1. ассутава̄суттаван̣н̣ана̄
61. ‘‘ассутава̄’’ти сотадва̄ра̄нуса̄рена упадха̄ритам̣, упадха̄ран̣ам̣ ва̄ сутам̣ асса аттхӣти сутава̄, таппат̣иккхепена на сутава̄ти ассутава̄. ва̄-саддо ча̄йам̣ пасам̣са̄йам̣, атисайасса ва̄ бодханако, тасма̄ йасса пасам̣ситам̣, атисайена ва̄ сутам̣ аттхи, со ‘‘сутава̄’’ти сам̣килесавиддхам̣санасаматтхо парийаттидхаммапаричайо ‘‘там̣ сутва̄ татхатта̄йа пат̣ипатти ча сутава̄’’ти имина̄ падена пака̄сито. атха ва̄ сотаббайуттам̣ сутва̄ каттаббаниппхаттим̣ сун̣ӣти сутава̄. таппат̣иккхепена на сутава̄ти ассутава̄. тена̄ху пора̄н̣а̄ ‘‘а̄гама̄дхигама̄бха̄ва̄, н̃еййо ассутава̄ итӣ’’ти. татха̄ ча̄ха ‘‘кхандхадха̄ту…пе… виниччхайарахито’’ти. таттха ва̄чуггатакаран̣ам̣ уггахо, таттха парипуччханам̣ парипуччха̄, кусалехи саха чодана̄парихаран̣авасена виниччхайасса ка̄ран̣ам̣ виниччхайо. путхӯнанти бахӯнам̣. килеса̄дӣнам̣ килеса̄бхисан̇кха̄ра̄нам̣ виттха̄ретаббам̣ пат̣исамбхида̄магганиддесесу (маха̄ни. 51, 94) а̄гатанайена. андхапутхуджджано гахито ‘‘на̄лам̣ ниббиндиту’’нтиа̄дивачанато. а̄саннапаччаккхава̄чӣ идам̣-саддоти а̄ха ‘‘имасминти паччуппаннапаччаккхака̄йам̣ дассетӣ’’ти. чатӯсу маха̄бхӯтесу нийуттоти ча̄тумаха̄бхӯтико. йатха̄ пана маха̄маттика̄йа ниббаттам̣ маттика̄майам̣, евамайам̣ чатӯхи маха̄бхӯтехи ниббатто ‘‘чатумаха̄бхӯтамайо’’ти вуттам̣. ниббиндеййа̄ти ниббинданампи а̄паджджеййа. ниббиндана̄ на̄ма уккан̣т̣хана̄ анабхиратибха̄ватоти вуттам̣ ‘‘уккан̣т̣хеййа̄’’ти. вираджджеййа̄ти вӣтара̄го бхавеййа. тена̄ха ‘‘на раджджеййа̄’’ти. вимуччеййа̄ти идха пана аччанта̄йа вимуччанам̣ адхиппетанти а̄ха ‘‘муччитука̄мо бхавеййа̄’’ти. чатӯхи ча рӯпаджанакапаччайехи а̄гато чайоти, а̄чайо, вуддхи. чайато апаккамоти апачайо, париха̄ни. а̄да̄нанти гахан̣ам̣, пат̣исандхийа̄ ниббатти. бхедоти кхандха̄нам̣ бхедо. со хи кал̣еварасса никкхепоти вуттоти а̄ха ‘‘никкхепананти бхедо’’ти.
пан̃н̃а̄йантӣти пака̄рато н̃а̄йанти. рӯпам̣ париггахетум̣ паригган̣ханавасенапи рӯпам̣ а̄ламбитум̣. айуттарӯпам̣ катва̄ тан̣ха̄дӣхи париггахетум̣ арӯпам̣ паригган̣хитум̣ йуттарӯпам̣ кароти тесам̣ бхиккхӯнам̣ саппа̄йабха̄вато. тена̄ха ‘‘касма̄’’тиа̄ди. никкад̣д̣хантоти тато га̄хато нӣхаранто.
