8. ван̇гӣсасам̣йуттам̣
1. никкхантасуттаван̣н̣ана̄
209. а̄л̣авийанти а̄л̣авинагарасамӣпе. аггачетийети готамакачетийа̄дӣхи уттамачетийе. там̣ кира бхӯмира̄ман̣еййакабха̄вена манун̃н̃ата̄йа падха̄найуттата̄дисампаттийа̄ ча итарачетийехи сет̣т̣хасамматам̣. каппаттхерена̄ти ‘‘каппо’’ти готтато а̄гатана̄мо тхеро, сахассапура̄н̣аджат̣ила̄нам̣ аббхантаре айам̣ маха̄тхеро. охӣнакоти тхересу га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хесу виха̄ре ева авахӣнако т̣хито. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘виха̄рапа̄ло’’тиа̄ди. самалан̇каритва̄ти самам̣ алан̇ка̄рена алан̇каритва̄. кусалачиттам̣ виддхам̣сети паваттитум̣ аппада̄навасена. етасминти етасмим̣ ра̄ге уппанне. ‘‘екасми’’нти ва̄ па̄т̣хо, екасмим̣ висабха̄гаваттхуке ра̄ге уппанне. дхаммо ва̄ти мама читте уппаджджанакато ан̃н̃о дхаммо ва̄. йена ка̄ран̣ена паро анабхиратим̣ винодетва̄ ида̄нева абхиратим̣ уппа̄деййа, там̣ ка̄ран̣ам̣ куто лаббха̄ти йоджана̄, там̣ ка̄ран̣ам̣ наттхӣти аттхо, тасса абха̄вака̄ран̣авачанам̣.
анага̄рийанти ага̄равирахато анага̄рам̣ паббаджджа̄. таттха нийуттатта̄ анага̄рийам̣ ка-ка̄расса йа-ка̄рам̣ катва̄, паббаджитанти аттхо. а̄дха̄вантӣти хадайам̣ абхибхавитва̄ дха̄ванти. уггата̄нанти ул̣а̄ра̄нам̣ путта̄. тена̄ха ‘‘махесаккха̄ ра̄джан̃н̃абхӯта̄’’ти. уттамаппама̄н̣анти сахассапалам̣ саманта̄ти самантато. парикиреййунти виджджхеййум̣. етасма̄ сахасса̄ти йатха̄вутта̄ дхануггахасахассато. атирекатара̄ анекасахасса̄. иттхийо олоканаситалапитародитасаре кхипантийо. нева мам̣ бйа̄дхайиссанти нева мам̣ ниджджха̄йиссанти. ‘‘бйа̄дхайиссатӣ’’ти па̄т̣хоти вуттам̣ ‘‘ча̄летум̣ на саккхиссатӣти аттхо’’ти. дхамме самхӣти саке сантике патит̣т̣хите са̄санадхамме. тена̄ха ‘‘анабхиратим̣винодетва̄’’тиа̄ди.
магганти ‘‘магго’’ти ваттаббе лин̇гавипалла̄сена вуттам̣. тена̄ха ‘‘со хи нибба̄насса пуббабха̄гамаггго’’ти.
никкхантасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. аратисуттаван̣н̣ана̄
210. виха̄рагаруко киреса тхероти етена тхеро аттано саддхивиха̄рикам̣ ван̇гӣсам̣ овадитум̣ анавасаро. тена антарантара̄ тасса читтам̣ ра̄го ануддхам̣сетӣти дассети. са̄сане аратинти сӣлапарипӯран̣е саматхавипассана̄бха̄вана̄йа ча анабхиратим̣. ка̄магун̣есу ча ратинти пан̃часу ка̄макот̣т̣ха̄сесу асса̄дам̣. па̄павитакканти ка̄масан̇каппам̣. сабба̄ка̄рена̄ти саббе тадан̇гавиккхамбханасамуччхиндана̄ка̄рена. йатха̄ махантам̣ аран̃н̃ам̣ ванатханти, евам̣ махантам̣ килесаванам̣ ‘‘ванатха’’нти вуттам̣.
патхавин̃ча веха̄санти бхумматтхе паччаттавачанам̣, тасма̄ патхавийам̣ а̄ка̄се ча̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘патхавит̣т̣хита’’нтиа̄ди. джагатӣти ча патхавийа̄ вевачанам̣. тена̄ха ‘‘антопатхавийа’’нти. париджӣратӣти сабббасо джарам̣ па̄пун̣а̄ти. сама̄гантва̄ти н̃а̄н̣ена сама̄гантва̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘мутатта̄ти вин̃н̃а̄таттабха̄ва̄’’ти.
пат̣игхападена гандхараса̄ гахита̄ гха̄надживха̄нам̣ пат̣ихананавасена паваттанато. мутападена пхот̣т̣хабба̄рамман̣ам̣ гахитам̣ мутва̄ гахетаббато. на липпатӣти на маккхӣйати.
сат̣т̣хи-саддо чха-саддена сама̄наттхоти ‘‘сат̣т̣хиниссита̄’’ти падасса ‘‘чхаа̄рамман̣аниссита̄’’ти аттхо вутто. путхӯ адхаммавитакка̄ти рӯпавитакка̄дивасена бахӯ на̄на̄витакка̄ миччха̄сан̇каппа̄. джаната̄йа нивит̣т̣ха̄ти маха̄джане патит̣т̣хита̄. тесам̣ васена̄ти тесампи миччха̄витакка̄нам̣ васена. на каттхачи а̄рамман̣е. килесаваггагатоти килесасан̇ган̣икам̣ упагато на бхавеййа, килесавитакка̄ на уппа̄детабба̄ти аттхо. дут̣т̣хуллавачанам̣ ка̄мапат̣исам̣йуттакатха̄.
даббаджа̄тикоти даббарӯпо. непаккена̄ти косаллена. нибба̄нам̣ пат̣ичча̄ти асан̇кхатадха̄тум̣ а̄рамман̣авасена пат̣ичча. паринибба̄нака̄ланти анупа̄дисесанибба̄нака̄лам̣.
аратисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. песаласуттаван̣н̣ана̄
211. етесанти етесам̣ махаллака̄нам̣. на па̄л̣и а̄гаччхати аппагун̣абха̄вато. на ча па̄л̣и упат̣т̣ха̄ти, ека̄йа па̄л̣ийа̄ сати па̄л̣игатийа̄ татха̄ татха̄ упат̣т̣ха̄нампи несам̣ наттхӣти вадати. на ат̣т̣хакатха̄ти еттха̄пи есева найо. ситхиладханита̄дитам̣там̣бйан̃джанабуддхим̣ аха̄петва̄ учча̄ран̣ам̣ падабйан̃джанамадхурата̄. атиккамитва̄ ман̃н̃ати ан̃н̃е бхиккхӯ. хӣл̣анавасена абхибхавитва̄ пат̣ибха̄насутена атта̄нам̣ пасам̣сати самбха̄вети. ма̄насса паваттита̄йа сахаджа̄таниссайа̄дипаччайадхамма̄ там̣сахабхудхамма̄. ма̄навасена виппат̣иса̄рӣ ахува̄. ма̄ ахосӣти йоджана̄. ван̣н̣абхан̣ананти парехи кирийама̄нам̣ гун̣а̄бхиттхавам̣. акхилоти пан̃чачетокхиларахито. ниссесам̣ нававидханти нававидхампи ма̄нам̣ кассачи екадесассапи асесато. виджджа̄йа̄ти аггамаггавиджджа̄йа. аччантамева самитата̄йа вӯпасамитата̄йа самита̄вӣ.
песаласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. а̄нандасуттаван̣н̣ана̄
212. ра̄готи еттха а̄йасмато ван̇гӣсасса ра̄гасса уппаттийа̄ ка̄ран̣ам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘а̄йасма̄ а̄нандо’’тиа̄ди вуттам̣. танти а̄нандаттхерам̣. а̄рамман̣ам̣ париггахетунти ка̄йаведана̄дибхедам̣ а̄рамман̣ам̣ сатигочарам̣. асубхадуккха̄дито, рӯпа̄диекекамева ва̄ чхал̣а̄рамман̣ам̣ аниччадуккха̄дито паригган̣хитум̣ париччхиджджа джа̄нитум̣. иттхирӯпа̄рамман̣ети иттхисанта̄не рӯпасабха̄ве а̄рамман̣е.
нибба̄пананти нибба̄пайати етена̄ти нибба̄панам̣. випалла̄сена̄ти асубхе ‘‘субха’’нти випалла̄сабха̄вахету. ра̄гат̣т̣ха̄нийанти ра̄гуппаттихету. ит̣т̣ха̄рамман̣анти субха̄рамман̣ам̣. еттха ча ит̣т̣ха̄рамман̣асӣсена таттха ит̣т̣ха̄ка̄раггахан̣ам̣ вадати. тан̃хи ваджджанӣйам̣. паратоти авасаваттанаттхена ан̃н̃ато. сан̇кха̄ра̄ хи ‘‘ма̄ бхиджджантӯ’’ти иччхита̄пи бхиджджантева, тасма̄ те авасаваттитта̄ паро на̄ма, са̄ ча несам̣ парата̄ аниччадассанена па̄кат̣а̄ хотӣти вуттам̣ ‘‘парато пасса̄ти аниччато пасса̄’’ти. ка̄мам̣ випассана̄ сан̇кха̄ранимиттам̣ на париччаджати сан̇кха̄ре а̄раббха ваттанато, йесам̣ пана нимитта̄нам̣ аггахан̣ена анимитта̄ти гахитум̣ арахати, там̣ дассетум̣ ‘‘ничча̄дӣнам̣ нимитта̄на’’нтиа̄ди вуттам̣. салаккхан̣а-са̄ман̃н̃алаккхан̣а-дассанавасена ма̄насса дассана̄бхисамайо, випассана̄йа паха̄на̄бхисамайо. ‘‘маггена̄’’ти ваданти, маггенева пана асаммохато парин̃н̃а̄пат̣иведхавасена дассана̄бхисамайо, паха̄напат̣иведхавасена паха̄на̄бхисамайо. ра̄га̄дисантата̄йа̄ти ра̄га̄дӣнам̣ самуччхедавасена пат̣иппассаддхивасена вӯпасаметаббато сантабха̄вена.
а̄нандасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. субха̄ситасуттаван̣н̣ана̄
213. ан̇гӣйанти хетубха̄вена а̄гамабха̄вена авайавабха̄вена ва̄ н̃а̄йантӣти ан̇га̄ни, ка̄ран̣а̄ни, авайава̄ ва̄ти а̄ха ‘‘ан̇гехӣти ка̄ран̣ехи, авайавехи ва̄’’ти. виратийо субха̄ситава̄ча̄йа пуббам̣ патит̣т̣хита̄ хонтӣти муса̄ва̄да̄вераман̣иа̄дайо тасса̄ висесахетӯти а̄ха ‘‘муса̄ва̄да̄…пе… ка̄ран̣а̄нӣ’’ти. йасма̄ арийавоха̄ра̄ висесато четана̄сабха̄ва̄, тасма̄ вачӣсучаритасамуда̄йасса саччава̄ча̄дайо ан̇габхӯта̄ти а̄ха ‘‘саччавачана̄дайо чатта̄ро авайава̄’’ти. ниссаккавачананти хетумхи ниссаккавачанам̣. тена̄ха ‘‘самануа̄гата̄ паватта̄’’ти. ва̄ча̄ хи та̄йа виратийа̄ самма̄ анурӯпато а̄гата̄ паватта̄ти ‘‘саманна̄гата̄’’ти вуччати. каран̣авачананти сахайоге каран̣авачанам̣. тена̄ха ‘‘йутта̄’’ти. сахаджа̄та̄пи хи четана̄ йатха̄сама̄динна̄йа виратийа̄ самма̄ анурӯпато йутта̄ти ваттум̣ арахати.
