7. бра̄хман̣асам̣йуттам̣

1. арахантавагго

1. дханан̃джа̄нӣсуттаван̣н̣ана̄

187. дханан̃джа̄ниготта̄ти еттха пуббапурисато а̄гатасса кулавам̣сасса на̄ма̄бхидха̄насан̇кха̄там̣ гам̣ та̄йатӣти готтам̣. (ким̣ пана танти? ан̃н̃акулапарампара̄са̄дха̄ран̣ам̣ тасса куласса а̄дипурисасамуда̄гатам̣ там̣кулапарийа̄паннаса̄дха̄ран̣ам̣ са̄ман̃н̃арӯпанти дат̣т̣хаббам̣.) дханан̃джа̄ниготтам̣ етиссанти дханан̃джа̄ниготта̄. тасса̄ уда̄насса ка̄ран̣ам̣ пуччхитва̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа вибха̄ветум̣ ‘‘со кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. на̄на̄расабходжанам̣ детӣти йоджана̄. пан̃чагорасасампа̄дитам̣ са̄либхаттам̣ сӯпаса̄кабйан̃джанам̣ на̄на̄расам̣ бра̄хман̣абходжанам̣. ман̣д̣алаггакхагганти ман̣д̣алаггасан̇кха̄там̣ кхаггам̣. дувидхо хи кхагго ман̣д̣алагго дӣгхагготи. таттха йасса агго ман̣д̣ала̄ка̄рена т̣хито, со ман̣д̣алагго. йасса пана асипуттика̄ вийа дӣгхо, со дӣгхагго.

са̄сана̄ти ануса̄сана̄. ‘‘намо…пе… самбуддхасса̄’’ти евам̣ вутта̄ пан̃чападикага̄тха̄. саттхуса̄сане хи локийаччхандам̣ анапеккхитва̄ еса̄ пан̃чападикага̄тха̄ти дат̣т̣хабба̄. окка̄варадхара̄ти пуббапурисасан̇кха̄таукка̄кавам̣саварадха̄рика̄. сакка̄ти саккун̣еййам̣.

еванти ‘‘саче ме ан̇гаман̇га̄нӣ’’тиа̄дина̄ имина̄ пака̄рена. ‘‘пан̃ча га̄тха̄сата̄ни пана ат̣т̣хакатхам̣ а̄рул̣ха̄ни, идха пана две ева уддхат̣а̄’’ти ваданти. пахаритум̣ ва̄ти екава̄рампи хаттхена ва̄ па̄дена ва̄ пахаритумпи пара̄маситумпи асакконтоти аттхо. со хи тасса̄ арийаса̄вика̄йа а̄нубха̄вена аттано са̄маттхийена васе ватта̄панаттхам̣ сантаджджитва̄пи тадануваттанто ниббисо ахоси. тена̄ха ‘‘бхотӣ’’тиа̄ди.

тасса бра̄хман̣асса̄ти аттано са̄микабра̄хман̣асса. упасам̣харантӣти упанентӣ. тасмим̣ самайети тасмим̣ дуккхуппаттика̄ле ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ дуккха̄’’ти бхагавато вачанам̣ ануссаритва̄ ‘‘дасабаласса бхагавато’’тиа̄дӣсу йатха̄паричитам̣ гун̣ападам̣ ануссари. тена̄ха ‘‘дасабалам̣ сарӣ’’ти.

кхантисораччарахитата̄йа куджджхитва̄. бхиджджитва̄ти сам̣йата̄бха̄вато тасса бра̄хман̣асса антаре меттибхедена бхиджджитва̄. евамева̄ти йатха̄ етарахи ака̄ран̣ена, евамева ан̃н̃ада̄пи ака̄ран̣ена̄ти аттхо. никка̄ран̣ата̄дӣпане евам̣-саддо, ева-саддо пана авадха̄ран̣аттхо. никка̄ран̣ата̄ ча на̄ма нираттхаката̄, нираттхакавиппала̄пабха̄венеттха евам̣-саддасса гахан̣е паватти гавеситабба̄. гарахаттхо ва̄йам̣ евам̣-саддо анекаттхатта̄ нипа̄та̄нам̣. гарахаттхата̄ часса васалисаддасаннидха̄нато па̄кат̣а̄ ева.

га̄манигамарат̣т̣хапӯджитоти имина̄ га̄манигамарат̣т̣хаса̄микехи пӯджитабха̄во дӣпито га̄ма̄дӣнам̣ тесам̣ васе ваттанато. асукасса на̄ма пуггаласса. сесанти абхиккантантиа̄ди, йампи чан̃н̃ам̣ идха̄гатам̣ хет̣т̣ха̄ ван̣н̣итан̃ча.

дханан̃джа̄нӣсуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. аккосасуттаван̣н̣ана̄

188. бха̄радва̄джова соти бха̄радва̄джо на̄ма ева со бра̄хман̣о. готтавасена хи тайидам̣ на̄мам̣, висесена панетам̣ джа̄танти дассетум̣ ‘‘пан̃чаматтехӣ’’тиа̄ди вуттам̣. джа̄никата̄ти н̃а̄тиваггаха̄никата̄. паккхо бхинноти тато ева н̃а̄типаккхо нат̣т̣хо. йатха̄ доманассито анаттаманоти ваттаббам̣ лабхати, евам̣ купитоти а̄ха ‘‘доманассена ча̄’’ти. дасахӣти анавасесапарийа̄да̄навасена вуттам̣ пан̃чахи га̄тха̄сатехи аккосанто татха̄ аккосеййа̄ти катва̄. таттха пана йена кеначи аккосантопи аккосатийева на̄ма. кароси мама бха̄тикасса паббаджджам̣.

самбхун̃джатӣти самбхогам̣ кароти. аккоса̄дӣхи екато бхун̃джати. вӣтихаратӣти бйатиха̄рам̣ кароти, аккосато паччаккосана̄дина̄ винимайам̣ каротӣти аттхо. тена̄ха ‘‘катасса пат̣ика̄рам̣ каротӣ’’ти. асса ануссававасена сутва̄ ‘‘сапати ма’’нти сан̃н̃ино бхайам̣ уппаджджӣти йоджана̄. асса̄ти бра̄хман̣асса. сутва̄ти падам̣ убхайаттха̄пи йоджетаббам̣ ‘‘тавеветам̣ бра̄хман̣а̄ти сутва̄, ануссававасена сутва̄’’ти ча. ка̄мам̣ кисаваччха̄дайо сапанам̣ на̄дам̣су, девата̄нам̣йева хи со аттхо, сатта̄нам̣ пана татха̄ сан̃н̃а̄ уппанна̄, сопи татха̄сан̃н̃ӣ ахоси. тена̄ха ‘‘ануссававасена̄’’ти.

дантасса саббасо даматхам̣ упагататта̄. ниббисеванасса̄ти ра̄гадоса̄дихетукавиппханданарахитасса. тассева̄ти пат̣икуджджхантассева пуггаласса тена кодхена па̄пам̣ хоти па̄пасса санта̄нантарасан̇кантийа̄ абха̄вато. кечи пана ‘‘тассева̄ти тассева пат̣икуджджхантапурисасса тена пат̣икуджджханена. па̄пийоти пат̣икуджджхантапуггаласса ла̄макатаро’’ти еваметтха аттхам̣ ваданти. сатийа̄ саманна̄гато хутва̄ пат̣исан̇кха̄не т̣хито адхива̄сети, на сахо мӯл̣хо хутва̄ти адхиппа̄йо. убхиннам̣ тикиччхантанти убхиннам̣ уппаннакодхасан̇кха̄там̣ килесабйа̄дхим̣ тикиччхантам̣ вӯпасаментам̣ там̣ пуггалам̣. йо пуггалотиа̄дина̄ пурима̄су га̄тха̄су паваттита̄ни пада̄ни самбандхитва̄ дассети. пан̃часу кхандхесу йа̄тха̄вато винӣта̄ арийадхаммасса ковида̄ на̄ма хонтӣти а̄ха ‘‘дхаммасса̄ти пан̃чаккхандхадхаммасса̄’’ти. ида̄ни таматтхам̣ парипун̣н̣ам̣ катва̄ дассенто а̄ха ‘‘чатусаччадхаммасса ва̄’’ти.

аккосасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. асуриндакасуттаван̣н̣ана̄

189. тенева̄ти бха̄тупаббаджитенева. ассева̄ти титиккхасса. ‘‘там̣ джайам̣ хотӣ’’ти лин̇гавипалла̄савасена вуттанти а̄ха ‘‘со джайо хотӣ’’ти, дуджджайам̣ кодхам̣ титиккха̄йа джинантасса̄ти адхиппа̄йо. йасма̄ титиккха̄дайо на кодхавасикам̣ дхурам̣, там̣ пана ба̄ла̄нам̣ ман̃н̃ана̄маттанти идха имаматтхам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘катамасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. виджа̄натова джайо на авиджа̄нато титиккха̄йа абха̄вато. на хи авиджа̄нанто андхаба̄ло кодхам̣ виджетум̣ саккоти. кевалам̣ джайам̣ ман̃н̃ати килесехи пара̄джито сама̄нопӣти адхиппа̄йо.

асуриндакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. билан̇гикасуттаван̣н̣ана̄

190. суддханти кевалам̣ самбха̄равирахитам̣. самбха̄райуттанти кат̣укабхан̣д̣а̄дисамбха̄расахитам̣. кан̃джито ниббаттатта̄ кан̃джикам̣, а̄рана̄лам̣, билан̇ганти аттхо. на̄мам̣ гахитам̣ сан̇гӣтика̄ле ‘‘билан̇гикабха̄радва̄джо’’ти висесанавасена. тайоти дханан̃джа̄нийа̄ са̄мико бха̄радва̄джо, аккосакабха̄радва̄джо, асундарикабха̄радва̄джоти а̄дито тӣсу суттесу а̄гата̄ тайо. мети майхам̣.

билан̇гикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. ахим̣сакасуттаван̣н̣ана̄

191. еса̄ти бра̄хман̣о. ‘‘ахим̣сако аха’’нти тадаттхам̣ са̄дхетум̣ иччха̄йа катхесӣти вуттам̣ ‘‘ахим̣сакапан̃хам̣ пуччхӣ’’ти. татха̄ че асса̄ти йатха̄ те на̄масса аттхо, татха̄ четам̣ бхавеййа̄си анваттхана̄мако бхавеййа̄си ахим̣сако ева сийа̄ти. на дуккха̄пети дуккхаматтампи на уппа̄дети, дуккхато апанетӣти аттхо.

ахим̣сакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. джат̣а̄суттаван̣н̣ана̄

192. джат̣а̄пан̃хасса̄ти ‘‘антоджат̣а̄ бахиджат̣а̄’’ти евам̣ джат̣а̄парийа̄йасса пан̃хасса.