мана̄йатанассева на̄мам̣, на сама̄дхипан̃н̃аттӣнам̣ ‘‘читтам̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вайам̣ (сам̣. ни. 1.23, 192; пет̣ако. 22; ми. па. 1.9.9), читто гахапатӣ’’тиа̄дӣсу (дха. па. ат̣т̣ха. 74) вийа. читтӣка̄таббабхӯтам̣ ваттху етасса̄ти читтаваттху, тасса бха̄во читтаваттхута̄, тена ка̄ран̣ена читтабха̄вама̄ха. читтагочарата̄йа̄ти читтавичиттависайата̄йа. сампайуттадхаммачиттата̄йа̄ти ра̄га̄дисаддха̄дисампайуттадхаммавасена читтасабха̄ватта̄. тена читтата̄йа читтаттама̄ха. виджа̄нанат̣т̣хена̄ти буджджханат̣т̣хена. аджджхоситанти аджджхоса̄бхӯта̄йа тан̣ха̄йа гахитам̣. тена̄ха ‘‘тан̣ха̄йа̄’’тиа̄ди. пара̄маситва̄ти дхаммасабха̄вам̣ аниччата̄дим̣ атиккамитва̄ парато ничча̄дито а̄маситва̄. ат̣т̣хасатанти ат̣т̣ха̄дхикам̣ сатам̣. нава ма̄на̄ти сеййасса ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄дина̄ а̄гата̄ нававидхама̄на̄. брахмаджа̄ле а̄гата̄ сассатава̄да̄дайо два̄сат̣т̣хидит̣т̣хийо. еванти вутта̄ка̄рена. йасма̄ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хигга̄хавасена путхуджджанена дал̣хагга̄хам̣ гахитам̣, тасма̄ со таттха ниббиндитум̣ ниббида̄н̃а̄н̣ам̣ уппа̄детум̣ на саматтхо.
бхиккхавети еттха ити-саддо а̄диаттхо, тена ‘‘вара’’нти евама̄дикам̣ сан̇ган̣ха̄ти. идам̣ анусандхивачанам̣ ‘‘касма̄ а̄ха̄’’ти катхетука̄мата̄йа ка̄ран̣ам̣ пуччхати. тена̄ха ‘‘пат̣хамам̣ хӣ’’тиа̄ди. ассутавата̄ путхуджджанена. тена̄ти бхагавата̄. айуттарӯпам̣ катам̣ ‘‘ниббиндеййа̄’’тиа̄дина̄ а̄дӣнавасса вибха̄витатта̄. арӯпе пана татха̄ а̄дӣнавасса авибха̄витатта̄ вуттам̣ ‘‘арӯпам̣ париггахетум̣ йуттарӯпа’’нти, йуттарӯпам̣ вийа катанти адхиппа̄йо. га̄хоти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хигга̄хо. ‘‘никкхамитва̄ арӯпам̣ гато’’ти идам̣ бхагавата̄ а̄дӣнавам̣ дассетва̄ рӯпе га̄хо пат̣иккхитто, на арӯпе, тасма̄ ‘‘ка̄таббо ну кхо со таттха̄’’ти миччха̄ган̣ханта̄нам̣ со тато рӯпато никкхамитва̄ арӯпам̣ гато вийа хотӣти катва̄ вуттам̣. тит̣т̣хама̄нанти тит̣т̣хантам̣. ‘‘а̄паджджитва̄ вийа хотӣ’’ти сабха̄вена паваттама̄нам̣ ‘‘пат̣хамавайе’’тиа̄дина̄ рӯпасса бхедам̣ вайа̄дӣхи вибхаджитва̄ дассети.
