4. випассӣсуттаван̣н̣ана̄

4. виппхандантӣти нимисанавасена. анимисехӣти вигатанимисехи уммӣлантехева. тена вуттам̣ маха̄пада̄не. еттха̄ти етасмим̣ ‘‘випассӣ’’ти паде, етасмим̣ ва̄ ‘‘анимисехӣ’’тиа̄дике йатха̄гате суттанте.

маха̄пурисасса анимисалочанато ‘‘випассӣ’’ти саман̃н̃а̄пат̣ила̄бхасса ка̄ран̣ам̣ вуттам̣, там̣ ака̄ран̣ам̣ ан̃н̃есампи маха̄сатта̄нам̣ чаримабхаве анимисалочанатта̄ти чоданам̣ сандха̄йа ‘‘еттха ча̄’’тиа̄дим̣ ватва̄ тато пана ан̃н̃амева ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. пала̄л̣айама̄насса̄ти тосентасса. ана̄даре четам̣ са̄мивачанам̣. ат̣т̣асса̄ти аттхасса.

пун̃н̃уссайасан̇кха̄то бхаго асса атисайена аттхӣти бхагава̄ти ‘‘бха̄гйасампаннасса̄’’ти вуттам̣. самма̄ти саммадева йа̄тха̄вато, н̃а̄йена ка̄ран̣ена̄ти вуттам̣ хотӣти а̄ха ‘‘найена хетуна̄’’ти. сам̣-саддо ‘‘са̄ма’’нти имина̄ сама̄наттхоти а̄ха ‘‘са̄мам̣ паччаттапурисака̄рена̄’’ти, сайамбхун̃а̄н̣ена̄ти аттхо. самма̄, са̄мам̣ буджджхи етена̄ти самбодхо вуччати магган̃а̄н̣ам̣, ‘‘буджджхати етена̄’’ти катва̄ идха саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ассапи сан̇гахо. бодхима̄ сатто бодхисатто, пуримападе уттарападалопо йатха̄ ‘‘са̄капаттхаво’’ти. буджджханакасаттоти еттха маха̄бодхийа̄напат̣ипада̄йа буджджхатӣти бодхи ча со саттависесайогато сатто ча̄ти бодхисатто. паттхайама̄но паваттатӣти ‘‘куда̄ссу на̄ма махантам̣ бодхим̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти сан̃джа̄таччхандо пат̣ипаджджати. дуккханти джа̄тиа̄димӯлакам̣ дуккхам̣. ка̄мам̣ чутупапа̄та̄пи маран̣аджа̄тийо, ‘‘джа̄йати мӣйатӣ’’ти пана ватва̄ ‘‘чавати упападжджатӣ’’ти вачанам̣ на екабхавапарийа̄панна̄нам̣ тесам̣ гахан̣ам̣, атха кхо на̄на̄бхавапарийа̄панна̄нам̣ екаджджхам̣ гахан̣анти дассенто а̄ха ‘‘идам̣…пе… вутта’’нти. тасса ниссаран̣анти тасса джара̄маран̣асса ниссаран̣анти вуччати. йасма̄ маха̄сатто джин̣н̣абйа̄дхимате дисва̄ паббаджито, тасма̄сса джара̄маран̣амева а̄дито упат̣т̣ха̄си.

упа̄йаманасика̄рена̄ти упа̄йена видхина̄ н̃а̄йена манасика̄рена патхена манасика̄расса паваттанато. сама̄його ахосӣти йа̄тха̄вато пат̣ивиджджханавасена сама̄гамо ахоси. йонисо манасика̄ра̄ти хетумхи ниссаккавачананти тасса ‘‘йонисо манасика̄рена̄’’ти хетумхи каран̣авачанена а̄ха. джа̄тийа̄ кхо сати джара̄маран̣анти ‘‘кимхи ну кхо сати джара̄маран̣ам̣ хоти, ким̣ паччайа̄ джара̄маран̣а’’нти джара̄маран̣е ка̄ран̣ам̣ паригган̣хантасса бодхисаттасса ‘‘йасмим̣ сати йам̣ хоти, асати ча на хоти, там̣ тасса ка̄ран̣а’’нти евам̣ абйабхича̄раджа̄тика̄ран̣апаригган̣ханена ‘‘джа̄тийа̄ кхо сати джара̄маран̣ам̣ хоти, джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нти йа̄ джара̄маран̣асса ка̄ран̣апаригга̄хика̄ пан̃н̃а̄ уппаджджи, та̄йа уппаджджантийа̄ часса абхисамайо пат̣иведхо ахосӣти аттхо.

итӣти вуттаппака̄рапара̄масанам̣. хӣти нипа̄таматтам̣. иданти йатха̄вуттасса ват̣т̣асса паччаккхато гахан̣ам̣. тена̄ха ‘‘евамида’’нти. идха авиджджа̄йа самудайасса а̄гататта̄ ‘‘ека̄дасасу т̣ха̄несӯ’’ти вуттам̣. самудайам̣ сампин̣д̣етва̄ти сан̇кха̄ра̄дӣнам̣ самудайам̣ екаджджхам̣ гахетва̄. анекава̄ран̃хи самудайадассанавасена н̃а̄н̣асса паваттатта̄ ‘‘самудайо самудайо’’ти а̄мед̣итавачанам̣. атха ва̄ ‘‘евам̣ самудайо хотӣ’’ти идам̣ на кевалам̣ ниббаттидассанапарам̣, атха кхо пат̣иччасамуппа̄дасаддо вийа пат̣иччасамуппа̄дамукхена идха самудайасаддо ниббаттимукхена паччайаттам̣ вадати. вин̃н̃а̄н̣а̄дайо ча йа̄ванто идха паччайадхамма̄ ниддит̣т̣ха̄, те са̄ман̃н̃арӯпена бйа̄паниччха̄васена ган̣ханто ‘‘самудайо самудайо’’ти авоча. тена̄ха ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ самудайо хотӣ’’ти. дассанат̣т̣хена чаккхӯти самудайасса паччаккхато дассанабха̄во чаккху. н̃а̄тат̣т̣хена̄ти н̃а̄табха̄вена. паджа̄нанат̣т̣хена̄ти ‘‘авиджджа̄сан̇кха̄ра̄дитам̣там̣паччайадхаммапаваттийа̄ етасса дуккхаккхандхасса самудайо’’ти пака̄рато ва̄ джа̄нанат̣т̣хена. пат̣иведханат̣т̣хена̄ти ‘‘айам̣ авиджджа̄ди паччайадхаммо имасса сан̇кха̄ра̄дикасса паччайабха̄вато самудайо’’ти пат̣ивиджджханат̣т̣хена. обха̄санат̣т̣хена̄ти самудайабха̄вапат̣иччха̄дакасса мохандхака̄расса килесандхака̄расса видхаманавасена авабха̄санавасена. там̣ панетам̣ ‘‘чаккху’’нтиа̄дина̄ вуттам̣ н̃а̄н̣ам̣. ниродхава̄рети пат̣иломава̄ре. со хи ‘‘кисса ниродха̄ джара̄маран̣аниродхо’’ти ниродхакиттанавасена а̄гато.

випассӣсуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.