невидха на идха локе. на хурам̣ на паралоке хоти. тато ева на убхайаттха хоти. айамева анто айам̣ идхалоке паралоке ча абха̄войева дуккхасса парийоса̄нам̣. айамева̄ти йатха̄вутто ева – еттха етасмим̣ па̄т̣хе парампара̄гато пама̄н̣абхӯто аттхо.
йе пана̄ти саммава̄дино сандха̄йа вадати. антара̄бхавам̣ иччханти ‘‘евам̣ бхавена бхавантарасамбандхо йуджджеййа̄’’ти. нираттхакам̣ антара̄бхавасса на̄ма кассачи абха̄вато. чутиккхандха̄нантаран̃хи пат̣исандхиккхандха̄нам̣йева па̄тубха̄во. тена̄ха ‘‘антара̄бхавасса…пе… пат̣иккхиттойева̄’’ти. таттха бха̄воти аттхита̄. абхидхамме катха̄ваттхуппакаран̣е (катха̄. 505-507) пат̣иккхиттойева. йади евам̣ ‘‘антарена̄’’ти идам̣ катханти а̄ха ‘‘антарена̄’’тиа̄ди. викаппато ан̃н̃ам̣ викаппантарам̣, тасса дӣпанам̣ ‘‘антарена̄’’ти вачанам̣. на антара̄бхавадӣпанам̣ та̄дисасса анупалаббханато пайоджана̄бха̄вато ча. йаттха хи випа̄кавин̃н̃а̄н̣асса паччайо, таттхасса ниссайабхӯтасса ваттхусса сахабха̄вӣнан̃ча кхандха̄нам̣ самбхавоти саддхим̣ аттано ниссайена вин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджатева̄ти на̄сса уппаттийа̄ десадӯрата̄ ведитабба̄. ‘‘нева идха на хура’’нти вуттадвайато апарам̣ викаппена ‘‘на убхайа’’нти, таттхапи на хотийева̄ти адхиппа̄йо. ‘‘антарена̄’’ти ва̄ ‘‘вина̄’’ти имина̄ сама̄наттхо нипа̄то, тасма̄ невидха, на хурам̣, убхайам̣ вина̄пи нева̄ти аттхо.
а̄харӣти чхиннавасена ган̣хи. тена̄ха ‘‘кан̣т̣хана̄л̣ам̣ чхиндӣ’’ти. паригган̣хантоти саммасанто. париниббуто дӣгхараттам̣ випассана̄йам̣ йуттапайуттабха̄вато. ‘‘анупаваджджам̣ чханнена бхиккхуна̄ саттхам̣ а̄харита’’нти, катхесӣти асеккхака̄ле бйа̄каран̣ам̣ вийа катва̄ катхеси.
имина̄ти ‘‘упаваджджакула̄нӣ’’ти имина̄ вачанена. тхероти са̄рипуттаттхеро. еванти евам̣ пуббака̄лесу сам̣сат̣т̣хавиха̄рӣ хутва̄ т̣хито паччха̄ арахаттам̣ па̄пун̣иссатӣти а̄сан̇канто пуччхати. сесам̣ утта̄намева.
чханнасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5-6. пун̣н̣асутта̄диван̣н̣ана̄
88-89. танти чаккхурӯпадвайам̣. тена̄ха ‘‘чаккхун̃чева рӯпан̃ча̄’’ти. нандисамудайа̄ти нандийа̄ самудайатан̣ха̄йа сесака̄ран̣ехи нандийа̄ самудити самодха̄нам̣ нандисамудайо, тасма̄ нандисамудайа̄. тена̄ха ‘‘тан̣ха̄йа самодха̄нена̄’’ти. пан̃чаккхандхасан̇кха̄тасса дуккхасса самодха̄нена самудити паваттийева̄ти саха самудайена дуккхасса дасситатта̄ ‘‘ват̣т̣ам̣ маттхакам̣ па̄петва̄’’ти вуттам̣. ниродхӯпа̄йена саддхим̣ ниродхасса дасситатта̄ ‘‘виват̣т̣ам̣ маттхакам̣ па̄петва̄’’ти. пуччха̄нусандхиа̄дӣсу ан̃н̃атаро на хотӣти а̄ха – ‘‘па̄т̣ийекко анусандхӣ’’ти.