самуллапанава̄ча̄ти саддава̄ча̄, са̄ вуччатӣти ва̄ча̄ на̄ма. вин̃н̃атти пана вуччати ета̄йа̄ти ва̄ча̄ на̄ма, татха̄ вирати четана̄ва̄ча̄. на са̄ идха адхиппета̄ти са̄ четана̄ва̄ча̄ вин̃н̃аттива̄ча̄ вийа идха имасмим̣ сутте на адхиппета̄ ‘‘субха̄сита̄ хотӣ’’ти вачанато. тена̄ха ‘‘абха̄ситаббато’’ти. сут̣т̣ху бха̄сита̄ти самма̄ н̃а̄йена бха̄сита̄ вачӣсучаритабха̄вато. аттха̄вахатанти хита̄вахака̄лам̣ пати а̄ха. ка̄ран̣асуддхинти йонисоманасика̄рена ка̄ран̣ависуддхим̣. доса̄бха̄ванти агатигамана̄дидоса̄бха̄вам̣. ра̄гадоса̄дивинимуттан̃хи там̣ бха̄сато ануродхавиродхавиваджджанато агатигаманам̣ дӯрасамуггха̄т̣итамева̄ти. анува̄давимутта̄ти апава̄давирахита̄. сабба̄ка̄расампаттим̣ дӣпети, асати хи сабба̄ка̄расампатийам̣ ануваджджата̄пи.
кин̃ча̄пи пуббе дхамма̄дхит̣т̣ха̄на̄ десана̄ а̄раддха̄, пуггаладжджха̄сайато пана пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа…пе… вачанаметам̣. ка̄ман̃четтха ‘‘ан̃н̃атараниддосавачана’’нти ависесато вуттам̣, ‘‘дхаммам̣йева бха̄сатӣ’’тиа̄дина̄ пана адхаммадоса̄дирахита̄йа ва̄ча̄йа вуччама̄натта̄ идха̄пи субха̄сита̄ ва̄ча̄ адхиппета̄ти. ‘‘субха̄ситам̣йева̄’’ти авадха̄ран̣ена ниваттитам̣ сарӯпато дассети ‘‘но дуббха̄сита’’нти имина̄. тена̄ха ‘‘тассева ва̄чан̇гасса пат̣ипаккхабха̄сананива̄ран̣а’’нти. пат̣ийогӣниваттанаттхо хи ева-саддо, тена писун̣ава̄ча̄пат̣иккхепо дассито. ‘‘субха̄сита’’нти ва̄ имина̄ чатуббидхам̣ вачӣсучаритам̣ гахитанти ‘‘но дуббха̄ситанти имина̄ миччха̄ва̄чаппаха̄нам̣ дӣпетӣ’’ти вуттам̣. саббавачӣсучаритаса̄дха̄ран̣авачанан̃хи субха̄ситанти. тена парабхедана̄дикам̣ асаббха̄дикан̃ча бодхисатта̄нам̣ вачанам̣ аписун̣а̄дивисайанти дат̣т̣хаббам̣. бха̄ситаббавачаналаккхан̣анти бха̄ситаббасса вачанасса сабха̄валаккхан̣ам̣ дӣпетӣти а̄нетва̄ самбандхо. йади евам̣ нану абха̄ситаббам̣ пат̣хамам̣ ватва̄ бха̄ситаббам̣ паччха̄ ваттаббам̣ йатха̄ ‘‘ва̄мам̣ мун̃ча, даккхин̣ам̣ ган̣ха̄’’ти а̄ха ‘‘ан̇гапаридӣпанаттхам̣ пана̄’’тиа̄ди.
пат̣хамена̄ти ‘‘субха̄сита’’нти падена. дхаммато анапетанти аттано паресан̃ча хитасукха̄вахадхаммато анапетам̣. манта̄вачананти манта̄йа паваттетаббавачанам̣. пан̃н̃ава̄ авикин̣н̣ава̄чо хи на ча анаттха̄вахам̣ ва̄чам̣ бха̄сати. итарехи двӣхӣти татийачатуттхападехи. ‘‘имехи кхотиа̄дӣнӣти каран̣е етам̣ упайогавачана’’нти кечи. там̣ ва̄чанти йатха̄вуттам̣ чатуран̇гикам̣. йан̃ча ва̄чам̣ ман̃н̃антӣти самбандхо. ан̃н̃ети ито ба̄хирака̄ н̃а̄йава̄дино аккхарачинтака̄ ча. ‘‘пат̣ин̃н̃а̄хетууда̄харан̣ӯпанайанигамана̄ни авайава̄ ва̄кйасса̄’’ти ваданти. на̄ма̄дӣхӣти на̄ма̄кхйа̄тападехи. лин̇гам̣ иттхилин̇га̄ди вачанам̣ екавачана̄ди. пат̣хама̄ди вибхатти атӣта̄ди ка̄лам̣. катта̄ сампада̄нам̣ апа̄да̄нам̣ каран̣ам̣ адхикаран̣ам̣ камман̃ча ка̄ракам̣. сампаттӣхи саманна̄гатанти ете авайава̄дике сампа̄детва̄ вуттам̣. там̣ пат̣иседхетӣти там̣ йатха̄вуттависесампи ва̄чам̣ ‘‘имехи кхо’’ти ваданто бхагава̄ пат̣иседхети. кхо-саддо хеттха авадха̄ран̣аттхо. тена̄ха ‘‘авайава̄дӣ’’тиа̄ди. йа̄ ка̄чи асабха̄ванируттилаккхан̣а̄. са̄ милаккхубха̄са̄. сӣхал̣акенева̄ти сӣхал̣абха̄са̄йа парийа̄паннена вачанена. арахаттам̣ па̄пун̣им̣сӯти сам̣са̄ре ативийа сан̃джа̄тасам̣вега̄ танниссаран̣е ниннапон̣ама̄наса̄ хутва̄ випассанам̣ уссукка̄петва̄ маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су.
па̄това пхуллитакоканаданти па̄това сам̣пхуллападумам̣. бхиджджийатети ниббхиджджийати ниббхигго джа̄йати. мануссаттам̣ гата̄ти мануссаттабха̄вам̣ упагата̄.
