7. маха̄вагго

1. ассутава̄суттаван̣н̣ана̄

61. ‘‘ассутава̄’’ти сотадва̄ра̄нуса̄рена упадха̄ритам̣, упадха̄ран̣ам̣ ва̄ сутам̣ асса аттхӣти сутава̄, таппат̣иккхепена на сутава̄ти ассутава̄. ва̄-саддо ча̄йам̣ пасам̣са̄йам̣, атисайасса ва̄ бодханако, тасма̄ йасса пасам̣ситам̣, атисайена ва̄ сутам̣ аттхи, со ‘‘сутава̄’’ти сам̣килесавиддхам̣санасаматтхо парийаттидхаммапаричайо ‘‘там̣ сутва̄ татхатта̄йа пат̣ипатти ча сутава̄’’ти имина̄ падена пака̄сито. атха ва̄ сотаббайуттам̣ сутва̄ каттаббаниппхаттим̣ сун̣ӣти сутава̄. таппат̣иккхепена на сутава̄ти ассутава̄. тена̄ху пора̄н̣а̄ ‘‘а̄гама̄дхигама̄бха̄ва̄, н̃еййо ассутава̄ итӣ’’ти. татха̄ ча̄ха ‘‘кхандхадха̄ту…пе… виниччхайарахито’’ти. таттха ва̄чуггатакаран̣ам̣ уггахо, таттха парипуччханам̣ парипуччха̄, кусалехи саха чодана̄парихаран̣авасена виниччхайасса ка̄ран̣ам̣ виниччхайо. путхӯнанти бахӯнам̣. килеса̄дӣнам̣ килеса̄бхисан̇кха̄ра̄нам̣ виттха̄ретаббам̣ пат̣исамбхида̄магганиддесесу (маха̄ни. 51, 94) а̄гатанайена. андхапутхуджджано гахито ‘‘на̄лам̣ ниббиндиту’’нтиа̄дивачанато. а̄саннапаччаккхава̄чӣ идам̣-саддоти а̄ха ‘‘имасминти паччуппаннапаччаккхака̄йам̣ дассетӣ’’ти. чатӯсу маха̄бхӯтесу нийуттоти ча̄тумаха̄бхӯтико. йатха̄ пана маха̄маттика̄йа ниббаттам̣ маттика̄майам̣, евамайам̣ чатӯхи маха̄бхӯтехи ниббатто ‘‘чатумаха̄бхӯтамайо’’ти вуттам̣. ниббиндеййа̄ти ниббинданампи а̄паджджеййа. ниббиндана̄ на̄ма уккан̣т̣хана̄ анабхиратибха̄ватоти вуттам̣ ‘‘уккан̣т̣хеййа̄’’ти. вираджджеййа̄ти вӣтара̄го бхавеййа. тена̄ха ‘‘на раджджеййа̄’’ти. вимуччеййа̄ти идха пана аччанта̄йа вимуччанам̣ адхиппетанти а̄ха ‘‘муччитука̄мо бхавеййа̄’’ти. чатӯхи ча рӯпаджанакапаччайехи а̄гато чайоти, а̄чайо, вуддхи. чайато апаккамоти апачайо, париха̄ни. а̄да̄нанти гахан̣ам̣, пат̣исандхийа̄ ниббатти. бхедоти кхандха̄нам̣ бхедо. со хи кал̣еварасса никкхепоти вуттоти а̄ха ‘‘никкхепананти бхедо’’ти.

пан̃н̃а̄йантӣти пака̄рато н̃а̄йанти. рӯпам̣ париггахетум̣ паригган̣ханавасенапи рӯпам̣ а̄ламбитум̣. айуттарӯпам̣ катва̄ тан̣ха̄дӣхи париггахетум̣ арӯпам̣ паригган̣хитум̣ йуттарӯпам̣ кароти тесам̣ бхиккхӯнам̣ саппа̄йабха̄вато. тена̄ха ‘‘касма̄’’тиа̄ди. никкад̣д̣хантоти тато га̄хато нӣхаранто.

мана̄йатанассева на̄мам̣, на сама̄дхипан̃н̃аттӣнам̣ ‘‘читтам̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вайам̣ (сам̣. ни. 1.23, 192; пет̣ако. 22; ми. па. 1.9.9), читто гахапатӣ’’тиа̄дӣсу (дха. па. ат̣т̣ха. 74) вийа. читтӣка̄таббабхӯтам̣ ваттху етасса̄ти читтаваттху, тасса бха̄во читтаваттхута̄, тена ка̄ран̣ена читтабха̄вама̄ха. читтагочарата̄йа̄ти читтавичиттависайата̄йа. сампайуттадхаммачиттата̄йа̄ти ра̄га̄дисаддха̄дисампайуттадхаммавасена читтасабха̄ватта̄. тена читтата̄йа читтаттама̄ха. виджа̄нанат̣т̣хена̄ти буджджханат̣т̣хена. аджджхоситанти аджджхоса̄бхӯта̄йа тан̣ха̄йа гахитам̣. тена̄ха ‘‘тан̣ха̄йа̄’’тиа̄ди. пара̄маситва̄ти дхаммасабха̄вам̣ аниччата̄дим̣ атиккамитва̄ парато ничча̄дито а̄маситва̄. ат̣т̣хасатанти ат̣т̣ха̄дхикам̣ сатам̣. нава ма̄на̄ти сеййасса ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄дина̄ а̄гата̄ нававидхама̄на̄. брахмаджа̄ле а̄гата̄ сассатава̄да̄дайо два̄сат̣т̣хидит̣т̣хийо. еванти вутта̄ка̄рена. йасма̄ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хигга̄хавасена путхуджджанена дал̣хагга̄хам̣ гахитам̣, тасма̄ со таттха ниббиндитум̣ ниббида̄н̃а̄н̣ам̣ уппа̄детум̣ на саматтхо.

бхиккхавети еттха ити-саддо а̄диаттхо, тена ‘‘вара’’нти евама̄дикам̣ сан̇ган̣ха̄ти. идам̣ анусандхивачанам̣ ‘‘касма̄ а̄ха̄’’ти катхетука̄мата̄йа ка̄ран̣ам̣ пуччхати. тена̄ха ‘‘пат̣хамам̣ хӣ’’тиа̄ди. ассутавата̄ путхуджджанена. тена̄ти бхагавата̄. айуттарӯпам̣ катам̣ ‘‘ниббиндеййа̄’’тиа̄дина̄ а̄дӣнавасса вибха̄витатта̄. арӯпе пана татха̄ а̄дӣнавасса авибха̄витатта̄ вуттам̣ ‘‘арӯпам̣ париггахетум̣ йуттарӯпа’’нти, йуттарӯпам̣ вийа катанти адхиппа̄йо. га̄хоти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хигга̄хо. ‘‘никкхамитва̄ арӯпам̣ гато’’ти идам̣ бхагавата̄ а̄дӣнавам̣ дассетва̄ рӯпе га̄хо пат̣иккхитто, на арӯпе, тасма̄ ‘‘ка̄таббо ну кхо со таттха̄’’ти миччха̄ган̣ханта̄нам̣ со тато рӯпато никкхамитва̄ арӯпам̣ гато вийа хотӣти катва̄ вуттам̣. тит̣т̣хама̄нанти тит̣т̣хантам̣. ‘‘а̄паджджитва̄ вийа хотӣ’’ти сабха̄вена паваттама̄нам̣ ‘‘пат̣хамавайе’’тиа̄дина̄ рӯпасса бхедам̣ вайа̄дӣхи вибхаджитва̄ дассети.

па̄дасса уддхаран̣ети йатха̄ т̣хапитасса па̄дасса уккхипане. атихаран̣анти йатха̄уддхатам̣ йатха̄т̣т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ атиккамитва̄ харан̣ам̣. вӣтихаран̣анти уддхато па̄до йатха̄т̣т̣хитам̣ па̄дам̣ йатха̄ на гхат̣т̣ети, евам̣ тхокам̣ пассато парин̣а̄метва̄ харан̣ам̣. воссаджджананти татха̄ парапа̄дам̣ вӣтиса̄ретва̄ бхӯмийам̣ никкхипанаттхам̣ авоссаджджанам̣. санниккхепананти воссаджджетва̄ бхӯмийам̣ самам̣ никкхипанам̣ т̣хапанам̣. саннируджджхананти никкхиттасса саббасо нируджджханам̣ уппӣл̣анам̣. таттха таттхева̄ти тасмим̣ тасмим̣ пат̣хамавайа̄дике ева. авадха̄ран̣ена тесам̣ кот̣т̣ха̄сантарасан̇камана̄бха̄вама̄ха. одхӣти бха̄во, паббанти сандхи. пат̣хамавайа̄дайо ева хеттха одхи паббанти ча адхиппета̄. пат̣апат̣а̄йанта̄ти ‘‘пат̣апат̣а̄’’ити каронта̄ вийа, тена несам̣ паваттиккхан̣асса иттаратам̣ дассети. етанти етам̣ рӯпадхамма̄нам̣ йатха̄вуттам̣ таттха таттхева бхиджджанам̣ евам̣ вуттаппака̄рамева. ват̣т̣иппадесанти ват̣т̣ийа̄ пулакам̣ барахам̣. тан̃хи ват̣т̣ийа̄ пулакам̣ анатиккамитва̄ва са̄ дӣпаджа̄ла̄ бхиджджати. павен̣исамбандхавасена̄ти сантативасена.