джат̣а̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. суддхикасуттаван̣н̣ана̄

193. суддхикапан̃хасса̄ти ‘‘на̄бра̄хман̣о суджджхатӣ’’ти евам̣ суддхасаннисситасса пан̃хасса. сӣласампанноти пан̃чавидханийамалаккхан̣ена сӣлена саманна̄гато. тапокамманти анасанапан̃ча̄тапатаппана̄дипарибхеданатапокаммам̣ каронтопи. виджджа̄ти тайо веда̄ти ваданти ‘‘та̄йа идхалокаттхам̣ паралокаттхам̣ н̃а̄йантӣ’’ти катва̄. готтачаран̣анти готтасан̇кха̄там̣ чаран̣ам̣. бра̄хман̣о суджджхати джет̣т̣хаджа̄тикатта̄. татха̄ хи со ева тапам̣ а̄чаритум̣ лабхати, на итаро. ан̃н̃а̄ ла̄мика̄ паджа̄ти итараван̣н̣ам̣ вадати. вачанасахассампӣти га̄тха̄некасахассампи. анто килесехи пӯтико сабха̄вена пӯтико. килит̣т̣хехи ка̄йакамма̄дӣхи ка̄йадуччарита̄дӣхи.

суддхикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. аггикасуттаван̣н̣ана̄

194. аггипаричаран̣авасена̄ти аггихуттаджуханавасена. саннихитоти миссӣбха̄вам̣ сампа̄пито. татха̄бхӯто ча со саппина̄ саддхим̣ йоджито на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘сам̣йоджито’’ти. апа̄йамаггам̣ оккамати миччха̄дит̣т̣химиччха̄сан̇каппа̄дӣнам̣ аттано санта̄не самуппа̄данато. тена̄ха ‘‘имам̣ ладдхи’’нтиа̄ди.

джа̄тийа̄ти садосакирийа̄пара̄дхасса асамбхавена парисуддха̄йа джа̄тийа̄. на̄наппака̄ре ат̣т̣ха̄расавиджджа̄т̣т̣ха̄насан̃н̃ите гантхе. сутава̄ти сутва̄ нит̣т̣хам̣ патто аггадаккхин̣еййатта̄ти адхиппа̄йо.

пуббенива̄сан̃а̄н̣ена̄ти идам̣ локе са̄сане ча нирул̣хата̄васена вуттам̣. ан̃н̃е хи пуббенива̄сам̣ джа̄нанта̄ пуббенива̄сан̃а̄н̣енева джа̄нанти, бхагава̄ пана саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣енапи джа̄на̄ти. диббена чаккхуна̄ти еттха̄пи есева найо. саббасо джа̄ти кхӣйати етена̄ти джа̄тиккхайо, аггамагго, тена паттаббатта̄ а̄паннатта̄ ча джа̄тиккхайо арахаттам̣. джа̄нитва̄ воситавоса̄ноти виджа̄нитаббам̣ чатусаччадхаммам̣ магган̃а̄н̣ена джа̄нитва̄ сол̣асаннампи кичча̄нам̣ воситавоса̄но.

уппаттим̣ дӣпетва̄ти па̄йасада̄насса а̄гаманам̣ пака̄сетва̄. га̄тха̄хи абхигӣтанти двӣхи га̄тха̄хи майа̄ абхигӣтам̣. абхун̃джитаббанти бхун̃джитум̣ на йуттам̣. ‘‘абходжанеййа’’нти касма̄ вуттам̣, нану бхагавато аджджха̄сайо аччантамева суддхоти? саччаметам̣, бра̄хман̣о пана пуббе ада̄тука̄мо паччха̄ га̄тха̄ сутва̄ дхаммадесана̄йа мудухадайо хутва̄ да̄тука̄мо ахоси, тасма̄ там̣ бхиккхӯнам̣ ана̄гате дит̣т̣ха̄нугатиа̄паджджанаттхам̣ пат̣иккхипи. татха̄ хи анантарасутте касибха̄радва̄джасутте ча евамева пат̣ипаджджи. тена̄ха ‘‘твам̣ бра̄хман̣а̄’’тиа̄ди. килан̃джамхи…пе… пака̄сита̄ти етена га̄тхам̣ уддесат̣т̣ха̄нева т̣хапетва̄ бхагава̄ бра̄хман̣асса виттха̄рена дхаммам̣ десесӣти дассети. га̄йанена̄ти га̄йанакена, га̄нена ва̄. аттхан̃ча дхамман̃ча̄ти садевакасса локасса хитан̃чева тасса ка̄ран̣ан̃ча. сампассанта̄нанти саммадева пассанта̄нам̣. дхаммоти павен̣иа̄гато ча̄риттадхаммо на хоти. бходжанесу уккам̣сагатам̣ дассетум̣ ‘‘судха̄бходжана’’нти а̄ха. дхамме сатӣти арийа̄нам̣ а̄ча̄радхамме сати там̣ а̄ламбитва̄ джӣванта̄нам̣ етадева сет̣т̣ханти ‘‘сомам̣ бхун̃джеййа па̄йаса’’нти там̣ а̄раббха катха̄йа уппаннатта̄.

саллаккхети айам̣ бра̄хман̣о. сеса̄ паччайа̄ ниддоса̄ те а̄раббха катха̄йа аппаваттитатта̄. куккуччавӯпасантанти аггиа̄хитападасса вийа саддасиддхи ведитабба̄. аннена па̄нена̄ти лаккхан̣авачанаметам̣ йатха̄ ‘‘ка̄кехи саппи раккхитабба’’нти. тена̄ха ‘‘десана̄маттамета’’нти. бахусассапхалада̄йакам̣ сукхеттам̣ вийа пат̣ийаттанти самма̄ касанабӣджанаудака̄найана̄панайана̄дина̄ сусаджджитам̣ кхеттам̣ вийа сӣла̄дигун̣ависесасампа̄данена пат̣ийаттам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ етам̣.

аггикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. сундарикасуттаван̣н̣ана̄

195. а̄нетва̄ хунитаббато а̄хути. саппимадхупа̄йаса̄дӣхи аггим̣ джухоти еттха̄ти аггихуттам̣, са̄дхит̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣. тена̄ха ‘‘агйа̄йатана’’нтиа̄ди. сувисодхито часса̄ти нихӣнаджа̄тика̄нам̣ анена сут̣т̣ху висодхито ча бхавеййа. ‘‘ме’’ти падам̣ а̄нетва̄ самбандхо.

апхалам̣ каротӣти ито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва демӣти падам̣. та̄ва анантарасуттаван̣н̣ана̄йа а̄гатасадисамева̄ти пеййа̄лавасена т̣хапеси, на сапписан̇кха̄рат̣т̣хапанам̣. химапа̄тасса ча сӣтава̄тасса ча пат̣иба̄ханаттханти ака̄ран̣аметанти там̣ ана̄дийитва̄ ан̃н̃амева сука̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘пат̣ибалова̄’’тиа̄ди вуттам̣. сан̃джа̄нитва̄ти ‘‘на̄йам̣ бра̄хман̣о’’ти сан̃джа̄нитва̄.

нӣчакесантанти рассакесантам̣. бра̄хман̣а̄нам̣ суддхиаттха̄ сикха̄ти а̄ха ‘‘паваттаматтампи, сикхам̣ адисва̄’’ти, ‘‘парамахам̣сапариккха̄дина̄’’ти кечи.

ака̄ран̣ам̣ даккхин̣еййабха̄васса джа̄ти адаккхин̣еййабха̄вахетӯнам̣ па̄падхамма̄нам̣ апат̣иккхепабха̄вато. етанти сӣла̄дибхедам̣ чаран̣ам̣. даккхин̣еййабха̄васса ка̄ран̣ам̣ адаккхин̣еййабха̄вака̄ракапа̄падхамма̄нам̣ тадан̇га̄дивасена паджаханато. асса̄ти бра̄хман̣асса. таматтханти там̣ даккхин̣еййабха̄васса ка̄ран̣ата̄сан̇кха̄таматтхам̣ упама̄йа вибха̄венто. са̄ла̄дикат̣т̣ха̄ джа̄това̄ти са̄ла̄дивисуддхакат̣т̣ха̄ва джа̄то. са̄па̄надон̣иа̄диависуддхакат̣т̣ха̄ джа̄то аггикиччам̣ на ча на кароти. еванти йатха̄ агги йато куточи джа̄топи аггикиччам̣ каротийева, евам̣ чан̣д̣а̄лакула̄дӣсу джа̄топи даккхин̣еййо на на хоти гун̣асампада̄васена арийа̄нам̣ вам̣се паджа̄татта̄ти а̄ха ‘‘гун̣асампаттийа̄ джа̄тима̄’’ти. дхитийа̄ гун̣асампаттийа̄ памукхабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘со хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха дхитийа̄ти вӣрийена. тан̃хи ануппанна̄нам̣ кусаладхамма̄нам̣ уппа̄данапарибрӯханехи те дха̄рети. хирийа̄ досе ниседхети, саммадева па̄па̄нам̣ джигуччхане сати тесам̣ паваттийа̄ авасаро ева наттхи. монадхаммена н̃а̄н̣асан̇кха̄тена оттаппадхаммена. ка̄ран̣а̄ка̄ран̣аджа̄нанакоти тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ т̣ха̄нам̣, па̄падхамма̄нам̣ ва̄ виппака̄расабха̄ват̣т̣ха̄нам̣ джа̄нанако.

параматтхасаччена нибба̄нена а̄рамман̣апаччайабхӯтена арийамаггена данто. индрийадамена̄ти тато ева арийена индрийасам̣варена упагато. виданти техи сачча̄нӣти веда̄. маггаведа̄нам̣ антанти арийапхалам̣. килеса̄нам̣ антанти тесам̣ ануппа̄даниродхат̣т̣ха̄нам̣. йан̃н̃оти аггапхалам̣. нираттхаканти апхалам̣ тесам̣ ана̄гаманато, а̄гата̄нампи аггадаккхин̣еййа̄бха̄вато. джухати дети.

суйит̣т̣ханти суда̄нам̣ аггадаккхин̣еййала̄бхена. сухутанти тассева вевачанам̣. атха ва̄ суйит̣т̣ханти сут̣т̣ху саммадева йит̣т̣хам̣ са̄ре упанӣтам̣ мама идам̣ деййаваттху. сухутанти еттха̄пи есева найо.