буддхантарети буддхуппа̄дантаре двиннам̣ буддхуппа̄да̄нам̣ антара̄. тада̄ хи паччекабуддха̄нам̣ са̄сане, на буддхаса̄сане диппама̄не.
джара̄йа паримаддитанти йатха̄ хаттхачаран̣а̄диан̇га̄ни ситхила̄ни хонти, чаккха̄дӣни индрийа̄ни сависайаггахан̣е асаматтха̄ни хонти, йоббанам̣ саббасо вигатам̣, ка̄йабалам̣ апагатам̣, сатиматидхитиа̄дайо виппайутта̄, пуббе аттано ова̄дапат̣икара̄ путтада̄ра̄дайопи апаса̄дака̄, парехи вут̣т̣ха̄панӣйасам̣весанӣйата̄ пунадева ба̄лабха̄ваппатти ча хонти, евам̣ джара̄йа саббасо вимаддитам̣. етанти сарӣрам̣ вадати. мила̄тачхавичамманисситанти джин̣н̣абха̄вена аппамам̣салохитатта̄ мила̄техи гатайоббанехи дхаммехи саннисситам̣. гха̄сама̄мисанти гха̄сабхӯтам̣ а̄мисам̣ маччуна̄ гилитва̄ вийа патит̣т̣хапетаббато. кесалома̄дина̄на̄кун̣апапӯритам̣. тато ева асучибха̄джанам̣ етам̣. саббатха̄пи нисса̄рата̄йа кадаликкхандхасамам̣.
ануччхавика̄хӣти самма̄самбуддхасса анурӯпа̄хи. на та̄пеййа̄ти читтан̃ча ка̄йан̃ча на та̄пеййа. та̄пана̄ четтха сампати а̄йати ча виса̄дана̄. на ба̄дхеййа̄ти ‘‘на̄бхибхавеййа̄’’ти падасса аттхадассанам̣. аписун̣ава̄ча̄васена̄ти саббасо пахӣнаписун̣ава̄чата̄васена. па̄па̄нӣти ла̄мака̄ни никит̣т̣хака̄ни. тена̄ха ‘‘аппийа̄нӣ’’тиа̄ди. ана̄да̄йа̄ти аггахетва̄.
са̄дхубха̄вена̄ти ниддосамадхурабха̄вена. аматасадиса̄ти садисе таббоха̄роти, ка̄ран̣е ва̄йам̣ ка̄рийавоха̄роти а̄ха ‘‘нибба̄на̄матапаччайатта̄ ва̄’’ти. паччайавасена хи са̄ тада̄ дассанаппаватти. чарийа̄ти ча̄риттам̣. пора̄н̣а̄ на̄ма пат̣хамакаппика̄, буддха̄дайо ва̄ арийа̄.
патит̣т̣хита̄ти ниччалабха̄вена ат̣т̣хим̣ катва̄ паччайа̄йаттабха̄вато ависам̣ва̄данака̄. убхайатха̄ пат̣ипаттим̣ а̄ха ‘‘аттано ча паресан̃ча аттхе патит̣т̣хита̄’’ти. аттхе дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄дихите патит̣т̣хитатта̄ ева дхамме авихим̣са̄дидхамме патит̣т̣хита̄. анупародхакаранти етена хитапарийа̄йойам̣ аттха-саддоти дассети. дхаммиканти дхаммато анапетам̣, аттхадхаммӯпасам̣хитам̣ ва̄.
нибба̄наппаттийа̄ти нибба̄наппаттийаттхам̣. дуккхасса антакирийа̄йа антакаран̣аттхам̣. йасма̄ буддхо кхема̄йа бха̄сати, тасма̄ кхемуппаттихетуйа̄ кхема̄, тасма̄ са̄ саббава̄ча̄нам̣ уттама̄ти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо. манта̄вачанавасена̄ти саббадосарахитавасена.
субха̄ситасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. са̄рипуттасуттаван̣н̣ана̄
214. ва̄ккаран̣ача̄турийато вачанагун̣ахетӯнам̣ пӯрийа̄ пӯре бхава̄ти порӣ, та̄йа порийа̄. тена̄ха ‘‘аккхара̄дипарипун̣н̣а̄йа̄’’ти. авибаддха̄йа̄ти питта̄дӣхи на вибаддха̄йа анупаддута̄йа. тена̄ха ‘‘апалибуддха̄йа̄’’тиа̄ди. ниддоса̄йа̄ти аттхато бйан̃джанато вигатадоса̄йа. аккхалитападабйан̃джана̄йа̄ти агалитападабйан̃джана̄йа, аттхасса вин̃н̃а̄панийа̄ти дит̣т̣хадхаммика̄диаттхасса бодхане парийатта̄йа. бхиккхунанти га̄тха̄сукхаттхам̣ рассам̣ катва̄ вуттам̣.
‘‘сам̣кхиттенапи десети, виттха̄ренапи бха̄сатӣ’’ти найидам̣ пат̣хамам̣ уддиситва̄ тасса аттхасса киттанавасена паваттитам̣ вачанам̣ сандха̄йа вуттам̣. са̄ хи виттха̄радесана̄ ева хоти. йа̄ пана десана̄ када̄чи дхаммапат̣игга̄хака̄нам̣ аджджха̄сайавасена сам̣кхиттенева дассетва̄ никкхипати, йа̄ ча када̄чи виттха̄рена, тадубхайам̣ сандха̄йа вуттам̣. тена̄ха ‘‘чатта̄рима̄нӣ’’тиа̄ди. сабха̄вамадхуро паччайавасена мадхуратаро хотӣти дассетум̣ ‘‘йатха̄’’тиа̄ди вуттам̣. вивидха̄ка̄рам̣ катва̄ дхаммам̣ катхетум̣ пат̣ибха̄тӣти пат̣ибха̄нам̣, десана̄пака̄ран̃а̄н̣ам̣. тена̄ха ‘‘самуддато’’тиа̄ди. одахантӣти аваджа̄нанавасена гаменти.