раттинти раттийам̣. бхумматтхе хетам̣ упайогавачанам̣. евам̣ пана аттхо на гахетаббо ануппаннасса ниродха̄бха̄вато. пуримапавен̣итоти рӯпе вуттапавен̣ито. анека̄ни читтакот̣исатасахасса̄ни уппаджджантӣти вуттаматтхам̣ тхерава̄дена дӣпетум̣ ‘‘вуттампи чета’’нтиа̄ди вуттам̣. ад̣д̣хачӯл̣анти тхокена ӯнам̣ упад̣д̣хам̣, тасса пана упад̣д̣хам̣ адхика̄рато ва̄хасатасса̄ти вин̃н̃а̄йати. ‘‘ад̣д̣хачуддаса’’нти кечи, ‘‘ад̣д̣хачатуттха’’нти апаре. ‘‘са̄дхикам̣ дийад̣д̣хасатам̣ ва̄ха̄’’ти дал̣хам̣ катва̄ вадантӣти вӣмам̣ситаббам̣. чатуна̄л̣ико тумбо. маха̄ран̃н̃ата̄йа паваддхам̣ ванам̣ павананти а̄ха ‘‘паванети маха̄ване’’ти. танти пат̣хамам̣ гахитаса̄кхам̣. айаматтхоти айам̣ бхӯмим̣ анотаритва̄ т̣хитаса̄кха̄йа ева гахан̣асан̇кха̄то аттхо. етадаттхамева хи бхагава̄ ‘‘аран̃н̃е’’ти ватва̄пи ‘‘паване’’ти а̄ха.

аран̃н̃амаха̄ванам̣ вийа̄ти аран̃н̃ат̣т̣ха̄не браха̄ран̃н̃е вийа. а̄рамман̣оламбананти а̄рамман̣асса аваламбанам̣. на ваттаббам̣ а̄рамман̣апаччайена вина̄ ануппаджджанато. екаджа̄тийанти рӯпа̄динӣла̄диекасабха̄вам̣. ‘‘диссати, бхиккхаве, имасса ча̄тумаха̄бхӯтикасса ка̄йасса а̄чайопи апачайопӣ’’ти вадантена рӯпато нӣхаритва̄ арӯпе га̄хо патит̣т̣ха̄пито на̄ма, ‘‘варам̣, бхиккхаве, ассутава̄ путхуджджано’’тиа̄дим̣ вадантена арӯпато нӣхаритва̄ рӯпе га̄хо патит̣т̣ха̄пито на̄ма.

нанти га̄хам̣. убхайатоти рӯпато ча арӯпато ча. харисса̄мӣти нӣхарисса̄ми. париваттетва̄ти мантам̣ джаппитва̄. кан̣н̣е дхуметва̄ти кан̣н̣е дхаметва̄. асса̄ти висасса. нимматхетва̄ти ниммаддитва̄, нӣхаритва̄ти адхиппа̄йо.

магготи локуттарамагго. ‘‘ниббинда’’нти имина̄ балававипассана̄ катхита̄.

ассутава̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. дутийаассутава̄суттаван̣н̣ана̄

62. паччайабха̄вена сукхаведана̄йа хитанти сукхаведанийам̣. тена̄ха ‘‘сукхаведана̄йа паччайа’’нти. паччайабха̄во ча упаниссайакот̣ийа̄, на сахаджа̄такот̣ийа̄. тена̄ха ‘‘нану ча̄’’тиа̄ди. джаванаведана̄йа̄ти джаваначиттасахагата̄йа ведана̄йа. там̣ сандха̄йа̄ти там̣ упаниссайапаччайатам̣ сандха̄йа. етанти етам̣ ‘‘сукхаведана̄йа паччайа’’нти вачанам̣ вуттам̣. есева найоти имина̄ ‘‘нану ча сотасампхассо сукхаведана̄йа паччайо на хотӣ’’ти евама̄дим̣ атидисати. со сампхассо джа̄ти уппаттит̣т̣ха̄нам̣ етасса̄ти таджджа̄тикам̣, ведайитам̣. там̣ пана йасма̄ тасса пхассасса ануччхавикамева хоти, тасма̄ тасса̄руппам̣ тасса пхассасса анурӯпанти ча аттхо вутто. вуттанайена̄ти ‘‘сукхаведана̄йа паччайо’’тиа̄дина̄ вуттавидхиануса̄рена. адхара̄ран̣ийам̣ уттара̄ран̣ийа̄ мантанавасена гхат̣т̣анам̣ ива сан̇гхат̣т̣анам̣ пхассена йугагга̄хо, тасса пана гхат̣т̣анасса нирантараппаваттийа̄ пин̣д̣итабха̄во идха самодха̄нам̣, на кесан̃чи двиннам̣ тин̣н̣ам̣ ва̄ саха̄ват̣т̣ха̄нанти вуттам̣ ‘‘сан̇гхат̣т̣анасампин̣д̣анена̄ти аттхо’’ти. аггичун̣н̣оти виппхулин̇гам̣. ваттхӯти чаккха̄диваттху висайасан̇гхат̣т̣анато. лаббхама̄нова дхаммо сан̇гхат̣т̣анам̣ вийа гайхатӣти вуттам̣ ‘‘сан̇гхат̣т̣анам̣ вийа пхассо’’ти. усма̄дха̄ту вийа ведана̄ дуккхасабха̄ватта̄.

дутийаассутава̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. путтамам̣сӯпамасуттаван̣н̣ана̄

63. вуттанайамева̄ти хет̣т̣ха̄ а̄ха̄раваггасса пат̣хамасутте вуттанайамева. ла̄бхасакка̄рена̄ти ла̄бхасакка̄расан̇кха̄та̄йа ат̣т̣хуппаттийа̄ти кечи. ла̄бхасакка̄ре ва̄ ат̣т̣хуппаттийа̄ти апаре. йо хи ла̄бхасакка̄ранимиттам̣ паччайесу гедхена бхиккхӯнам̣ апаччавеккхитапарибхого джа̄то, там̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ бхагава̄ имам̣ десанам̣ никкхипи. йамакамаха̄мегхоти хет̣т̣ха̄ оламбанаупариуггаманавасена сатапат̣аласахассапат̣ало йугал̣амаха̄мегхо.

тит̣т̣ханти чева бхагавати каттхачи нибаддхава̄сам̣ васанте, ча̄рикампи гаччханте анубандханти ча. бхиккхӯнампи йебхуййена каппасатасахассам̣ тато бхиййопи пӯритада̄напа̄рамисан̃чайатта̄ тада̄ маха̄ла̄бхасакка̄ро уппаджджатӣти вуттам̣ ‘‘евам̣ бхиккхусан̇гхассапӣ’’ти. саккатоти сакка̄раппатто. гарукатоти гарука̄раппатто. ма̄нитоти бахумато манаса̄ пийа̄йито ча. пӯджитоти ма̄ла̄дипӯджа̄йа чева чатупаччайа̄бхипӯджа̄йа ча пӯджито. апачитоти апача̄йанаппатто. йасса хи чатта̄ро паччайе саккатва̄ суабхисан̇кхате пан̣ӣтапан̣ӣте упаненти, со саккато. йасмим̣ гарубха̄вам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ денти, со гарукато. йам̣ манаса̄ пийа̄йанти бахуман̃н̃анти, со бахумато. йасса саббаметам̣ пӯджа̄васена каронти, со пӯджито. йасса абхива̄данапаччут̣т̣ха̄нан̃джаликамма̄дивасена параманипаччака̄рам̣ каронти, со апачито. бхагавати бхиккхусан̇гхе ча локо евам̣ пат̣ипанно. тена вуттам̣ ‘‘тена кхо пана самайена…пе… париккха̄ра̄на’’нти (уда̄. 14; сам̣. ни. 2.70). ла̄бхаггайасаггаппаттанти ла̄бхасса ча йасасса ча аггам̣ уккам̣сам̣ паттам̣.

пат̣хама̄ха̄раван̣н̣ана̄

асса̄ти бхагавато. дхаммасабха̄вачинта̄васена паваттам̣ сахоттаппан̃а̄н̣ам̣ дхаммасам̣вего. дхувапат̣исеванат̣т̣ха̄нан̃хетам̣ сатта̄нам̣, йадидам̣ а̄ха̄рапарибхого, тасма̄ на таттха апаччавеккхан̣аматтена па̄ра̄джикам̣ пан̃н̃апетум̣ сакка̄ти адхиппа̄йо. а̄ха̄ра̄ти ‘‘паччайа̄’’тиа̄дина̄ пуббе а̄ха̄ресу вуттавидхим̣ сандха̄йа а̄ха ‘‘а̄ха̄ра̄’’тиа̄ди. ида̄ни таттха каттаббам̣ аттхаван̣н̣анам̣ сандха̄йа ‘‘хет̣т̣ха̄ вуттаттхамева̄’’ти вуттам̣.