упахат̣аматтети бра̄хман̣ена ‘‘бхун̃джату бхава’’нти упанӣтаматте. ниббаттитоджамева̄ти саваттхукам̣ аггахетва̄ ваттхуто вивечитаоджамева. тена там̣ сукхуматтам̣ гатанти там̣ хабйасесам̣ саббасо сукхумабха̄вам̣ гатанти оджа̄йа анол̣а̄риката̄йа пурима̄ка̄ренева пан̃н̃а̄йама̄натам̣ сандха̄йа вуттам̣, на пана оджа̄йа ева кевала̄йа гахан̣ам̣ сандха̄йа. са̄ хи авиниббхогавуттита̄йа висум̣ ган̣хитум̣ на сакка̄, тасма̄ девата̄хипи саваттхука̄ гайхати. манусса̄нам̣ ваттхӯти караджака̄йама̄ха. ол̣а̄рикаваттхута̄йа дева̄нам̣ вийа гахан̣ӣ на тиккха̄ти диббоджасаммиссата̄йа самма̄ парин̣а̄мам̣ на гаччхати. сукхума̄пи сама̄на̄ диббоджа̄ тена па̄йасена миссита̄ ол̣а̄рикасаммиссата̄йа сукхумаваттхука̄нам̣ дева̄нам̣ сукхада̄ на хотӣти имаматтхам̣ дассети ‘‘гойӯсе пана̄’’тиа̄дина̄. парибхогаваттхуно ол̣а̄риката̄йа ва̄ дева̄нам̣ дуккарам̣ самма̄ парин̣а̄метум̣, диббоджа̄йа гарутарабха̄вена манусса̄нам̣. тена̄ха бхагава̄ ‘‘на кхва̄ха’’нтиа̄ди. сама̄паттичиттасамут̣т̣хита̄ теджодха̄ту джха̄на̄нубха̄васантеджита̄ тиккхатара̄ хотӣти вуттам̣ ‘‘ат̣т̣ха…пе… парин̣а̄меййа̄’’ти. бхагавато пана суддхенева парин̣аматӣти вуттам̣ ‘‘па̄катикенева̄’’ти, джха̄на̄нубха̄ваппаттена джха̄нена вина̄ сабха̄васиддхенева.

‘‘аппахарите’’ти еттха аппа-саддо ‘‘аппиччхо’’тиа̄дӣсу вийа абха̄ваттхоти а̄ха ‘‘аппахаритети ахарите’’ти. па̄тисатепи па̄йасе. на а̄лул̣атӣти на а̄вилам̣ хоти. ана̄ганта̄ва гаччхеййа ‘‘аттана̄пи на парибхун̃джи, ан̃н̃есам̣ на да̄песи, кевалам̣ па̄йасам̣ на̄сесӣ’’ти доманассаппатто.

да̄ру сама̄даха̄ноти да̄рухаридди да̄русмим̣ тасса даханто. йадӣтиа̄ди да̄руджха̄панасса бахиддхабха̄васа̄дханам̣ асуддхахетӯнам̣ пат̣ипаккха̄бха̄вато тасса. кхандха̄дӣсу кусала̄ти тесу сабха̄вато самудайато аттхан̇гамато асса̄дато а̄дӣнавато ниссаран̣ато джа̄нанато чхека̄ пан̣д̣ита̄. н̃а̄н̣аджотинти н̃а̄н̣амайам̣ джотим̣. джа̄лемӣти паджджалитам̣ кароми. ниччам̣ паджджалитагги саббаттхакамева вигатасаммохандхака̄рата̄йа екобха̄сабха̄вато. саббасо виккхепа̄бха̄вато ниччасама̄хитатто. евам̣ вадатӣти чаритам̣ брахмачарийам̣ гахетва̄ чара̄мӣти евам̣ ваттама̄нам̣ вийа вадати а̄саннатам̣ хадайе т̣хапетва̄.

кха̄рибха̄роти кха̄рибха̄расадисо. тена̄ха ‘‘йатха̄’’тиа̄ди. кхандхена вайхама̄ноти ка̄дже паккхипитва̄ кхандхена вайхама̄но. патхавийа̄ саддхим̣ пхусети бха̄расса гарукабха̄вена ка̄джасса парин̣аманена. ма̄нена аттано джа̄тиа̄дӣни пагган̣хато ан̃н̃асса та̄ни на сахатӣти а̄ха – ‘‘таттха таттха иссам̣ уппа̄денто’’ти, таттха таттха джа̄тиа̄дима̄наваттхусмим̣ гарутараггахан̣ена сам̣сӣдеййа̄ти адхиппа̄йо. кодхо дхӯмоти йатха̄пи бха̄суро агги дхӯмена упаккилит̣т̣хо, евам̣ кодхена упаккилит̣т̣хо. н̃а̄н̣аггӣти тасса кодхо дхӯмо. муса̄ва̄дова мосаваджджам̣. йатха̄ н̃а̄н̣е сати муса̄ва̄до наттхи, евам̣ муса̄ва̄де сати н̃а̄н̣ампӣти тена там̣ ниродхитам̣ вийа хотӣти а̄ха – ‘‘муса̄ва̄дена пат̣иччханнам̣ н̃а̄н̣а’’нти. йатха̄ суджа̄йа вина̄ бра̄хман̣а̄нам̣ йа̄го на иджджхати, евам̣ пахӯтадживха̄йа вина̄ саттху дхаммайа̄го на иджджхатӣти дживха̄ суджа̄парийа̄йа̄ вутта̄. джоти т̣хийати еттха̄ти джотит̣т̣ха̄нам̣ веди, йам̣ аггикун̣д̣ам̣. сатта̄нам̣ хадайам̣ джотит̣т̣ха̄нам̣ н̃а̄н̣аггино таттха самуджджаланато. атта̄ти читтам̣ ‘‘а̄хито ахам̣ ма̄но еттха̄’’ти катва̄.

дхаммо рахадоти ассаддхийа̄диа̄ласийа̄бха̄вато килесамалапаккха̄ланато парамаггиниббута̄ваханато арийамаггадхаммо ана̄вило рахадо. хет̣т̣хупарийава̄лука̄ти випариваттитава̄лука̄ хутва̄. а̄лул̣а̄ти а̄куладжа̄та̄. пан̣д̣ита̄нам̣ пасаттхоти пан̣д̣ита̄нам̣ пурато сет̣т̣хо. сет̣т̣хабха̄вена санто па̄сам̣со хутва̄ килесе бхиндати самуччхиндатӣти саббхӣти вуччати. тена̄ха ‘‘уттамат̣т̣хена̄’’ти. татха̄ ча̄ха бхагава̄ ‘‘магга̄нат̣т̣хан̇гико сет̣т̣хо’’ти (дха. па. 273).

вачӣсаччанти имина̄ ‘‘чатуран̇гасаманна̄гата̄ ва̄ча̄ супарисуддха̄ хотӣ’’ти самма̄ва̄чам̣ дассети. саччасам̣йамападехи дассита̄ маггадхамма̄ идха ‘‘дхаммо’’ти адхиппета̄ти а̄ха – ‘‘дхаммоти имина̄…пе… дассетӣ’’ти. маггасаччам̣ гахитам̣ анантарага̄тха̄йа анекехи висесетва̄ вуттатта̄. аттхатоти пуббан̇гаматта̄диаттхато. та̄йа хи сакиччам̣ каронтийа̄ итаре саббепи тадануваттика̄ хонти. таггатикатта̄ти самма̄дит̣т̣хийа̄ упака̄ракабха̄вена та̄йа сама̄нагатикатта̄. а̄рамман̣ан̃хи витаккена̄хат̣ам̣ пан̃н̃а̄ вичинитум̣ саккоти. татха̄ хи со пан̃н̃а̄ккхандхена сан̇гахам̣ гато. дхаммоти сабха̄вато сама̄дхи гахито, итаре две тадупака̄ратта̄. татха̄ хи ‘‘евам̣дхамма̄ те бхагаванто’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.13; ма. ни. 3.197; сам̣. ни. 5.378) сама̄дхи ‘‘дхаммо’’ти вутто. параматтхасаччам̣ гахитам̣ саббесам̣ сет̣т̣хабха̄вато. йатха̄ха – ‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, дхамма̄ сан̇кхата̄ ва̄ асан̇кхата̄ ва̄, вира̄го тесам̣ аггамаккха̄йатӣ’’ти (итиву. 90; а. ни. 4.34). аттхатоти тато ева параматтхато, анантарам̣ вуччама̄на̄нам̣ ва̄ маггадхамма̄нам̣ а̄рамман̣абха̄вато. пан̃чан̇га̄ни гахита̄ни та̄сам̣ маггабха̄вато. тӣн̣и ан̇га̄ни. брахмачарийам̣ на̄ма̄ти етам̣ нибба̄нага̄ми уттамат̣т̣хена маггабрахмачарийам̣ на̄ма. маджджхе сита̄ти лӣнуддхачча̄диантадвайавиваджджанена маджджхе маджджхимапат̣ипада̄бха̄ванам̣ ниссита̄. сассатуччхедаггахан̣ам̣ хеттха падха̄ната̄йа нидассанаматтам̣. сет̣т̣хаппаттӣти сет̣т̣хабха̄ваппатти. та-ка̄ро падасандхикароти ‘‘са уджубхӯтесӯ’’ти ваттаббе маджджхе та-ка̄ро падасандхикаро, ‘‘са дуджджубхӯтесӯти кечи пат̣ханти, тесам̣ да-ка̄ро падасандхикаро. са-ити сундарико бра̄хман̣о вуттоти катва̄ а̄ха ‘‘са тва’’нти, со тванти аттхо. дхаммо са̄рийо паридха̄набхӯта̄ алан̇ка̄ра̄ етасса̄ти дхаммаса̄рӣ. атха ва̄ дхаммехи са̄ритава̄ти дхаммаса̄рӣ, техи са̄ретва̄ т̣хитава̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘кусаладхаммехӣ’’тиа̄ди.

сундарикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. бахудхӣтарасуттаван̣н̣ана̄

196. самантатоти даккхин̣ава̄ма̄нам̣ васена самантато. ӯрубаддха̄сананти ӯрӯнам̣ бандханавасена нисаджджанам̣. двиннам̣ ӯрӯнам̣ ан̃н̃аман̃н̃абандханавасена а̄бхуджита̄ка̄рам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘а̄бхуджитва̄ти бандхитва̄’’ти. хет̣т̣химака̄йасса ануджукам̣ т̣хапанам̣ нисаджджа̄вачаненева бодхитанти ‘‘уджум̣ ка̄йа’’нти еттха ка̄йа-саддо упаримака̄йависайоти а̄ха ‘‘упаримам̣ сарӣрам̣ уджукам̣ т̣хапетва̄’’ти. там̣ пана уджукат̣т̣хапанам̣ сарӯпато пайоджанато ча дассетум̣ ‘‘ат̣т̣ха̄раса̄’’тиа̄ди вуттам̣. паримукханти еттха пари-саддо абхисаддена сама̄наттхоти а̄ха ‘‘каммат̣т̣ха̄на̄бхимукха’’нти, бахиддха̄ путхутта̄рамман̣ато нива̄ретва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣йева пуреккхатоти аттхо. париггахат̣т̣хо ‘‘парин̣а̄йика̄’’тиа̄дӣсу вийа. мукханти ниййа̄нат̣т̣хо ‘‘сун̃н̃атавимоккхамукха’’нтиа̄дӣсу вийа. пат̣ипаккхато ниггаманат̣т̣хо хи ниййа̄нат̣т̣хо, тасма̄ париггахитаниййа̄нанти саббатха̄ гахитасаммосам̣ париччаттасаммосам̣ сатим̣ катва̄ парамам̣ сатинепаккам̣ упат̣т̣хапетва̄ти аттхо. чхаббан̣н̣а̄…пе… нисӣди бра̄хман̣асса паса̄дасан̃джа̄нанаттхам̣. ат̣авимукха̄ чарама̄на̄ти гочарам̣ ган̣ханта̄.

