6. брахмасам̣йуттам̣

1. пат̣хамавагго

1. брахма̄йа̄чанасуттаван̣н̣ана̄

172. паривитакко удапа̄дӣти дхаммагамбхӣрата̄паччавеккхан̣ахетуко дхаммадесана̄йа аппоссукко уппаджджи. айам̣ паривитакко касма̄ удапа̄ди? каттха ча удапа̄дӣти там̣ саббам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘саббабуддха̄на’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣оти а̄чарито чева а̄чарантехи ча саммадева а̄чаритоти аттхо. етена айам̣ паривитакко саббабуддха̄нам̣ пат̣хама̄бхисамбодхийам̣ уппаджджатева̄ти айаметтха дхаммата̄ти дассети. таттха ат̣т̣хаме сатта̄хети идам̣ саттамасатта̄хато парам̣ сатта̄хаббхантаре уппаннатта̄ вуттам̣, на пана итаресам̣ вийа ат̣т̣хамасса на̄ма сатта̄хасса паваттитасса саббха̄ва̄. сапаччаггхети махаггхе. ‘‘паччаггхе’’ти ва̄ па̄т̣хо, абхинавети аттхо. селамайети муггаван̣н̣асила̄майе.

пат̣ивиддхоти сайамбхун̃а̄н̣ена ‘‘идам̣ дуккха’’нтиа̄дина̄ пат̣имукхам̣ ниббиджджханавасена патто, йа̄тха̄вато авабуддхоти аттхо. дхаммоти чатусаччадхаммо таббинимуттасса пат̣ивиджджхитаббадхаммасса абха̄вато. гамбхӣроти маха̄самуддо вийа макасатун̣д̣асӯчийа̄ ан̃н̃атра самупачитапарипаккан̃а̄н̣асамбха̄рехи ан̃н̃есам̣ н̃а̄н̣ена алаббханеййапатит̣т̣хо. тена̄ха ‘‘утта̄напат̣иккхепавачанамета’’нти. йо алаббханеййапатит̣т̣хо, со ога̄хитум̣ асаккун̣еййата̄йа сарӯпато висесато ча пасситум̣ на сакка̄ти а̄ха ‘‘гамбхӣратта̄ва дуддасо’’ти. дуккхена дат̣т̣хабботи киччхена кеначи када̄чидева дат̣т̣хаббо. йам̣ пана дат̣т̣хумева на сакка̄, тасса ога̄хетва̄ ану ану буджджханако када̄чи наттхӣти а̄ха ‘‘дуддасатта̄ва дуранубодхо’’ти. дуккхена авабуджджхитаббо авабодхасса дуккарабха̄вато. имасмим̣ т̣ха̄не ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, катамам̣ ну кхо дуккаратарам̣ ва̄ дурабхисамбхаватарам̣ ва̄’’ти (сам̣. ни. 5.1115) суттападам̣ ваттаббам̣. санта̄рамман̣ата̄йа ва̄ санто. ниббутасаббапарил̣а̄хата̄йа ниббуто. аттано паччайехи падха̄набха̄вам̣ нӣтоти ва̄ пан̣ӣто. атиттикаран̣ат̣т̣хена атаппако са̄дурасабходжанам̣ вийа. таттха ча ниродхасаччам̣ сантам̣ а̄рамман̣анти санта̄рамман̣ам̣, маггасаччам̣ сантам̣ санта̄рамман̣ан̃ча̄ти санта̄рамман̣ам̣, анупасантасабха̄ва̄нам̣ килеса̄нам̣ сан̇кха̄ра̄нан̃ча абха̄вато санто. ниббутасаббапарил̣а̄хатта̄ ниббуто. сантапан̣ӣтабха̄венева тадаттха̄йа асечанаката̄йа атаппаката̄ дат̣т̣хабба̄. тена̄ха ‘‘идам̣ двайам̣ локуттарамева сандха̄йа вутта’’нти. уттаман̃а̄н̣асса висайатта̄ на таккена авачаритаббо. тато ева нипун̣ан̃а̄н̣агочарата̄йа сан̣хасукхумасабха̄ватта̄ ча нипун̣о. ба̄ла̄нам̣ ависайатта̄ йатха̄вуттехи пан̣д̣итехи ева ведитабботи пан̣д̣итаведанӣйо. а̄лӣйанти абхирамитаббат̣т̣хена севӣйантӣти а̄лайа̄, пан̃ча ка̄магун̣а̄. а̄лайанти аллӣйанти абхираман̣авасена севантӣти а̄лайа̄, тан̣ха̄вичарита̄ни. рамантӣти ратим̣ винданти кӣл̣анти лал̣анти. а̄лайарата̄ти а̄лайанирата̄.

т̣ха̄нам̣ сандха̄йа̄ти т̣ха̄насаддам̣ сандха̄йа, аттхако пана т̣ха̄нанти ча пат̣иччасамуппа̄до ева адхиппето. тит̣т̣хати пхалам̣ тада̄йаттавуттита̄йа̄ти хи т̣ха̄нам̣, сан̇кха̄ра̄дӣнам̣ паччайабхӯта̄ авиджджа̄дайо. имесам̣ сан̇кха̄ра̄дӣнам̣ паччайа̄ идаппаччайа̄, авиджджа̄дайо. идаппаччайа̄ ева идаппаччайата̄ йатха̄ ‘‘дево ева девата̄’’. идаппаччайа̄нам̣ ва̄ авиджджа̄дӣнам̣ аттано пхалам̣ пати паччайабха̄во уппа̄данасаматтхата̄ идаппаччайата̄. тена параматтхапаччайалаккхан̣о пат̣иччасамуппа̄до дассито хоти. пат̣ичча самуппаджджати пхалам̣ етасма̄ти пат̣иччасамуппа̄до. пададвайенапи дхамма̄нам̣ паччайат̣т̣хо ева вибха̄вито. тена̄ха ‘‘сан̇кха̄ра̄дипаччайа̄нам̣ етам̣ адхивачана’’нти. сан̇кха̄ра̄дӣнам̣ паччайа̄ сан̇кха̄ра̄дипаччайа̄, авиджджа̄дайо. тесам̣ сан̇кха̄ра̄дипаччайа̄нам̣. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄йам̣ (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 2.572-573) вуттанайена ведитаббо. саббасан̇кха̄расаматхотиа̄ди саббанти саббасан̇кха̄расаматха̄диабхидхеййам̣ саббам̣ аттхато нибба̄намева. ида̄ни асса нибба̄набха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘йасма̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. танти нибба̄нам̣. а̄гамма̄ти пат̣ичча арийамаггасса а̄рамман̣апаччайахету. саммантӣти пат̣иппассаддхивӯпасамавасена самманти. татха̄ санта̄ ча сависесам̣ упасанта̄ на̄ма хонтӣти а̄ха ‘‘вӯпасаммантӣ’’ти. етена саббе сан̇кха̄ра̄ самманти еттха̄ти саббасан̇кха̄расаматхо, нибба̄нанти дассети. саббасан̇кха̄рависам̣йутте хи нибба̄не саббасан̇кха̄равӯпасамапарийа̄йо ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутто ева. сесападесупи есева найо.