а̄дӣнаванти досам̣. джа̄йа̄ти бхарийа̄. патӣти бхатта̄. апеккха̄садда̄ чете пита̄путтасадда̄ вийа, па̄л̣ийам̣ пана а̄-ка̄расса рассаттам̣ са̄нуна̄сикан̃ча катва̄ вуттам̣ ‘‘джа̄йампатика̄’’ти. самма̄ пхалам̣ вахатӣти самбалам̣, сукха̄ваханти аттхо. татха̄ хи там̣ ‘‘патхе хитанти па̄тхеййа’’нти вуччати. маггасса канта̄рапарийа̄паннатта̄ вуттам̣ ‘‘канта̄рабхӯтам̣ магга’’нти. дуллабхата̄йа там̣ удакам̣ таттха та̄ретӣти канта̄рам̣, нирудакам̣ маха̄ванам̣. рул̣хӣвасена итарампи маха̄ванам̣ татха̄ вуччатӣти а̄ха ‘‘чораканта̄ра’’нтиа̄ди. парара̄джӯнам̣ вериа̄дӣнан̃ча васена саппат̣ибхайампи аран̃н̃ам̣ еттхева сан̇гахам̣ гаччхатӣти вуттам̣ ‘‘пан̃чавидха’’нти.

гханагханат̣т̣ха̄натоти мам̣сасса бахалабахалам̣ тхӯлатхӯлам̣ хутва̄ т̣хитат̣т̣ха̄нато. ‘‘та̄дисан̃хи мам̣сам̣ гахетва̄ суккха̄питам̣ валлӯрам̣. сӯле а̄вунитва̄ паккамам̣сам̣ сӯламам̣сам̣. вирал̣аччха̄йа̄йам̣ нисӣдим̣су гантум̣ асаматтхо хутва̄. говатакуккураватадевата̄йа̄чана̄дӣхӣти говатакуккуравата̄диватачаран̣ехи чева девата̄йа̄чана̄дӣхи пан̣идхикаммехи ча махантам̣ дуккхам̣ анубхӯтам̣.

йасма̄ пана са̄сане самма̄пат̣ипаджджантасса бхиккхуно а̄ха̄рапарибхогасса опаммабха̄вена тесам̣ джа̄йампатика̄нам̣ путтамам̣сапарибхого идха бхагавата̄ а̄нӣто, тасма̄сса на̄на̄ка̄рехи опамматтам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘тесам̣ со путтамам̣са̄ха̄ро’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха саджа̄тимам̣сата̄йа̄ти сама̄наджа̄тикамам̣сабха̄вена, мануссамам̣сабха̄вена̄ти аттхо. масуссамам̣сан̃хи кулаппасутаманусса̄нам̣ аманун̃н̃ам̣ хоти апаричитабха̄вато га̄райхабха̄вато ча, тато ева н̃а̄тиа̄димам̣сата̄йа̄тиа̄ди вуттам̣. тарун̣амам̣сата̄йа̄тиа̄ди пана сабха̄вато анабхисан̇кха̄рато ча аманун̃н̃а̄ти катва̄ вуттам̣. адхӯпитата̄йа̄ти адхӯпитабха̄вато. маджджхаттабха̄вейева т̣хита̄. тато ева ниччхандара̄гапарибхоге т̣хита̄ти вуттам̣ канта̄рато ниттхаран̣аджджха̄сайата̄йа. ида̄ни йе ча те анапанӣта̄ха̄ро, на йа̄вадаттхапарибхого вигатамаччхерамалата̄ саммоха̄бха̄во а̄йатим̣ таттха паттхана̄бха̄во саннидхика̄ра̄бха̄во апариччаджанамадаттха̄бха̄во ахӣл̣ана̄ авива̄дапарибхого ча̄ти упама̄йам̣ лаббхама̄на̄ пака̄рависеса̄, те татха̄ нӣхаритва̄ упамеййе йоджетва̄ дассетум̣ ‘‘на ат̣т̣хинха̄ручамманисситат̣т̣ха̄на̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. там̣ ка̄ран̣анти там̣ тесам̣ джа̄йампатӣнам̣ йа̄вадева канта̄раниттхаран̣аттха̄йа путтамам̣сапарибхогасан̇кха̄там̣ ка̄ран̣ам̣.

ниссандапа̄т̣икулйатам̣ паччавеккхантопи кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рам̣ паривӣмам̣сати. йатха̄ те джа̄йампатика̄тиа̄дипи опаммасам̣санданам̣. ‘‘парибхун̃джитаббо а̄ха̄ро’’ти падам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. еса найо ито паресупи. апат̣иккхипитва̄ти анапанетва̄. ват̣т̣акена вийа куккут̣ена вийа ча̄ти висадисӯда̄харан̣ам̣. одхим̣ адассетва̄ти махантаггахан̣авасена одхим̣ акатва̄. сӣхена вийа̄ти садисӯда̄харан̣ам̣. со кира сапада̄намева кха̄дати.

агадхитаамуччхита̄дибха̄вена парибхун̃джитаббато ‘‘амаччхара̄йитва̄’’тиа̄ди вуттам̣. аббхантаре атта̄ на̄ма аттхӣти дит̣т̣хи аттӯпаладдхи, там̣сахагатена саммохена атта̄ а̄ха̄рам̣ парибхун̃джатӣти. сатисампаджан̃н̃авасенапӣти ‘‘асите пӣте кха̄йите са̄йите сампаджа̄нака̄рӣ хотӣ’’ти еттха вуттасатисампаджан̃н̃авасенапи.

‘‘ахо вата майам̣…пе… лабхеййа’’нти паттханам̣ ва̄, ‘‘хиййо вийа…пе… на ладдха’’нти анусочанам̣ ва̄ акатва̄ти йоджана̄.

‘‘саннидхим̣ на акам̣су, бхӯмийам̣ ва̄ никхан̣им̣су, аггина̄ ва̄ джха̄пайим̣сӯ’’ти на-ка̄рам̣ а̄нетва̄ йоджана̄. евам̣ саббаттха.

пин̣д̣апа̄там̣ ва̄ ахӣл̣ентена да̄йакам̣ ва̄ ахӣл̣ентена парибхун̃джитабботи йоджана̄. са паттапа̄н̣ӣти со паттахаттхо. на̄ваджа̄нийа̄ти на аваджа̄нийа̄. атиман̃н̃атӣти атиккамитва̄ ман̃н̃ати, аваджа̄на̄тӣти аттхо.

‘‘тӣхи парин̃н̃а̄хи парин̃н̃а̄те’’ти ватва̄ та̄хи кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расса париджа̄нанавидхим̣ дассенто ‘‘катха’’нтиа̄дима̄ха. таттха саваттхукавасена̄ти сасамбха̄равасена, сабха̄вато пана рӯпа̄харан̣ам̣ оджаматтам̣ хоти. идан̃хи кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расса лаккхан̣ам̣. ка̄мам̣ раса̄рамман̣ам̣ дживха̄паса̄де пат̣ихан̃н̃ати, тена пана авина̄бха̄вато сампаттависайага̄хита̄йа ча дживха̄паса̄дасса ‘‘оджат̣т̣хамакарӯпам̣ каттха пат̣ихан̃н̃атӣ’’ти вуттам̣. тасса̄ти дживха̄паса̄дасса. име дхамма̄ти име йатха̄вуттабхӯтупа̄да̄йадхамма̄. танти рӯпакхандхам̣. паригган̣хатоти паригган̣хантасса. уппанна̄ пхассапан̃чамака̄ дхамма̄ти саббепи йе йатха̄ниддха̄рита̄, техи сахаппаватта̄ва саббепи име. сарасалаккхан̣атоти аттано киччато лаккхан̣ато ча. тесам̣ на̄марӯпабха̄вена ваваттхапита̄нам̣ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ паччайо вин̃н̃а̄н̣ам̣. ‘‘тасса сан̇кха̄ра̄ тесам̣ авиджджа̄’’ти евам̣ уддхам̣ а̄роханавасена паччайам̣. адхоороханавасена пана сал̣а̄йатана̄дике парийесанто ануломапат̣иломам̣ пат̣иччасамуппа̄дам̣ пассати. сал̣а̄йатана̄дайопи хи рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ йатха̄рахам̣ паччайабха̄вена ваваттхапетабба̄ти. йа̄тха̄вато дит̣т̣хатта̄ти ‘‘идам̣ рӯпам̣, еттакам̣ рӯпам̣, на ито бхиййо, идам̣ на̄мам̣, еттакам̣ на̄мам̣, на ито бхиййо’’ти ча йатха̄бхӯтам̣ дит̣т̣хатта̄. аничча̄нупассана̄, дуккха̄нупассана̄, анатта̄нупассана̄, ниббида̄нупассана̄, вира̄га̄нупассана̄, ниродха̄нупассана̄, пат̣иниссагга̄нупассана̄ти има̄сам̣ саттаннам̣ анупассана̄нам̣ васена. соти кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро. тилаккхан̣а…пе… сан̇кха̄та̄йа̄ти аниччата̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ лаккхан̣а̄нам̣ пат̣ивиджджханавасена лаккхан̣авантасаммасанавасена ча паваттан̃а̄н̣асан̇кха̄та̄йа. парин̃н̃а̄то хоти анавасесато на̄марӯпасса н̃а̄татта̄ таппарийа̄паннатта̄ ча а̄ха̄расса. тена̄ха ‘‘тасмим̣ йева̄’’тиа̄ди. чхандара̄га̄вакад̣д̣ханена̄ти чхандара̄гасса паджаханена.