аджджасат̣т̣хинти аджджа чханнам̣ пӯран̣ӣ сат̣т̣хӣ дивасавутти, аджджа а̄дим̣ катва̄ чха дивасети аттхо. аччантасам̣йоге четам̣ упайогавачанам̣. аджджа чхадивасаматтака̄ти аджджато чхат̣т̣хадивасаматтака̄. ла̄мака̄ти нихӣна̄ ниппхала̄. тена̄ха ‘‘тилакха̄н̣ука̄’’тиа̄ди.

усса̄хена̄ти уддхам̣ уддхам̣ паса̄рена абхибхаванена. там̣ пана несам̣ абхибхаванам̣ дассетум̣ ‘‘кан̣н̣анан̇гут̣т̣ха̄дӣнӣ’’тиа̄дима̄ха.

‘‘уппа̄т̣акапа̄н̣ака̄’’ти тачам̣ уппа̄т̣етва̄ вийа кха̄дакапа̄н̣ака̄ ӯка̄ман̇гула̄дайо.

кал̣а̄рапин̇гала̄ти никкхантапин̇галаккхика̄, кал̣а̄рапин̇гала̄ти ва̄ раттагатта̄ ча пин̇галачаккхука̄ ча. тилака̄хата̄ти а̄хататилака̄, тилаппама̄н̣ехи биндӯхи самантато сантхатасарӣра̄.

пат̣ига̄тха̄хи бра̄хман̣асса дхаммадесанам̣ вад̣д̣хесӣти пакатийа̄ тасса аттана̄ катхетаббам̣ дхаммадесанам̣ паббаджджа̄гун̣акиттанавасена саттахи вад̣д̣хеси. паббаджитва̄ти ин̣а̄йика̄нам̣ аттано палибодхам̣ татха̄ татха̄ джа̄на̄петва̄ паббаджитва̄.

йатха̄ ча таттха бхагава̄ пат̣ипаджджи, там̣ дассетум̣ ‘‘пуна дивасе’’тиа̄ди вуттам̣.

там̣ там̣ кулагхарам̣ песетва̄ти там̣ там̣ тасса бра̄хман̣асса дхӣтарам̣ тасса тасса̄нуччхавикасса бра̄хман̣асса денто там̣ там̣ кулагхарам̣ песетва̄ бра̄хман̣адхамме гарукаран̣а̄бха̄вато.

‘‘нат̣т̣хе мате паббаджите, напум̣сакепи бхаттари;

иттхийа̄ патисет̣т̣ха̄йа, на ан̃н̃о пати иччхийо’’ти. –

айан̃хи бра̄хман̣адхаммо. аййикат̣т̣ха̄нети ма̄та̄махит̣т̣ха̄не т̣хапеси саттху читта̄ра̄дханавасена̄ти.

бахудхӣтарасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пат̣хамаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. упа̄сакавагго

1. касибха̄радва̄джасуттаван̣н̣ана̄

197. даккхин̣а̄гирисминти даккхин̣а̄гириджанападе, тасмим̣ даккхин̣а̄гириджанападе даккхин̣а̄гиривиха̄ре. кхандхесу т̣хапетва̄ йуге йоттехӣти йоттараджджӯхи йутта̄ни пайоджита̄ни иччева аттхо.

пат̣хамадивасети вапанадивасесу пат̣хамадивасе а̄раддхадивасе. пан̃чан̇га̄нипи парипун̣н̣а̄ни, пагева итаран̇га̄нӣти дассетум̣ ‘‘парипун̣н̣апан̃чан̇га̄’’иччева вуттам̣. харита̄ламаносила̄ан̃джанехи ураттхана̄дӣсу т̣хапитатта̄ а̄бха̄йа уджджалагатта̄. авасеса̄ балӣбадда̄. килантагон̣ам̣ мочетва̄ акилантасса йоджанам̣ килантапариваттанам̣.

сӣхакун̣д̣ала̄нӣти сӣхамукхакун̣д̣ала̄ни. брахмавет̣хананти брахмуно вет̣ханасадисам̣, ассанакхавет̣ханасадисанти аттхо.

буддха̄нам̣ кичча̄ни ка̄лавасена вибхатта̄ни пан̃ча кичча̄ни бхаванти. пуребхаттакиччанти бхаттато пуббе буддхена ка̄таббакиччам̣. вӣтина̄метва̄ти пхаласама̄паттийа̄ ка̄лам̣ вӣтина̄метва̄. када̄чи екотиа̄ди тесам̣ тесам̣ винеййа̄нам̣ винайана̄нурӯпапат̣ипаттидассанам̣. пакатийа̄ти пакатибуддхавесена. буддха̄нам̣ хи рӯпака̄йасса асӣтианубйан̃джанапат̣иман̣д̣ита-ба̄ттим̣самаха̄пуриса- лаккхан̣а-ка̄йаппабха̄-бйа̄маппабха̄-кетума̄ла̄вичиттата̄ буддхавесо. када̄чи анекехи па̄т̣иха̄рийехи ваттама̄нехӣти имина̄ па̄рамӣнам̣ ниссандабхӯта̄ни па̄т̣иха̄рийа̄ни ручивасенева пака̄санака̄ни бхаванти, на саббада̄ти дассети. еван̃ча катва̄ ‘‘индакхӣласса анто т̣хапитаматте даккхин̣апа̄де’’тиа̄дивачанам̣ саматтхитам̣ хоти. бхагавато ка̄йе пӣтарасмӣнам̣ йебхуййата̄йа ‘‘суван̣н̣арасасин̃чана̄ни вийа̄’’ти ватва̄ ка̄йамхи нӣла̄дирасмӣхи тахам̣ тахам̣ пӣтамисситам̣ сандха̄йа ‘‘вичитрапат̣апариккхитта̄ни вийа ча̄’’ти вуттам̣. мадхурена̄ка̄рена саддам̣ каронти тут̣т̣харавараванато.

таттха̄ти виха̄ре. гандхаман̣д̣алама̄л̣ети хаттхена катапарибхан̣д̣е самосаритагандхапуппхада̄ме ман̣д̣алама̄л̣е.

упат̣т̣ха̄нети памукхе. ‘‘овадатӣ’’ти ватва̄ таттхова̄дам̣ са̄ман̃н̃ато дассетум̣, ‘‘бхиккхаве’’тиа̄ди вуттам̣. сампаттӣти чаккха̄дииндрийапа̄рипӯри чева хаттха̄дисампада̄ ча. самасса̄ситака̄йо киламатхавиноданена. ‘‘тан̃ча кхо сама̄паджджанена̄’’ти ваданти. дутийабха̄гети имина̄ апарабха̄гам̣ тайо бха̄ге катва̄ таттха пуримабха̄гам̣ сеййанисаджджа̄васена сама̄паттӣхи вӣтина̄метӣти дассети. локанти ра̄джагаха̄дӣсу йам̣ тада̄ упанисса̄йа вихарати, таттха ан̃н̃аттха ва̄ буджджханакам̣ винеййасатталокам̣ буддхачаккхуна̄ волокети. ка̄лайуттанти тесам̣ индрийапарипа̄кака̄ла̄нурӯпам̣. самайайуттанти тассева вевачанам̣. самайайуттанти ва̄ техи а̄джа̄нитаббависесапат̣ила̄бха̄нурӯпам̣.

пат̣исаллӣноти ка̄лапариччхедам̣ катва̄ сама̄паттим̣ сама̄панно. адхиппа̄йам̣ сампа̄денто там̣ авира̄дхенто, аджджха̄сайа̄нурӯпанти аттхо.

сакала…пе… девата̄йоти еттха локадха̄туса̄калйам̣ дат̣т̣хаббам̣, на девата̄са̄калйам̣. на хи маха̄самайе вийа саббада̄ маджджхимайа̄ме дасасахассачаккава̄л̣е саббаттха сабба̄ девата̄ саттху самӣпам̣ упагаччханти. кила̄субха̄во киламатхо.

виха̄рачӣварапариваттанавасена̄ти виха̄ре ниваттханива̄санапариваттанавасена. а̄дийитва̄ти па̄рупанавасена гахетва̄. тена̄ха ‘‘дха̄ретва̄’’ти. бхиккха̄ча̄ранти бхиккхаттхам̣ чаритаббат̣т̣ха̄нам̣.

атирочама̄нанти там̣ там̣ атиккамитва̄ самантато саббадиса̄су вирочама̄нам̣. сарӣраппабханти аттано сарӣраппабхам̣. джан̇гамам̣ вийа падумасаранти ратанамайакин̃джаккхам̣ раджатамайакан̣н̣икам̣ самантато сампхуллитакан̃чанападумам̣ сан̃ча̄римасарам̣ вийа. гаганаталанти аббхамахика̄диупаккилесавигамена сувисуддхаа̄ка̄саталам̣ вийа. тампи хи та̄ра̄ган̣акиран̣аджа̄ласамуджджалата̄йа самантато вирочати. канакасикхаранти канакагирисикхарам̣. сирийа̄ джалама̄нанти саббасо анаваджджа̄йа сабба̄ка̄рена парипун̣н̣ака̄йата̄йа анан̃н̃аса̄дха̄ран̣а̄йа рӯпака̄йасирийа̄ самуджджалам̣, йасса̄ ручирабха̄во виддхе вигатавала̄хаке пун̣н̣ама̄сийам̣ парипун̣н̣акаламаномаман̣д̣алам̣ чандаман̣д̣алам̣ атирочати, пабхассарабха̄во сахассарам̣сикиран̣атеджоджа̄ласамуджджалам̣ сӯрийаман̣д̣алам̣ абхибхавати, хемасамуджджалабха̄во тадубхайе абхибхуййа паваттама̄нам̣ екаккхан̣е дасасахассилокадха̄тувиджджотанасаматтха-маха̄брахмуно пабха̄самудайам̣ абхивихачча бха̄сати тапати вирочати.