чан̣д̣а̄ти кодхана̄. дут̣т̣ха̄ти досавантоти аттхо. киббиса̄ти па̄па̄. каккхал̣а̄ти да̄рун̣а̄. гхат̣икамуггарена̄ти екасмим̣ паккхе гхат̣икам̣ дассетва̄ катена рассадан̣д̣ена. сатта̄нам̣ сасанато саттхам̣, тато ева джӣвитасса харан̣ато ха̄ракан̃ча̄ти саттхаха̄ракам̣. индрийасам̣варо ‘‘дамо’’ти вутто маначчхат̣т̣ха̄нам̣ индрийа̄нам̣ даманато. пан̃н̃а̄ ‘‘дамо’’ти вутта̄ килесависевита̄нам̣ даманато вӯпасаманато. упосатхакаммам̣ ‘‘дамо’’ти вуттам̣ ка̄йадва̄ра̄дӣхи уппаджджанакаасамасса даманато. кханти ‘‘дамо’’ти ведитабба̄ аккхантийа̄ даманато вӯпасаманато. тена̄ха ‘‘упасамоти тассева вевачана’’нти.
еттха̄ти суна̄парантаджанападе. ете двети айам̣ пун̣н̣аттхеро тасса канит̣т̣хоти ете две бха̄таро. а̄хачча ат̣т̣ха̄си ул̣а̄рам̣ буддха̄рамман̣ам̣ пӣтим̣ уппа̄детва̄. сатта сӣхана̄де надитва̄ти маммаччхедака̄нампи аккосапарибха̄са̄нам̣ кхамане сантоса̄бха̄вадӣпанам̣, па̄н̣иппаха̄расса, лед̣д̣уппаха̄расса, дан̣д̣аппаха̄расса, саттхаппаха̄расса, джӣвитаворопанасса, кхамане сантоса̄бха̄вадӣпанан̃ча̄ти евам̣ сатта сӣхана̄де надитва̄. чатӯсу т̣ха̄несу васитатта̄ па̄л̣ийам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ ануддесикам̣ катва̄ ‘‘суна̄парантасмим̣ джанападе вихарати’’иччева вуттам̣.
чатӯсу т̣ха̄несӯти аббухаттхапаббате, самуддагиривиха̄ре, ма̄тулагиримхи, макул̣ака̄ра̄мавиха̄рети имесу чатӯсу т̣ха̄несу. танти чан̇камам̣ а̄руйха кочи бхиккху чан̇камитум̣ саматтхо наттхи махата̄ самуддапариссайена бха̄вана̄манасика̄расса анабхисамбхун̣анато. уппа̄тиканти уппа̄такарам̣ маха̄сан̇кхобхам̣ ут̣т̣хапетва̄. саммукхети анилападесе. пат̣иведесунти паведесум̣.
а̄раддхака̄лато пат̣т̣ха̄йа̄ти ман̣д̣алама̄л̣асса ка̄тум̣ патхавӣмитака̄лато пабхути. саччабандхена пан̃часата̄ни парипӯретум̣ ‘‘екӯнапан̃часата̄на’’нти вуттам̣. гандхакут̣инти джетаванамаха̄виха̄ре маха̄гандхакут̣им̣.
саччабандхана̄моти саччабандхе паббате чиранива̄сита̄йа ‘‘саччабандхо’’твева ладдхана̄мо. арахаттам̣ па̄пун̣ӣти пан̃ча̄бхин̃н̃а̄парива̄рам̣ арахаттам̣ адхигаччхи. тена̄ха ‘‘маггеневасса абхин̃н̃а̄ а̄гата̄’’ти.
тасмим̣ саннипатита̄ маха̄джана̄ кечи сота̄панна̄, кечи сакада̄га̄мино, кечи ана̄га̄мино, кечи араханто ахесум̣. таттха̄пи кечи тевиджджа̄, кечи чхал̣абхин̃н̃а̄, кечи пат̣исамбхидаппатта̄ ахесум̣. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘маха̄джанасса бандханамоккхо джа̄то’’ти. йе пана таттха саран̣агаманапан̃часӣладасасӣласама̄да̄нена ладдха̄нуггаха̄, тесам̣ девата̄нан̃ча васена ‘‘махантам̣ буддхакола̄халам̣ ахосӣ’’ти вуттам̣.