пан̃ча ка̄магун̣а̄ ка̄ран̣абхӯта̄ етасса аттхӣти пан̃чака̄магун̣ико. тена̄ха ‘‘пан̃чака̄магун̣асамбхаво’’ти. екисса̄ тан̣ха̄йа парин̃н̃а̄ екапарин̃н̃а̄. саббасса пан̃чака̄магун̣икасса ра̄гасса парин̃н̃а̄, саббапарин̃н̃а̄. тадубхайассапи мӯлабхӯтасса а̄ха̄расса парин̃н̃а̄ мӯлапарин̃н̃а̄. ида̄ни има̄ тиссопи парин̃н̃а̄йо вибха̄гена дассетум̣ ‘‘йо бхиккхӯ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. дживха̄два̄ре екарасатан̣хам̣ париджа̄на̄тӣти дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄ ити пат̣исан̃чиккхати ‘‘йо йаметтха расо, со ваттхука̄мавасена оджат̣т̣хамакарӯпам̣ хоти дживха̄йатанам̣ паса̄до. со ким̣ ниссито? чатумаха̄бхӯтаниссито. там̣сахаджа̄то ван̣н̣о гандхо расо оджа̄ джӣвитиндрийанти име дхамма̄ рӯпаккхандхо на̄ма. йо тасмим̣ расе асса̄до, айам̣ расатан̣ха̄. там̣сахагата̄ пхасса̄дайо дхамма̄ чатта̄ро арӯпаккхандха̄’’тиа̄дивасена. саббам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гатавасена ведитаббам̣. тена̄ха ‘‘тена пан̃чака̄магун̣ико ра̄го парин̃н̃а̄това хотӣ’’ти. таттха тена̄ти йо бхиккху дживха̄два̄ре расатан̣хам̣ париджа̄на̄ти, тена. катхам̣ пана екасмим̣ два̄ре тан̣хам̣ париджа̄нато пан̃часу два̄ресу ра̄го парин̃н̃а̄то хотӣти а̄ха ‘‘касма̄’’тиа̄ди. тасса̄йева̄ти тан̣ха̄йа ева тан̣ха̄са̄ман̃н̃ато екаттанайавасена вуттам̣. таттха̄ти пан̃часу два̄ресу. уппаджджанатоти рӯпара̄га̄дибха̄вена уппаджджанато. лобхо ева хи тан̣ха̄йанат̣т̣хена ‘‘тан̣ха̄’’типи, раджджанат̣т̣хена ‘‘ра̄го’’типи вуччати. тена̄ха ‘‘са̄йева хӣ’’тиа̄ди. ида̄ни вуттамеваттхам̣ ‘‘йатха̄’’тиа̄дина̄ упама̄йа сампин̣д̣ети. пан̃чамагге ханатоти пан̃часу маггесу сан̃чариттам̣ каронтена маггага̄мино хананто ‘‘магге ханато’’ти вутто.

сабйан̃джане пин̣д̣апа̄тасан̃н̃ите бхаттасамӯхе манун̃н̃е рӯпе рӯпасадда̄дайо лаббханти, таттха пан̃чака̄магун̣ара̄гасса самбхавам̣ дассетум̣ ‘‘катха’’нтиа̄ди вуттам̣. сатисампаджан̃н̃ена париггахетва̄ти саббабха̄гийена каммат̣т̣ха̄напарипа̄лакена париггахетва̄. ниччхандара̄гапарибхогена̄ти магга̄дхигамасиддхена ниччхандара̄гапарибхогена парибхутте. соти ка̄магун̣ико ра̄го.

тасмим̣ сатӣти кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ре сати. тасса̄ти пан̃чака̄магун̣икара̄гасса. уппаттитоти уппаджджанато. на хи а̄ха̄ра̄ла̄бхена джигхаччха̄дуббалйапаретасса ка̄мапарибхогиччха̄ самбхавати. упаниджджха̄начиттанти ра̄гавасена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ олоканачиттам̣.

наттхи там̣ сам̣йоджананти пан̃чавидхампи уддхамбха̄гийасам̣йоджанам̣ сандха̄йа вуттам̣. тена̄ха ‘‘тена ра̄гена…пе… наттхӣ’’ти. тена̄ти ка̄мара̄гена. еттакена̄ти йатха̄вутта̄йа десана̄йа. катхетум̣ ват̣т̣атӣти имам̣ пат̣хама̄ха̄ракатхам̣ катхентена дхаммакатхикена.

пат̣хама̄ха̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дутийа̄ха̄раван̣н̣ана̄

дутийети дутийе а̄ха̄ре. удда̄литачамма̄ти уппа̄т̣итачамма̄, саббасо апанӣтачамма̄ти аттхо. на саккоти дуббалабха̄вато, татха̄ хи иттхӣ ‘‘абала̄’’ти вуччати. сила̄кут̣т̣а̄дӣнанти а̄ди-саддена ит̣т̣хакакут̣т̣аматтика̄кут̣т̣а̄дӣнам̣ сан̇гахо. ун̣н̣ана̄бхӣти маккат̣акам̣. сарабӯти гхарагол̣ика̄. учча̄лин̇гапа̄н̣ака̄ на̄ма ломаса̄ па̄н̣ака̄. а̄ка̄саниссита̄ти а̄ка̄сача̄рино. лун̃читва̄ти уппа̄т̣етва̄.

тиссо парин̃н̃а̄ти хет̣т̣ха̄ вутта̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄дайо тиссо парин̃н̃а̄. таммӯлакатта̄ти пхассамӯлакатта̄. десана̄ йа̄ва арахатта̄ катхита̄ саббасо ведана̄су парин̃н̃а̄та̄су килеса̄нам̣ лесассапи абха̄вато.

дутийа̄ха̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

татийа̄ха̄раван̣н̣ана̄

ан̇га̄рака̄сунти ан̇га̄рара̄сим̣. пхун̣антӣти аттано упари сайамева а̄кирантӣти аттхо. тена̄ха ‘‘нара̄ руданта̄ паридад̣д̣хагатта̄’’ти. нара̄ти пуриса̄ти аттхо, на манусса̄. бхайан̃хи мам̣ виндатӣти бхайасса васена каронто бхайам̣ лабхати на̄ма. сантарама̄нова̄ти сут̣т̣ху тарама̄но ева хутва̄. порисам̣ вуччати пурисаппама̄н̣ам̣, тасма̄ атирекапориса̄ пурисаппама̄н̣ато адхика̄. тена̄ха ‘‘пан̃чаратанаппама̄н̣а̄’’ти. асса̄ти ка̄суйа̄. тадабха̄вети тесам̣ джа̄ла̄дхӯма̄нам̣ абха̄ве. а̄рака̄васса̄ти а̄рака̄ ева асса.

ан̇га̄рака̄су вийа тебхӯмакават̣т̣ам̣ ека̄дасаннам̣ аггӣнам̣ васена маха̄парил̣а̄хато. дживи…пе… путхуджджано техи аггӣхи дахитаббато. две бала…пе… каммам̣ аниччхантассева тасса ват̣т̣адуккхе па̄танато. а̄йӯханӯпакад̣д̣хана̄нам̣ ка̄лабхедо на чинтетаббо екантабха̄вино пхаласса ниппха̄дитатта̄ти а̄ха ‘‘каммам̣ хӣ’’тиа̄ди.

пхассе вуттанайенева̄ти таттха ‘‘пхассо сан̇кха̄раккхандхо’’ти вуттам̣, идха ‘‘маносан̃четана̄ сан̇кха̄раккхандхо’’ти ваттаббам̣. сесам̣ вуттанайамева̄ти. ‘‘тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣, упа̄да̄напаччайа̄ бхаво’’ти вачанато маносан̃четана̄йа тан̣ха̄ мӯлака̄ран̣анти а̄ха ‘‘тан̣ха̄мӯлакатта̄ маносан̃четана̄йа̄’’ти. тена̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. кечи пана йасма̄ маносан̃четана̄йа пхалабхӯтам̣ веданам̣ пат̣ичча тан̣ха̄ уппаджджати, тасма̄ евам̣ вуттанти ваданти.

