3. упанисасуттаван̣н̣ана̄

23. джа̄нато пассатоти еттха дассанам̣ пан̃н̃а̄чаккхуна̄ва дассанам̣ адхиппетам̣, на мам̣сачаккхуна̄ти а̄ха ‘‘двепи пада̄ни екаттха̄нӣ’’ти. евам̣ сантепӣти пададвайасса екаттхаттепи н̃а̄н̣алаккхан̣ан̃а̄н̣аппабха̄вависайассса татха̄дассанабха̄ва̄виродхана̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘джа̄наналаккхан̣ан̃хи н̃а̄н̣а’’нтиа̄ди. н̃а̄н̣аппабха̄ванти н̃а̄н̣а̄нубха̄вена н̃а̄н̣акиччависайобха̄санти аттхо. тена̄ха ‘‘н̃а̄н̣ена виват̣т̣е дхамме пассатӣ’’ти. джа̄нато пассатоти ча джа̄нанадассанамукхена пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄ десана̄ паватта̄ти а̄ха – ‘‘н̃а̄н̣алаккхан̣ам̣ упа̄да̄йа̄’’тиа̄ди. джа̄натоти ва̄ пуббабха̄ган̃а̄н̣ена джа̄нато, апарабха̄гена н̃а̄н̣ена пассато. джа̄натоти ва̄ ватва̄ на джа̄нанам̣ ануссава̄ка̄рапаривитаккаматтавасена идха̄дхиппетам̣, атха кхо рӯпа̄ни вийа чаккхувин̃н̃а̄н̣ена рӯпа̄дӣни тесан̃ча самудайа̄дике паччаккхе катва̄ дассананти вибха̄ветум̣ ‘‘пассато’’ти вуттанти евам̣ ва̄ еттха аттхо.

а̄сава̄нам̣ кхайанти а̄сава̄нам̣ аччантаппаха̄нам̣. со пана тесам̣ ануппа̄даниродхо саббена саббам̣ абха̄во ева̄ти а̄ха ‘‘асамуппа̄до кхӣн̣а̄ка̄ро наттхибха̄во’’ти. а̄саваккхайасаддасса кхӣн̣а̄ка̄ра̄дӣсу а̄гатат̣т̣ха̄нам̣ дассетум̣ ‘‘а̄сава̄нам̣ кхайа̄’’тиа̄ди вуттам̣. уджумагга̄нуса̄риноти килесаван̇кака̄йаван̇ка̄дӣнам̣ паха̄нена уджубхӯте савипассана̄хет̣т̣химамаггадхамме ануссарантасса. йадева хисса париккхӣн̣ам̣. кхайасмим̣ пат̣хамам̣ н̃а̄н̣ам̣ ‘‘тато ан̃н̃а̄ анантара̄’’ти кхайасан̇кха̄те аггамагге таппарийа̄паннамева н̃а̄н̣ам̣ пат̣хамам̣ уппаджджати, таданантарам̣ пана ан̃н̃а̄ арахаттанти. йадипи га̄тха̄йа ‘‘кхайасмим̣’’иччева вуттам̣, самуччхедавасена пана ‘‘а̄саве кхӣн̣е магго кхайо’’ти вуччатӣти а̄ха ‘‘магго а̄саваккхайоти вутто’’ти. саман̣оти самитапа̄по адхиппето, со пана кхӣн̣а̄саво хотӣти. ‘‘а̄сава̄нам̣ кхайа̄’’ти идха пхалам̣, парийа̄йена пана а̄саваккхайо магго, тена паттаббато пхалам̣. етенева нибба̄нассапи а̄саваккхайабха̄во вуттоти ведитаббо.

