2. дутийавагго
1. санан̇кума̄расуттаван̣н̣ана̄
182. пора̄н̣акатта̄ти ниббаттитва̄ чирака̄латта̄. джа̄татта̄ джано, там̣ ито джането, тасмим̣. кхаттийо сет̣т̣хо локамарийа̄дапарипа̄лана̄дина̄ самма̄пат̣ипаттийам̣ сатта̄нам̣ нийоджанена бахука̄ратта̄. со хи паре татха̄ пат̣ипа̄денто сайампи таттха патит̣т̣хитойева хотӣти сет̣т̣хо вутто. пат̣ипаккхавиджджханат̣т̣хена пуббенива̄са̄дӣнам̣ видитакаран̣ат̣т̣хена виджджа̄ти. саддха̄хироттаппаба̄хусаччавӣрийасатипан̃н̃а̄ти име сатта саддхамма̄. чаранти агатапуббам̣ дисам̣ етехӣти чаран̣а̄ни, сӣла̄дайо паннараса дхамма̄.
санан̇кума̄расуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. девадаттасуттаван̣н̣ана̄
183. аппан̃н̃атте ева сиккха̄паде чхеджджага̄микаммасса кататта̄ салин̇генева ча т̣хитатта̄ ‘‘девадатто са̄санато пакканто’’ти на ваттабботи ачирапаккантети еттха ‘‘са̄санато пакканте’’ти аватва̄ ‘‘вел̣уванато гайа̄сӣсам̣ гате’’ти вуттам̣. пакататто хи бхиккхусан̇гхам̣ бхиндеййа, на апакататтоти. вал̣ава̄йа̄ти вал̣ава̄йа куччхийам̣ джа̄там̣.
девадаттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. андхакавиндасуттаван̣н̣ана̄
184. джанатанти джана̄нам̣ самӯхам̣, джанасан̃чаран̣ат̣т̣ха̄нанти аттхо. манусса̄нам̣ анупача̄рети йаттаке касана̄дикиччам̣ каронта̄нам̣ сан̃ча̄ро хоти, еттакам̣ атиккамитва̄ анупача̄ре. сам̣йоджанавиппамоккха̄ти сам̣йоджанавимоккхахету. вивекаратим̣ павивекасукхаджджха̄нам̣ алабханто. читта̄нураккхан̣аттханти пуббе мам̣ манусса̄ ‘‘аран̃н̃ава̄сена павивитто асам̣сат̣т̣хо а̄раддхавӣрийо’’ти ман̃н̃им̣су, ида̄ни га̄манте васантам̣ дисва̄ ган̣асан̇ган̣ика̄йа нивут̣т̣хоти аппаса̄дам̣ а̄паджджиссанти. йадипи ме идха абхирати наттхи, евам̣ сантепи идхева васисса̄мӣти виккхиттачиттена хутва̄ на васитаббам̣, ко аттхо читтавасам̣ гантва̄ти адхиппа̄йо. сатипат̣т̣ха̄напара̄йан̣оти сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄рато. евам̣ хисса ган̣ава̄сопи па̄сам̣со вивекава̄сена вина̄ саман̣акиччасса асиджджханато.
ват̣т̣абхайато памутто аджджха̄сайавасена̄ти адхиппа̄йо.
нисӣди таттха бхиккхӯти имина̄ саттӯпаладдхийа̄ анисситатта̄ йатха̄ручийа̄ тесам̣ нисаджджам̣ дассети. тена̄ха ‘‘имина̄’’тиа̄ди.
имина̄ ча имина̄ ча а̄ка̄рена джа̄танти на ануссавадассанаметам̣, на ануссаваггахан̣ам̣. таккахету найахету ва̄ на вада̄мӣти йоджана̄. пит̣акам̣ гантхо сампадӣйати етасса̄ти пит̣акасампада̄нам̣, гантхасса угган̣ханато тена пит̣акасса угган̣ханакабха̄вена, кеначи гантха̄нуса̄рена евам̣ на вада̄мӣти аттхо. брахмасса сет̣т̣хасса дхаммасса чарийам̣ ва̄часикам̣ паваттатӣти брахмачарийам̣, дхаммадесана̄. бха̄витена маран̣асса саббасо бха̄гена виппаха̄нена маран̣апаричча̄гӣнам̣. те ча кхӣн̣аджа̄тика̄ти а̄ха ‘‘кхӣн̣а̄сава̄на’’нти.