татийа̄ха̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

чатуттха̄ха̄раван̣н̣ана̄

анит̣т̣хапа̄панавасена там̣саман̇гӣпуггалам̣ а̄гаччхатӣти а̄гу, па̄пам̣, там̣ чарати сӣлена̄ти а̄гуча̄рӣ. тена̄ха ‘‘па̄пача̄ри’’нти.

ра̄джа̄ вийа каммам̣ парамиссарабха̄вато. а̄гуча̄рӣ пурисо вийа…пе… путхуджджано дуккхаваттхубха̄вато. а̄диннаппаха̄раван̣а̄ни тӣн̣и саттисата̄ни вийа путхуджджанасса а̄турама̄намаха̄дуккхапатит̣т̣хам̣ пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣. тена̄ха сатти…пе… дуккханти.

таммӯлакатта̄ти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣амӯлакатта̄ ито парам̣ паваттана̄марӯпасса.

чатуттха̄ха̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

путтамам̣сӯпамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. аттхира̄гасуттаван̣н̣ана̄

64. чатуттхе соти лобхо. ран̃джанавасена̄ти ран̇гаджа̄там̣ вийа тасса читтасса ануран̃джанавасена. нанданавасена̄ти саппӣтиката̄йа а̄рамман̣асса абхинанданавасена. тан̣ха̄йанавасена̄ти висайакаттука̄мата̄йа васена. еко ева хи лобхо паваттиа̄ка̄равасена татха̄ вутто. патит̣т̣хитанти ладдхасабха̄вам̣. таттха̄ти ват̣т̣е. а̄ха̄рети кечи. вин̃н̃а̄н̣анти абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ам̣. вирул̣ханти пхаланиббаттийа̄ вирул̣хиппаттам̣. тена̄ха ‘‘каммам̣ джава̄петва̄’’тиа̄ди. таттха джава̄петва̄ти пхалам̣ га̄ха̄петва̄. абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ан̃хи аттана̄ сахаджа̄та̄нам̣ сахаджа̄та̄дипаччайехи чева а̄ха̄рапаччайена ча паччайо хутва̄ тасса аттано пхалуппа̄дане са̄маттхийатта̄ вирул̣хиппаттам̣. тена̄ха ‘‘каммам̣ санта̄не ладдхабха̄вам̣ вирул̣хиппаттан̃часса хотӣ’’ти. ват̣т̣акатха̄ еса̄ти катва̄ ‘‘йаттха̄ти тебхӯмакават̣т̣е бхумма’’нти вуттам̣. саббаттха̄ти саббесу. пуримападе етам̣ бхумманти ‘‘йаттха таттха̄’’ти а̄гатам̣ етам̣ бхуммавачанам̣ пуримасмим̣ пуримасмим̣ паде висайабхӯте. тан̃хи а̄раббха етам̣ ‘‘йаттха таттха̄’’ти бхуммавачанам̣ вуттам̣. имасмим̣ випа̄кават̣т̣ети паччуппанне випа̄кават̣т̣е. а̄йатим̣ ват̣т̣ахетуке сан̇кха̄ре сандха̄йа вуттам̣ ‘‘йаттха аттхи а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббаттӣ’’ти вачанато. пунаббхава̄бхиниббаттӣти ча пат̣исандхи адхиппета̄ти вуттам̣ ‘‘йаттха аттхи а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти, аттхи таттха а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣а’’нти. джа̄тӣти четтха ма̄тукуччхито никкхаманам̣ адхиппетам̣. йасмим̣ т̣ха̄нети йасмим̣ ка̄ран̣е сати.

ка̄ран̣ан̃четтха сан̇кха̄ра̄ ведитабба̄. те хи а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббаттийа̄ хетӯ, тан̣ха̄авиджджа̄йо, ка̄лагатиа̄дайо ча каммасса самбха̄ра̄. кечи пана килесават̣т̣акаммагатика̄ла̄ ча̄ти адхиппа̄йена ‘‘ка̄лагатиа̄дайо ча каммасса самбха̄ра̄’’ти ваданти. там̣там̣бхавапаттхана̄йа татха̄ татха̄ гато тивидхо бхавова тебхӯмакават̣т̣ам̣. тена̄ха ‘‘йаттха̄ти тебхӯмакават̣т̣е’’ти. татха̄ ча̄ха ‘‘сасамбха̄ракакаммам̣ бхавесу рӯпам̣ самут̣т̣ха̄петӣ’’ти. рӯпанти аттабха̄вам̣.

сан̇кхипитва̄ти тӣсу акатва̄ вин̃н̃а̄н̣ена екасан̇кхепам̣ катва̄ти аттхо. еко сандхӣти еко хетупхаласандхи. випа̄кавидхинти сал̣а̄йатана̄дикам̣ ведана̄васа̄нам̣ випа̄кавидхим̣. ‘‘на̄марӯпена саддхи’’нти падам̣ а̄нетва̄ самбандхо. на̄марӯпена̄ти ва̄ сахайоге каран̣авачанам̣. идха еко сандхӣти еко хетупхаласандхи. а̄йатибхавасса̄ти а̄йатим̣ упапаттибхавасса. тена четтха еко сандхи хетупхаласандхи ведитаббо.

кхӣн̣а̄савасса аггамагга̄дхигаманатова паваттакаммасса маггена саха̄йавекалласса кататта̄ авиджджама̄нам̣. сӯрийарасмисаманти тато ева вуттанайенева аппатит̣т̣хитасӯрийарасмисамам̣. са̄ти расми. ка̄йа̄дайоти ка̄йадва̄ра̄дайо. катакамманти паччайехи катабха̄вам̣ упа̄да̄йа вуттам̣, на каммалаккхан̣апаттато. тена̄ха ‘‘кусала̄кусалам̣ на̄ма на хотӣ’’ти. кирийаматтети авипа̄кадхамматта̄ ка̄йика̄дипайогаматте т̣хатва̄. авипа̄кам̣ хоти тесам̣ авипа̄кадхамматта̄.

аттхира̄гасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. нагарасуттаван̣н̣ана̄

65. пан̃чамасутте ‘‘пуббева ме, бхиккхаве, самбодха̄’’тиа̄ди хет̣т̣ха̄ сам̣ван̣н̣итамева̄ти авуттамева сам̣ван̣н̣етум̣ ‘‘на̄марӯпе кхо сатӣ’’ти а̄раддхо. таттха два̄дасападике пат̣иччасамуппа̄де имасмим̣ сутте йа̄ни две пада̄ни аггахита̄ни, несам̣ аггахан̣е ка̄ран̣ам̣ пуччхитва̄ виссаджджетука̄мо тесам̣ гахетаббака̄ран̣ам̣ та̄ва дассенто ‘‘еттха̄’’тиа̄дима̄ха. паччаккхабхӯтам̣ паччуппаннам̣ бхавам̣ пат̣хамам̣ гахетва̄ таданантарам̣ ана̄гатасса ‘‘дутийа’’нти гахан̣е атӣто татийо хотӣти а̄ха ‘‘авиджджа̄сан̇кха̄ра̄ хи татийо бхаво’’ти. нану четтха ана̄гатасса бхавасса гахан̣ам̣ на самбхавати паччуппаннабхававасена абхинивесасса джотитатта̄ти? саччаметам̣, ка̄ран̣е пана гахите пхалам̣ гахитамева хотӣти татха̄ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. апичеттха ана̄гато аддха̄ аттхато сан̇гахито ева йато ‘‘на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатана’’нтиа̄дина̄ ана̄гатаддхасам̣га̄хита̄ десана̄ паватта̄, чатувока̄равасена вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄манти висесо аттхи. тасма̄ ‘‘пан̃чавока̄равасена̄’’ти вуттам̣. техӣти авиджджа̄сан̇кха̄рехи а̄рамман̣абхӯтехи. айам̣ випассана̄ти аддха̄паччуппаннавасена удайаббайам̣ пассантасса паваттавипассана̄. на гхат̣ӣйатӣти на самиджджхати. маха̄…пе… абхинивит̣т̣хоти на гхат̣ане ка̄ран̣ама̄ха, хет̣т̣ха̄ гахитатта̄ па̄т̣ийеккам̣ саммасанӣйам̣ на хотӣти адхиппа̄йо.

адит̣т̣хесӯти анавабуддхесу. чатусаччасса анубодхена на бхавитаббанти а̄ха ‘‘на сакка̄ буддхена бхавиту’’нти. имина̄ти маха̄саттена. тети авиджджа̄сан̇кха̄ра̄. бхаваупа̄да̄натан̣ха̄васена̄ти бхаваупа̄да̄натан̣ха̄дассанавасена. дит̣т̣ха̄ва ‘‘там̣сахагата̄’’ти сама̄найогаккхаматта̄. на парабха̄гам̣ кханеййа аттана̄ иччхитасса гахитатта̄ парабха̄ге ан̃н̃асса абха̄вато ча. тена̄ха ‘‘кассачи наттхита̄йа̄’’ти. пат̣иниваттесӣти пат̣исам̣хари. пат̣иниваттане пана ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘тадета’’нтиа̄ди вуттам̣. абхиннат̣т̣ха̄нанти акхан̣итат̣т̣ха̄нам̣.