упадхӣйати еттха дуккханти упадхи, кхандха̄дайо. пат̣иниссат̣т̣ха̄ти самуччхедавасена париччатта̄ хонти. сабба̄ тан̣ха̄ти ат̣т̣хасатаппабхеда̄ сабба̄пи тан̣ха̄. саббе килесара̄га̄ти ка̄мара̄гарӯпара̄га̄дибхеда̄ саббепи килесабхӯта̄ ра̄га̄, саббепи ва̄ килеса̄ идха ‘‘килесара̄га̄’’ти адхиппета̄, на лобхависеса̄ ева читтасса парил̣а̄хабха̄ва̄па̄данато. йатха̄ха ‘‘раттампи читтам̣ випарин̣атам̣, дут̣т̣хампи читтам̣ випарин̣атам̣, мӯл̣хампи читтам̣ випарин̣ата’’нти (па̄ра̄. 271). вираджджантӣти палуджджанти виккхамбханато саббасо тена висам̣йуттабха̄вато. саббам̣ дуккханти джара̄маран̣а̄дибхедам̣ саббам̣ ват̣т̣адуккхам̣. бхавена бхаванти тена тена бхавена бхавантарам̣ бхаваникантибха̄вена сам̣сиббати. пхалена ва̄ саддхим̣ каммам̣ сатан̣хассева а̄йатим̣ пунаббхавабха̄вато. тато ва̄нато никкхантам̣ таттха тасса саббасо абха̄вато. чиранисаджджа̄чирабха̄санехи пит̣т̣хиа̄гила̄йаната̄лугаласоса̄дивасена ка̄йакиламатхо чева ка̄йавихеса̄ ча ведитабба̄. са̄ ча кхо десана̄йа аттхамаджа̄нанта̄нам̣ апат̣ипаджджанта̄нан̃ча васена, джа̄нанта̄нам̣ пана пат̣ипаджджанта̄нан̃ча десана̄йа ка̄йапариссамопи саттху апариссамойева. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘на ча мам̣ дхамма̄дхикаран̣ам̣ вихесесӣ’’ти (уда̄. 10). тенева̄ха – ‘‘йа̄ аджа̄нанта̄нам̣ десана̄ на̄ма, со мама киламатхо асса̄’’ти. убхайанти читтакиламатхо читтавихеса̄ ча̄ти убхайампетам̣ буддха̄нам̣ наттхи бодхимӯле ева самуччхиннатта̄. анубрӯханам̣ сампин̣д̣анам̣. соти аписсӯти нипа̄то. вуддхиппатта̄ ва̄ аччхарийа̄ аначчхарийа̄, вуддхиаттхопи хи -ка̄ро хоти йатха̄ ‘‘асеккха̄ дхамма̄’’ти. каппа̄нам̣ сатасахассам̣ чатта̄ри ча асан̇кхйеййа̄ни садевакасса локасса дхаммасам̣вибха̄гакаран̣аттхамева па̄рамийо пӯретва̄ ида̄ни самадхигатадхаммараджджасса таттха аппоссукката̄паттидӣпаната̄ га̄тхаттхасса ча аччхарийата̄ тасса вуддхиппаттӣти ведитаббам̣. аттхадва̄рена хи га̄тха̄нам̣ аначчхарийата̄. гочара̄ ахесунти упат̣т̣хахим̣су. упат̣т̣ха̄нан̃ча витаккетаббата̄ва̄ти а̄ха ‘‘паривитаккайитаббатам̣ па̄пун̣им̣сӯ’’ти.

йади сукха̄пат̣ипада̄ва, катхам̣ киччхата̄ти а̄ха ‘‘па̄рамӣпӯран̣ака̄ле пана̄’’тиа̄ди. евама̄дӣни дуппариччаджа̄ни дентасса. ха-ити ва̄ бйаттанти етасмим̣ аттхе нипа̄то. ‘‘екам̣саттхе’’ти кечи. ха бйаттам̣, екам̣сена ва̄ алам̣ ниппайоджанам̣ евам̣ киччхена адхигатасса пака̄ситум̣ деситунти йоджана̄. халанти ва̄ аланти имина̄ сама̄наттхападам̣ ‘‘халанти вада̄мӣ’’тиа̄дӣсу вийа. ра̄гадосапхут̣т̣хехӣти пхут̣т̣хависена вийа саппена ра̄гена досена ча пхут̣т̣хехи абхибхӯтехи. ра̄гадоса̄нугатехӣти ра̄гадосехи анубандхехи.

ничча̄дӣнанти ничча̄дӣнам̣ чатуннам̣ випалла̄са̄нам̣. евам̣гатанти евам̣ аниччантиа̄дина̄ а̄ка̄рена паваттам̣ буджджхитаббам̣. ка̄мара̄гаратта̄ ча бхавара̄гаратта̄ ча нӣваран̣ехи нивутачиттата̄йа дит̣т̣хира̄гаратта̄ випарӣта̄бхинивесена на даккханти йа̄тха̄вато дхаммам̣ на пат̣ивиджджхиссанти. сабха̄вена̄ти авипарӣтасабха̄вена. евам̣ га̄ха̄петунти аниччантиа̄дина̄ сабха̄вена йа̄тха̄вато дхаммам̣ джа̄на̄петум̣. ра̄гадосапаретата̄пи несам̣ саммӯл̣хабха̄венева̄ти а̄ха ‘‘тамокхандхена а̄вут̣а̄’’ти.

дхаммадесана̄йа аппоссукката̄паттийа̄ ка̄ран̣ам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘касма̄ пана̄’’тиа̄дина̄ сайамева чоданам̣ самут̣т̣ха̄пети. ан̃н̃а̄тавесена̄ти имасса бхагавато са̄вакабха̄вӯпагаманена ан̃н̃а̄тавесена. ‘‘ан̃н̃атарата̄пасавесена̄’’ти кечи, со панасса арахатта̄дхигаманенева вигаччхеййа. тивидхам̣ ка̄ран̣ам̣ аппоссукката̄паттийа̄ пат̣ипаккхасса балавабха̄во, дхаммасса гамбхӣрата̄, таттха ча бхагавато са̄тисайам̣ га̄раванти там̣ дассетум̣ ‘‘тасса хӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха пат̣ипаккха̄ на̄ма ра̄га̄дайо килеса̄ самма̄пат̣ипаттийа̄ антара̄йакаратта̄. тесам̣ балавабха̄вато чирапарибха̄вана̄йа саттасанта̄нато дуббисодхийата̄йа те сатте маттахаттхино вийа дуббалапурисам̣ адхибхавитва̄ аджджхоттхаритва̄ анайабйасанам̣ а̄па̄дента̄ анекасатайоджана̄йа̄мавиттха̄рам̣ суничитам̣ гханасаннивесам̣ кан̣т̣акадуггампи адхисенти. дӯрапабхедадуччхеджджата̄хи дуббисодхийатам̣ пана дассетум̣ ‘‘атхасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ча анто амат̣т̣хата̄йа кан̃джийапун̣н̣а̄ ла̄бу, чирапа̄рива̄сиката̄йа таккабхарита̄ ча̄т̣и, снехатинтадуббалабха̄вена васа̄пӣтапилотика̄, теламисситата̄йа ан̃джанамаккхитахаттхо дуббисодханӣйа̄ вутта̄. хӣнӯпама̄ чета̄ рӯпапабандхабха̄вато ачирака̄ликатта̄ ча малӣната̄йа, килесасам̣килесо ева пана дуббисодханӣйатаро ана̄дика̄ликатта̄ арӯпанисситатта̄ ча. тена̄ха ‘‘атисам̣килит̣т̣ха̄’’ти.

йатха̄ ча дуббисодханӣйатарата̄йа, евам̣ гамбхӣрадуддасадуранубодха̄нампи вуттаупама̄ хӣнӯпама̄ва. гамбхӣропи дхаммо пат̣ипаккхавидхаманена н̃а̄н̣ена висадабха̄вам̣ а̄паннена супа̄кат̣о бхавеййа, пат̣ипаккхавидхаманам̣ пана самма̄пат̣ипаттипат̣ибаддхам̣, са̄ саддхаммассавана̄дхӣна̄, там̣ саттхари дхамме ча паса̄да̄йаттам̣. со гарут̣т̣ха̄нийа̄нам̣ аджджхесанахетукоти пан̣а̄лика̄йа сатта̄нам̣ дхаммасампат̣ипаттийа̄ брахма̄йа̄чана̄нимиттанти там̣ дассенто ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха.

упаккилесабхӯтам̣ аппам̣ ра̄га̄дираджам̣ етасса̄ти аппараджам̣, аппараджам̣ аккхи пан̃н̃а̄чаккху йесам̣ те там̣сабха̄ва̄ти катва̄ аппараджаккхаджа̄тика̄ти имаматтхам̣ дассенто ‘‘пан̃н̃а̄майе’’тиа̄дима̄ха. аппам̣ ра̄га̄дираджам̣ йесам̣ там̣сабха̄ва̄ аппараджаккхаджа̄тика̄ти еваметтха аттхо ведитаббо. ассаваната̄ти ‘‘сайам̣ абхин̃н̃а̄’’тиа̄дӣсу вийа каран̣е паччаттавачананти а̄ха ‘‘ассаваната̄йа̄’’ти. дасапун̃н̃акирийавасена̄ти да̄на̄дидасавидхапун̃н̃акирийаваттхӯнам̣ васена. тена̄ха ‘‘ката̄дхика̄ра̄’’тиа̄ди. папан̃часӯданийам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.282) пана ‘‘два̄дасапун̃н̃акирийавасена̄’’ти вуттам̣, там̣ да̄на̄дӣсу саран̣агамана-парахитапарин̣а̄мана̄дипаккхипанавасена вуттам̣.