самантапа̄са̄дикети самантато паса̄да̄вахе. тан̃ча кхо саббасо саритаббата̄йа̄ти а̄ха ‘‘паса̄данӣйе’’ти. уттамадаматхасаматхамануппаттети ка̄йава̄ча̄хи ануттарам̣ дантабха̄ван̃чева ануттарам̣ читтавӯпасаман̃ча сампатте. аппаса̄дена̄ти паса̄да̄бха̄вена, паса̄дапат̣иккхепена ва̄ ассаддхийена. убхайатха̄пи ноти аппаса̄до маччхарийанти убхайатха̄пи но ева, атха кхо анаттаманата̄йа упа̄рамбха̄дхиппа̄йена апаса̄денто, бхагавато мукхато кин̃чи десетука̄мо ва̄ евама̄ха. таттха ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘бхагавато пана̄’’тиа̄дима̄ха. атиттанти титтим̣ агаччхантам̣. каммабхан̇ганти каммаха̄ним̣.

тиккхапан̃н̃о еса бра̄хман̣о, татха̄ хи на чирассева арахаттам̣ саччхикариссати. катха̄паваттанаттхампи евама̄ха – ‘‘евам̣ ахам̣ имасса кан̃чи дхаммам̣ сотум̣ лабхисса̄мӣ’’ти. венеййавасена̄ти аттано касанака̄рибха̄вакиттанамукхена винетаббапуггалавасена.

ол̣а̄рика̄нӣти па̄катика̄ни. ‘‘еса уттамадаккхин̣еййо’’ти сан̃джа̄табахума̄но. па̄л̣ийам̣ ‘‘йугам̣ ва̄ нан̇галам̣ ва̄’’ти ва̄-саддо авуттавикаппаттхо. тена бӣджа̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти, тасма̄ бӣджам̣ ва̄ ӣсам̣ ва̄ париггахайотта̄ни ва̄ти айаматтхо дассито хоти. татха̄ хи бхагава̄ бра̄хман̣асса пат̣ивачанам̣ денто ‘‘саддха̄ бӣджа’’нтиа̄дима̄ха. пуббадхаммасабха̄гата̄йа̄ти пат̣хамам̣ гахитадхаммасабха̄гата̄йа. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ ат̣т̣хакатха̄рул̣хамева гахетаббан̃ча саддато аттха̄паттито ва̄ идха дат̣т̣хаббам̣. буддха̄нам̣ а̄нубха̄во айам̣, йадидам̣ пасан̇га̄гатадхаммамукхена десанам̣ а̄рабхитва̄ венеййавинайанам̣.

ананусандхика̄ти пуччха̄нусандхивасена ананусандхика̄. еванти ида̄ни вуччама̄на̄ка̄рена. еттха̄ти етисса̄ десана̄йа. соти бхагава̄. тасса̄ти бра̄хман̣асса. анукампа̄йа̄ти асаббан̃н̃ӯ хи сатипи анукампа̄йа пуччхитаматте тит̣т̣хеййа, татха̄ джа̄нантопи ананукампако, бхагава̄ пана убхайадхаммапа̄рипӯрийа̄ ‘‘идам̣ апуччхита’’нти апариха̄петва̄ катхети. самӯлантиа̄дина̄ сан̇кхепена вуттаматтхам̣ виваранто ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха бӣджасса касийа̄ мӯлабха̄во на̄нантарийато таппама̄н̣авидха̄нато ча̄ти а̄ха ‘‘тасмим̣…пе… каттаббато’’ти. тена анвайато бйатирекато ча бӣджасса касийа̄ мӯлабха̄вам̣ вибха̄вети. кусала̄ти имина̄ акусала̄ тато ан̃н̃атха̄пи каронти, там̣ пана аппама̄н̣анти дассети.

тасса̄ти бра̄хман̣асса бӣджат̣т̣ха̄нийасса дхаммасса ча упака̄рабха̄вато. дхаммасамбандхасаматтхабха̄ватоти татха̄ вуттадхаммасса пхалена самбандхитум̣ йоджетум̣ саматтхабха̄вато. тапо вут̣т̣хӣти вуттавачанам̣ сандха̄йа вуттам̣. сан̇кхепато вуттаматтхам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ ‘‘айам̣ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. кассакасса упака̄расса бӣджасса анантарам̣ вут̣т̣хи вуччама̄на̄ ат̣т̣ха̄не вутта̄ на̄ма на хоти. касма̄? бӣджасса ваппака̄ле анурӯпа̄йа вут̣т̣хийа̄ иччхитаббато, тасма̄ аваса̄не маджджхе ва̄ вуччама̄на̄йа дхаммасамбандхасаматтхата̄ тасса̄ вибха̄вита̄ на сийа̄. аттано ависайети джха̄на̄диуттаримануссадхамме. паччха̄пӣти касисамбха̄ракатханато паччха̄пи. ваттабботи екантена ваттаббо. таданантарам̣йева̄ти бӣджа̄нантарам̣йева. вуччама̄на̄ вут̣т̣хи саматтха̄ хоти, бӣджасса пхалена самбандхане саматтха̄ти дӣпита̄ хоти анантаравачаненева тасса̄ а̄саннаупака̄раттадӣпанато.

сампаса̄далаккхан̣а̄ти пасӣдитаббе ваттхусмим̣ саммадева пасӣданалаккхан̣а̄. окаппаналаккхан̣а̄ти саддхеййаваттхуно еваметанти паккханданалаккхан̣а̄. мӯлабӣджантиа̄дӣсу мӯламева бӣджам̣ мӯлабӣджам̣. еса найо сесесупи бӣджага̄масса адхиппетатта̄. бхӯтага̄мо пана мӯлам̣ бӣджам̣ етасса̄ти мӯлабӣджантиа̄дина̄ ведитаббо. бӣджабӣджанти пан̃чамам̣ пана паччайантарасамава̄йе садисапхалуппаттийа̄ висесака̄ран̣абха̄вато вирӯханасаматтхе са̄рапхале нирул̣хо бӣджасаддо тадаттхасиддхийа̄ мӯла̄дӣсупи кесучи паваттатӣти тато ниваттанаттхам̣ екена бӣджа-саддена висесетва̄ вуттам̣ ‘‘бӣджабӣджа’’нти ‘‘дуккхадуккхам̣ рӯпарӯпа’’нти ча йатха̄. евампи имина̄ аттхена имассапи ниппарийа̄йова бӣджабха̄воти дассенто а̄ха ‘‘там̣ саббампи…пе… гаччхатӣ’’ти.

ида̄ни катхан̃чи ваттаббе саддха̄йа опамматте бӣдже саддха̄йа бӣджабха̄вам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘таттха йатха̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. ка̄мам̣ саддхӯпанисам̣ сӣлам̣, татха̄пи сама̄дхисса вийа саббесампи анаваджджадхамма̄нам̣ а̄димӯлабха̄вато саддха̄йапи патит̣т̣ха̄ хотӣти а̄ха ‘‘хет̣т̣ха̄ сӣламӯлена патит̣т̣ха̄тӣ’’ти. йасма̄ саббассева пуггаласса саддха̄васена саматхавипассана̄рамбхо, тасма̄ са̄ ‘‘упари саматхавипассанан̇курам̣ ут̣т̣ха̄петӣ’’ти вутта̄. танти дхан̃н̃абӣджам̣. патхавирасам̣ а̄порасанти сасамбха̄рапатхавӣа̄песу лаббхама̄нам̣ расам̣. гахетва̄ти паччайапарампара̄йа гахетва̄. дхан̃н̃апарипа̄кагахан̣аттханти дхан̃н̃апарипа̄каниббаттиаттхам̣. расанти саддха̄сӣламӯлахетусаматхавипассана̄бха̄вана̄расам̣ а̄дийитва̄. арийамаггана̄л̣ена̄ти арийамаггасотена арийапхаладхан̃н̃апарипа̄кагахан̣аттханти арийапхаламева дхана̄йитаббато дхан̃н̃ам̣ тасса ниббаттиаттхам̣. дхан̃н̃ана̄л̣ам̣ на̄ма кан̣д̣асса ниссайабхӯто паччхимадесо, кан̣д̣о таббхантаро там̣ниссайойева дан̣д̣о. пасаво на̄ма пуппхам̣. вуддхинти авайавапа̄рипӯривасена вуддхим̣. вирӯл̣хинти мӯласанта̄надал̣хата̄йа вирул̣хатам̣. вепулланти паттана̄л̣а̄дӣхи випулабха̄вам̣. кхӣрам̣ джанетва̄ти тарун̣асала̄т̣укабха̄ваппаттийа̄ тан̣д̣уласса бӣджасса бӣджабхӯтам̣ кхӣрам̣ уппа̄детва̄. еса̄ти саддха̄. патит̣т̣хахитва̄ти каммапатха̄каммапатхасамма̄дит̣т̣хисахитена а̄дито паваттасӣламаттена патит̣т̣хахитва̄. вуддхинтиа̄дӣсу супарисуддха̄хи сӣлачиттависуддхӣхи вуддхим̣, дит̣т̣хикан̇кха̄витаран̣ависуддхӣхи вирӯл̣хим̣. магга̄маггапат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхӣхи вепуллам̣ патва̄. н̃а̄н̣адассанависуддхикхӣранти са̄дурасасувисуддхибха̄вато н̃а̄н̣адассанависуддхисан̇кха̄там̣ кхӣрам̣ джанетва̄. анека…пе… пхаланти анекапат̣исамбхида̄-анека̄бхин̃н̃а̄н̣апарипун̣н̣ам̣ арахаттапхаласӣсам̣ ниппха̄дети.

бӣджакиччакаран̣атоти бӣджакиччасса каран̣ато. йан̃хи там̣садисасса висадисасса ча аттано пхаласса патит̣т̣ха̄панасамбандхананиппха̄данасан̇кха̄там̣ бӣджасса киччам̣, тасса каран̣ато ниббаттанато ‘‘евам̣ саддха̄ бӣджакичча’’нти вуттам̣. имина̄ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ам̣ саддха̄йа кусаладхамма̄нам̣ бӣджабха̄вам̣ дассети. са̄ ча̄тиа̄дина̄ тамеваттхам̣ саматтхети. ида̄ни таттха а̄гамам̣ дассенто ‘‘саддха̄джа̄то’’тиа̄дима̄ха. тена йатха̄ саппурисӯпаниссайасса саддхаммассаванасса ча, евам̣ анавасеса̄йа самма̄пат̣ипаттийа̄ саддха̄ мӯлака̄ран̣анти дассети.

индрийасам̣варо вӣрийан̃ча акусаладхамме, дуккарака̄рика̄ дхутан̇ган̃ча акусаладхамме чева ка̄йан̃ча тапати виба̄дхатӣти тапоти вуччати. индрийасам̣варо адхиппето вӣрийасса дхорайхабха̄вена гайхама̄натта̄, итаресам̣ вут̣т̣хибха̄васса ануйун̃джама̄натта̄. а̄ди-саддена калалан̇га̄равут̣т̣хиа̄дӣнам̣ сан̇гахо. самануггахитанти упагатам̣. вирухана̄мила̄йананиппхаттивачанехи дхан̃н̃абӣджасанта̄насса вийа тесам̣ вуддхийа̄ саддха̄бӣджасанта̄насса таповут̣т̣хийа̄ а̄димаджджхапарийоса̄несу упака̄ратам̣ дассети.