па̄дасса уддхаран̣ети йатха̄ т̣хапитасса па̄дасса уккхипане. атихаран̣анти йатха̄уддхатам̣ йатха̄т̣т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ атиккамитва̄ харан̣ам̣. вӣтихаран̣анти уддхато па̄до йатха̄т̣т̣хитам̣ па̄дам̣ йатха̄ на гхат̣т̣ети, евам̣ тхокам̣ пассато парин̣а̄метва̄ харан̣ам̣. воссаджджананти татха̄ парапа̄дам̣ вӣтиса̄ретва̄ бхӯмийам̣ никкхипанаттхам̣ авоссаджджанам̣. санниккхепананти воссаджджетва̄ бхӯмийам̣ самам̣ никкхипанам̣ т̣хапанам̣. саннируджджхананти никкхиттасса саббасо нируджджханам̣ уппӣл̣анам̣. таттха таттхева̄ти тасмим̣ тасмим̣ пат̣хамавайа̄дике ева. авадха̄ран̣ена тесам̣ кот̣т̣ха̄сантарасан̇камана̄бха̄вама̄ха. одхӣти бха̄во, паббанти сандхи. пат̣хамавайа̄дайо ева хеттха одхи паббанти ча адхиппета̄. пат̣апат̣а̄йанта̄ти ‘‘пат̣апат̣а̄’’ити каронта̄ вийа, тена несам̣ паваттиккхан̣асса иттаратам̣ дассети. етанти етам̣ рӯпадхамма̄нам̣ йатха̄вуттам̣ таттха таттхева бхиджджанам̣ евам̣ вуттаппака̄рамева. ват̣т̣иппадесанти ват̣т̣ийа̄ пулакам̣ барахам̣. тан̃хи ват̣т̣ийа̄ пулакам̣ анатиккамитва̄ва са̄ дӣпаджа̄ла̄ бхиджджати. павен̣исамбандхавасена̄ти сантативасена.
раттинти раттийам̣. бхумматтхе хетам̣ упайогавачанам̣. евам̣ пана аттхо на гахетаббо ануппаннасса ниродха̄бха̄вато. пуримапавен̣итоти рӯпе вуттапавен̣ито. анека̄ни читтакот̣исатасахасса̄ни уппаджджантӣти вуттаматтхам̣ тхерава̄дена дӣпетум̣ ‘‘вуттампи чета’’нтиа̄ди вуттам̣. ад̣д̣хачӯл̣анти тхокена ӯнам̣ упад̣д̣хам̣, тасса пана упад̣д̣хам̣ адхика̄рато ва̄хасатасса̄ти вин̃н̃а̄йати. ‘‘ад̣д̣хачуддаса’’нти кечи, ‘‘ад̣д̣хачатуттха’’нти апаре. ‘‘са̄дхикам̣ дийад̣д̣хасатам̣ ва̄ха̄’’ти дал̣хам̣ катва̄ вадантӣти вӣмам̣ситаббам̣. чатуна̄л̣ико тумбо. маха̄ран̃н̃ата̄йа паваддхам̣ ванам̣ павананти а̄ха ‘‘паванети маха̄ване’’ти. танти пат̣хамам̣ гахитаса̄кхам̣. айаматтхоти айам̣ бхӯмим̣ анотаритва̄ т̣хитаса̄кха̄йа ева гахан̣асан̇кха̄то аттхо. етадаттхамева хи бхагава̄ ‘‘аран̃н̃е’’ти ватва̄пи ‘‘паване’’ти а̄ха.
аран̃н̃амаха̄ванам̣ вийа̄ти аран̃н̃ат̣т̣ха̄не браха̄ран̃н̃е вийа. а̄рамман̣оламбананти а̄рамман̣асса аваламбанам̣. на ваттаббам̣ а̄рамман̣апаччайена вина̄ ануппаджджанато. екаджа̄тийанти рӯпа̄динӣла̄диекасабха̄вам̣. ‘‘диссати, бхиккхаве, имасса ча̄тумаха̄бхӯтикасса ка̄йасса а̄чайопи апачайопӣ’’ти вадантена рӯпато нӣхаритва̄ арӯпе га̄хо патит̣т̣ха̄пито на̄ма, ‘‘варам̣, бхиккхаве, ассутава̄ путхуджджано’’тиа̄дим̣ вадантена арӯпато нӣхаритва̄ рӯпе га̄хо патит̣т̣ха̄пито на̄ма.
нанти га̄хам̣. убхайатоти рӯпато ча арӯпато ча. харисса̄мӣти нӣхарисса̄ми. париваттетва̄ти мантам̣ джаппитва̄. кан̣н̣е дхуметва̄ти кан̣н̣е дхаметва̄. асса̄ти висасса. нимматхетва̄ти ниммаддитва̄, нӣхаритва̄ти адхиппа̄йо.
магготи локуттарамагго. ‘‘ниббинда’’нти имина̄ балававипассана̄ катхита̄.
ассутава̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.