джа̄нато ева пассато ева̄ти еваметтха нийамо иччхито, на ан̃н̃атха̄ висеса̄бха̄вато анит̣т̣ха̄паннова̄ти тасса нийамасса пхалам̣ дассетум̣ ‘‘но аджа̄нато но апассато’’ти вуттанти а̄ха ‘‘йо пана на джа̄на̄ти, на пассати, тасса но вада̄мӣти аттхо’’ти. имина̄ кхандха̄нам̣ парин̃н̃а̄ а̄саваккхайасса екантикака̄ран̣анти дассети. етена̄ти ‘‘но аджа̄нато, но апассато’’ти етена вачанена. те пат̣иккхитта̄ти ке пана тети? ‘‘ба̄ле ча пан̣д̣ите ча сандха̄витва̄ сам̣саритва̄ дуккхассантам̣ кариссанти (дӣ. ни. 1.168; ма. ни. 2.228) ахетӯ аппаччайа̄ сатта̄ висуджджхантӣ’’ти (дӣ. ни. 1.168; ма. ни. 2.101, 227) евама̄дива̄да̄. тесу кечи абхиджа̄тисан̇кантиматтена сам̣са̄расуддхим̣ пат̣иджа̄нанти, ан̃н̃е иссарападжа̄патика̄ран̣а̄дивасена. тайидам̣ саббам̣ сам̣са̄ра̄дӣхӣти еттхева сан̇гахитанти дат̣т̣хаббам̣. пуримена пададвайена̄ти ‘‘джа̄нато пассато’’ти имина̄ пададвайена. упа̄йо вутто ‘‘а̄саваккхайа̄’’ти адхика̄рато. имина̄ти ‘‘но аджа̄нато, но апассато’’ти имина̄ пададвайена. анупа̄йо хоти еса а̄сава̄нам̣ кхайасса, йадидам̣ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ апарин̃н̃а̄ти ‘‘джа̄нато пассато’’ти имина̄ва анийамавачанена анупа̄йапат̣иседхопи аттхато бодхито хотӣти. тамева хи аттхато бодхитабха̄вам̣ вибха̄ветум̣ евам̣ сам̣ван̣н̣ана̄ ката̄ти дат̣т̣хаббам̣.

даббаджа̄тикоти даббарӯпо. со хи ‘‘драбйо’’ти вуччати ‘‘драбйам̣ винассати на̄драбйа’’нтиа̄дӣсу. даббаджа̄тико ва̄ са̄расабха̄во, са̄руппасӣла̄ча̄роти аттхо. йатха̄ха ‘‘на кхо дабба дабба̄ евам̣ ниббет̣хентӣ’’ти (па̄ра̄. 384). ваттасӣсе т̣хатва̄ти ваттам̣ уттамам̣ дхурам̣ катва̄. йо хи парисуддха̄джӣво ка̄тум̣ аджа̄нанта̄нам̣ сабрахмача̄рӣнам̣ аттано ва̄ вассава̄та̄дипат̣иба̄ханаттхам̣ чхатта̄дӣни кароти, со ваттасӣсе т̣хатва̄ кароти на̄ма. падат̣т̣ха̄нам̣ на хотӣти на ваттаббам̣ на̄тхакаран̣адхаммабха̄вена маггапхала̄дхигамасса упаниссайабха̄вато. вуттан̃хи ‘‘йа̄ни та̄ни сабрахмача̄рӣнам̣ учча̄вача̄ни киччакаран̣ӣйа̄ни, таттха даккхо хотӣ’’тиа̄ди (дӣ. ни. 3.345). евам̣ джа̄натоти евам̣ веджджакамма̄дӣнам̣ джа̄нанахету миччха̄джӣвапаччайа̄ ка̄ма̄сава̄дайо а̄сава̄ вад̣д̣хантийева, на пахӣйанти. ‘‘евам̣ кхо…пе… а̄сава̄нам̣ кхайо хотӣ’’ти има̄йа па̄л̣ийа̄ арахаттассева гахан̣ам̣ йуттам̣ пхалаггахан̣ена хетуно авуттасиддхатта̄. тена̄ха ‘‘а̄сава̄нам̣ кхайанте джа̄татта̄’’ти.