пуримападесупӣти апи-саддена парападесупӣти аттхо дат̣т̣хаббо ‘‘хирӣ ме ӣса̄, мано ме йотта’’нти иччхитатта̄, ‘‘сати ме’’ти еттха ме-саддо а̄нетва̄ йоджетаббо. удакампи та̄ва да̄таббам̣ хоти надӣтал̣а̄ка̄дито а̄нетва̄. вӣрийабалӣбадде чатуббидхе йоджетва̄. ниччака̄лам̣ аттхӣти вачанасесо.

саха випассана̄йа маггапан̃н̃а̄ адхиппета̄ аматаппхала̄йа касийа̄ адхиппетатта̄. випассана̄ пан̃н̃а̄ ча̄ти дувидха̄пи пан̃н̃а̄ упаниссайа̄ хоти висит̣т̣хабха̄вато. тена̄ха ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди. пан̃н̃а̄ти пака̄рехи джа̄на̄тӣти пан̃н̃а̄. пан̃н̃аватам̣ пан̃н̃а̄ пурато хоти йонисоманасика̄расса висесапаччайабха̄вато, сахаджа̄та̄дхипатӣсу ча уккат̣т̣хабха̄вато. сирӣти собхаггам̣. сатам̣ дхамма̄ саддха̄дайо, анва̄йика̄ти ануга̄мино. ӣса̄баддха̄ хотӣти хирисан̇кха̄таӣса̄йа баддха̄ хоти, пан̃н̃а̄йа када̄чи аппайогато маносӣсена сама̄дхи идха вуттоти а̄ха ‘‘маносан̇кха̄тасса сама̄дхийоттасса̄’’ти. самам̣ упанетва̄ бандхитва̄ баддхараджджукатта̄ сама̄дхийоттам̣. екато гамананти лӣначча̄раддхасан̇кха̄там̣ екапассато гаманам̣ ва̄рети. маджджхима̄йа випассана̄вӣтхийа̄ пат̣ипа̄данато ка̄йа̄дӣсу субхасукханиччаттабха̄вавигамане пан̃н̃а̄йа висесапаччайа̄ сатӣти вуттам̣ – ‘‘сатийутта̄ пан̃н̃а̄’’ти тасса̄ сативиппайога̄саббха̄вато. сантатигхана̄дӣнам̣ айам̣ висесо – пуримапаччхима̄нам̣ дхамма̄нам̣ нирантарата̄йа екӣбхӯта̄нам̣ вийа паватти сантатигханата̄, екасамӯхавасена екӣбхӯта̄намива паватти самӯхагханата̄, дуббин̃н̃еййакиччабхедавасена екӣбхӯта̄намива паватти. киччагханата̄, ека̄рамман̣авасена екӣбхӯта̄намива паватти а̄рамман̣агханата̄. саббесам̣, сабба̄ни ва̄ килеса̄нам̣ мӯласанта̄нака̄ни сабба…пе… санта̄нака̄ни. ануппайого хи аттхо. пада̄летӣти бхиндати самуччхиндати. са̄ ча кхо ‘‘пада̄летӣ’’ти вутта̄ локуттара̄ва пан̃н̃а̄ анусайаппаха̄насса адхиппетатта̄. сантатигхана̄дибхедана̄ пана локийа̄пи хоти випассана̄васена гханавиниббхогасса ниппха̄данато. тена̄ха ‘‘итара̄ пана локика̄пи сийа̄’’ти.

хирӣйатӣти ладжджати, джигуччхатӣти аттхо. тасма̄ ‘‘па̄пакехи дхаммехӣ’’ти ниссаккавачанам̣ дат̣т̣хаббам̣, хетумхи ва̄ каран̣авачанам̣. оттаппампи гахитамева, на хи ладжджанам̣ ниббхайам̣ па̄пабхайам̣ ва̄ аладжджанам̣ аттхӣти. руккхалат̣т̣хӣти руккхадан̣д̣о. тена падесена касанато висесато нан̇галанти вуччатӣти а̄ха ‘‘ӣса̄ йуганан̇галам̣ дха̄ретӣ’’ти. ка̄мам̣ пан̃н̃а̄рахита̄ хирӣ аттхи, хирирахита̄ пана пан̃н̃а̄ наттхева̄ти а̄ха ‘‘хири…пе… абха̄вато’’ти. сандхит̣т̣ха̄не кампана̄бха̄вато ачалам̣. тхирабха̄вена аситхилам̣. хирипат̣ибаддхапан̃н̃а̄ пат̣ипаккхавасена ча аситхилабха̄вена ча ачала̄ аситхила̄ти а̄ха ‘‘аббокин̣н̣а̄ ахирикена̄’’ти. на̄л̣ийа̄ минама̄напурисо вийа а̄рамман̣ам̣ муна̄ти париччхедато джа̄на̄тӣти мано. маносӣсена̄ти манасо ападесена. там̣сампайуттоти имина̄ кунтасахачаран̣ато пурисо кунто вийа манасахачаран̣асама̄дхи ‘‘мано’’ти вуттоти дассети. са̄ратхина̄ти кассакена. со хи идха балӣбадда̄нам̣ са̄ран̣ато па̄чанато ‘‘са̄ратхӣ’’ти адхиппето. ека̄бандхананти ека̄баддхакаран̣ам̣. сакакиччети сакакиччена йутте. тена хи ӣса̄дӣсу йатха̄рахам̣ бандхитва̄ ека̄баддхесу катесу нан̇галесу киччам̣ иджджхати, но ан̃н̃атха̄ти там̣ ‘‘сакакичче пат̣ипа̄детӣ’’ти вуттам̣. авиккхепасабха̄вена̄ти аттано авиккхепасабха̄вена. бандхитва̄ти сахаджа̄та̄дипаччайабха̄вена аттана̄ самбандхитва̄. сакакиччети хирӣа̄дӣхи йатха̄сакам̣ каттаббе кичче.

чираката̄диматтханти чирабха̄ситампи аттхам̣. сарати ануссарати ка̄йа̄дим̣ асубха̄дито ниджджха̄йати. пха̄летӣти пада̄лети. па̄дженти гаментӣти там̣ па̄джанам̣. идха имасмим̣ сутте ‘‘па̄чана’’нти вуттам̣ джа-ка̄расса ча-ка̄рам̣ катва̄. пха̄лапа̄чананти имаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘йатха̄ хи бра̄хман̣а…пе… сатӣ’’ти вуттам̣. ида̄ни таматтхам̣ виттха̄рато дассенто ‘‘таттха йатха̄’’тиа̄дима̄ха. нан̇галам̣ анураккхати бхиджджанапха̄ланато. пурато часса гаччхатӣти асса нан̇галасса кассане бхӯмийа̄ виликхане пурато гаччхати пуббан̇гама̄ хоти. гатийоти паваттийо. саманвесама̄на̄ти саран̣авасена гавесама̄на̄. а̄рамман̣е ва̄ ка̄йа̄дике упат̣т̣ха̄пайама̄на̄ асубха̄дивасена пан̃н̃а̄нан̇галам̣ раккхати. сабха̄ва̄сабха̄вӯпагаме пха̄ло вийа нан̇галасса ‘‘а̄раккха̄’’ти вутта̄ ‘‘сабба̄наттхато сати раккхатӣ’’ти катва̄. татха̄ хеса̄ а̄раккхапаччупат̣т̣ха̄на̄. чиракатачирабха̄сита̄нам̣ асаммуссанавасена сати пан̃н̃а̄нан̇галасса пурато хотӣти ватва̄ тасса пуратобха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘сати…пе… но памут̣т̣хе’’ти а̄ха. сатипаричитети сатийа̄ пат̣т̣ха̄пите. ‘‘упат̣т̣ха̄пите’’типи па̄т̣хо, айамеваттхо. сам̣сӣдитум̣ на детӣти сакиччакирийа̄йа сам̣сӣданам̣ ка̄тум̣ на дети. косаджджасан̇кха̄там̣ сам̣сӣданам̣ косаджджасам̣сӣданам̣.

па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ вуттам̣ ка̄йикава̄часикасам̣йамасса катхитатта̄. а̄ха̄ре ударе йатоти парибхун̃джитаббаа̄ха̄ре сам̣йатабха̄вадассанена парибхун̃джитаббата̄йа чатӯсупи паччайесу сам̣йатабха̄во дӣпитоти а̄ха ‘‘а̄ха̄рамукхена̄’’тиа̄ди. сам̣йатабха̄во четтха паччайахету анесана̄бха̄воти вуттам̣ ‘‘нирупаккилесоти аттхо’’ти. бходжанасаддо а̄ха̄рапарибхоге нирул̣хоти катва̄ вуттам̣ ‘‘бходжане маттан̃н̃ута̄мукхена̄’’ти. парибхун̃джанат̣т̣хена пана бходжанасаддамукхена̄ти вутте адхиппетаттхо лаббхатева. тена̄ти ка̄йагутта̄тиа̄дивачанена. на вилумпантӣти ‘‘дӣпетӣ’’ти падам̣ а̄нетва̄ самбандхо.

двӣха̄ка̄рехӣти адит̣т̣ха̄дӣнам̣ адит̣т̣ха̄дивасена дит̣т̣ха̄дӣнан̃ча дит̣т̣ха̄дивасена̄ти евам̣ двиппака̄рехи. ависам̣ва̄данам̣ авитатхакатханам̣. чхеданам̣ мӯлаппадесе никантанам̣. лунанам̣ йаттха каттхачи чхеданам̣. уппа̄т̣анам̣ уммӯланам̣. аситена̄ти даттена, ла̄йитена̄ти аттхо. висам̣ва̄данасан̇кха̄та̄нам̣ тин̣а̄нам̣, ат̣т̣ханнам̣ анарийавоха̄ра̄нанти аттхо. йатха̄бхӯтан̃а̄н̣анти на̄ма рӯпапариччхедакан̃а̄н̣ам̣. саччанти ведитаббам̣ авипарӣтавуттикатта̄ ‘‘чхедакам̣’’ чхинданакам̣. нидда̄нанти нидда̄йакам̣. идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти дит̣т̣хи ‘‘дит̣т̣хисачча’’нти вуччати. двӣсу викаппесӯти бха̄вакаттуса̄дханавасена двӣсу викаппесу. ‘‘нидда̄на’’нти упайогавасенева аттхо.

сӣламева ‘‘сорачча’’нти вуттам̣ ‘‘па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи сут̣т̣ху оратасса камма’’нти катва̄. сан̇кха̄радуккха̄дӣнам̣ абха̄вато сундарабха̄вато сундаре нибба̄не а̄рамман̣акаран̣авасена рататта̄ сурато, араха̄. тасса бха̄во сораччам̣, арахаттам̣. аппамочанамева аччанта̄йа памочанам̣ на хоти.