арун̣ам̣ пана маха̄гандхакут̣ийам̣йева ут̣т̣хапеси девата̄нуггахаттхан̃чева кула̄нудайа̄йа ча. апа̄йамагге ота̄рито ‘‘кочи локасса саджита̄ аттхи, тасса васена паваттисам̣ха̄ра̄ хонти, тенева̄йам̣ паджа̄ сана̄тха̄ хоти, там̣ йун̃джати ча тасмим̣ тасмим̣ камме’’ти миччха̄га̄хехи. паричаритаббам̣ йа̄чи ‘‘еттха майа̄ чирам̣ васитабба’’нти.
чхат̣т̣ханти ба̄хийасуттам̣. там̣ утта̄намева хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄.
пун̣н̣асутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7-8. пат̣хамаеджа̄сутта̄диван̣н̣ана̄
90-91. еджати чхал̣а̄рамман̣анимиттам̣ кампатӣти еджа̄. тена̄ха ‘‘чаланат̣т̣хена̄’’ти. а̄ба̄дханат̣т̣хена пӣл̣анат̣т̣хена. анто досанат̣т̣хена̄ти анточитте ева падуссанат̣т̣хена. никантанат̣т̣хена̄ти чхинданат̣т̣хена. хет̣т̣ха̄ гахитамева̄ти хет̣т̣ха̄ ман̃н̃итасамуггха̄таса̄руппасутте а̄гатамева. вуттанайамева ман̃н̃итасамуггха̄тасутте.
пат̣хамаеджа̄сутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9-10. пат̣хамадвайасутта̄диван̣н̣ана̄
92-93. двайанти дукам̣. па̄л̣ийам̣ а̄мед̣италопена ниддесоти а̄ха ‘‘две две кот̣т̣ха̄се’’ти. еваметанти евам̣ аничча̄дибха̄вена етам̣ чаккхурӯпан̃ча̄ти двайам̣. чалатӣти анават̣т̣ха̄нена пачалати. бйатхатӣти джара̄йа маран̣ена ча паведхати. хету чева уппаттинимиттатта̄. сахагатӣти сахаппаватти, та̄йа гахетаббатта̄ ‘‘сан̇гатӣ’’ти пхассо вутто. еса найо сесапададвайепи. йасма̄ ча сам̣гаччхама̄надхаммавимутта̄ сан̇гати на̄ма наттхи, татха̄ саннипа̄тасамава̄йа̄, тесам̣ васена ниббатто пхассо татха̄ вуччатӣти. тена̄ха ‘‘имина̄’’тиа̄ди.
ваттхӯти чаккху ниссайапаччайа̄дибха̄вена. а̄рамман̣анти рӯпам̣ а̄рамман̣апаччайа̄дибха̄вена. сахаджа̄та̄ тайо кхандха̄ ведана̄дайо, те сахаджа̄та̄дипаччайабха̄вена. айам̣ хетӯти айам̣ тивидхо хетӯ. пхассена̄тиа̄дӣсу айам̣ сан̇кхепаттхо – йасма̄ рӯпа̄рамман̣е пхассе аттано пхусанакиччам̣ каронте евам̣ ведана̄ анубхаванакиччам̣, сан̃н̃а̄ сан̃джа̄нанакиччам̣ кароти, тасма̄ ‘‘пхассена пхут̣т̣хамева̄’’тиа̄дивуттамева аттхам̣ ида̄ни пуггала̄дхит̣т̣ха̄нена дассетум̣ ‘‘пхут̣т̣хо’’тиа̄ди вуттам̣. пан̃чева кхандха̄ бхагавата̄ саматим̣са̄йа а̄ка̄рехи вутта̄. касма̄ти а̄ха ‘‘катха’’нтиа̄ди. руккхаса̄кха̄су руккхавоха̄ро вийа екекадхаммепи кхандхавоха̄ро хотийева. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо’’ти (йама. кхандхайамака 2).
пат̣хамадвайасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.