паччайатоти хетуто, сан̇кха̄ратоти аттхо. ‘‘кимхи ну кхо сати джара̄маран̣ам̣ хотӣ’’тиа̄дина̄ хетупарампаравасена пхалапарампара̄йа киттама̄на̄йа, кимхи ну кхо сати вин̃н̃а̄н̣ам̣ хотӣти ча вича̄ран̣а̄йа сан̇кха̄ре кхо сати вин̃н̃а̄н̣асса висесато ка̄ран̣абхӯто сан̇кха̄ро аггахито, тато вин̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣иниваттати на̄ма, на саббапаччайато. тенева̄ха ‘‘на̄марӯпе кхо сати вин̃н̃а̄н̣ам̣ хотӣ’’ти. ким̣ на̄ма хеттха сахаджа̄та̄дивасенева паччайабхӯтам̣ адхиппетам̣, на каммӯпаниссайавасена паччуппаннавасена абхинивесасса джотитатта̄. а̄рамман̣атоти авиджджа̄сан̇кха̄расан̇кха̄таа̄рамман̣ато, атӣтабхавасан̇кха̄таа̄рамман̣ато. атӣтаддхапарийа̄панна̄ хи авиджджа̄сан̇кха̄ра̄. тато пат̣иниваттама̄нам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ атӣтабхавопи пат̣иниваттати на̄ма. убхайампӣти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣ випассана̄вин̃н̃а̄н̣ампи. на̄марӯпам̣ на атиккаматӣти паччайабхӯтам̣ а̄рамман̣абхӯтан̃ча на̄марӯпам̣ на атиккамати тена вина̄ аваттанато. тена̄ха ‘‘на̄марӯпато парам̣ на гаччхатӣ’’ти. вин̃н̃а̄н̣е на̄марӯпасса паччайе хонтети пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣е на̄марӯпасса паччайе хонте. на̄марӯпе вин̃н̃а̄н̣асса паччайе хонтети на̄марӯпе пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса паччайе хонте. чатувока̄рапан̃чавока̄рабхававасена йатха̄рахам̣ йоджана̄ ведитабба̄. двӣсупи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ паччайесу хонтесӯти пана пан̃чавока̄рабхававасена. еттакена̄ти евам̣ вин̃н̃а̄н̣ана̄марӯпа̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ упаттхамбхавасена паваттийа̄. джа̄йетха ва̄ упападжджетха ва̄ти ‘‘сатто джа̄йати упападжджатӣ’’ти саман̃н̃а̄ хоти вин̃н̃а̄н̣ана̄марӯпавинимуттасса саттапан̃н̃аттийа̄ упа̄да̄набхӯтасса дхаммасса абха̄вато. тена̄ха ‘‘ито хӣ’’тиа̄ди. етадева̄ти ‘‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄марӯпа’’нти етам̣ двайамева.

апара̄парачутипат̣исандхӣхӣти апара̄парачутипат̣исандхидӣпакехи ‘‘чавати, упападжджатӣ’’ти двӣхи падехи. пан̃ча пада̄нӣти ‘‘джа̄йетха ва̄’’тиа̄дӣни пан̃ча пада̄ни. нану таттха пат̣хамататийехи чатуттхапан̃чама̄ни аттхато абхинна̄нӣти? саччам̣, вин̃н̃а̄н̣ана̄марӯпа̄нам̣ апара̄паруппаттидассанаттхам̣ евам̣ вуттам̣. тена̄ха ‘‘апара̄парачутипат̣исандхӣхӣ’’ти. етта̄вата̄ти вуттамеваттханти йо ‘‘етта̄вата̄’’ти падена пуббе вутто, тамева йатха̄вуттаматтхам̣ ‘‘йадида’’нтиа̄дина̄ ниййа̄тенто пуна ватва̄. ануломапаччайа̄ка̄равасена̄ти паччайадхаммадассанапуббакапаччайуппаннадхаммадассанавасена. паччайадхамма̄нан̃хи аттано паччайуппаннасса паччайабха̄во идаппаччайата̄ паччайа̄ка̄ро, со ча ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’тиа̄дина̄ вутто сан̇кха̄руппаттийа̄ ануломанато ануломапаччайа̄ка̄ро, тасса васена.

а̄патоти парикха̄гатаудакато. два̄расампаттийа̄ таттха васанта̄нам̣ павесананиггаманапха̄сута̄йа упабхогапарибхогаваттхусампаттийа̄ сарӣрачиттасукхата̄йа нагарасса манун̃н̃ата̄ти вуттам̣ ‘‘саманта̄ …пе… раман̣ӣйа’’нти. пуббе сун̃н̃абха̄вена аран̃н̃асадисам̣ хутва̄ т̣хитам̣ джанава̄сам̣ каронте нагарасса лаккхан̣аппаттам̣ хотӣти вуттам̣ ‘‘там̣ апарена самайена иддхан̃чева асса пхӣтан̃ча̄’’ти.

‘‘пуббева кхо панасса ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ а̄джӣво ча супарисуддхо’’ти вачанато тӣхи виратӣхи саддхим̣ пуббабха̄гамаггопи ат̣т̣хан̇гикавоха̄рам̣ ладдхум̣ арахатӣти вуттам̣ ‘‘ат̣т̣хан̇гикасса випассана̄маггасса̄’’ти. випассана̄йа чин̣н̣антети випассана̄йа сан̃чаритата̄йа таттха таттха та̄йа випассана̄йа тӣрите парийесите. локуттарамаггадассананти анума̄на̄дивасена локуттарамаггасса дассанам̣. татха̄ хи нибба̄нанагарасса дассанам̣ дат̣т̣хаббам̣. дит̣т̣хака̄лоти адхигамавасена дит̣т̣хака̄ло. маггапхалавасена уппанна̄ паропан̣н̣а̄са анаваджджадхамма̄, паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ пана тесам̣ ваваттха̄пакам̣. йа̄петва̄ти чара̄петва̄.

аваттама̄накат̣т̣хена̄ти буддхасун̃н̃е локе кассачи санта̄не аппаваттанатова уппа̄да̄дивасена ваттама̄навасена. татха̄ хи бхагава̄ ‘‘ануппаннасса маггасса уппа̄дета̄, асан̃джа̄тасса сан̃джанета̄’’тиа̄дикехи тхомито. пуббакехи махесӣхи пат̣ипанно хи арийамагго итарехи антара̄ кехичи авал̣ан̃джитоти вуттам̣ ‘‘авал̣ан̃джанат̣т̣хена пура̄н̣амагго’’ти. джха̄насса̄дена̄ти джха̄насукхена джха̄напӣтийа̄. субхиккхам̣ пан̣ӣтадхамма̄матата̄йа титтиа̄вахам̣. пуппхитам̣ упасобхитам̣. йа̄ва дасасахассачаккава̄л̣ети вуттам̣ ‘‘екисса̄ локадха̄туйа̄’’ти париччхиннабуддхакхеттатта̄. тасса аттхита̄йа хи париччхедо аттхи. етасмим̣ антарети етасмим̣ ока̄се.

нагарасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. саммасасуттаван̣н̣ана̄

66. чхат̣т̣хе асса̄ти бхагавато. сан̣хасукхумадхаммапаридӣпанато сукхума̄. тӣхи лаккхан̣ехи ан̇кийатта̄ тилаккхан̣а̄хата̄, аничча̄дилаккхан̣апаридӣпинӣти аттхо. арийадхамма̄дхигамасса упаниссайабхӯтена хетуна̄ сахетука̄. тихетукапат̣исандхипан̃н̃а̄йа па̄т̣иха̄рийапан̃н̃а̄йа ча аттхита̄йа пан̃н̃аванто на кевалам̣ аджджхаттикаан̇гасампаттийева, ба̄хиран̇гасампаттипи несаматтхӣти дассетум̣ ‘‘синиддха̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. аббхантаранти аджджхаттам̣. паччайасаммасананти паччайуппанна̄нам̣ паччайавӣмам̣сам̣.

а̄рамбха̄нурӯпа̄ анусандхи йатха̄нусандхи. на гата̄ти на сампатта̄. асамбхиннападанти авомиссакападам̣, ан̃н̃аттха евам̣ ана̄гатам̣ ва̄кйанти аттхо. тена̄ха ‘‘ан̃н̃аттха хи евам̣ вуттам̣ на̄ма наттхӣ’’ти. еванти ‘‘тенаха̄нанда̄’’ти екавачанам̣, ‘‘сун̣а̄тха манаси каротха̄’’ти бахувачанам̣ катва̄ вуттам̣ на̄ма наттхӣти аттхо. кечи пана ‘‘тенаха̄нанда̄’’ти идха̄пи бахувачанамева катва̄ пат̣ханти ‘‘са̄дху ануруддха̄’’тиа̄дӣсу вийа. упадхӣти адхиппетам̣ упадхӣйати еттха дуккханти. уппаджджати уппа̄даккхан̣ам̣ удайам̣ пат̣илабхати ‘‘па̄кат̣абха̄во т̣хитико, аттала̄бхо удайо’’ти. нивисати нивесам̣ ока̄сам̣ пат̣илабхати. екава̄рамева хи уппаннаматтасса дхаммасса дуббалаттена ока̄се вийа патит̣т̣хаханам̣ наттхи, пунаппунам̣ а̄рамман̣е паваттама̄нам̣ нивит̣т̣хам̣ патит̣т̣хитам̣ на̄ма хоти. тена̄ха ‘‘нивисатӣти пунаппунам̣ паваттивасена патит̣т̣хахатӣ’’ти.

