10. нида̄насуттаван̣н̣ана̄

60. бахувачанавасена̄ти курӯ на̄ма джа̄нападино ра̄джакума̄ра̄, тесам̣ нива̄со екопи джанападо рул̣хӣвасена ‘‘курӯ’’ти евам̣ бахувачанавасена. йаттха бхагавато васанока̄сабхӯто кочи виха̄ро на хоти, таттха кевалам̣ гочарага̄макиттанам̣ нида̄накатха̄йа пакати йатха̄ ‘‘саккесу вихарати девадахам̣ на̄ма сакйа̄нам̣ нигамо’’ти. ‘‘а̄йасма̄’’ти ва̄ ‘‘дева̄нам̣ пийо’’ти ва̄ бхаванти ва̄ пийасамуда̄ха̄ро есоти а̄ха ‘‘а̄йасма̄ти пийавачанамета’’нти. тайидам̣ пийавачанам̣ га̄рававасена вуччатӣти а̄ха ‘‘гарувачанамета’’нти. атидӯрам̣ ачча̄саннам̣ атисаммукха̄ атипаччхато упарива̄то уннатаппадесоти име чха нисаджджадоса̄. нӣлапӣталохитода̄таман̃джит̣т̣хапабхассаравасена чхаббан̣н̣а̄нам̣.

куласан̇гахаттха̄йа̄ти кула̄нуддайата̄васена кула̄нугган̣ханаттха̄йа. сахассабхан̣д̣икам̣ никкхипанто вийа бхиккха̄пат̣игган̣ханена тесам̣ абхива̄дана̄дисампат̣иччханена ча пун̃н̃а̄бхисандасса джананена. пат̣исаммаджджитва̄ти антева̄сикехи саммат̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ саккаччака̄рита̄йа пуна саммаджджитва̄. убхайантато пат̣т̣ха̄йа маджджханти а̄дито пат̣т̣ха̄йа веданам̣, джара̄маран̣ато пат̣т̣ха̄йа ча веданам̣ па̄петва̄ саммасанама̄ха. тиккхаттунти ‘‘а̄дито пат̣т̣ха̄йа анта’’нтиа̄дина̄ вуттачатура̄ка̄рупасам̣хите тайо ва̄ре. тена два̄дасаккхаттум̣ саммасанама̄ха. амха̄кам̣ бхагавата̄ гамбхӣрабха̄венева катхитатта̄ сесабуддхехипи евамева катхитоти дхамманвайе т̣хатва̄ вуттам̣ ‘‘саббабуддхехи…пе… катхито’’ти.

пама̄н̣а̄тиккамети апарима̄н̣аттхе ‘‘йа̄ван̃чидам̣ тена бхагавата̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.3) вийа. атирекабха̄ваджотано хи йам̣ йа̄ва-саддо. тена̄ха ‘‘атигамбхӣроти аттхо’’ти. авабха̄сати кха̄йати упат̣т̣ха̄ти н̃а̄н̣асса. татха̄ упат̣т̣ха̄нан̃хи сандха̄йа ‘‘диссатӣ’’ти вуттам̣. нану еса пат̣иччасамуппа̄до екантагамбхӣрова, атха касма̄ гамбхӣра̄вабха̄сата̄ джотита̄ти? саччаметам̣, екантагамбхӣрата̄дассанаттхамева панасса гамбхӣра̄вабха̄саггахан̣ам̣, тасма̄ ан̃н̃аттха лаббхама̄нам̣ ча̄тукот̣икам̣ бйатирекамукхена нидассетва̄ тамевасса екантагамбхӣратам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘екам̣ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. етам̣ наттхӣти агамбхӣро агамбхӣра̄вабха̄со ча̄ти етам̣ двайам̣ наттхи. тена йатха̄дассите ча̄тукот̣ике паччхима̄ екакот̣и лаббхатӣти дассети. тена̄ха ‘‘айам̣ хӣ’’тиа̄ди.