дасадха̄ даса̄ти дасаккхаттум̣ даса. ан̃н̃анти пан̃часата̄дхикасахассато ан̃н̃ам̣. пун̃н̃абха̄гиноти виват̣т̣анисситапун̃н̃асса бха̄гино тасса̄ десана̄йа еттака̄ сатта̄ джа̄та̄ти ган̣етум̣ ахам̣ на саккомӣти дассети. брахмадхаммадесананти брахмуна̄ вуттам̣ а̄ха.
андхакавиндасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. арун̣аватӣсуттаван̣н̣ана̄
185. абхибхӯ самбхавоти тесам̣ двиннам̣ маха̄тхера̄нам̣ на̄ма̄ни. тесам̣ вибха̄гам̣ дассетум̣ ‘‘тесӯ’’тиа̄ди вуттам̣. ете две тасса бхагавато аггаса̄вака̄ти дассети. аваджджха̄йантӣти хет̣т̣ха̄ катва̄ чинтенти. кхиййанти там̣ ла̄макато чинтетаббатам̣ па̄пенти па̄пакатам̣ каронти. виттха̄райанта̄ти тамева ла̄макато чинтетаббатам̣ вепуллам̣ па̄пента̄. саббе па̄сан̣д̣а̄ аттано аттано самайе сиддханте саббе деваманусса̄ аттано аттано самайе пат̣ила̄бхе пат̣иладдхааттхе пурисака̄рам̣ ван̣н̣айантӣти йоджана̄.
а̄рамбхавӣрийанти маччусена̄сан̇кха̄такилесадхунане а̄рамбхавӣрийам̣, йа̄ ‘‘а̄рамбхадха̄тӯ’’ти вуччати. никкамавӣрийанти косаджджапат̣ипаккхабхӯтам̣ вӣрийам̣, йа̄ ‘‘никкамадха̄тӯ’’ти вуччати. пайогам̣ каротха̄ти парам̣ парам̣ т̣ха̄нам̣ аккаманато татопи балаватарам̣ бха̄вана̄бхийогам̣ паваттетха̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘параккаматха̄’’ти. килесасена̄ на̄ма ра̄га̄дикилесасамӯхо, со маран̣апаччайабха̄вато ‘‘маччуно сена̄’’ти вуччати. тан̃хи сандха̄йа вуттам̣ ‘‘маха̄сенена маччуна̄’’ти (ма. ни. 3.272, 275, 276). кхандха̄нам̣ пат̣хама̄бхиниббатти джа̄ти, тадан̃н̃ам̣ пана тесам̣ пат̣ипа̄т̣и паваттам̣ сам̣са̄роти адхиппа̄йена̄ха ‘‘джа̄тин̃ча сам̣са̄ран̃ча̄’’ти. йасма̄ ‘‘екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо’’тиа̄дӣсу тасмим̣ тасмим̣ бхаве а̄да̄наниккхепапариччхиннакхандхаппаватти ‘‘джа̄тӣ’’ти вуччати, са̄ ева йа̄ва паринибба̄на̄ апара̄парам̣ паваттама̄но сам̣са̄ро ‘‘ито чито сам̣саран̣а’’нти катва̄, тасма̄ а̄ха ‘‘джа̄тисан̇кха̄там̣ ва̄ сам̣са̄ра’’нти. париччхеданти парийоса̄нам̣. обха̄сам̣ пхарӣти самбандхо. а̄локат̣т̣ха̄нети аттана̄ катаа̄локат̣т̣ха̄не. а̄локакиччам̣ наттхӣти андхака̄рат̣т̣ха̄не а̄локадассанам̣ вийа а̄локат̣т̣ха̄не а̄локадассанакиччам̣ наттхи. тасма̄ тесам̣ сатта̄нам̣ ‘‘ким̣ а̄локо айам̣, касса ну кхо айам̣ а̄локо’’ти? вичинанта̄нам̣ чинтента̄нам̣. саббети сахассилокадха̄туйам̣ саббе деваманусса̄. осат̣а̄йа париса̄йа̄ти дхаммассаванаттхам̣ саббосат̣а̄йа паричитапариччхинна̄йа париса̄йа. саддам̣ сун̣им̣сӯти на кевалам̣ саддамева сун̣им̣су, атха кхо аттхопӣти йатха̄дхиппето тесам̣ пакатисаванупача̄ре вийа па̄кат̣о ахоси, тисахассилокадха̄тум̣ вин̃н̃а̄песӣти.