ра̄га̄дималена самалехи пӯран̣а̄дӣхи чхахи саттха̄рехи саттхупат̣ин̃н̃ехи каббарачана̄васена чинта̄кавиа̄дибха̄ве т̣хатва̄ таккапарийа̄хатам̣ вӣмам̣са̄нучаритам̣ сайам̣пат̣ибха̄нам̣ чинтито. те кира буддхакола̄хала̄нуссавена сан̃джа̄такутӯхалам̣ локам̣ ван̃чента̄ кохан̃н̃е т̣хатва̄ саббан̃н̃утам̣ пат̣иджа̄нанта̄ йам̣ кан̃чи адхаммамева ‘‘дхаммо’’ти дӣпесум̣. тена̄ха ‘‘те хи пуретарам̣ уппаджджитва̄’’тиа̄ди. апа̄пуретанти етам̣ кассапасса бхагавато са̄санантарадха̄нато пабхути пихитам̣ нибба̄намаха̄два̄рам̣ арийамаггам̣ саддхаммадесана̄хаттхена апа̄пура вивара.

село паббато уччо хоти тхиро ча, на пам̣супаббато миссакапаббато ча̄ти а̄ха ‘‘селе йатха̄ паббатамуддханӣ’’ти. дхаммамайам̣ па̄са̄данти локуттарадхаммама̄ха. со хи саббасо паса̄да̄вахо, саббадхамме атиккамма аббхуггатат̣т̣хена па̄са̄дасадисо ча. пан̃н̃а̄парийа̄йо ва̄ идха дхамма-саддоти вуттам̣ ‘‘пан̃н̃а̄майа’’нти. са̄ хи аббхуггатат̣т̣хена па̄са̄доти абхидхамме а̄гата̄. татха̄ ча̄ха –

‘‘пан̃н̃а̄па̄са̄дама̄руйха, асоко сокиним̣ паджам̣;

паббатат̣т̣хова бхӯмат̣т̣хе, дхӣро ба̄ле авеккхатӣ’’ти. (дха. па. 28);

йатха̄ хӣтиа̄дӣсу йатха̄ ча паббате т̣хатва̄ андхака̄ре хет̣т̣ха̄ олокентасса пурисасса кхеттакеда̄рапа̄л̣икут̣ика̄йо таттха сайитаманусса̄ ча на пан̃н̃а̄йанти ануджджалабха̄вато, кут̣ика̄су пана аггиджа̄ла̄ пан̃н̃а̄йати самуджджалабха̄вато, евам̣ дхаммапа̄са̄дама̄руйха сатталокам̣ олокайато бхагавато н̃а̄н̣асса а̄па̄тхам̣ на̄гаччханти акатакалйа̄н̣а̄ сатта̄, н̃а̄н̣аггина̄ ануджджалабха̄вато анул̣а̄рабха̄вато ча раттим̣ кхитта̄ сара̄ вийа хонти, катакалйа̄н̣а̄ пана бхаббапуггала̄ дӯре т̣хита̄пи бхагавато а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти парипаккан̃а̄н̣аггита̄йа самуджджалабха̄вато ул̣а̄расанта̄ната̄йа химавантапаббато вийа ча̄ти евам̣ йоджана̄ ведитабба̄.

гарут̣т̣ха̄нӣйам̣ пайирупа̄ситва̄ гарутарам̣ пайоджанам̣ уддисса абхипаттхана̄ аджджхесана̄, са̄пи аттхато йа̄чана̄ва хотӣти а̄ха ‘‘аджджхесананти йа̄чана’’нти. падесависайам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ ахутва̄ буддха̄нам̣йева а̄вен̣икабха̄вато идам̣ н̃а̄н̣адвайам̣ ‘‘буддхачаккхӯ’’ти вуччатӣти а̄ха ‘‘имесан̃хи двиннам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ ‘буддхачаккхӯ’ти на̄ма’’нти. тин̣н̣ам̣ маггган̃а̄н̣а̄нанти хет̣т̣хима̄нам̣ тин̣н̣ам̣ магган̃а̄н̣а̄нам̣ ‘‘дхаммачаккхӯ’’ти на̄мам̣ чатусаччадхаммадассанаматтабха̄вато. йато та̄ни н̃а̄н̣а̄ни виджджӯпамабха̄вена вутта̄ни, аггамагган̃а̄н̣ам̣ пана н̃а̄н̣акиччасса сикха̄ппаттийа̄ дассанаматтам̣ на хотӣти ‘‘дхаммачаккхӯ’’ти на вуччати, йато там̣ ваджирӯпамабха̄вена вуттам̣. вуттанайена̄ти ‘‘аппараджаккхаджа̄тика̄’’ти еттха вуттанайена. йасма̄ мандакилеса̄ ‘‘аппараджаккха̄’’ти вутта̄, тасма̄ бахалакилеса̄ ‘‘маха̄раджаккха̄’’ти ведитабба̄. пат̣ипаккхавидхаманасаматтхата̄йа тиккха̄ни сӯра̄ни висада̄ни, вуттавипарийа̄йена мудӯни. саддха̄дайо а̄ка̄ра̄ти саддахана̄диппака̄ре вадати. сундара̄ти калйа̄н̣а̄. саммохавиноданийам̣ пана ‘‘йесам̣ а̄сайа̄дайо кот̣т̣ха̄са̄ сундара̄, те сва̄ка̄ра̄’’ти вуттам̣, там̣ има̄йа аттхаван̣н̣ана̄йа ан̃н̃адаттху сам̣сандатӣти дат̣т̣хаббам̣. ка̄ран̣ам̣ на̄ма паччайа̄ка̄ро, сачча̄ни ва̄. паралоканти сампара̄йам̣. там̣ дуккха̄вахам̣ ваджджам̣ вийа бхайато пасситаббанти вуттам̣ ‘‘паралокан̃чева ваджджан̃ча бхайато пассантӣ’’ти. сампаттибхавато ва̄ ан̃н̃атта̄ випаттибхаво паралокоти вуттам̣ ‘‘пара…пе… пассантӣ’’ти.

айам̣ панеттха па̄л̣ӣти еттха ‘‘аппараджаккха̄’’ти пада̄нам̣ аттхавибха̄ване айам̣ тасса татха̄бха̄васа̄дханапа̄л̣и. саддха̄дӣнан̃хи вимуттапарипа̄чакадхамма̄нам̣ балавабха̄во таппат̣ипаккха̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣ дуббалабха̄ве сати хоти. тесан̃ча балавабха̄во саддха̄дӣнам̣ дуббалабха̄вети вимуттипарипа̄чакадхамма̄нам̣ сависесам̣ аттхита̄наттхита̄васена аппараджаккха̄ маха̄раджаккха̄тиа̄дайо па̄л̣ийам̣ (пат̣и. ма. 1.111) вибхаджитва̄ дассита̄ ‘‘саддхо пуггало аппараджаккхо’’тиа̄дина̄. кхандха̄дайо ева луджджанапалуджджанат̣т̣хена локо сампаттибхавабхӯто локо сампаттибхавалоко, сугатисан̇кха̄то упапаттибхаво. сампатти бхавати етена̄ти сампаттисамбхавалоко, сугатисам̣ваттанийо каммабхаво. дуггатисан̇кха̄таупапаттибхава-дуггатисам̣ваттанийакаммабхава̄ випаттибхавалока-випаттисамбхавалока̄. пуна екакадука̄дивасена локам̣ вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘еко локо’’тиа̄ди вуттам̣. а̄ха̄ра̄дайо вийа хи а̄ха̄рат̣т̣хитика̄ сан̇кха̄ра̄ саббе луджджанат̣т̣хена локоти. таттха еко локо саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄ти йа̄йам̣ пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа катха̄йа саббесам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайа̄йаттавуттита̄ вутта̄, та̄йа саббо сан̇кха̄ралоко еко екавидхо пака̄рантарасса абха̄вато. две лока̄тиа̄дӣсупи имина̄ найена аттхо ведитаббо. на̄маггахан̣ена четтха нибба̄насса аггахан̣ам̣ тасса алокасабха̄ватта̄.