йехи гамбхӣрабха̄вехи пат̣иччасамуппа̄до ‘‘гамбхӣро’’ти вуччати, те чатӯхи упама̄хи уллин̇генто ‘‘бхаваггаггахан̣а̄йа̄’’тиа̄дима̄ха. йатха̄ бхаваггаггахан̣аттхам̣ хаттхам̣ паса̄ретва̄ гахетум̣ на сакка̄ дӯрабха̄вато, евам̣ сан̇кха̄ра̄дӣнам̣ авиджджа̄дипаччайасамбхӯтасамуда̄гататтхо пакатин̃а̄н̣ена гахетум̣ на сакка̄. йатха̄ синерум̣ бхиндитва̄ мин̃джам̣ паббатарасам̣ па̄катикапурисена нӣхаритум̣ на сакка̄, евам̣ пат̣иччасамуппа̄дагате дхамматтха̄дике пакатин̃а̄н̣ена бхиндитва̄ вибхаджджа пат̣ивиджджханавасена джа̄нитум̣ на сакка̄. йатха̄ маха̄самуддам̣ пакатипурисасса ба̄худвайавасена па̄рам̣ таритум̣ на сакка̄. евам̣ вепуллат̣т̣хена маха̄самуддасадисам̣ пат̣иччасамуппа̄дам̣ пакатин̃а̄н̣ена десана̄васена парихаритум̣ на сакка̄. йатха̄ патхавим̣ париваттетва̄ па̄катикапурисасса патхаводжам̣ гахетум̣ на сакка̄, евам̣ иттхам̣ авиджджа̄дайо сан̇кха̄ра̄дӣнам̣ паччайа̄ хонтӣти тесам̣ пат̣иччасамуппа̄дасабха̄во па̄катикан̃а̄н̣ена нӣхаритва̄ гахетум̣ на саккоти, евам̣ чатуббидхагамбхӣрата̄васена чатассо упама̄ йоджетабба̄. па̄катикан̃а̄н̣авасена ча̄йаматтхайоджана̄ ката̄ дит̣т̣хасачча̄нам̣ таттха пат̣иведхасаббха̄вато, татха̄пи йасма̄ са̄вака̄нам̣ паччекабуддха̄нан̃ча таттха саппадесамева н̃а̄н̣ам̣, буддха̄нам̣йева ниппадесам̣. тасма̄ вуттам̣ ‘‘буддхависайам̣ пан̃ха’’нти.

ма̄ти пат̣иседхе нипа̄то. сва̄йам̣ ‘‘утта̄накутта̄нако вийа кха̄йатӣ’’ти вачанам̣ сандха̄йа вуттоти а̄ха ‘‘ма̄ бхан̣ӣти аттхо’’ти. усса̄дентоти пан̃н̃а̄васена уккам̣сантоти аттхо. апаса̄дентоти ниббхаччханто, нигган̣хантоти аттхо. тена̄ти маха̄пан̃н̃абха̄вена.

таттха̄ти тхерасса сатипи утта̄набха̄ве пат̣иччасамуппа̄дасса ан̃н̃есам̣ гамбхӣрабха̄ве. субходжанарасапут̣т̣хасса̄ти сундарена бходжанарасена поситасса. катайогасса̄ти ниббуддхапайоге катапаричайасса. маллапа̄са̄н̣анти маллехи маха̄балехева кхипитаббапа̄са̄н̣ам̣. кухим̣ имасса бха̄рийат̣т̣ха̄нанти касмим̣ пассе имасса па̄са̄н̣асса гарутарападесоти тасса саллахукабха̄вам̣ дӣпенто вадати.

тимирапин̇галенева дӣпенти тасса маха̄виппха̄рабха̄вато. тена̄ха ‘‘тасса кира̄’’тиа̄ди. паккутхатӣти паккутхантам̣ вийа париваттати парито ваттати. лаккхан̣авачанан̃хетам̣. пит̣т̣хийам̣ сакаликаат̣т̣хика̄ пит̣т̣хипаттам̣. ка̄йӯпапаннасса̄ти махата̄ ка̄йена упетасса, маха̄ка̄йасса̄ти аттхо. пин̃чха ват̣т̣ӣти пин̃чха кала̄по. супан̣н̣ава̄танти на̄гаггахан̣а̄дӣсу паккхапаппхот̣анавасена уппаджджанакава̄там̣.