а̄гаманам̣ а̄гамо, там̣ а̄вахатӣти а̄гаманӣйа̄, пуббабха̄гапат̣ипада̄. кхайасминти бха̄венабха̄валаккхан̣е бхуммам̣, кхайети пана висайе. тена̄ха ‘‘а̄саваккхайасан̇кха̄те’’ти. упанисӣдати пхалам̣ еттха̄ти ка̄ран̣ам̣ упаниса̄. арахаттапхалавимутти уккат̣т̣ханиддесато. са̄ти вимутти. асса̄ти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса. манасмим̣ виват̣т̣аниссите пана анантарӯпаниссайа̄пи паччайа̄ самбхавантӣти ‘‘лаббхама̄навасена паччайабха̄во ведитаббо’’ти вуттам̣.

вираджджати асесасан̇кха̄рато етена̄ти вира̄го, магго. ниббиндати ета̄йа̄ти ниббида̄, балававипассана̄. тена̄ха ‘‘етена̄’’тиа̄ди. пат̣исан̇кха̄нупассана̄пи муччитукамйата̄паккхика̄ ева̄ти адхиппа̄йена ‘‘чатуннам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ адхивачана’’нти вуттам̣. ‘‘йа̄ва магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхи, та̄ва тарун̣авипассана̄’’ти хи вачанато упаккилесавимуттаудайаббайан̃а̄н̣ато парам̣ балававипассана̄. рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ висесабхӯто са̄ман̃н̃абхӯто ча йо йо сабха̄во йатха̄сабха̄во, тасса джа̄нанам̣ йатха̄сабха̄ваджа̄нанам̣. тадева дассанам̣. паччаккхакаран̣аттхена н̃а̄тапарин̃н̃а̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄ ча гахита̄ хоти. тена̄ха ‘‘тарун̣авипассана’’нтиа̄ди. сан̇кха̄рапариччхеден̃а̄н̣анти на̄марӯпапариггахан̃а̄н̣ам̣ вадати. кан̇кха̄витаран̣ам̣ паччайапариггахо дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣антипи вуччати. найавипассана̄дикам̣ анупассана̄н̃а̄н̣ам̣ саммасанам̣. магга̄магген̃а̄н̣анти магга̄маггам̣ ваваттхапетва̄ т̣хитам̣ н̃а̄н̣ам̣. со хи па̄дакаджджха̄насама̄дхи тарун̣авипассана̄йа паччайо хоти. ‘‘сама̄хито йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти пассатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.5.; 4.99; 5.1071) хи вуттам̣.