нану ча ‘‘а̄ха̄рат̣т̣хитика̄’’ти еттха паччайа̄йаттавуттита̄йа маггапхала̄нампи локата̄ а̄паджджатӣти? на̄паджджати, парин̃н̃еййа̄нам̣ дуккхасаччадхамма̄нам̣ идха ‘‘локо’’ти адхиппетатта̄. атха ва̄ на луджджати на палуджджатӣти йо гахито татха̄ на хоти, со локоти там̣гахан̣арахита̄нам̣ локуттара̄нам̣ наттхи локата̄. упа̄да̄на̄нам̣ а̄рамман̣абхӯта̄ кхандха̄ упа̄да̄наккхандха̄. ануродха̄диваттхубхӯта̄ ла̄бха̄дайо ат̣т̣ха локадхамма̄. даса̄йатана̄нӣти даса рӯпа̄йатана̄ни. сесам̣ сувин̃н̃еййамева. виват̣т̣аджджха̄сайасса адхиппетатта̄ тасса ча саббам̣ тебхӯмакакаммам̣ гарахитаббам̣ ваджджитаббан̃ча хутва̄ упат̣т̣ха̄тӣти вуттам̣ ‘‘саббе абхисан̇кха̄ра̄ ваджджа̄, саббе бхавага̄микамма̄ ваджджа̄’’ти. аппараджаккхата̄дӣсу пан̃часу дукесу екекасмим̣ даса даса катва̄ ‘‘пан̃н̃а̄са̄йа а̄ка̄рехи има̄ни пан̃чиндрийа̄ни джа̄на̄тӣ’’ти вуттам̣. атха ва̄ анвайато бйатирекато ча саддха̄дӣнам̣ индрийа̄нам̣ паропарийаттам̣ джа̄на̄тӣти катва̄ татха̄ вуттам̣. еттха ча аппараджаккха̄дибхабба̄дивасена а̄ваджджентасса бхагавато те сатта̄ пун̃джапун̃джа̄ва хутва̄ упат̣т̣хаханти, на екека̄.

уппала̄ни еттха сантӣти уппалинӣ. уппалагаччхопи джала̄сайопи ча. идха пана джала̄сайо адхиппетоти а̄ха ‘‘уппалаване’’ти. йа̄ни хи удакасса анто нимугга̄нева хутва̄ пусанти вад̣д̣ханти, та̄ни антонимуггапосӣни. дӣпита̄нӣти ат̣т̣хакатха̄йам̣ пака̄сита̄ни, идхева ва̄ ‘‘ан̃н̃а̄нипӣ’’тиа̄дина̄ дассита̄ни. уггхат̣итан̃н̃ӯти уггхат̣анам̣ на̄ма н̃а̄н̣уггхат̣анам̣, н̃а̄н̣ена уггхат̣итаматтенева джа̄на̄тӣти аттхо. випан̃читам̣ виттха̄ритамева аттхам̣ джа̄на̄тӣти випан̃читан̃н̃ӯ. ниддеса̄дӣхи дхамма̄бхисамайа̄йа нетабботи неййо. паджджати аттхо етена̄ти падам̣, паджджате н̃а̄йатети ва̄ падам̣, тадаттхо. падам̣ парамам̣ етасса, на сачча̄бхисамбодхоти падапарамо.

уда̄хат̣авела̄йа̄ти уда̄ха̄ре дхаммасса уддесе уда̄хат̣аматтейева. дхамма̄бхисамайоти чатусаччадхаммасса н̃а̄н̣ена саддхим̣ абхисамайо. айам̣ вуччатӣти айам̣ ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’тиа̄дина̄ найена сам̣кхиттена ма̄тика̄йа т̣хапийама̄на̄йа десана̄нуса̄рена н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ арахаттам̣ ган̣хитум̣ саматтхо пуггало ‘‘уггхат̣итан̃н̃ӯ’’ти вуччати. айам̣ вуччатӣти сам̣кхиттена ма̄тикам̣ т̣хапетва̄ виттха̄рена аттхе вибхаджийама̄не арахаттам̣ па̄пун̣итум̣ саматтхо пуггало ‘‘випан̃читан̃н̃ӯ’’ти вуччати. уддесатоти уддесахету. уддисантасса уддиса̄пентасса ва̄ти аттхо. парипуччхатоти аттхам̣ парипуччхантасса. анупуббена дхамма̄бхисамайо хотӣти ануккамена арахаттаппатти хоти. на та̄йа джа̄тийа̄ дхамма̄бхисамайо хотӣти тена аттабха̄вена маггам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ антамасо джха̄нам̣ ва̄ випассанам̣ ва̄ ниббаттетум̣ на саккоти. айам̣ вуччати падапарамоти айам̣ пуггало чхаббидхам̣ бйан̃джанападам̣ чхаббидхам̣ аттхападанти идам̣ падамева парамам̣ асса̄ти падапарамоти вуччатӣти аттхо.

ва̄сана̄ хотӣти десана̄ пхалавоха̄рена ва̄сана̄ хотӣти вутта̄. на хи ка̄чи буддха̄нам̣ десана̄ нираттхака̄. йети йе дувидхе пуггале. вибхан̇ге камма̄варан̣ена̄ти пан̃чавидхена а̄нантарийакаммена. випа̄ка̄варан̣ена̄ти ахетукапат̣исандхийа̄. йасма̄ пана духетука̄нампи арийамаггапат̣иведхо наттхи, тасма̄ духетука̄ пат̣исандхипи випа̄ка̄варан̣амева̄ти ведитабба̄. килеса̄варан̣ена̄ти нийатамиччха̄дит̣т̣хийа̄. ассаддха̄ти буддха̄дӣсу саддха̄рахита̄. аччхандика̄ти каттукамйата̄чхандарахита̄. уттаракурука̄ манусса̄ аччхандикат̣т̣ха̄нам̣ павит̣т̣ха̄. дуппан̃н̃а̄ти бхаван̇гапан̃н̃а̄йа парихӣна̄. бхаван̇гапан̃н̃а̄йа пана парипун̣н̣а̄йапи йасса бхаван̇гачаланам̣ локуттарасса паччайо на хоти, сопи дуппан̃н̃о ева на̄ма. абхабба̄ нийа̄мам̣ оккамитум̣ кусалесу дхаммесу самматтанти кусалесу дхаммесу самматтанийа̄масан̇кха̄там̣ маггам̣ оккамитум̣ адхигантум̣ абхабба̄. на камма̄варан̣ена̄тиа̄дӣни вуттавипарийа̄йена ведитабба̄ни. ра̄гачарита̄диа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ параматтхадӣпанийам̣ висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄йам̣ (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.43) вуттанайена ведитаббам̣.

нибба̄насса два̄рам̣ пависанамагго виваритва̄ т̣хапито маха̄карун̣ӯпаниссайена сайамбхун̃а̄н̣ена адхигататта̄. саддхам̣ памун̃чантӯти аттано саддхам̣ дхаммасампат̣иччханайогйам̣ катва̄ виссадждженту, саддахана̄ка̄рена нам̣ упат̣т̣хапентӯти аттхо. сукхена акиччхена паваттанӣйата̄йа суппаваттитам̣. на бха̄сим̣ на бха̄сисса̄мӣти чинтесим̣.