йадаггена випассана̄йа пан̃н̃а̄йа там̣сахагатавӣрийасса ча нан̇галадхорайхата̄, татха̄паваттакусалабха̄вана̄йа ча касибха̄во ча, тадаггена тато пуретарам̣ паваттапан̃н̃а̄вӣрийапа̄рамӣнам̣ нан̇галадхорайхата̄, татха̄паваттакусалабха̄вана̄йа ча касибха̄во ведитабботи дассенто ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄дима̄ха. дхурам̣ вахатӣти дхорайхам̣. йатха̄вуттам̣ гхананти асмима̄на̄дибхедам̣ гханам̣. вахитабба̄ а̄дибхӯта̄ дхура̄ етесам̣ аттхӣти дхура̄, пуримадхурава̄хака̄. там̣мӯлака̄ апарам̣ дхурам̣ ваханта̄ дхорайха̄. дхура̄ ча дхорайха̄ ча дхурадхорайхам̣ екаттавасена. вахантанти касанена паваттантам̣.

ка̄майога̄дӣхи йогехи кхематта̄ анупаддаватта̄. там̣ нибба̄нам̣ адхикичча уддисса. ва̄хӣйати випассана̄йа сахагатам̣. абхимукхам̣ ва̄хӣйати маггапарийа̄паннам̣. кхеттакот̣инти кхеттамарийа̄дам̣. дит̣т̣хекат̣т̣хети дит̣т̣хийа̄ сахаджа̄текат̣т̣хе паха̄некат̣т̣хе ча. ол̣а̄рикети упаримаггаваджджхе упа̄да̄йа вуттам̣, ан̃н̃атха̄ дассанапаха̄табба̄пи дутийамаггаваджджхехи ол̣а̄рика̄ти. ан̣усахагатети ан̣убхӯте. идам̣ хет̣т̣химамаггаваджджхе упа̄да̄йа вуттам̣. саббакилесе авасит̣т̣хасаббакилесе паджахантам̣ аниваттантам̣ гаччхати пуна паха̄таббата̄йа абха̄вато. аниваттантанти на ниваттантам̣, йатха̄ ниваттанам̣ на хоти, евам̣ гаччхатӣти аттхо. тена̄ха ‘‘ниваттанарахита’’нтиа̄ди. етам̣ пана тава дхурадхорайхам̣.

евамеса̄ касӣти йатха̄вуттасса пачча̄масанам̣. тена̄ха ‘‘нигаманам̣ каронто’’ти. вуттассева хи аттхасса пуна вачанам̣. пан̃н̃а̄нан̇галена сатипха̄лам̣ а̄кот̣етва̄ти пан̃н̃а̄сан̇кха̄тена нан̇галена саддхим̣ сатипха̄ласса ека̄баддхабха̄вакаран̣ена а̄кот̣етва̄. кат̣т̣ха̄ти еттха ‘‘касӣ’’ти падам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣ ‘‘кат̣т̣ха̄ касӣ’’ти. каммапарийоса̄нанти йатха̄вуттакасикаммасса парийоса̄набхӯтам̣. йадипи пуббе ‘‘пан̃н̃а̄ ме йуганан̇гала’’нтиа̄дина̄ аттуддесикавасена̄йам̣ аматаппхала̄ каси дассита̄, маха̄ка̄рун̣икасса пана бхагавато десана̄ саббассапи саттаника̄йасса са̄дха̄ран̣а̄ ева̄ти дассенто ‘‘са̄ кхо панеса̄’’тиа̄дима̄ха.

дивасейева̄ти там̣дивасе ева. а̄дима̄ха̄ти еттха а̄ди-саддена катха̄парийоса̄не па̄т̣хападесо гахитоти тадан̃н̃ам̣ ‘‘евам̣ вутте’’тиа̄дипа̄т̣хам̣ сандха̄йа ‘‘тато паран̃ча̄’’ти а̄ха.

касибха̄радва̄джасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. удайасуттаван̣н̣ана̄

198. етам̣ вуттанти ‘‘оданена пӯресӣ’’ти етам̣ вачанам̣ вуттам̣. ‘‘гахетум̣ саматтхо на̄ма на̄хосӣти бхагавато адхит̣т̣ха̄набалена̄’’ти ваданти. там̣ бра̄хман̣ам̣ винетука̄мата̄йа кира бхагава̄ татха̄ ака̄си.

упа̄рамбхабхайена̄ти парӯпава̄дабхайена. аватва̄ва ниватто ‘‘аббха̄гатопи па̄сан̣д̣о ва̄ча̄маттенапи на пӯджетаббо’’ти бра̄хман̣адхамме вуттатта̄. паккантоти бра̄хман̣асса дхаммам̣ аватва̄ пакканто бра̄хман̣асса на та̄ва н̃а̄н̣ам̣ парипакканти. етам̣ вачанам̣…пе… магама̄си ‘‘пунаппунан̃чева вапанти бӣджа’’нтиа̄дина̄ дхаммам̣ катхетум̣ авассам̣ а̄кан̇кханто. пака̄рато кассатӣти пакат̣т̣хако, расатан̣ха̄йа пакат̣т̣хоти аттхо. тена̄ха ‘‘расагиддхо’’ти.

‘‘пунаппунан̃чева вапанти бӣджа’’нти имам̣ десанам̣ а̄рабхӣти самбандхо. бӣджанти ча ити-саддо нидассанаттхо ва̄. тена авайавена самуда̄йам̣ нидассети. осаккасӣти сан̇кочаси. вуттанти вапанам̣ катам̣. тасма̄ вуттам̣ ‘‘аламетта̄вата̄’’ти. ‘‘васситва̄’’ти вут̣т̣хим̣ паваттетва̄.

десана̄…пе… дассети бра̄хман̣ена вуттам̣ айуттавачанам̣ париват̣т̣ентопи дивасе дивасе бхиккха̄чарийа̄ на̄ма бхиккхӯнам̣ ка̄йагата̄ вуттӣти. кхӣрам̣ хаттхена найантӣти ва̄ кхӣраника̄. киламатӣти там̣там̣киччакаран̣авасена кхиджджати. пхандатӣти анаттхасама̄йогавасена виппхандати. апунаббхава̄йа̄ти а̄йатим̣ ануппаттийа̄. магго на̄ма̄ти упа̄йо на̄ма нибба̄нам̣, тасмим̣ ладдхе пунаббхава̄бха̄вато. ‘‘пунаппуна’’нти вачанам̣ упа̄да̄йа бӣджавапана̄дайо пунаппунадхамма̄ на̄ма джа̄та̄ти а̄ха ‘‘сол̣аса пунаппунадхамме десентена̄’’ти.

удайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. девахитасуттаван̣н̣ана̄

199. ударава̄техӣти ва̄такатавиджджханатодана̄дивасена апара̄парам̣ ваттама̄нехи ударава̄техи, тасса ва̄ вика̄рехи. нибаддхупат̣т̣ха̄кака̄ле пана дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикова. аран̃н̃анти бхагавато бхиккхӯнан̃ча васанат̣т̣ха̄набхӯтам̣ тапованам̣. там̣ ниддхӯмам̣ хоти удаката̄панассапи акаран̣ато. тасма̄ти йасма̄ тасса ун̣ходакавиккин̣аначарийа̄йа джӣвика̄каппанам̣ хоти, тасма̄.

ваттаметам̣ тасса патика̄раттхам̣ парикатха̄дӣнампи ка̄тум̣ лаббханато. ида̄ни таттха ка̄ран̣ампи сависайам̣ дассетум̣ ‘‘ван̣н̣ам̣ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. бхагава̄ хи а̄йасмато упава̄н̣асса девахитабра̄хман̣асса там̣ самбха̄витам̣ бхависсати тикиччха̄пат̣ийаттам̣, та̄йа ча аттано рогасса вӯпасаманам̣, таппасан̇гена ча девахитабра̄хман̣о мама сантикам̣ а̄гантва̄ дхаммассаванена саран̣есу сӣлесу ча патит̣т̣хахиссатӣти саббамидам̣ н̃атва̄ евам̣ ‘‘ин̇гха ме твам̣, упава̄н̣а, ун̣ходакам̣ джа̄на̄хӣ’’ти авоча. а̄гаманӣйаппат̣ипадам̣ пуббабха̄гаппат̣ипадам̣ пуббабха̄гаппат̣ипаттим̣ катхетум̣ ват̣т̣ати ануттаримануссадхамматта̄. садевакена локена̄ти анавасесато локасса гахан̣ам̣. пхалависеса̄кан̇кха̄йа пӯджетабба̄ти пӯджанӣйа̄, те ева идха ‘‘пӯджанеййа̄’’ти вутта̄. татха̄ а̄дарена пӯджетаббата̄йа сакка̄рийа̄, а̄-ка̄расса рассаттам̣, ри-саддасса ча ре-а̄десам̣ катва̄ ‘‘саккареййа̄’’ти вуттам̣. ‘‘апачайеййа̄’’ти ваттаббе йа-ка̄ралопам̣ катва̄ ‘‘апачеййа̄’’ти вуттам̣. тесанти садевакена пӯджанеййа̄дӣнам̣. харитунти нетум̣.

еттакенапӣти упасан̇камана̄дина̄ еттакена аппаматтакенапи катаваттена айам̣ китти…пе… соманассаджа̄то.

йаджама̄насса̄ти деййадхаммам̣ дентасса. даккхин̣а̄йа иджджханам̣ на̄ма випулапхалабха̄воти а̄ха ‘‘махаппхало хотӣ’’ти. видитанти пат̣ивиддхапаччаккхакатам̣. а̄джа̄на̄тӣти вуттхабхава̄дим̣ парийа̄да̄йа джа̄на̄ти пат̣ивиджджхати. джа̄нитва̄ти чатта̄ри сачча̄ни маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ пат̣ивиджджхитва̄. аггаппаттата̄йа катакиччатам̣ патто. бра̄хман̣ена аттана̄ като ка̄ро ча бхагавато ева паччупат̣т̣ха̄тӣти там̣ дассенто ‘‘имина̄ кхӣн̣а̄саве йаджана̄ка̄рена йаджантасса̄’’ти вуттам̣.

девахитасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. маха̄са̄ласуттаван̣н̣ана̄

200. йасма̄ тасса бра̄хман̣асса аниссайасса джин̣н̣абха̄вена висесато ка̄йо лӯкхо джа̄то, джин̣н̣апилотикакхан̣д̣ехи сан̇гхат̣итам̣ па̄вуран̣ам̣, тасма̄ ‘‘лӯкхапа̄вуран̣о’’ти падасса ‘‘джин̣н̣апа̄вуран̣о’’ти аттхо вутто. па̄т̣ийекканти путтесу екамеко екамека̄йа ва̄ча̄йа висум̣ висум̣.