‘‘пуббӯпаниссайасампаттийа̄’’тиа̄дина̄ уддит̣т̣хака̄ран̣а̄ни виттха̄рато виваритум̣ ‘‘ито кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха итоти ито бхаддакаппато. сатасахассимети сатасахассаме. хам̣саватӣ на̄ма нагарам̣ ахоси джа̄танагарам̣. дхурапатта̄нӣти ба̄хирапатта̄ни, йа̄ни дӣгхатама̄ни.

канит̣т̣хабха̄та̄ти вема̄тикабха̄та̄ канит̣т̣хо йатха̄ амха̄кам̣ бхагавато нандаттхеро. буддха̄нан̃хи саходара̄ бха̄таро на̄ма на хонти. таттха джет̣т̣ха̄ та̄ва нуппаджджанти, канит̣т̣ха̄нам̣ пана асамбхаво ева. бхоганти вибхавам̣. упасантоти чораджанитасан̇кхобхавӯпасамена упасанто джанападо.

две са̄т̣аке нива̄сетва̄ти са̄т̣акадвайамева аттано ка̄йапариха̄рийам̣ катва̄, итарам̣ саббасамбха̄рам̣ аттана̄ мочетва̄.

паттаггахан̣аттханти антопаккхиттаун̣хабходжанатта̄ паттасса апара̄парам̣ хаттхе париваттентасса сукхена паттаггахан̣аттхам̣. уттариса̄т̣аканти аттано уттарийам̣ са̄т̣акам̣. ета̄ни па̄кат̣ат̣т̣ха̄на̄нӣти ета̄ни йатха̄вутта̄ни бхагавато десана̄йа па̄кат̣а̄ни буддхе буддхаса̄ваке ча уддисса тхерасса пун̃н̃акаран̣ат̣т̣ха̄на̄ни, паччекабуддхам̣ пана бодхисаттан̃ча уддисса тхерасса пун̃н̃акаран̣ат̣т̣ха̄на̄ни бахӯнийева.

пат̣исандхим̣ гахетва̄ти амха̄кам̣ бодхисаттасса пат̣исандхиггахан̣адивасейева пат̣исандхим̣ гахетва̄.

уггаханам̣ па̄л̣ийа̄ угган̣ханам̣, саванам̣ аттхасаванам̣, парипуччханам̣ ган̣т̣хит̣т̣ха̄несу аттхапарипуччханам̣, дха̄ран̣ам̣ па̄л̣ийа̄ па̄л̣иаттхасса ча читте т̣хапанам̣. саббан̃четам̣ идха пат̣иччасамуппа̄давасена ведитаббам̣, саббассапи буддхавачанасса васена̄типи ват̣т̣ати. сота̄панна̄нан̃ча…пе… упат̣т̣ха̄ти таттха саммохавигамена ‘‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣, саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти аттапаччаккхавасена упат̣т̣ха̄нато. на̄марӯпапариччхедоти саха паччайена на̄марӯпасса париччхиджджа авабодхо. чатӯхӣти дхаммагамбхӣра̄дӣхи чатӯхи гамбхӣрата̄хи сабба̄пи гамбхӣрата̄.