саттху сантикам̣ упагата̄нам̣ дева̄нам̣ брахма̄нан̃ча тасса пурато антарадха̄нам̣ на̄ма атит̣т̣хананти а̄ха ‘‘сакат̣т̣ха̄намева гато’’ти. саддхиндрийа̄ди самма̄дит̣т̣хиа̄дико дхаммо ева винеййасанта̄не паваттанат̣т̣хена чакканти дхаммачаккам̣. атха ва̄ чакканти а̄н̣а̄. дхамманти десана̄. атха ва̄ аттхадхаммато анапетатта̄ дхамман̃ча там̣ паваттанат̣т̣хена чаккан̃ча̄ти дхаммачаккам̣. дхаммена н̃а̄йена чаккантипи дхаммачаккам̣. йатха̄ха ‘‘дхамман̃ча паваттети чаккан̃ча̄ти дхаммачаккам̣, чаккан̃ча паваттети дхамман̃ча̄ти дхаммачаккам̣, дхаммена паваттетӣти дхаммачаккам̣, дхаммачарийа̄йа паваттетӣти дхаммачакка’’нтиа̄ди (пат̣и. ма. 2.40-41). паваттесӣти пат̣т̣хапеси.

брахма̄йа̄чанасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. га̄равасуттаван̣н̣ана̄

173. айам̣ витаккоти айам̣ ‘‘кинта̄хам̣ вихареййа’’нти евам̣ паваттитавитакко. ан̃н̃асминти парасмим̣. атта̄ на хотӣти хи ан̃н̃о, паро. со панеттха на йо кочи адхиппето, атха кхо гарут̣т̣ха̄нӣйо. тена̄ха ‘‘кан̃чи гарут̣т̣ха̄не ат̣т̣хапетва̄’’ти. патиссавати гаруно ‘‘а̄ма̄’’ти сампат̣иччхатӣти патиссо, на патиссоти аппатиссо. патиссайарахито гарупассайарахитоти аттхо.

садевакети авайавена виггахо самуда̄йо сама̄саттхо. садевакаггахан̣ена пан̃чака̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣ па̄рисесан̃а̄йена итаресам̣ падантарехи сан̇гахитатта̄, сама̄ракаггахан̣ена чхат̣т̣хака̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣ пачча̄саттин̃а̄йена. таттха хи ма̄ро джа̄то таннива̄сӣ ча хоти. сабрахмакавачанена брахмака̄йика̄дибрахмаггахан̣ам̣ пачча̄саттин̃а̄йенева. ‘‘сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа̄’’ти са̄санасса паччаттхикасаман̣абра̄хман̣аггахан̣ам̣. нидассанаматтан̃четам̣ апаччаттхика̄нам̣ асамитапа̄па̄нам̣ аба̄хитапа̄па̄нан̃ча саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ тенева вачанена гахитатта̄. ка̄мам̣ ‘‘садеваке’’тиа̄дивисесана̄нам̣ васена саттависайо локасаддоти вин̃н̃а̄йати тулйайогависайатта̄ тесам̣. ‘‘саломако сапаккхако’’тиа̄дӣсу пана атулйайогепи айам̣ сама̄со лаббхатӣти бйабхича̄радассанато паджа̄гахан̣анти паджа̄вачанена сатталокаггахан̣ам̣. девабха̄васа̄ман̃н̃ена ма̄рабрахмесу гахитесупи итарехи тесам̣ лаббхама̄нависесадассанаттхам̣ висум̣ гахан̣анти дассенто ‘‘ма̄ро на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. ма̄ро брахма̄нампи вичаккхукамма̄йа пахотӣти а̄ха ‘‘саббеса’’нти. упарӣти упарибха̄ве. брахма̄ти дасасахассибрахма̄нам̣ сандха̄йа̄ха. татха̄ ча̄ха ‘‘дасахи ан̇гулӣхӣ’’тиа̄ди. идха дӣгханика̄йа̄дайо вийа ба̄хирака̄нампи гантханика̄йо лаббхатӣти а̄ха ‘‘еканика̄йа̄дивасена̄’’ти.

ваттхувиджджа̄дӣти а̄ди-саддена виджджа̄т̣т̣ха̄на̄ни сан̇гахита̄ни. йатха̄сакам̣ каммакилесехи паджа̄татта̄ ниббаттатта̄ паджа̄, саттаника̄йо. тасса̄ паджа̄йа. садеваманусса̄йа̄ти ва̄ имина̄ саммутидеваггахан̣ам̣ тадавасит̣т̣хамануссалокаггахан̣ан̃ча дат̣т̣хаббам̣. евам̣ бха̄гасо локам̣ гахетва̄ йоджанам̣ дассетва̄ ида̄ни абха̄гасо локам̣ гахетва̄ йоджанам̣ дассетум̣ ‘‘апичеттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. локавасена вутта̄ни ‘‘локӣйанти еттха каммакаммапхала̄нӣ’’ти катва̄, паджа̄васена ‘‘хетупаччайехи паджа̄йатӣ’’ти катва̄. сӣласампаннатаранти еттха парипун̣н̣асампанната̄ адхиппета̄ ‘‘сампаннам̣ са̄ликеда̄ра’’нтиа̄дӣсу (джа̄. 1.14.1) вийа. тена̄ха ‘‘адхикатаранти аттхо’’ти. парипун̣н̣ампи ‘‘адхикатара’’нти ваттаббатамарахати. сесесӯти ‘‘сама̄дхисампаннатара’’нтиа̄дӣсу.

ка̄ран̣антиа̄дӣсу ка̄ран̣анти йуттим̣. аттханти авипарӣтаттхам̣. вуд̣д̣хинти абхивуд̣д̣хинимиттам̣.

имина̄ вачанена̄ти имасмим̣ сутте анантарам̣ вуттавачанена. на кевалам̣ имина̄ва, суттантарампи а̄нетва̄ пат̣иба̄хитабботи дассенто ‘‘на ме а̄чарийо аттхӣ’’тиа̄дима̄ха. еттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йа (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.162) вуттамева. саранти каран̣е етам̣ паччаттавачананти а̄ха ‘‘сарантена̄’’ти, саранти ва̄ саран̣ахетӯти аттхо.

га̄равасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. брахмадевасуттаван̣н̣ана̄

174. екакоти вивекат̣т̣хитата̄йа ниссат̣о. ган̣асан̇ган̣ика̄бха̄во тасса̄нена дӣпито, килесасан̇ган̣ика̄бха̄во пана ‘‘аппаматто’’тиа̄дӣхи пака̄сито. песитаттоти нибба̄нам̣ пати песитачитто. саммадева̄ти н̃а̄йенева. со пана йади а̄гаманато пат̣т̣ха̄йа лаббхати, ваттаббамева наттхи, атха пат̣ипада̄рамбхато пат̣т̣ха̄йа лаббхати, евампи ват̣т̣атева̄ти дассетум̣ ‘‘йатха̄ ва̄ татха̄ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. аггамагга̄дхигамена асаммохапат̣иведхасса сикха̄ппаттатта̄ маггадхаммесу вийа пхаладхаммесупи са̄тисайо асаммохоти ‘‘сайам̣ абхин̃н̃а̄’’ти вуттанти а̄ха ‘‘са̄мам̣ джа̄нитва̄’’ти. йатха̄ джа̄нана̄ панасса саччхикаран̣ам̣ аттапаччаккхакирийа̄ти ‘‘саччхикатва̄’’ти вуттанти а̄ха ‘‘паччаккхам̣ катва̄’’ти. татха̄ саччхикирийа̄ часса випассана̄пат̣ила̄бхоти ‘‘упасампаджджа̄’’ти вуттанти а̄ха ‘‘пат̣илабхитва̄’’ти. етена̄ти ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄тӣ’’тиа̄дивачанена.

джа̄ти кхӣн̣а̄ти еттха джа̄тисӣсена таббика̄раванто кхандха̄ вутта̄. пуббева кхӣн̣атта̄ти магга̄дхигаманато пагева атӣтабха̄венева кхӣн̣атта̄. таттха ана̄гатесу. ва̄йа̄ма̄бха̄ватоти авиджджама̄натта̄. ана̄гатабха̄васа̄ман̃н̃ам̣ гахетва̄ лесена вуттам̣. на паччуппанна̄ виджджама̄натта̄ти сам̣килит̣т̣ха̄ ча маггабха̄вана̄ти сийа̄ти вачанасесо. йатха̄ аджа̄тапхалатарун̣аруккхамӯле чхинне а̄йатиуппаджджана̄раха̄ни пхала̄ни чхеданапаччайа̄ ануппаджджама̄на̄ни нат̣т̣ха̄ни на̄ма хонти, евамева бха̄вана̄йа асати уппаджджана̄раха̄ килеса̄ таппаччайа̄ джа̄ти ча маггабха̄вана̄йа сати на уппаджджама̄на̄ пахӣна̄ти вуччантӣти имаматтхам̣ дассети ‘‘маггасса пана̄’’тиа̄дина̄. ануппа̄дадхамматам̣ а̄паджджанена н̃а̄н̣ена кхӣн̣ара̄гавасена.