са̄рипуттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. пава̄ран̣а̄суттаван̣н̣ана̄
215. тасмим̣ ахӯти тасмим̣ аханӣти а̄ха ‘‘тасмим̣ дивасе’’ти. анасанена̄ти саббасо а̄ха̄расса абхун̃джанена. са̄саникасӣлена ба̄хиракаанасанена ва̄ упета̄ хутва̄ти йоджана̄. ва̄-саддена кхӣрапа̄намадхуса̄йана̄дӣнипи сан̇ган̣ха̄ти. пака̄рехи дит̣т̣ха̄дӣхи ва̄рети ка̄йакамма̄дике сара̄пети га̄райхе кароти ета̄йа̄ти пава̄ран̣а̄, пат̣ипаттивисодхана̄йа аттано аттано ваджджасодхана̄йа ока̄сада̄нам̣. йасма̄ йебхуййена вассам̣вут̣т̣хехи ка̄табба̄ еса̄ висуддхидесана̄, тасма̄ вуттам̣ ‘‘вассам̣вут̣т̣хапава̄ран̣а̄йа. висуддхипава̄ран̣а̄типи етисса̄ва на̄ма’’нти. тада̄ тасса бхиккхусан̇гхасса тун̣хӣбха̄васса анавасесата̄йапи ван̣н̣ам̣ дассетум̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘тун̣хӣбхӯта’’нти вуттанти а̄ха ‘‘йато йато…пе…наттхӣ’’ти. хаттхасса куккуччата̄ асам̣йамо асампаджан̃н̃акирийа̄ хаттхакуккуччам̣. татха̄ па̄дакуккуччам̣ ведитаббам̣, ва̄-саддо авуттавикаппаттхо, тена тадан̃н̃есамабха̄во вибха̄витоти дат̣т̣хаббам̣.
пан̃чапаса̄дехӣти пан̃чаван̣н̣ехи паса̄дехи. воссаггаттхо йатха̄ручи кирийа̄йа воссаджджанам̣. пуччханаттхети пат̣иккхепамукхенева пуччханаттхе нака̄ро, ме кин̃чи кирийам̣ ва̄ ва̄часикам̣ ва̄ на гарахатха, ким̣ ну гарахатха ка̄йава̄ча̄хӣти аттхо. кечи ‘‘два̄ра̄нева̄’’ти два̄расӣсена два̄раппаваттачарийам̣ ваданти. висуддхипава̄ран̣а̄йа адхиппетатта̄ йена пава̄ритам̣, тенева висуддхӣти н̃а̄йати, йена на пава̄ритам̣. ким̣ ну там̣ ависуддханти сийа̄ кассачи путхуджджанасса а̄сан̇ка̄? таннива̄ран̣аттхама̄ха ‘‘но апарисуддхатта̄’’ти. манодва̄рам̣ парисуддхам̣ асучика̄ракаупаккилеса̄нам̣ дӯрӣкататта̄. ида̄ни етарахи буддхака̄ле. еттха̄ти манодва̄рапарисуддхийам̣.
ка̄йавачӣсама̄ча̄рапарисуддхийа̄ паведита̄йа маносама̄ча̄рапарисуддхи аттхато паведита̄ва хотӣти ‘‘ка̄йикам̣ ва̄ ва̄часикам̣ ва̄’’иччева̄ха. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘ка̄йикам̣ ва̄ ва̄часикам̣ ва̄ти идам̣ чатуннам̣ араккхийатам̣ сандха̄йа тхеро а̄ха̄’’ти. ‘‘бхиккхаве, пава̄реми во’’ти бхиккхусан̇гхависайатта̄ пава̄ран̣а̄йа таттха бхиккхусан̇гхена ваттаббам̣ пат̣ивачанам̣ денто дхаммасена̄пати ‘‘бхиккхусан̇гхасса бха̄рам̣ ваханто’’ти вутто. тена̄ха ‘‘на кхо майам̣, бханте’’тиа̄ди. араккхийа̄нӣти пара̄нува̄дато на бха̄йитабба̄ни супарисуддхабха̄вато.
‘‘ануппаннасса̄’’ти идам̣ адхиппа̄йикавачананти тададхиппа̄йам̣ виваранто ‘‘кассапасамма̄самбуддхато пат̣т̣ха̄йа̄’’тиа̄дима̄ха. кассапасамма̄самбуддхатоти вибхатте ниссаккам̣, тасма̄ кассапасамма̄самбуддхато оранти аттхоти. ан̃н̃ена̄ти ито бхагавато ан̃н̃ена. ануппа̄дитапуббасса̄ти парасанта̄не на уппа̄дитапуббасса. сасанта̄не пана паччекабуддха̄нам̣ васена на уппа̄дитоти на сакка̄ ваттум̣. самануа̄гата̄ти самма̄ ану упагата̄. бхагавато сӣла̄дайо гун̣а̄ти буддхабхӯтасса гун̣а̄ адхиппета̄ти а̄ха ‘‘арахаттамаггамева нисса̄йа а̄гата̄’’ти. саббагун̣а̄ти дасабалан̃а̄н̣а̄дайо саббе буддхагун̣а̄. бхантети еттха итисаддо а̄диаттхо. тена ‘‘имесам̣ пана…пе… ва̄часикам̣ ва̄’’ти йа̄ва̄йам̣ па̄л̣ипадесо, там̣ саббам̣ ган̣ха̄ти. тена̄ха ‘‘идам̣ тхеро…пе… пава̄ренто а̄ха̄’’ти.