пуббабха̄гасукханти упача̄раджджха̄насахитасукхам̣. даратха пат̣иппассаддхӣти ка̄маччханда̄дикилесадаратхасса пат̣ипассамбханам̣. ‘‘сукхам̣па̄хам̣, бхиккхаве, саупанисам̣ вада̄мӣ’’ти еттха адхиппетасукхам̣ дассетум̣ ‘‘аппана̄пуббабха̄гасса сукхасса̄’’ти вуттам̣. ‘‘пассаддхака̄йо сукхам̣ ведетӣ’’ти (дӣ. ни. 1.466;3.359; а.ни. 1.3.96) вуттааппана̄сукхасса пассаддхийа̄ паччайатте ваттаббамева наттхи. сукханти еттха̄пи есева найо. балавапӣтӣти пхаран̣алаккхан̣аппатта̄ пӣти. та̄диса̄ хи витаккавича̄расукхасама̄дхӣхи ладдхаппаччайа̄ нӣваран̣ам̣ виккхамбхантӣ там̣нимиттам̣ даратхам̣ парил̣а̄хам̣ пат̣ипассамбхети. тена̄ха ‘‘са̄ хи даратхаппассаддхийа̄ паччайо хотӣ’’ти. дуббалапӣтӣти тарун̣апӣти. тена̄ха ‘‘са̄ хи балавапӣтийа̄ паччайо хотӣ’’ти. саддха̄ти ратанаттайагун̣а̄нам̣ каммапхаласса ча саддаханавасена паватто адхимоккхо, са̄ пана йасма̄ аттано висайе пунаппунам̣ уппаджджати, на екава̄рамева, тасма̄ а̄ха ‘‘апара̄парам̣ уппаджджанасаддха̄’’ти. йасма̄ саддаханто саддхеййаваттхусмим̣ памудито хоти, тасма̄ а̄ха ‘‘са̄ хи дуббалапӣтийа̄ паччайо хотӣ’’ти. дуккхадуккха̄дибхедасса саббассапи дуккхасса ват̣т̣адуккхантогадхатта̄ тасса ча идха̄дхиппетатта̄ вуттам̣ ‘‘дуккханти ват̣т̣адуккха’’нти. джара̄маран̣адуккханти кечи, сока̄дайо ча̄ти апаре. тадубхайассапи сан̇ган̣ханато пат̣хамо еваттхо йутто. йасма̄ дуккхаппатто каммасса пхала̄ни саддахати, ратанаттайе ча паса̄дам̣ уппа̄дети, тасма̄ вуттам̣ ‘‘тан̃хи апара̄парасаддха̄йа паччайо хотӣ’’ти. йасма̄ ‘‘а̄чарийа̄нам̣ сантике дхаммам̣ сутва̄ паваттидуккха’’нти чинтайато ‘‘екантато айам̣ дхаммо имасса дуккхасса саматиккама̄йа хотӣ’’ти саддха̄ уппаджджати. тена̄ха ‘‘дхаммам̣ сутва̄ татха̄гате саддхам̣ пат̣илабхатӣ’’тиа̄ди (дӣ. ни. 1.191). савика̄ра̄ти уппа̄давика̄рена савика̄ра̄ кхандхаджа̄ти джа̄йанат̣т̣хена. джа̄тийа̄ пана асати таттха таттха бхаве наттхи дуккхасса самбхавоти а̄ха ‘‘са̄ хи ват̣т̣адуккхасса паччайо’’ти. каммабхавоти каммабхава̄дико тивидхопи каммабхаво. со хи упапаттибхавасса паччайо. евама̄дим̣ сандха̄йа̄ха ‘‘етенупа̄йена̄’’ти. сесапада̄нӣти упа̄да̄на̄дипада̄ни. ануломан̃а̄н̣ам̣ сан̇кха̄рупеккха̄паккхикатта̄ нибба̄наггахан̣ена гахитам̣, готрабхун̃а̄н̣ам̣ пат̣хамамаггасса а̄ваджджанам̣. со хи тена випассана̄йа кин̃чи кин̃чи висесат̣т̣ха̄нам̣ кайиратӣти там̣ ана̄маситва̄ ниббидӯпанисо вира̄готи ‘‘вира̄го’’иччева вуттам̣.

кена удакена вида̄райитва̄ гатападесоти катва̄ кандаро. нитамботипи удакасса. йатха̄ ниннам̣ удакам̣ паваттати, татха̄ ниваттанабха̄вена надӣкун̃чхотипи вуччати. хемантагимхаутувасена ат̣т̣ха ма̄се паватто патхавӣвивароти катва̄ падаро. кхуддика̄ удакава̄хинийо са̄кха̄ вийа̄ти са̄кха̄, кхуддака̄ соббха̄ кусуббха̄ о-ка̄расса у-ка̄рам̣ катва̄. евамева кхотиа̄ди ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве’’тиа̄дина̄ упанӣта̄йа упама̄йа упамеййена сам̣сандананти, там̣ йоджетва̄ дассетум̣ ‘‘авиджджа̄ паббатоти дат̣т̣хабба̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха авиджджа̄ ча санта̄навасена чирам̣танака̄лаппаваттанато пачураджанехи дуппаджаханато ‘‘паббато’’ти вутта̄. локаттайа̄бхибйа̄панато абхисанданато ча абхисан̇кха̄ра̄ мегхасадиса̄. абхисан̇кха̄ра̄ мегхоти дат̣т̣хабба̄ти а̄нетва̄ самбандхо. татха̄ сесапададвайепи. вин̃н̃а̄н̣а̄диват̣т̣ам̣ анупаваттито парампарапаччайато ча кандара̄дисадиса̄. вимутти екарасатта̄, ха̄нивуддхиабха̄вато ча са̄гарасадиса̄ти упама̄сам̣санданам̣.