са̄вакехи десита̄ десана̄пи пана саттху ева десана̄ти а̄ха ‘‘майа̄ диннанайе т̣хатва̄’’ти. ‘‘секкхена на̄ма нибба̄нам̣ сабба̄ка̄рена пат̣ивиддхам̣ на хотӣ’’ти на тасса гамбхӣрата̄ти тасса гамбхӣрасса упа̄да̄насса гамбхӣрата̄ вийа сут̣т̣ху дит̣т̣ха̄ на̄ма хоти. тасма̄ а̄ха ‘‘идам̣ нибба̄намева гамбхӣрам̣, паччайа̄ка̄ро пана утта̄нако джа̄то’’ти. нибба̄нан̃хи саббепи асеккха̄ саббасо пат̣ивиджджханти ниппадесатта̄, паччайа̄ка̄рам̣ пана самма̄самбуддха̄йева анавасесато пат̣ивиджджханти, на итаре. тасма̄ паччайавасена ‘‘идам̣ апараддха’’нти вуттам̣ тхерам̣ апаса̄дентена. тамева хисса анавасесато пат̣иведха̄бха̄вам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘атха касма̄’’тиа̄ди вуттам̣. асатипи дхаммато бхеде сам̣йоджанаттхаанусайаттхавасена пана тесам̣ лаббхама̄набхедам̣ гахетва̄ ‘‘име чатта̄ро килесе’’ти вуттам̣. ан̃н̃о хи тесам̣ бандханаттхо, ан̃н̃о тха̄магаманат̣т̣хоти. еса найо сесесупи. ити имесам̣ килеса̄нам̣ аппахӣнатта̄ татха̄рӯпам̣ упаниссайасампадам̣ абха̄вайатова анутта̄намева дхаммам̣ утта̄нанти на ваттаббамева̄ти адхиппа̄йо. чатта̄ри ат̣т̣ха сол̣аса ва̄ асан̇кхйеййа̄нӣти идам̣ маха̄бодхисатта̄нам̣ санта̄не бодхипарипа̄чакадхамма̄нам̣ тиккхамаджджхимамудубха̄васиддхака̄лависесадассанам̣, тан̃ча кхо маха̄бхинӣха̄рато пат̣т̣ха̄йа̄ти ваданти. етехӣти йатха̄вуттабуддхаса̄вакааггаса̄вакапаччекабуддхасамма̄самбуддха̄нам̣ висеса̄дхигамехи. паччанӣканти пат̣иккӯлам̣ вируддхам̣. саббатха̄ паччайа̄ка̄рапат̣иведхо на̄ма самма̄самбодхийа̄дхигамо ева̄ти вуттам̣ ‘‘паччайа̄ка̄рам̣ пат̣ивиджджхитум̣ ва̄йамантассева̄’’ти. навахи а̄ка̄рехӣти уппа̄да̄дӣхи навахи паччайа̄ка̄рехи. вуттан̃хетам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ (пат̣и. ма. 1.45) –

‘‘авиджджа̄сан̇кха̄ра̄нам̣ уппа̄дат̣т̣хити ча паваттат̣т̣хити ча нимиттат̣т̣хити ча а̄йӯханат̣т̣хити ча сам̣йогат̣т̣хити ча палибодхат̣т̣хити ча самудайат̣т̣хити ча хетут̣т̣хити ча паччайат̣т̣хити ча, имехи наваха̄ка̄рехи авиджджа̄ паччайо, сан̇кха̄ра̄ паччайасамуппанна̄’’тиа̄ди.

таттха наваха̄ка̄рехӣти навахи паччайабха̄вӯпагаманехи а̄ка̄рехи. уппаджджати етасма̄ пхаланти уппа̄до, пхалуппаттийа̄ ка̄ран̣абха̄во. сати ча авиджджа̄йа сан̇кха̄ра̄ уппаджджанти, на̄сати, тасма̄ авиджджа̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ уппа̄до хоти. татха̄ авиджджа̄йа сати сан̇кха̄ра̄ паваттанти ча нимийанти ча. йатха̄ ча бхава̄дӣсу кхипанти, евам̣ тесам̣ авиджджа̄ паччайо хоти, татха̄ а̄йӯханти пхалуппаттийа̄ гхат̣енти сам̣йуджджанти аттано пхалена. йасмим̣ санта̄не сайам̣ уппанна̄, там̣ палибундханти паччайантарасамава̄йе удайанти уппаджджанти, хиноти ча сан̇кха̄ра̄нам̣ ка̄ран̣абха̄вам̣ упагаччхати. пат̣ичча авиджджам̣ сан̇кха̄ра̄ айанти паваттантӣти евам̣ авиджджа̄йа сан̇кха̄ра̄нам̣ ка̄ран̣абха̄вӯпагаманависеса̄ уппа̄да̄дайо ведитабба̄ти. уппа̄дат̣т̣хитӣти ча тит̣т̣хати етена̄ти т̣хити, ка̄ран̣ам̣. уппа̄до ева т̣хити уппа̄дат̣хити. еса найо сесесупи. идан̃ча паччайа̄ка̄радассанам̣ йатха̄ пуримехи маха̄бодхимӯле паваттитам̣, татха̄ амха̄кам̣ бхагавата̄пи паваттитанти аччхарийавега̄бхихата̄ дасасахассилокадха̄ту сан̇кампи сампакампӣти дассенто ‘‘дит̣т̣хаматте’’тиа̄дима̄ха.