йам̣ аттано пун̃н̃а̄нубха̄васиддхам̣ чаккаратанам̣ ниппарийа̄йато тена паваттитам̣ на̄ма, на итаранти пат̣хаманайо вутто. йасма̄ паваттитассева анупаваттанам̣, пат̣хаманайо ча там̣садисе таббоха̄равасена вуттоти там̣ ана̄дийитва̄ дутийанайо вутто. дасавидханти антоджанасмим̣, балака̄йе раккха̄варан̣агуттийа̄ сам̣видха̄нам̣, кхаттийесу ануйуттесу, бра̄хман̣агахапатикесу, негамаджа̄нападесу, саман̣абра̄хман̣есу, мигапаккхӣсу адхаммача̄рапат̣иккхепо, адхана̄нам̣ дхана̄нуппада̄нам̣, саман̣абра̄хман̣е упасан̇камитва̄ пан̃хапуччхананти евам̣ дасавидхам̣. таттха гахапатике паккхиджа̄те ча висум̣ катва̄ гахан̣авасена два̄дасавидхам̣. чаккаваттиваттанти чаккаваттибха̄ва̄вахам̣ ваттам̣. йасма̄ йа̄тха̄вато паваттитам̣, таданурӯпакам̣ пана н̃а̄йена йуттакена паваттитам̣ на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘самма̄ найена хетуна̄ ка̄ран̣ена̄’’ти. убхатобха̄гавимутта̄ти убхайабха̄гехи убхайабха̄гато вимутта̄ти айаметтха аттхоти дассети ‘‘двӣхи бха̄гехи вимутта̄, арӯпа̄…пе… на̄мака̄йато’’ти имина̄. тевиджджа̄дибха̄ванти тевиджджачхал̣абхин̃н̃ачатуппат̣исамбхидабха̄вам̣. пан̃н̃а̄вимутта̄ хи там̣ тивидхам̣ аппатта̄ кевалам̣ пан̃н̃а̄йа ева вимутта̄.
висуддхаттха̄йа̄ти висуддхипава̄ран̣аттха̄йа. сам̣йоджанат̣т̣хена сам̣йоджанасан̇кха̄те чева бандханат̣т̣хена бандханасан̇кха̄те ча. виджитасан̇га̄манти йатха̄ ра̄га̄дайо пуна на сӣсам̣ уккхипанти, евам̣ арийамаггасена̄йа васена виджитасан̇га̄мам̣. тена̄ха ‘‘виджитара̄гадосамохасан̇га̄ма’’нти. ма̄рабаласса̄ти ма̄расена̄йа, ма̄расса ва̄ са̄маттхийасса. венеййасаттханти винетаббаджанасамӯхам̣. сакат̣а̄дисаттхасабха̄гато винеййова саттхоти там̣ венеййасаттхам̣. сӣласа̄ра̄диабха̄вато антотуччхо.
пава̄ран̣а̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. паросахассасуттаван̣н̣ана̄
216. сахассато парам̣ ад̣д̣хатеййабхиккхусатам̣ тада̄ бхагавантам̣ пайирупа̄сатӣти а̄ха ‘‘паросахассанти атирекасахасса’’нти. нибба̄не куточи бхайам̣ наттхӣти куточипи ка̄ран̣ато нибба̄не бхайам̣ наттхи асан̇кхатабха̄вена саббасо кхематта̄. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘кхеман̃ча во, бхиккхаве, дхаммам̣ десесса̄ми кхемага̄минин̃ча пат̣ипада’’нтиа̄ди (сам̣. ни. 4.379-408). на куточи бхайам̣ етасмим̣ адхигатети акутобхайам̣, нибба̄нам̣. тена̄ха ‘‘нибба̄наппаттасса̄’’тиа̄ди. випассито пат̣т̣ха̄йа̄ти амха̄кам̣ бхагавато на̄мавасена исӣнам̣ саттамабха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. те хи таттха таттха сутте бахусо киттита̄. исӣнанти ва̄ паччекабуддхаса̄вакаба̄хиракаисӣнам̣ саттамо уттаро сет̣т̣хоти аттхо.
ат̣т̣хуппаттивасена̄ти ка̄ран̣асамут̣т̣ха̄навасена. тадасса ат̣т̣хуппаттим̣ вибха̄ветум̣ ‘‘сан̇гхамаджджхе’’тиа̄ди вуттам̣. пат̣ибха̄насампаннава̄ча̄йа ан̃н̃е ӣсати абхибхаватӣти ван̇гӣсо. тена̄ха ‘‘пат̣ибха̄насампатти’’нтиа̄ди.
килесуммуджджанасата̄нӣти ра̄га̄дикилеса̄нам̣ раджджанадуссана̄динайехи сависайе айонисо ут̣т̣ха̄на̄ни. йади анека̄ни сата̄ни, атха касма̄ ‘‘уммаггапатха’’нти? вуттанти а̄ха ‘‘ват̣т̣апатхатта̄ пана патха’’нти. ра̄гадосамохама̄надит̣т̣хивасена ра̄гакхила̄дӣни пан̃чакхила̄ни. вибхаджантанти вибхаджанавасена катхентам̣. вибхаджитва̄ти н̃а̄н̣ена вивечетва̄.
амате аккха̄тети амата̄вахе дхамме десите. дхаммасса пассита̄ро саччасампат̣иведхена. асам̣хӣра̄ дит̣т̣хива̄техи.
ативиджджхитва̄ти пат̣ивиджджхитва̄. атиккамабхӯтанти атиккаманат̣т̣хена бхӯтам̣. дасаддха̄нанти дасаннам̣ упад̣д̣ха̄нам̣. тена̄ха ‘‘пан̃чанна’’нти. джа̄нантена̄ти дхаммасса судуллабхатам̣ джа̄нантена.
паросахассасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. кон̣д̣ан̃н̃асуттаван̣н̣ана̄
217. евам̣гахитана̄моти ‘‘ан̃н̃а̄си вата, бхо, кон̣д̣ан̃н̃о’’ти саттху вачанам̣ нисса̄йа бхиккхӯхи ан̃н̃ехи кон̣д̣ан̃н̃ана̄макехи висесанаттхам̣ евам̣гахитана̄мо. два̄дасаннам̣ сам̣ваччхара̄нам̣ васена чирассам̣. чхаддантабхаванети чхаддантана̄гара̄джабхаванат̣т̣ха̄не. пан̃н̃ава̄ маха̄са̄вако раттан̃н̃ута̄йа. ‘‘дасасахассачаккава̄л̣е деваманусса̄нанти дасасахассачаккава̄л̣е дева̄нам̣, имасмим̣ чаккава̄л̣е деваманусса̄нан̃ча̄ти евам̣ дасасахассачаккава̄л̣е деваманусса̄на’’нти ваданти. аггантиа̄дито. таттха̄ти манда̄кинитӣре.