таттха йасма̄ пуримасиддха̄йа авиджджа̄йа сати абхисан̇кха̄ра̄, на̄сати, тасма̄ те упарипаббате паватта̄ вийа хонтӣти вуттам̣ ‘‘авиджджа̄…пе… вассанам̣ ведитабба’’нти. ассутава̄ хӣтиа̄ди вуттассева аттхасса саматтханам̣. тан̣ха̄йа абхила̄сам̣ катва̄ти етена саббассапи абхисан̇кха̄равут̣т̣хитеманаттхам̣ дӣпети. тан̣ха̄ хи ‘‘снехо’’ти вутта̄. антимабхавикасса антабхаваниббаттако абхисан̇кха̄ро нибба̄нам̣ на патто, тадантасса бха̄гасса нибба̄нам̣ а̄хачча т̣хито вийа хотӣти ‘‘маха̄самуддам̣ а̄хачча т̣хитака̄ло вийа̄’’ти упама̄нидассанам̣ катам̣. вин̃н̃а̄н̣а̄диват̣т̣ам̣ пӯретва̄пи имина̄пи хи антимабхавикассева вин̃н̃а̄н̣аппаватти дассита̄. са̄ хи пӯрита̄ти ваттабба̄ тато парам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄диват̣т̣ассева абха̄вато. джа̄тасса пуггаласса джа̄типаччайават̣т̣адуккхаведана̄йа дхаммассаванам̣ иччхитаббам̣, там̣ пана йадипи имасмим̣ сутте на а̄гатам̣, суттантаресу пана а̄гатамева̄ти тато а̄харитва̄ там̣ ваттаббанти дассенто ‘‘буддхавачанам̣ пана̄’’тиа̄дима̄ха. тайидам̣ са̄вакабодхисатта̄нам̣ васена̄йам̣ десана̄ти катва̄ вуттам̣. итаресам̣ пана васена вуччама̄нам̣ суттантараггахан̣аттхам̣ пайоджанам̣ наттхӣти ‘‘йа̄ хӣ’’тиа̄дима̄ха. па̄л̣ийа̄ васена гахитамева̄ти сан̇кхепато вуттааттхасса виттха̄рато дассанам̣. ниббаттӣти ниббаттама̄на̄ кхандха̄ гахита̄ти а̄ха ‘‘савика̄ра̄’’ти. аниччата̄лаккхан̣а̄дидӣпанато лаккхан̣а̄хат̣ам̣. камма̄камманти виниччхайам̣. ниджджат̣анти ниггумбам̣, суддханти аттхо. патхавӣкасин̣а̄дӣсу каммам̣ а̄рабхатӣтиа̄ди па̄л̣ийам̣ саматхапуббан̇гама̄ випассана̄ дассита̄ти катва̄ вуттам̣. еван̃хи па̄моджджа̄дидассанам̣ самбхаватӣти. девасса̄ти мегхасса. касма̄ панеттха ‘‘кхӣн̣а̄савасса…пе… т̣хитака̄ло ведитаббо’’ти вуттам̣, нану пуббе деват̣т̣ха̄нийо абхисан̇кха̄ро вутто, на абхисан̇кха̄ро кхӣн̣а̄савоти? на̄йам̣ досо, ка̄ран̣ӯпача̄рена пхаласса вуттатта̄. абхисан̇кха̄рамӯлако хи кхандхасанта̄но кхандхасанта̄не ча уччхиннасам̣йоге кхӣн̣а̄савасаман̃н̃а̄ти.

упанисасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.