арун̣аватӣсуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. паринибба̄насуттаван̣н̣ана̄
186. евам̣ там̣ кусина̄ра̄йа хотӣти йатха̄ ануродхапурасса тхӯпа̄ра̄мо даккхин̣апаччхимадиса̄йам̣, евам̣ там̣ уййа̄нам̣ кусина̄ра̄йа даккхин̣апаччхимадиса̄йам̣ хоти. тасма̄ти йасма̄ нагарам̣ пависитука̄ма̄ уййа̄нато упечча ваттанти гаччханти етена̄ти упаваттананти вуччати, тасма̄. танти са̄лапантибха̄вена т̣хитам̣ са̄лаванам̣. антарена̄ти вемаджджхе. аппамаджджанам̣ аппама̄до, со пана аттхато н̃а̄н̣ӯпасам̣хита̄ сати. йасма̄ таттха сатийа̄ бйа̄па̄ро са̄тисайо, тасма̄ ‘‘сатиавиппава̄сена̄’’ти вуттам̣. аппама̄дападейева паккхипитва̄ абха̄си аттхато тасса сакаласса буддхавачанасса сан̇ган̣ханато.
джха̄на̄дӣсу читте ча парамуккам̣сагатавасӣбха̄вата̄йа ‘‘еттаке ка̄ле еттака̄ сама̄паттийо сама̄паджджитва̄ паринибба̄йисса̄мӣ’’ти ка̄лапариччхедам̣ катва̄ сама̄паттисама̄паджджанам̣ паринибба̄напарикамманти адхиппетам̣. тхероти ануруддхаттхеро.
айампи ча̄ти йатха̄вуттапан̃часат̣т̣хийа̄ джха̄на̄нам̣ сама̄паннакатха̄пи сан̇кхепакатха̄ ева. касма̄? йасма̄ бхагава̄ тада̄ девасикам̣ вал̣ан̃джанасама̄паттийо сабба̄пи апариха̄петва̄ сама̄паджджи ева̄ти дассенто ‘‘нибба̄напурам̣ пависанто’’тиа̄дима̄ха. чатувӣсати…пе… пависитва̄ти еттха кечи та̄ва а̄ху ‘‘бхагава̄ девасикам̣ два̄дасакот̣исатасахассаккхаттум̣ маха̄карун̣а̄сама̄паттим̣ сама̄паджджати, два̄дасакот̣исатасахассаккхаттумева пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджати, тасма̄ тада̄пи чатувӣсатикот̣исатасахассасан̇кха̄ сама̄паттийо сама̄паджджати. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ ‘татха̄гатам̣, бхиккхаве, арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ две витакка̄ бахулам̣ самуда̄чаранти кхемо ча витакко павивеко ча витакко’ти (итиву. 38). кхемо хи витакко бхагавато маха̄карун̣а̄сама̄паттим̣ пӯретва̄ т̣хито, павивекавитакко арахаттапхаласама̄паттим̣. буддха̄нам̣ хи бхаван̇гапарива̄со лахуко маттхакаппатто сама̄паттӣсу васӣбха̄во, тасма̄ сама̄паджджанавут̣т̣ха̄на̄ни катипайачиттаккхан̣ехева иджджханти. пан̃ча рӯпа̄вачарасама̄паттийо чатассо арӯпасама̄паттийо аппаман̃н̃а̄сама̄паттийа̄ саддхим̣ ниродхасама̄патти арахаттапхаласама̄патти ча̄ти два̄дасета̄ сама̄паттийо бхагава̄ паччекам̣ дивасе дивасе кот̣исатасахассаккхаттум̣ пуребхаттам̣ сама̄паджджати, татха̄ паччха̄бхаттанти евам̣ чатувӣсатикот̣исатасахассасан̇кха̄ девасикам̣ вал̣ан̃джанакакасин̣асама̄паттийо’’ти.