сол̣асакиччабха̄ва̄йа̄ти сол̣асакиччата̄йа, сол̣асавидхасса ва̄ киччасса бха̄ва̄йа уппа̄дана̄йа. па̄л̣ийам̣ сапада̄нанти сапада̄нача̄ро вутто бха̄ванапум̣саканиддесена̄ти а̄ха ‘‘сапада̄нача̄ра’’нти. ануккамма̄ти анатиккамитва̄. а̄хутипин̣д̣анти джухитаббапин̣д̣ам̣, джуханавасена аггимхи паккхипитаббапа̄йа̄сапин̣д̣анти адхиппа̄йо. бхӯтабаликамманти татха̄ паккхипитва̄ баликаммакаран̣ам̣. харитупалиттанти аллагомайена катапарибхан̣д̣ам̣. ванама̄лапариккхиттанти манохара̄хи ванапуппхама̄ла̄хи париккхиттам̣. дхӯмакат̣аччхӯти дхӯмапа̄нам̣. сӣлагандханти сӣлам̣ пат̣ичча уппаннакиттигандхам̣. гха̄йама̄насса̄ти упагатам̣ ган̣хантасса.

имамха̄ т̣ха̄на̄ти имасма̄ манусса̄нам̣ васанат̣т̣ха̄на̄, маха̄патхавиталатоти адхиппа̄йо. саббахет̣т̣химоти брахмапа̄рисаджджа̄нам̣ ва̄сабрахмалокама̄ха. брахмапатхо на̄ма чатта̄ри кусаладжджха̄на̄ни брахмалокамаггабха̄вато. джӣвитапатхо на̄ма джӣвитапаваттиупа̄йабха̄вато. ‘‘бхун̃джату бхавам̣ маха̄брахма̄’’ти вачанам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ким̣ джаппасӣ’’тиа̄ди. тин̣абӣджа̄нӣти са̄литан̣д̣ула̄дӣни. гойӯсанти кхӣрам̣ джигуччханто вадати. айампи аттхо ‘‘нета̄дисо брахмабхаккхо’’ти вадантена дӣпитоти.

атидевапаттопи пан̃чакхандхӯпадхӣнам̣ аттхита̄йа килесӯпадхиа̄дӣнам̣йева вирахитабха̄во гахито. ан̃н̃атра хи бха̄вапаччайам̣ тадаттхо вин̃н̃а̄йатӣти а̄ха ‘‘атидевабха̄вам̣ патто’’ти. йасма̄ брахма̄нопи девагатипарийа̄паннатта̄ дева̄ ева, тасма̄ вуттам̣ ‘‘атибрахмабха̄вам̣ патто’’ти.

атта̄нам̣ бха̄ветва̄ти сӣла̄дӣхи гун̣ехи атта̄нам̣ вад̣д̣хетва̄ парибрӯхитва̄ т̣хито.

путхуджджана̄ таса̄ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хипаритта̄савасена та̄санато. кхӣн̣а̄сава̄ тха̄вара̄ на̄ма саббасо гатӣсу сан̃чаран̣а̄бха̄вато. татха̄ хи чатуннам̣ сачча̄нам̣ саббасо адит̣т̣хатта̄ бхавада̄йаджджасса тан̣ха̄да̄сабйасса бха̄вато екачча̄су гатӣсу сан̃чаран̣асабха̄вато секкха̄ тха̄вара̄ на хонти. бхаджама̄на̄ти бхаджа̄пийама̄на̄. тха̄варапаккхамева бхаджанти саббасет̣т̣хапаккхам̣ екантапасат̣т̣хам̣ бхаджама̄набха̄вам̣ упа̄да̄йа.

пахӣнакилесо кхӣн̣а̄саво висено. сукхам̣ а̄йати сукха̄йати, тасса ка̄ракам̣ сукха̄йатикам̣.

брахмадевасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. бакабрахмасуттаван̣н̣ана̄

175. ‘‘сассато атта̄ ча локо ча̄’’ти евам̣ паватта̄ дит̣т̣хи сассатадит̣т̣хи. саха ка̄йена̄ти саха тена брахматтабха̄вена. брахмат̣т̣ха̄нанти аттано брахмаваттхум̣. аниччам̣ ‘‘ничча’’нти вадати аниччата̄йа аттано апан̃н̃а̄йама̄натта̄. тхиранти дал̣хам̣, вина̄са̄бха̄вато са̄рабхӯтанти аттхо. уппа̄давипарин̣а̄ма̄бха̄вато сада̄ виджджама̄нам̣. кеваланти парипун̣н̣ам̣. тена̄ха ‘‘акхан̣д̣а’’нти. кеваланти ва̄ джа̄тиа̄дӣхи асаммиссам̣, вирахитанти адхиппа̄йо. уппа̄да̄дӣнам̣ абха̄вато ева ачаванадхаммам̣. кочи джа̄йанако…пе… упападжджанако ва̄ наттхи ниччабха̄вато т̣ха̄нена саддхим̣ таннива̄сӣнам̣. ниччабха̄ван̃хи со пат̣иджа̄на̄ти. тиссо джха̄набхӯмийоти дутийататийачатуттхаджджха̄набхӯмийо. чатуттхаджджха̄набхӯмивисеса̄ хи асан̃н̃асуддха̄ва̄са̄руппабхава̄. нибба̄нанти ва̄ еттха ити-саддо а̄диаттхо, на парисама̄панаттхо, тасма̄ ‘‘сабба’’нти имина̄ ‘‘асан̃н̃а…пе… бхава̄’’ти вуттам̣ сан̇ган̣ха̄ти. пат̣иба̄хатӣти сантам̣йева сама̄нам̣ аджа̄нантова ‘‘наттхӣ’’ти пат̣иккхипати. еке уттаравиха̄рава̄сино.

хет̣т̣хӯпапаттикоти хет̣т̣ха̄ бхӯмӣсу уппаннаупапаттико. ида̄ни таматтхам̣ виваритум̣ ‘‘ануппанне’’тиа̄ди вуттам̣. хет̣т̣хупапаттикам̣ катва̄ти йатха̄т̣хитабхӯмито хет̣т̣ха̄ татийаджджха̄набхӯмийам̣ упапаттиджха̄нам̣ катва̄, на упариджха̄насса вийа паттхана̄маттанти адхиппа̄йо. пат̣хамака̄лети тасмим̣ бхаве пат̣хамака̄ле. ан̃н̃а̄си а̄саннабха̄вато. убхайанти там̣ там̣ аттана̄ катакамман̃чева ниббаттат̣т̣ха̄нан̃ча̄ти убхайам̣. памусситва̄ ниббаттим̣ анупадха̄ренто.

авиджджа̄йа гатоти авиджджа̄йа саха паватто. сахайоге хи идам̣ каран̣авачанам̣. тена̄ха ‘‘саманна̄гато’’ти. ан̃н̃а̄н̣ӣти авидва̄. пан̃н̃а̄чаккхувирахато андхӣбхӯто, андхабха̄вам̣ а̄панноти аттхо. ана̄гате саддо хота̄йам̣ ‘‘ваккхатӣ’’ти йатрасаддапайогена, аттхо пана ваттама̄нака̄лико. тена̄ха ‘‘бхан̣атӣ’’ти. тена̄ха ‘‘йатра̄’’тиа̄ди.