вассаггена̄ти вассапат̣ипа̄т̣ийа̄. танти ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃аттхерам̣. маха̄брахма̄нам̣ вийа локийаманусса̄ хара̄йанти. па̄моккхабхӯто а̄йасма̄ тхеро антарантара̄ таттха таттха джанападе васитва̄ тадануккамена манда̄кинитӣрам̣ упагато, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘иччха̄махам̣, бханте, джанападе васиту’’нти.
а̄нубха̄васампанна̄ дибба̄йука̄ те хаттхина̄га̄ти вуттам̣ ‘‘пуббе паччекабуддха̄нам̣ па̄ричарийа̄йа катапаричайа̄’’ти. тхерасса сан̃чаран̣ат̣т̣ха̄не а̄варан̣аса̄кха̄ харитва̄ апанетва̄. мукходакан̃чева дантакат̣т̣хан̃ча т̣хапетӣти сал̣аладевада̄рукат̣т̣ха̄дӣни ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гхам̣ситва̄ аггим̣ ниббаттетва̄ джа̄летва̄ таттха па̄са̄н̣акхан̣д̣а̄ни та̄петва̄ та̄ни дан̣д̣акехи ват̣т̣етва̄ тал̣а̄ка̄су удакасон̣д̣ӣсу кхипитва̄ удакасса таттабха̄вам̣ н̃атва̄ на̄галата̄дантакат̣т̣хам̣ упаненто мукходакан̃ча т̣хапети. ваттам̣ каротӣти антокут̣ийа̄ бахи ча памукхепи ан̇ган̣епи са̄кха̄бхан̇гехи саммаджджанто ваккхама̄нанайена а̄ха̄рам̣ упаненто ваттам̣ кароти.
патит̣т̣хаппама̄н̣ети кат̣иппама̄н̣е, айамева ва̄ па̄т̣хо та̄ва махантамева̄ти йа̄ва махантам̣ сетападумаванам̣, та̄ва махантамева. есева найо раттакумудавана̄дӣсу. кха̄данта̄ манусса̄. паккапайогханика̄ вийа̄ти супаккапайогханам̣ вийа. гханабха̄вена пана паккхиттакхуддамадху вийа хоти. тена̄ха ‘‘етам̣ поккхарамадху на̄ма̄’’ти. мул̣а̄ланти сетападума̄нам̣ мӯлам̣. бхисанти тесам̣йева кандам̣. екасмим̣ паббети екекасмим̣ паббантаре. па̄дагхат̣аканти дон̣асса чатубха̄го сан̣т̣ха̄нато кхуддако, тасма̄ па̄дагхат̣акаппама̄н̣анти тумбаматтам̣. сон̣д̣иа̄ва̄т̣ети кхуддакасон̣д̣ийо чева кхуддакаа̄ва̄т̣е ча.
етам̣ бходжананти йатха̄вуттам̣ нирудакапа̄йасабходжанам̣. кечи сан̃джа̄нанти йе тхера̄ вуд̣д̣хатара̄. кечи на сан̃джа̄нанти йе нава̄ ачирапаббаджита̄.
буддха̄нубуддхоти буддхасса анубуддхо. ба̄л̣хавӣрийоти чатуннам̣ саммаппадха̄на̄нам̣ васена чираничитавӣрийо. тин̣н̣ам̣ вивека̄нанти ка̄йачиттаупадхививека̄нам̣ ла̄бхӣти йоджана̄. чатассо вадати ван̇гӣсаттхеро сайам̣пат̣ибха̄нам̣, на сеса̄бхин̃н̃а̄нам̣ абха̄ватоти а̄ха ‘‘итара̄’’тиа̄ди. париса̄ саннисӣди ниссаддабха̄вена тун̣хӣ ахосӣти аттхо. ануджа̄на̄песӣти пат̣хамам̣ аттана̄ н̃а̄там̣ упат̣т̣хитам̣ аттано паринибба̄нака̄лам̣ ану паччха̄ саттха̄рам̣ джа̄на̄песӣти евам̣ еттха аттхо дат̣т̣хаббо.
танти а̄са̄л̣хипун̣н̣ама̄йа исипатане йам̣ дассанам̣, йам̣ ва̄ дуккарачарийа̄йам̣ тумха̄кам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ а̄дито дассанам̣, там̣, бханте, пат̣хамадассанам̣. онатавината̄ти хет̣т̣ха̄ упари ча оната̄ вината̄. кампетва̄ти тхокам̣ ча̄летва̄ дассанаттхам̣ еканинна̄до тесам̣ хаттхина̄га̄нан̃чева на̄гайаккхакумбхан̣д̣а̄нам̣ девата̄нан̃ча саддена. брахма̄но дева̄нам̣ адам̣сӯти самбандхо.
саджджха̄йамакам̣су паса̄данӣйесу паса̄давасена саннипатитапариса̄йа паса̄даджананаттхам̣ бхагавати никкхамитва̄ти бхагавати гандхакут̣ито никкхамитва̄. дхаратийева̄ти адут̣т̣хатам̣ патва̄ тит̣т̣хатева.
кон̣д̣ан̃н̃асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. моггалла̄насуттаван̣н̣ана̄
218. паччавеккхатӣти тесам̣ арийа̄нам̣ читтам̣ аттано н̃а̄н̣ачаккхуна̄ пати авеккхати паччавеккхати. паббатасса̄ти исигилипаббатасса. дуккхапа̄рам̣ гатанти ват̣т̣адуккхасса па̄рам̣ парийантам̣ гатам̣. саббагун̣асампаннанти саббехи буддхагун̣ехи ча са̄вакагун̣ехи ча парипун̣н̣ам̣. анека̄ка̄расампаннанти рӯпагхосалӯкхадхаммаппама̄н̣ика̄нам̣ сатта̄нам̣ техи техи а̄ка̄рехи саббесан̃ча анекехи ананта̄паримеййехи пасӣдитабба̄ка̄рехи саманна̄гатам̣. те пана а̄ка̄ра̄ йасма̄ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣а̄ буддхагун̣а̄ ева, тасма̄ а̄ха ‘‘анекехи гун̣ехи саманна̄гата’’нти.