сампуччханам̣ на̄ма идха саммантананти а̄ха ‘‘саддхим̣ мантайитва̄’’ти. нандиссанти абхинандим̣. атӣтаттхе хи идам̣ ана̄гатавачанам̣. тена̄ха ‘‘нандиджа̄то…пе… ахоси’’нти. бхуссанта̄ти ниббхуссанавасена раванта̄.

вайогатанти паччхимавайам̣ упагатам̣. со пана йасма̄ пуриме две вайе атиккамавасена гато. паччхимам̣ екадесато атиккаманавасена, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘тайо вайе гатам̣ атиккантам̣ паччхимавайе т̣хита’’нти.

ниппарибхоготи джин̣н̣абха̄вена джавапараккамаха̄нийа̄ апарибхого на бхун̃джитаббо. кха̄дана̄ апанӣйатӣти йавасам̣ ададанта̄ тато нӣхаранти на̄ма. тхероти вуд̣д̣хо.

анассава̄ти на вачанакара̄. аппатисса̄ти патиссайарахита̄. авасаваттиноти на майхам̣ васена ваттанака̄. сундаратароти упаттхамбхака̄рибха̄вена сундаратаро.

пуратоти упаттхамбхакабха̄вена пурато катва̄. удаке патит̣т̣хам̣ лабхати таттха патит̣т̣хато тхирапатит̣т̣хабха̄вато. аддхапатит̣т̣хо хи дан̣д̣о дан̣д̣адхарапурисасса патит̣т̣хам̣ лабха̄пети.

бра̄хман̣ийоти аттано бра̄хман̣ийо. па̄т̣ийекканти ‘‘асукасса гехе асукасса гехе’’ти евам̣ уддесикам̣ катва̄ висум̣ висум̣. ма̄ ниййа̄дехи, амха̄кам̣ руччанат̣т̣ха̄намева̄ти тава путта̄нам̣ гехесу йам̣ амха̄кам̣ руччанат̣т̣ха̄нам̣. таттхамева гамисса̄ма̄ти саббесампи етесам̣ ануггахам̣ ка̄тука̄мо бхагава̄ евама̄ха.

тато пат̣т̣ха̄йа̄ти сота̄паттипхалапат̣ила̄бхато пат̣т̣ха̄йа. йадаттхам̣ майам̣ имасса бра̄хман̣асса маха̄сампаттида̄на̄дина̄ ануггахо като, со часса путтапариджанассапи аттхо сиддхоти саттха̄ на саббака̄лам̣ тасса бра̄хман̣асса путта̄нам̣ гехам̣ агама̄си, те ева пана ка̄лена ка̄лам̣ саттху сантикам̣ гантва̄ йатха̄вибхавам̣ сакка̄расамма̄нам̣ акам̣сӯти адхиппа̄йо.

маха̄са̄ласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. ма̄наттхаддхасуттаван̣н̣ана̄

201. ма̄нена тхаддхоти ‘‘айам̣ кхо’’тиа̄дина̄ паггахитена ма̄нена тхаддхо баджджхитачитто тхаддхаайосала̄ко вийа кассачипи анонато. на кин̃чи джа̄на̄ти локе пат̣исантха̄раматтассапи аджа̄нанато.

аббхутавиттаджа̄та̄ти сан̃джа̄тааббхутавитта̄. виттам̣ виттӣти ча тут̣т̣хипарийа̄йа̄. абхӯтапубба̄йа̄ти йа̄ тасса̄ париса̄йа витти тада̄ бхӯта̄, са̄ ито пуббе абхӯта̄. тена̄ха ‘‘абхӯта…пе… саманна̄гата̄’’ти. асса пуггаласса̄ти анена пуггалена. апачита̄ти параманипаччена пӯджанӣйаса̄ман̃н̃ато таттха аттано паккхипанам̣ идха десана̄косаллам̣.

ма̄наттхаддхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. паччанӣкасуттаван̣н̣ана̄

202. ‘‘саббам̣ сета’’нти кеначи вутте тасса паччанӣкам̣ каронтассева асса бра̄хман̣асса. винетва̄ти вина̄сетва̄. сун̣а̄тӣти аттхоти ‘‘сун̣а̄тӣ’’ти кирийа̄падам̣ а̄харитва̄ га̄тха̄йа аттхо ведитаббо ‘‘джан̃н̃а̄ субха̄сита’’нти вуттатта̄. на хи асутва̄ деситам̣ джа̄нитум̣ сакконти.

паччанӣкасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. ванакаммикасуттаван̣н̣ана̄

203. ванакамме нийутто, кирийама̄нена ванакаммам̣ етасса аттхӣти ванакаммико. имасмим̣ ванасан̣д̣ети имасмим̣ евам̣маханте ванасан̣д̣е. на ме ванасмим̣ каран̣ӣйаматтхи йатха̄, ‘‘бра̄хман̣а, туйха’’нти адхиппа̄йо. итарам̣ пана йам̣ маха̄килесаванам̣, там̣ магган̃а̄н̣апхарасуна̄ сама̄дхимайасила̄йам̣ суниситена саббасо уччхиннамӯлам̣, тато ева ниббанатхо никкилесагахано. вивека̄бхиратийа̄ екако абхирато пат̣ипаккхавигамена. тена̄ха ‘‘аратим̣…пе… джахитва̄’’ти.

ванакаммикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. кат̣т̣хаха̄расуттаван̣н̣ана̄

204. дхаммантева̄сика̄ти кин̃чипи дханам̣ адатва̄ кевалам̣ антева̄сика̄. тена̄ха ‘‘веййа̄ваччам̣ катва̄ сиппугган̣ханака̄’’ти. гамбхӣрасабха̄вети самантато дӯрато гаханасаччханнавипулатараруккхагаччхалата̄йа ча, тада̄ химапин̣д̣асиннабха̄вена майӯрайа̄нехи патит̣т̣ха̄тум̣ асаккун̣еййата̄йа ча гамбхӣрабха̄ве.

бахубхеравети бахубхайа̄наке. анин̃джама̄нена̄ти иттхамбхӯтаттхе каран̣авачанам̣. атисундарам̣ вата̄ти евам̣ санте на̄ма аран̃н̃е евам̣ ниччалака̄йо нисинно джха̄йанто ативийа сундаран̃ча джха̄нам̣ джха̄йасӣти вадати.

аччхерарӯпанти аччхарийабха̄вам̣. сет̣т̣хаппаттийа̄ти сет̣т̣хабха̄ваппаттийа̄.

‘‘лока̄дхипатисахабйатам̣ а̄кан̇кхама̄но’’ти имина̄ бра̄хман̣о лока̄дхипатисахайогам̣ пуччхати, ‘‘касма̄ бхава’’нтиа̄дина̄ пана тадан̃н̃ависеса̄кан̇кхам̣ пуччхатӣти а̄ха ‘‘апаренапи а̄ка̄рена пуччхатӣ’’ти.

кан̇кха̄ти тан̣ха̄ абхиккхан̣авасена паватта̄. анекасабха̄весӯти рӯпа̄дивасена аджджхаттика̄дивасена евам̣ на̄на̄сабха̄весу а̄рамман̣есу. асса̄дара̄го лобхо абхиджджха̄ти на̄наппака̄ра̄. сесакилеса̄ ва̄ дит̣т̣хима̄надоса̄дайо. ниччака̄лам̣ авассита̄ сатта̄нам̣ авассайабха̄ватта̄. паджаппа̄панавасена̄ти пака̄рехи тан̣ха̄йанавасена. ниранта̄ти антарахита̄ ниравасеса̄.

анупагаманоти анупа̄да̄но. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ дӣпети, тасса хи васена ева на̄на̄сабха̄весу бхагава̄ самантачаккхуна̄ пассатӣти ‘‘саббе…пе… дассано’’ти вуччати. арахаттам̣ сандха̄йа̄ха, тан̃хи ниппарийа̄йато ‘‘ануттара’’нти вуччати.

кат̣т̣хаха̄расуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. ма̄тупосакасуттаван̣н̣ана̄

205. итоти мануссаттабха̄вато. пат̣игантва̄ти абхигантва̄. сагге хи ниббаттанто каммапхалена дхаммата̄васена пат̣исандхика̄лато пат̣т̣ха̄йа абхиративасена абхирамати ева на̄ма̄ти.

ма̄тупосакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. бхиккхакасуттаван̣н̣ана̄

206. вирӯпам̣ гандхам̣ пасаватӣти виссо, дуггандхо. ба̄хитва̄ти аттано санта̄нато бахикатва̄ нӣхаритва̄. там̣ пана анавасесато паджахананти а̄ха ‘‘аггамаггена джахитва̄’’ти. сан̇кха̄йати саммадева париччхиндати ета̄йа̄ти сан̇кха̄, н̃а̄н̣анти а̄ха ‘‘сан̇кха̄йа̄ти н̃а̄н̣ена̄’’ти. бхиннакилесатта̄ти нируттинайена бхиккхусаддасиддхима̄ха.

бхиккхакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

11. сан̇га̄равасуттаван̣н̣ана̄

207. паччетӣти паттийа̄йати саддахати. татха̄бхӯто ча таматтхам̣ ника̄менто на̄ма хотӣти вуттам̣ ‘‘иччхати паттхетӣ’’ти. са̄дху, бхантети еттха са̄дху-саддо а̄йа̄чанаттхо, на абхинанданаттхоти ‘‘а̄йа̄чама̄но а̄ха̄’’ти ватва̄ а̄йа̄чане ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘тхерасса кира̄’’тиа̄дима̄ха. удакасуддхико на екам̣сена апа̄йӯпаго, ладдхийа̄ пана са̄ваджджакилесабхӯтабха̄вато а̄йа̄чати. ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣ ападисанто ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха. пхалабхӯто аттхо етасса̄ти аттхавасам̣, ка̄ран̣анти а̄ха ‘‘аттха̄нисам̣сам̣ аттхака̄ран̣а’’нти. папан̃часӯданийам̣ пана пхаленева аран̣ӣйато аттхо, ка̄ран̣анти катва̄ ‘‘аттхо ева аттхавасо, тасма̄ две аттхавасети две аттхе две ка̄ран̣а̄нӣ’’ти вуттам̣.

сан̇га̄равасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

12. кхомадуссасуттаван̣н̣ана̄

208. евам̣ладдхана̄мам̣ пин̣д̣а̄йа па̄висӣти йоджана̄. евамеванти кеначи анимантитена сайамева упасан̇каманте. апха̄сукадха̄туканти айуттарӯпам̣. сабха̄дхамманти сабха̄йа чаритаббам̣ ча̄риттадхаммам̣. асан̃ча̄летва̄ти а̄санато авут̣т̣ха̄петва̄. уджукамева а̄гаччхати локаггана̄йако бхагава̄ саббасаттуттамо аттано уттаритарасса абха̄вато локасса апачитим̣ на дассети. йе саббасо сам̣килесе паджаханти, тева пан̣д̣ите ‘‘санто’’ти дассети ‘‘ете’’тиа̄дина̄.

кхомадуссасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.