етасса дхаммасса̄ти етасса пат̣иччасамуппа̄дасан̃н̃итасса дхаммасса. со пана йасма̄ аттхато хетуппабхава̄нам̣ хету. тена̄ха ‘‘етасса паччайадхаммасса̄’’ти. джа̄тиа̄дӣнам̣ джара̄маран̣апаччайата̄йа̄ти аттхо. на̄марӯпапариччхедо тасса ча паччайапариггахо на пат̣хама̄бхинивесаматтена хоти, атха кхо таттха апара̄парам̣ н̃а̄н̣уппаттисан̃н̃итена ану ану буджджханена. тадубхайабха̄вам̣ пана дассенто ‘‘н̃а̄тапарин̃н̃а̄васена ананубуджджхана̄’’ти а̄ха. ниччасан̃н̃а̄дӣнам̣ паджаханавасена паваттама̄на̄ випассана̄дхамме пат̣ивиджджхати ева на̄ма хоти пат̣ипаккхавиккхамбханена тиккхависадабха̄ва̄паттито, тададхит̣т̣ха̄набхӯта̄ ча тӣран̣апарин̃н̃а̄ арийамагго ча парин̃н̃а̄паха̄на̄бхисамайавасена паваттийа̄ тӣран̣аппаха̄напарин̃н̃а̄сан̇гахо ча̄ти тадубхайапат̣иведха̄бха̄вам̣ дассенто ‘‘тӣран̣аппаха̄напарин̃н̃а̄васена аппат̣ивиджджхана̄’’ти а̄ха. тантам̣ вуччати пат̣авӣнанаттхам̣ тантава̄йети тантам̣ а̄ван̃чхитва̄ паса̄ритасуттават̣т̣итам̣ нӣйатӣти катва̄, там̣ пана танта̄кулата̄йа нидассанабха̄вена а̄куламева гахитанти а̄ха ‘‘тантам̣ вийа а̄куладжа̄та̄’’ти. сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виттха̄рато дассенто ‘‘йатха̄ на̄ма̄’’тиа̄ди вуттам̣. сама̄нетунти пуббена̄парам̣ самам̣ катва̄ а̄нетум̣, ависамам̣ уджум̣ ка̄тунти аттхо. тантамева ва̄ а̄кулам̣ танта̄кулам̣, танта̄кулам̣ вийа джа̄та̄ бхӯта̄ танта̄кулакаджа̄та̄. маджджхимам̣ пат̣ипадам̣ анупагантва̄ антадвайапаккхандена паччайа̄ка̄ре кхалитва̄ а̄кулабйа̄кула̄ хонти, тенева антадвайапаккхандена там̣там̣дит̣т̣хигга̄хавасена париббхаманта̄ уджукам̣ дхаммат̣т̣хититантам̣ пат̣ивиджджхитум̣ на джа̄нанти. тена̄ха ‘‘на сакконти паччайа̄ка̄рам̣ уджум̣ ка̄ту’’нти. две бодхисаттети паччекабодхисаттамаха̄бодхисатте. аттано дхаммата̄йа̄ти аттано сабха̄вена, паропадесена вина̄ти аттхо. таттха таттха гул̣акаджа̄танти тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не джа̄тагул̣акам̣ пин̣д̣исуттам̣. тато ева ган̣т̣хибаддханти вуттам̣. паччайесу паккхалитва̄ти аниччадуккха̄натта̄дисабха̄весу паччайадхаммесу ничча̄дибха̄вавасена паккхалитва̄. паччайе уджум̣ ка̄тум̣ асакконтоти тассева ничча̄дига̄хасса ависсаджджанато паччайадхамманимиттам̣ аттано дассанам̣ уджум̣ ка̄тум̣ асакконто идам̣сачча̄бхинивесака̄йагантхавасена ган̣т̣хикаджа̄та̄ хонтӣти а̄ха ‘‘два̄сат̣т̣хи…пе… ган̣т̣хибаддха̄’’ти.