пийасабха̄ванти пийа̄йитаббаджа̄тикам̣. мадхурасабха̄ванти ит̣т̣хаджа̄тикам̣. абхинивит̣т̣ха̄ти тан̣ха̄бхинивесена отин̣н̣а̄. сампаттийанти бхавасампаттийам̣. нимиттаггахан̣а̄нуса̄рена̄ти пат̣ибимбаггахан̣а̄нуса̄рена. кан̣н̣асса чхиддападесам̣ раджатана̄л̣икам̣ вийа, кан̣н̣абаддхам̣ пана па̄ман̇гасуттам̣ вийа. тун̇га̄ учча̄ дӣгха̄ на̄сика̄ тун̇гана̄са̄. евам̣ ладдхавоха̄рам̣ аттано гха̄нам̣. ‘‘ладдхавоха̄ра̄’’ти ва̄ па̄т̣хо. тасмим̣ сати тун̇га̄ на̄са̄ йесам̣ те тун̇гана̄са̄. евам̣ ладдхавоха̄ра̄ сатта̄ аттано гха̄нанти йоджана̄ ван̣н̣асан̣т̣ха̄нато раттакамбалапат̣алам̣ вийа. сампхассато мудусиниддхам̣ киччато синиддхамадхурарасадам̣. са̄лалат̣т̣хинти са̄лаккхандхам̣.

аддасам̣сӯти пассим̣су. евам̣ вуттанти ‘‘кам̣се’’ти евам̣ вуттам̣ адхит̣т̣ха̄навоха̄рена.

сампаттинти ван̣н̣а̄дигун̣ам̣. а̄дӣнаванти маран̣аггатато.

саттупа̄нӣйена̄ти саттум̣ паккхипитва̄ а̄лолитапа̄нӣйена. чатта̄ри па̄на̄ни вийа чатта̄ро магга̄ тан̣ха̄пипа̄са̄вӯпасаманато.

саммасасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. нал̣акала̄пӣсуттаван̣н̣ана̄

67. саттаме касма̄ пуччхатӣти маха̄кот̣т̣хикаттхеро сайам̣ таттха никкан̇кхо сама̄но касма̄ пуччхатӣти адхиппа̄йо. аджджха̄сайаджа̄нанаттханти идампи тасса маха̄са̄вакасса парачиттаджа̄нанена аппа̄т̣ихӣрам̣ сийа̄, тена там̣ апаритуссанто ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха. таттха две аггаса̄вака̄ти сӣла̄дигун̣ехи уттамаса̄вака̄ти аттхо, на хи маха̄кот̣т̣хикаттхеро аггаса̄вакалаккхан̣аппатто, атха кхо маха̄са̄вакалаккхан̣аппатто. ида̄нева кхо майантиа̄ди хет̣т̣ха̄ паччайуппаннам̣ ана̄лол̣ентена дассетва̄ десана̄ а̄хат̣а̄, на ан̃н̃аман̃н̃апаччайата̄васена, идха пана йена̄дхиппа̄йена там̣ а̄лол̣етва̄ ниваттетва̄ катхитам̣ маха̄тхерена, тамевасса адхиппа̄йам̣ тенева пака̄сетука̄мо маха̄кот̣т̣хикаттхеро а̄ха ‘‘ида̄нева кхо майа’’нтиа̄ди. тена̄ха ‘‘идам̣ тхеро’’тиа̄ди.

еттаке т̣ха̄нети ‘‘ким̣ ну кхо а̄вусо’’тиа̄дина̄ пат̣хама̄рамбхато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва ‘‘ниродхо хотӣ’’ти падам̣, еттаке т̣ха̄не. авиджджа̄сан̇кха̄ре аггахетва̄ ‘‘на̄марӯпапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’нти десана̄йа паваттатта̄ ‘‘паччайуппаннапан̃чавока̄рабхававасена десана̄ катхита̄’’ти вуттам̣. ‘‘пхале гахите ка̄ран̣ам̣ гахитамева̄’’ти вин̃н̃а̄н̣е гахите сан̇кха̄ра̄, тесан̃ча ка̄ран̣абхӯта̄ авиджджа̄ гахита̄ ева хотӣти вуттам̣ ‘‘хет̣т̣ха̄ виссаджджитесу два̄дасасу падесӯ’’ти. екекасминти екекасмим̣ паде. тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ васена̄ти ‘‘ниродха̄йа дхаммам̣ десеси, ниродха̄йа пат̣ипанно хоти, ниродха̄ анупа̄да̄винимутто хотӣ’’ти евама̄гата̄нам̣ тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ ва̄ра̄нам̣ васена. ‘‘ат̣т̣ха̄расахи ваттхӯхӣ’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. 468) вийа идха ваттхусаддо ка̄ран̣апарийа̄йоти а̄ха ‘‘чхаттим̣са̄йа ка̄ран̣ехӣ’’ти. пат̣хамо анумодана̄видхи. дхаммакатхикагун̣оти випассана̄висайо абхедопача̄рена вутто. сесадвайесупи есева найо. дутийо анумодана̄, татийам̣ анумодананти абхидхеййа̄нурӯпам̣ ваттаббам̣. десана̄сампатти катхита̄ ‘‘ниббида̄йа…пе… дхаммам̣ десетӣ’’ти вуттатта̄. секкхабхӯми катхита̄ ‘‘ниббида̄йа…пе… пат̣ипанно хотӣ’’ти вуттатта̄. асеккхабхӯми катхита̄ ‘‘ниббида̄ …пе… анупа̄да̄вимутто хотӣ’’ти вуттатта̄.

нал̣акала̄пӣсуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. косамбисуттаван̣н̣ана̄

68. ат̣т̣хаме парасса саддахитва̄ти парасса вачанам̣ саддахитва̄. тена̄ха ‘‘йам̣ еса бхан̣ати, там̣ бхӯтанти ган̣ха̄тӣ’’ти. парапаттийо хи есо паранеййабуддхико. йам̣ ка̄ран̣анти йам̣ аттана̄ чинтитаваттху. руччатӣти ‘‘еваметам̣ бхависсати, на ан̃н̃атха̄’’ти аттано матийа̄ чинтентасса руччати. ручийа̄ ган̣ха̄тӣти парапаттийо ахутва̄ сайамева татха̄ роченто ган̣ха̄ти. ануссавоти ‘‘ану ану сута’’нти евам̣ чирака̄лагата̄йа ануссутийа̄ лаббхама̄нам̣ ‘‘катхамидам̣ сийа̄, касма̄ бхӯтамета’’нти ануссавена ган̣ха̄ти. витаккайатоти ‘‘еваметам̣ сийа̄’’ти парикаппентасса. екам̣ ка̄ран̣ам̣ упат̣т̣ха̄тӣти йатха̄парикаппитаваттху читтасса упат̣т̣ха̄ти. а̄ка̄рапаривитаккена̄ти аттана̄ каппита̄ка̄рена̄ там̣ ган̣ха̄ти. ека̄ дит̣т̣хи уппаджджатӣти ‘‘йатха̄парикаппитам̣ кин̃чи аттхам̣ еваметам̣, на̄н̃н̃атха̄’’ти абхинивисантасса еко абхинивесо уппаджджати. йа̄йасса̄ти йа̄йа дит̣т̣хийа̄ асса пуггаласса. ниджджха̄йантасса̄ти паччаккхам̣ вийа нирӯпетва̄ чинтентасса. кхаматӣти татха̄ гахан̣аккхамо хоти. тена̄ха ‘‘со…пе… ган̣ха̄тӣ’’ти. ета̄нӣти саддха̄дӣни. та̄ни хи саддхеййа̄нам̣ ваттхӯнам̣ гахан̣ахетубха̄вато ‘‘ка̄ран̣а̄нӣ’’ти вутта̄ни. бхаваниродхо нибба̄нанти нававидхопи бхаво нируджджхати еттха етасмим̣ адхигатети бхаваниродхо, нибба̄нам̣. сва̄йам̣ бхаво пан̃чаккхандхасан̇гахо таббинимутто наттхӣти а̄ха ‘‘пан̃чаккхандханиродхо нибба̄на’’нти. бхаваниродхо нибба̄нам̣ на̄ма̄ти ‘‘нибба̄нам̣ на̄ма бхаваниродхо’’ти еса пан̃хо секкхехипи джа̄нитаббо, на асеккхехева. имам̣ т̣ха̄нанти имам̣ йа̄тха̄вака̄ран̣ам̣.