маггачороти маггапарибундхакачоро. сантаджджийама̄ноти ‘‘авиджджа̄гато вата, бхо, бако брахма̄’’тиа̄дина̄ сантаджджийама̄но. сатим̣ лабхитва̄ти тенева сантаджджанена йонисо уммуджджитва̄ пуримаджа̄тивисайам̣ сатим̣ лабхитва̄. ниппӣл̣итука̄моти гхам̣сетука̄мо досам̣ дассетука̄мо ‘‘идам̣ пасса йа̄ван̃ча те апараддха’’нти. пун̃н̃акамма̄ти пун̃н̃ака̄рино. ведехи н̃а̄н̣ехи гататта̄ паваттатта̄. антима̄ брахмупапаттӣти саббапаччхима̄ брахмабха̄ваппатти. асма̄бхиджаппантӣти асме абхиджаппанти. а̄йуван̣н̣а̄дивасена брӯхитагун̣атта̄ брахма̄. ан̃н̃ехи маханта̄ брахма̄ маха̄брахма̄. абхибхӯти там̣ брахмалокам̣ джет̣т̣хакабха̄вена абхибхавитва̄ т̣хито. анабхибхӯтоти ан̃н̃ехи на абхибхӯто. ан̃н̃адаттхӯти екам̣савачанаметам̣. дассанавасена дасо, саббам̣ пассатӣти адхиппа̄йо. васаваттӣти саббаджанам̣ васе ваттети. иссароти локе иссаро. катта̄ нимма̄та̄ти локасса катта̄ нимма̄та̄. сет̣т̣хо саджита̄ти айам̣ локасса уттамо сам̣вибхаджита̄ ча. васӣ пита̄ бхӯтабхабйа̄нанти а̄чин̣н̣аваситта̄ васӣ, айам̣ пита̄ бхӯта̄нам̣ ниббатта̄нам̣ бхабйа̄нам̣ самбхавесӣнанти паттхенти викаттхенти пихенти ма̄ненти.

етанти випарӣтасан̃н̃а̄васена ‘‘идам̣ ниччам̣ идам̣ дхувам̣ идам̣ сассата’’нтиа̄дина̄ вуттам̣ етам̣ аппам̣ париттаканти там̣ бхагава̄ париччхиндитва̄ дассети. там̣ пана ‘‘екасмим̣ косалаке тилава̄хе вассасате вассасате екекатилуддха̄ре кайирама̄не тила̄ни париккхайам̣ гаччханти, на твева аббуде а̄йӯ’’ти евам̣ вутто аббудо, там̣васена вӣсатигун̣ам̣ нираббудо, тесам̣ нираббуда̄нам̣ васена нираббудасатасахассам̣. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато пана падуме а̄йуно вассаган̣ана̄ имасмим̣йева сам̣йутте парато а̄гамиссати. анантадассӣти анантасса н̃еййасса анавасесато дассӣ. ватасӣлаваттанти сама̄да̄навасена ватабхӯтам̣ ча̄риттасӣлавасена сама̄чин̣н̣атта̄ сӣлаваттам̣. там̣ пана екамева̄ти а̄ха ‘‘сӣламева̄’’ти.

апа̄йесӣти еттха йада̄ со пипа̄сите мануссе па̄нӣйам̣ па̄йеси, там̣ самуда̄гамато пат̣т̣ха̄йа дассетум̣ ‘‘татра̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. пуббети пуримаджа̄тийам̣. еса брахма̄ ‘‘джара̄маран̣асса антам̣ карисса̄мӣ’’ти аджджха̄сайавасена джха̄нам̣ ниббаттетва̄ брахмалоке ниббатти, со таттха нибба̄насан̃н̃ӣ ахоси. джха̄наратийа̄ вӣтина̄метӣти тада̄ тасса̄ кирийа̄йа авиччхедато паваттим̣ упа̄да̄йа ваттама̄напайого. раттандхака̄ре пурато пурато гаччхантасса сакат̣асса ануссаран̣авасена гаччханта̄нам̣ сакат̣а̄нам̣ ниваттанам̣ хотӣти ‘‘саббасакат̣а̄ни татхева ниваттитва̄’’ти вуттам̣.

каммасаджджа̄ти йуддхасаджджа̄. вилопанти вилуттабхан̣д̣ам̣. ен̣икӯласминти еттха ‘‘панихата̄йа ниччаган̇га̄йа на̄ма’’нти кечи. ‘‘ен̣имигабахулата̄йа со ган̇га̄йа тӣраппадесо ен̣икӯланти вутта’’нти апаре. ган̇геййакоти ган̇га̄саннива̄сӣ.

баддхачароти пат̣ибаддхачарийо. тена̄ха ‘‘антева̄сико’’ти. йасма̄ буддхо саббан̃н̃ӯ, тасма̄ ан̃н̃а̄си, идха майхам̣ памут̣т̣хан̃ча саббам̣ джа̄на̄сӣти адхиппа̄йо. саббам̣ брахмалокам̣ обха̄сайанто саббампимам̣ брахмалокам̣ бхагава̄ обха̄сам̣ абхибхавитва̄ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ам̣ аттано обха̄сам̣ обха̄сенто тит̣т̣хати.

бакабрахмасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. ан̃н̃атарабрахмасуттаван̣н̣ана̄

176. теджокасин̣апарикаммам̣ катва̄ти ‘‘теджокасин̣апарикаммаджджха̄нам̣ сама̄паджджисса̄мӣ’’ти читтуппа̄до еветтха теджокасин̣апарикаммам̣. на хи буддха̄нам̣ ан̃н̃есам̣ вийа таттха джха̄насама̄паджджанена парикаммапапан̃чо аттхи саббаттхева чин̣н̣авасӣбха̄васса парамуккам̣сабха̄ваппаттатта̄. тасса кира брахмуно ‘‘йатха̄хам̣ евам̣ маха̄нубха̄во ан̃н̃о наттхӣ’’ти ладдхи, йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘наттхи со саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄, йо идха а̄гаччхеййа̄’’ти. бхагава̄ тасса там̣ ладдхим̣ виссаджджетум̣ теджодха̄тум̣ сама̄паджджитва̄ тасса упари а̄ка̄се нисӣди. тена вуттам̣ ‘‘теджодха̄тум̣…пе… татха̄гатам̣ дисва̄’’ти. ат̣т̣хиведхам̣ вийам̣ виджджхитаббо ат̣т̣хиведхӣ, йатха̄ ат̣т̣хим̣ виджджхитва̄ ат̣т̣химин̃джам̣ а̄хачча тит̣т̣хати, евам̣ виджджхитабботи аттхо. айам̣ пана ат̣т̣хиведхӣ вийа ат̣т̣хиведхӣ, йатха̄ со ладдхим̣ виссаджджети, евам̣ пат̣ипаджджитабботи аттхо. сеса̄нанти маха̄кассапамаха̄каппинаануруддхаттхера̄нам̣.

ан̃н̃абрахмасарӣравима̄на̄лан̇ка̄ра̄дӣнам̣ пабха̄ти брахма̄нам̣ сарӣраппабха̄ вима̄наппабха̄ алан̇ка̄раваттха̄дӣнам̣ пабха̄ти имасмим̣ брахмалоке има̄ сабба̄ пабха̄ аттано пабхассарабха̄вена абхибхавантам̣. наттхи ме са̄ти ида̄ни ме са̄ дит̣т̣хи наттхи, ‘‘наттхи со саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄, йо идха а̄гаччхеййа̄’’ти айам̣ ладдхи наттхи. тена̄ха ‘‘татра̄сса…пе… пахӣна̄’’ти. еттха̄ти етасмим̣ сама̄гаме. йатха̄ тасса брахмуно саббасо дит̣т̣хигатам̣ вимуччати дхаммачаккху уппаджджати, евам̣ махантам̣ дхаммадесанам̣ десеси.

‘‘аджджа̄пи те, а̄вусо’’тиа̄дина̄ вуттена таттакенева. сарӯпена вутта̄ти пат̣хамена па̄дена чатассо, дутийена еканти евам̣ пан̃ча абхин̃н̃а̄ сарӯпена вутта̄. касма̄ еттха диббасотам̣ на̄гатанти? а̄ха ‘‘та̄сам̣ васена а̄гатамева̄’’ти. йена има̄ локуттара̄ абхин̃н̃а̄ адхигата̄, на тасса диббасотасампа̄данам̣ бха̄рийам̣ пат̣ипаккхавигамена сукхенева иджджханато.