моггалла̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
11. гаггара̄суттаван̣н̣ана̄
219. тети те девамануссе. ‘‘сарӣраван̣н̣ена̄ти сарӣре чхавиван̣н̣ена̄’’ти ваданти. сарӣраван̣н̣ена̄ти ва̄ дхаммарӯпака̄йагун̣ена. ‘‘йасаса̄’’типи па̄т̣хо, со еваттхо. вигатамалоти аббха̄махика̄дӣхи вигатӯпаккилесо. бха̄н̣у вуччати пабха̄, са̄тисайо бха̄н̣у етасса аттхӣти бха̄н̣ума̄. сӯрийоти а̄ха ‘‘а̄диччо вийа̄’’ти.
гаггара̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
12. ван̇гӣсасуттаван̣н̣ана̄
220. со кира вичаратӣти самбандхо. ‘‘йатха̄йам̣ дӣпо джамбудӣпоти джамбуна̄ пан̃н̃а̄то, ева̄хампи тена джамбуна̄ пан̃н̃а̄йисса’’нти джамбуса̄кхам̣ парихаритва̄. ва̄дам̣ катва̄ти ‘‘имасмим̣ ва̄де саче те пара̄джайо хоти, твам̣ ме да̄со хохи. саче ме пара̄джайо, ахам̣ те бхарийа̄’’ти евам̣ катикам̣ катва̄. ва̄де джайапара̄джайа̄нубха̄вена̄ти татха̄паваттите ва̄де парибба̄джакасса джайа̄нубха̄вена чева аттано пара̄джайена ча. вайам̣ а̄гамма̄ти сиппуггахан̣авайам̣ а̄гамма. виджджанти мантам̣.
ниббаттагативибха̄ванавасена чхавасӣсабха̄вам̣ дӯсети вина̄сетӣти чхавадӯсакам̣ сиппам̣, татха̄паваттам̣ мантападам̣. аттано а̄нубха̄вена̄ти нирайе ниббаттасаттасса сӣсам̣ йаттха каттхачи т̣хитам̣ буддха̄нубха̄вена а̄нетва̄ дассетва̄. кхӣн̣а̄савасса сӣсанти парамаппиччхата̄йа кан̃чипи аджа̄на̄петва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ париниббутасса кхӣн̣а̄савасса чхад̣д̣итам̣ сӣсакат̣а̄хам̣. дассесӣти аттано а̄нубха̄вена а̄нетва̄ дассеси.
‘‘тумхе, бхо готама, джа̄на̄тха̄’’ти ка̄мам̣ ван̇гӣсо ниббаттат̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа пуччхати, бхагава̄ пана анупа̄дисесанибба̄нам̣ сандха̄йа ‘‘а̄ма, ван̇гӣса…пе… гатим̣ джа̄на̄мӣ’’ти а̄ха. вуттан̃хетам̣ ‘‘нибба̄нам̣ арахато гатӣ’’ти. ван̇гӣсо сайам̣ мантабалена гатипарийа̄паннасса гатим̣ джа̄нанто бхагавантампи ‘‘айампи татха̄’’ти ман̃н̃ама̄но ‘‘мантена джа̄на̄си, бхо готама̄’’ти а̄ха. бхагава̄ аттано буддхан̃а̄н̣амева мантам̣ катва̄ дӣпенто ‘‘а̄ма, ван̇гӣса, екена мантенева джа̄на̄мӣ’’ти а̄ха. мудха̄ ева да̄таббанти амӯлико. анантарахита̄йа бхӯмийа̄ сайанам̣ тхан̣д̣иласеййа̄. а̄ди-саддена са̄йататийам̣ удакорохан̣абхӯмихаран̣а̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. со там̣…пе… арахаттам̣ па̄пун̣ӣти имина̄ ван̇гӣсаттхеро паббаджитва̄ на чирассева сукха̄йа пат̣ипада̄йа арахаттам̣ патто вийа диссати, на кхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хаббам̣, а̄йатим̣ тхеро паббаджитва̄ саматхавипассана̄су каммам̣ а̄рабхитва̄пи дуккха̄йа пат̣ипада̄йа та̄дисам̣ ка̄лам̣ вӣтина̄метва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена̄ха –
‘‘никкхантам̣ вата мам̣ сантам̣, ага̄расма̄нага̄рийам̣;
витакка̄ упадха̄ванти, пагаббха̄ кан̣хато име’’. (сам̣. ни. 1.209; тхерага̄. 1218);
а̄йасмато ван̇гӣсасса анабхирати уппанна̄ хоти, ра̄го читтам̣ ануддхам̣сети, ‘‘ка̄мара̄гена д̣айха̄ми, читтам̣ ме парид̣айхатӣ’’тиа̄ди (тхерага̄. 1232).
вимуттисукханти саббасо килесавимуттийам̣ нибба̄не ча уппаннам̣ сампатиарахаттапхаласукхам̣ пат̣исам̣ведентоти йатха̄париччхиннам̣ ка̄лам̣ пати саммадева веденто анубхаванто. кавина̄ катам̣, тато ва̄ а̄гатам̣, тасса ва̄ иданти ка̄вейам̣, тадеветтха ‘‘ка̄веййа’’нти вуттам̣. йе нийа̄магатаддаса̄ти йе бхиккхӯ арийа̄ буддха̄нам̣ са̄вака̄ пхалат̣т̣хабха̄вена нийа̄магата̄ чева маггат̣т̣хабха̄вена нийа̄мадаса̄ ча. нийа̄моти хи самматтанийа̄мо адхиппето. суа̄гамананти мама имасса саттхуно сантике а̄гаманам̣ упагаманам̣, имасмин̃ча дхаммавинайе а̄гаманам̣ паббаджанам̣ упасампада̄ сундарам̣ а̄гаманам̣. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘тиссо виджджа̄’’тиа̄ди. авуттампи га̄тха̄йа аттхато гахитамева тхерасса чхал̣абхин̃н̃абха̄вато.
ван̇гӣсасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
са̄раттхаппака̄синийа̄ сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа
ван̇гӣсасам̣йуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.