сут̣т̣ху дит̣т̣ханти ‘‘бхаваниродхо нибба̄на’’нти майа̄ сут̣т̣ху йа̄тха̄вато дит̣т̣хам̣, бхавасса пӣл̣анасан̇кхатасанта̄павипарин̣а̄мат̣т̣ха̄нам̣, бхаваниродхасса ча ниссаран̣авивека̄сан̇кхата̄матат̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дит̣т̣хатта̄. ана̄га̄мипхале т̣хито хи ана̄га̄мимагге т̣хито ева на̄ма упаримаггасса анадхигататта̄ти вуттам̣ ‘‘ана̄га̄мимагге т̣хитатта̄’’ти. нибба̄нам̣ а̄раббха паваттампи тхерассетам̣ н̃а̄н̣ам̣ ‘‘нибба̄нам̣ паччавеккхатӣ’’ти вуттан̃а̄н̣ам̣ вийа на хотӣти вуттам̣ ‘‘екӯнавӣсатийа̄…пе… паччавеккхан̣ан̃а̄н̣а’’нти. етена етам̣ нибба̄напаччавеккхан̣а̄ вийа на хоти саппадесабха̄ватоти дассети. еван̃ча катва̄ идха удапа̄нанидассанампи саматтхитанти дат̣т̣хаббам̣. паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ена̄ти авасесакилеса̄нам̣, нибба̄нассева ва̄ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ена. упари арахаттапхаласамайоти упари сиджджханато арахаттапат̣ила̄бхо татха̄ аттхи. ‘‘йена̄хам̣ там̣ парийесато нибба̄нам̣ саччхикарисса̄мӣ’’ти джа̄на̄ти.

косамбисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. упайантисуттаван̣н̣ана̄

69. наваме удакавад̣д̣ханасамайети саббадивасесу маха̄самуддасса анто махантачандакантаман̣ипаббата̄нам̣ джун̣хасампхассена пахататта̄ джала̄бхисанданавасена удакасса вад̣д̣ханасамайе. упари гаччхантоти пакатийа̄ удакасса тит̣т̣хат̣т̣ха̄насса тато упари гаччхантоти аттхо. упари йа̄петӣти удакам̣ таттха упарӯпари вад̣д̣хети. татха̄бхӯто ча там̣ брӯхенто пӯрентоти вуччатӣти а̄ха ‘‘вад̣д̣хети пӯретӣти аттхо’’ти. йасма̄ паччайадхамма̄ аттано пхаласамава̄йапаччайе хонте тасса упари т̣хито вийа хоти тасса аттано васе ватта̄панато, тасма̄ вуттам̣ ‘‘авиджджа̄ упари гаччхантӣ’’ти. паччайабха̄вена хи са̄ татха̄ вуччати. тена̄ха ‘‘сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайо бхавитум̣ саккун̣антӣ’’ти. апагаччханто йа̄йанто. тена̄ха ‘‘осаранто’’ти, авад̣д̣ханто парихӣйама̄ноти аттхо.

упайантисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. сусимасуттаван̣н̣ана̄

70. дасаме гарукатоти гарубха̄вахетӯнам̣ уттамагун̣а̄нам̣ маттхакаппаттийа̄ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ена гарука̄рена гарукато. ма̄нитоти самма̄пат̣ипаттийа̄ ма̄нито. та̄йа хи вин̃н̃ӯнам̣ мана̄пата̄ти а̄ха ‘‘манена пийа̄йито’’ти. чатупаччайапӯджа̄йа ча пӯджитоти идам̣ аттхавачанам̣. йадаттхам̣ сам̣гӣтика̄рехи ‘‘тена кхо пана самайена бхагава̄ саккато хотӣ’’тиа̄дина̄ имасса суттасса нида̄нам̣ никкхиттам̣, тасса аттхасса уллин̇гавасена вуттанти дат̣т̣хаббам̣. еса найо сесападесупи. ам̣сакӯт̣атоти уттара̄сан̇гена убхо ам̣сакӯт̣е пат̣иччха̄детва̄ т̣хита̄ даккхин̣аам̣сакӯт̣ато, убхайато ва̄ апаненти. паричитагантхавасена пан̣д̣итапарибба̄джако, йато паччха̄ висесабха̄гӣ джа̄то. вичиттанайа̄йа дхаммакатха̄йа катханато ‘‘кависет̣т̣хо’’ти а̄хам̣су.

теджуссадоти маха̄теджо. пуребхаттакичча̄дӣнам̣ нийатабха̄вена нийамамануйутто. випассана̄лаккхан̣амхӣти н̃а̄н̣ам̣ таттха катхитам̣. дхамманти тассам̣ тассам̣ париса̄йам̣ тхерасса асаммукха̄ деситам̣ дхаммам̣. а̄харитва̄ катхети татха̄ варасса диннатта̄.

кин̃ча̄пи сусимо пӯран̣а̄дайо вийа саттхупат̣ин̃н̃о на хоти, титтхийехи пана ‘‘айам̣ бра̄хман̣апаббаджито пан̃н̃ава̄ ведан̇гакусало’’ти ган̣а̄чарийат̣т̣ха̄не т̣хапито, татха̄ часса самбха̄вито. тена вуттам̣ ‘‘ахам̣ саттха̄ти пат̣иджа̄нанто’’ти, на сассатадит̣т̣хикатта̄. татха̄ хеса бхагавато саммукха̄ упагантум̣ асаккхи.

ан̃н̃а̄ти арахаттасса на̄мам̣ ан̃н̃индрийасса чин̣н̣анте паваттатта̄. там̣ паваттинти йам̣ ан̃н̃абйа̄каран̣ам̣ вуттам̣, там̣ сутва̄. асса сусимасса, парамаппама̄н̣анти уттамакот̣и. а̄чарийамут̣т̣хӣти а̄чарийасса мут̣т̣хикатадхаммо.

ан̇гасантата̄йа̄ти нӣваран̣а̄дӣнам̣ паччанӣкадхамма̄нам̣ видӯрабха̄вена джха̄нан̇га̄нам̣ вӯпасантата̄йа. ниббутасаббадаратхапарил̣а̄хата̄йа хи тесам̣ джха̄на̄нам̣ пан̣ӣтатарабха̄во. а̄рамман̣асантата̄йа̄ти рӯпапатибха̄гавигамена сан̣хасукхума̄дибха̄ваппаттасса а̄рамман̣асса сантабха̄вена. йадаггена хи тесам̣ бха̄вана̄тисайасамбха̄витасан̣хасукхумаппака̄ра̄ни а̄рамман̣а̄ни санта̄ни, тадаггена джха̄нан̇га̄нам̣ сантата̄ ведитабба̄. а̄рамман̣асантата̄йа ва̄ тада̄рамман̣адхамма̄нам̣ сантата̄ локуттарадхамма̄рамман̣а̄хи паччавеккхан̣а̄хи дӣпетабба̄. а̄руппавимоккха̄ти арӯпаджджха̄насан̃н̃а̄вимоккха̄. пан̃н̃а̄маттенева вимутта̄, на убхатобха̄гавимутта̄. дхамма̄нам̣ т̣хитата̄ там̣сабха̄вата̄ дхаммат̣т̣хити, аниччадуккха̄наттата̄, таттха н̃а̄н̣ам̣ дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣анти а̄ха ‘‘випассана̄н̃а̄н̣а’’нти. евама̄ха̄ти ‘‘пуббе кхо, сусима, дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣, паччха̄ нибба̄не н̃а̄н̣а’’нти евама̄ди.

вина̄пи сама̄дхинти саматхалаккхан̣аппаттам̣ пуримасиддхам̣ вина̄пи сама̄дхинти випассана̄йа̄никам̣ сандха̄йа вуттам̣. еванти вутта̄ка̄рена. на сама̄дхиниссандо анупуббавиха̄ра̄ вийа. на сама̄дхиа̄нисам̣со локийа̄бхин̃н̃а̄ вийа. на сама̄дхисса ниппхатти саббабхаваггам̣ вийа. випассана̄йа ниппхатти магго ва̄ пхалам̣ ва̄ти йоджана̄.

рӯпа̄дӣсу четесу тин̣н̣ам̣ лаккхан̣а̄нам̣ париваттанавасена десана̄ тепариват̣т̣адесана̄. ануйогам̣ а̄ропентоти нану вуттам̣, сусима, ида̄ни арахатта̄дхигамена саббасо паччайа̄ка̄рам̣ пат̣ивиджджхитва̄ таттха вигатасаммохоти ануйогам̣ каронто. па̄кат̣акаран̣аттханти йатха̄ твам̣, сусима, ниджджха̄нако суккхавипассако ча хутва̄ а̄сава̄нам̣ кхайасаммасане суппатит̣т̣хито, еваметепи бхиккхӯ, тасма̄ ‘‘апи пана тумхе а̄йасманто’’тиа̄дина̄ на те тайа̄ ануйун̃джитабба̄ти.

сусимасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

маха̄ваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.