апаре пана̄ху ‘‘йам̣ там̣ бхагавата̄ абхисамбодхидивасе паччхимайа̄ме пат̣иччасамуппа̄дан̇гамукхена пат̣иломанайена джара̄маран̣ато пат̣т̣ха̄йа н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ анупададхаммавипассанам̣ а̄рабхантена йатха̄ на̄ма пурисо сувидуггам̣ маха̄гаханам̣ маха̄ванам̣ чхинданто антарантара̄ ниса̄насила̄йам̣ пхарасум̣ ниситам̣ кароти, евамевам̣ ниса̄насила̄садисийо сама̄паттийо антарантара̄ сама̄паджджитва̄ н̃а̄н̣асса тиккхависадабха̄вам̣ сампа̄детум̣ ануломапат̣иломато паччекам̣ пат̣иччасамуппа̄дан̇гесу лаккхакот̣исама̄паттисама̄паджджанавасена саммасанан̃а̄н̣ам̣ паваттети, тадануса̄рена бхагава̄ буддхабхӯтопи ануломапат̣иломато пат̣иччасамуппа̄дан̇гамукхена випассана̄васена дивасе дивасе лаккхакот̣ипхаласама̄паттийо сама̄паджджати, там̣ сандха̄йа вуттам̣, ‘чатувӣсатикот̣исатасахассасан̇кха̄ сама̄паттийо пависитва̄’’’ти.
има̄ни двепи саманантара̄нева паччавеккхан̣а̄йапи йебхуййена на̄нантарийаката̄йа джха̄напаккхикабха̄вато. йасма̄ саббапаччхимам̣ бхаван̇гачиттам̣ тато тато чаванато ‘‘чутӣ’’ти вуччати, тасма̄ на кевалам̣ айамева бхагава̄, атха кхо саббепи сатта̄ бхаван̇гачиттенева чавантӣти дассетум̣ ‘‘йе хи кечӣ’’тиа̄ди вуттам̣. дуккхасаччена̄ти дуккхасаччапарийа̄паннена чутичиттена ка̄лам̣ ка̄лакирийам̣ каронти па̄пун̣анти, ка̄лагаманато ва̄ каронти печча̄ти.
пат̣ибха̄гапуггалавирахито сӣла̄дигун̣ехи асадисата̄йа садисапуггаларахито. сан̇кха̄ра̄ вӯпасамманти еттха̄ти вӯпасамоти евам̣ сан̇кха̄там̣ н̃а̄там̣ катхитам̣ нибба̄намева сукханти. ломахам̣санакоти лома̄нам̣ хат̣т̣хабха̄ва̄па̄дано. бхим̣санакоти авӣтара̄га̄нам̣ бхайаджанако а̄си ахоси. сабба̄ка̄раварагун̣ӯпетети саббехи а̄ка̄раварехи уттамака̄ран̣ехи сӣла̄дигун̣ехи саманна̄гате. асан̇кут̣итена̄ти акут̣итена виппха̄рика̄бха̄вато. сувикаситенева̄ти пӣтисоманассайогато сут̣т̣ху викаситена. веданам̣ адхива̄сеси сабха̄васамудайа̄дито сут̣т̣ху пан̃н̃а̄татта̄. ана̄варан̣авимоккхо саббасо ниббидабха̄во. тена̄ха ‘‘апан̃н̃аттибха̄вӯпагамо’’ти. паджджотанибба̄насадисоти падӣпасса нибба̄насадисо таттха вилӣйитва̄ ават̣т̣ха̄на̄бха̄вато.
паринибба̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дутийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
са̄раттхаппака̄синийа̄ сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа
брахмасам̣йуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.