йе хи кечи саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ сассатадит̣т̣хиа̄ди дит̣т̣хийо ниссита̄ аллӣна̄, винанато кула̄ти иттхилин̇гавасена ладдхана̄масса тантава̄йасса ган̣т̣хикам̣ на̄ма а̄кулабха̄вена аггато ва̄ мӯлато ва̄ дувин̃н̃еййа̄вайавам̣ кхалитабандхасуттанти а̄ха ‘‘кула̄ган̣т̣хикам̣ вуччати песака̄ракан̃джийасутта’’нти. сакун̣ика̄ти ват̣т̣ача̄т̣акасакун̣ика̄. са̄ хи руккхаса̄кха̄су оламбанакула̄вака̄ хоти. тан̃хи са̄ кула̄вакам̣ тато тато тин̣ахӣра̄дике а̄нетва̄ татха̄ татха̄ винандхати, йатха̄ тесам̣ песака̄ракан̃джийасуттам̣ вийа аггена ва̄ аггам̣, мӯлена ва̄ мӯлам̣ сама̄нетум̣ вивечетум̣ ва̄ на сакка̄. тена̄ха ‘‘йатха̄’’тиа̄ди. тадубхайампӣти кула̄ган̣т̣хиканти вуттам̣ кан̃джийасуттам̣ кула̄вакан̃ча. пуриманайенева̄ти ‘‘евамева сатта̄’’тиа̄дина̄ пуббе вуттанайенева.

ка̄мам̣ мун̃джапаббаджатин̣а̄ни йатха̄джа̄та̄нипи дӣгхабха̄вена патитва̄ аран̃н̃ат̣т̣ха̄не ан̃н̃аман̃н̃ам̣ винандхитва̄ а̄кула̄ни хутва̄ тит̣т̣ханти, та̄ни пана татха̄ дуббивечийа̄ни йатха̄ раджджубхӯта̄нӣти дассетум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. сесаметтха хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.

апа̄йоти айена сукхена, сукхахетуна̄ ва̄ вирахито. дуккхасса гатибха̄ватоти апа̄йикасса дуккхасса паваттит̣т̣ха̄набха̄вато. сукхасамуссайатоти ‘‘аббхудайато винипатитатта̄’’ти вирӯпам̣ нипатитатта̄ йатха̄ тенаттабха̄вена сукхасамуссайо на хоти, евам̣ нипатитатта̄. итароти сам̣са̄ро нану ‘‘апа̄йа’’нтиа̄дина̄ вуттопи сам̣са̄ро ева̄ти? саччаметам̣, нирайа̄дӣнам̣ пана адхиматтадуккхабха̄вадассанаттхам̣ апа̄йа̄диггахан̣ам̣ гобалибаддан̃а̄йена айаматтхо ведитаббо. кхандха̄нан̃ча пат̣ипа̄т̣ӣти пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ хетупхалабха̄вена апара̄паруппатти. аббхоччхиннам̣ ваттама̄на̄ти авиччхедена паваттама̄на̄.

там̣ саббампӣти там̣ ‘‘апа̄йа’’нтиа̄дина̄ вуттам̣ саббам̣ апа̄йадуккхан̃чева ват̣т̣адуккхан̃ча. маха̄самудде ва̄таккхитта̄ на̄ва̄ вийа̄ти идам̣ париббхаманат̣т̣ха̄насса махантабха̄вадассанаттхан̃чева париббхаманасса анаваттитадассанаттхан̃ча ведитаббам̣. сесам̣ вуттанайамева.

нида̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дуккхаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.