ан̃н̃атарабрахмасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. брахмалокасуттаван̣н̣ана̄

177. паччекам̣ два̄раба̄ханти паччекам̣ два̄раба̄хам̣. паччека-саддо четтха а̄вуттивасена ведитаббо; ‘‘паччекам̣ паччека’’нти а̄ха ‘‘екеко екека’’нти. тесу хи еко паччекабрахма̄ гандхакут̣ийа̄ екадва̄раба̄хам̣ нисса̄йа т̣хито, апаро ан̃н̃ам̣. паччекабрахма̄ти ча екача̄рӣ брахма̄, на парисача̄рӣ брахма̄ти аттхо. самиддхи на̄ма сагге сукхупакаран̣ехи, брахма̄нан̃ча джха̄нам̣ сукхупакаран̣анти джха̄насукхена самиддхоти. сампаттийа̄ вепуллаппаттата̄ брахма̄нан̃ча абхин̃н̃а̄гун̣ехи вепуллаппаттӣти а̄ха ‘‘пхӣтоти абхин̃н̃а̄пуппхехи супуппхито’’ти. асахантоти насаханто нароченто.

сатападанти сатасаддо. рӯпавасена̄ти рӯпасаддавасена, рӯпасаддена саддхинти аттхо. татха̄ пантивасена̄ти еттха̄пи. екаччети еке мига̄рӣ, тесам̣ бйаггхӣниса̄рӯпака̄нам̣ пан̃часата̄нӣти аттхо. ‘‘касса ан̃н̃асса упат̣т̣ха̄нам̣ гамисса̄мӣ’’ти вима̄насампаттийам̣ вимхайаккхико ахан̇ка̄равасена вадати. ран̣анти нинданти етехӣти ран̣а̄, доса̄. виродхипаччайасаннипа̄те вика̄руппатти руппанам̣ рӯпасса паведхананти а̄ха ‘‘сӣта̄дӣхи ча ниччам̣ паведхита’’нти. сумедхо сундарапан̃н̃о со саттха̄ рӯпе на рамати, ким̣ пана мандапан̃н̃о рӯпе саран̣ан̃ча паведхитан̃ча апассанто рамасӣти адхиппа̄йо.

брахмалокасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. кока̄ликасуттаван̣н̣ана̄

178. пама̄н̣акара̄нам̣ ра̄га̄дӣнам̣ абха̄вато кхӣн̣а̄саво ра̄га̄дивасена на сакка̄ имам̣ пама̄тунти аппамеййо, аппамеййа̄ни ва̄ чатта̄ри арийасачча̄ни виджджхитва̄ т̣хитатта̄ памитам̣ памеййам̣ тасса като паримеййо наттхи. тена̄ха ‘‘кхӣн̣а̄саво…пе… дӣпетӣ’’ти. танти кхӣн̣а̄савам̣. паметум̣ рандхагавесӣ хутва̄ ваджджато париччхиндитум̣. йатха̄сабха̄вато тасса минане нихӣнапан̃н̃ата̄йа авакуджджапан̃н̃ам̣.

кока̄ликасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. катамодакатиссасуттаван̣н̣ана̄

179. ким̣ кусалагавесита̄йа ‘‘ким̣ кусалам̣ акусала’’нтиа̄дина̄ кинти сун̣а̄ти ета̄йа̄ти кисса ва̄ вуччати пан̃н̃а̄.

катамодакатиссасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. турӯбрахмасуттаван̣н̣ана̄

180. а̄ба̄дхо етасса аттхӣти а̄ба̄дхико. анантарасуттети ана̄гата̄нантаре сутте. вара̄коти ануггахавачанамева, на ниппарийа̄йена вуттавачанам̣. пийасӣла̄ти имина̄ етасмим̣ аттхе нируттинайена ‘‘песала̄’’ти падасиддхӣти дассети. кабараккхӣнӣти бйа̄дхибалена парибхиннаван̣н̣ата̄йа кабарабхӯта̄ни аккхӣни. йаттаканти йам̣ твам̣ бхагавато вачанам̣ ан̃н̃атха̄ кароси, таттакам̣ тайа̄ апараддхам̣, тасса пама̄н̣ам̣ наттхӣти аттхо. йасма̄ ана̄га̄мино на̄ма ка̄маччхандабйа̄па̄да̄ пахӣна̄ хонти, тван̃ча дит̣т̣хо ка̄маччхандабйа̄па̄давасена идха̄гато, тасма̄ йа̄ва те идам̣ апараддханти айамеветтха аттхо дат̣т̣хаббо.

адит̣т̣хиппаттоти аппаттадит̣т̣хинимитто. гилависо вийа висам̣ гилитва̄ т̣хито вийа. кут̣ха̄рисадиса̄ мӯлапаччхинданат̣т̣хена. уттаматтхети арахатте. кхӣн̣а̄савоти вадати сунаккхатто вийа ачелам̣ кораккхаттийам̣. йо аггаса̄вако вийа пасам̣ситаббо кхӣн̣а̄саво, там̣ ‘‘дуссӣло айа’’нти йо ва̄ вадати. самакова випа̄коти пасам̣сийанинда̄ виджджама̄нагун̣апаридхам̣санавасена паватта̄ йа̄ва маха̄са̄ваджджата̄йа кат̣укатаравипа̄ка̄, та̄ва ниндийапасам̣са̄пи маха̄са̄ваджджата̄йа самавипа̄ка̄ таттха авиджджама̄нагун̣асама̄ропанена аттано паресам̣ миччха̄пат̣ипаттихетубха̄вато пасам̣сийена тасса самабха̄вакаран̣ато ча. локепи хи айам̣ пуре саман̣ага̄райхо хоти, пагева дуппат̣ипаннадуппат̣ипанноти самам̣ каронтӣти.

сакена̄ти аттано са̄патеййена. айам̣ аппаматтако апара̄дхо дит̣т̣хадхаммикатта̄ саппатика̄ратта̄ ча тасса. айам̣ махантатаро кали катӯпачитасса сампара̄йикатта̄ аппатика̄ратта̄ ча.

‘‘нираббудо’’ти ган̣ана̄висесо екоти а̄ха ‘‘нираббудаган̣ана̄йа̄’’ти, сатасахассам̣ нираббуда̄нанти аттхо. нираббудапариган̣анам̣ пана хет̣т̣ха̄ вуттамева. йамарийагарахӣ нирайам̣ упетӣти еттха йатха̄вуттам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣ па̄катикена арийӯпава̄дина̄ вуттанти ведитаббам̣. ‘‘аггаса̄вака̄нам̣ пана гун̣амахантата̄йа татопи ативийа махантатара̄ ева̄’’ти ваданти.

турӯбрахмасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. кока̄ликасуттаван̣н̣ана̄

181. две кока̄ликана̄мака̄ бхиккхӯ, тато идха адхиппетам̣ ниддха̄ретва̄ дассетум̣ – ‘‘ко айам̣ кока̄лико’’ти? пуччха̄. суттасса ат̣т̣хуппаттим̣ дассетум̣ – ‘‘касма̄ ча упасан̇камӣ’’ти? пуччха̄. айам̣ кира̄тиа̄ди йатха̄ккамам̣ та̄сам̣ виссаджджанам̣. вивекава̄сам̣ васитука̄матта̄ аппиччхата̄йа ча ма̄ кассачи…пе… васим̣су.

паккамиссантӣти а̄гха̄там̣ уппа̄деси аттано иччха̄вигха̄танато. тхера̄ бхиккхусан̇гхасса ниййа̄дайим̣су пайуттава̄ча̄йа акататта̄ тхерехи ча адӣпитатта̄. пуббепи…пе… ман̃н̃ети имина̄ тхера̄нам̣ кохан̃н̃е т̣хитабха̄вам̣ а̄сан̇кати аван̣е ван̣ам̣ пассанто вийа, суддхе а̄да̄сатале лекхам̣ ут̣т̣ха̄пенто вийа ча.

апараджджхитва̄ти бхагавато саммукха̄ ‘‘па̄пабхиккхӯ джа̄та̄’’ти ватва̄. а̄ха ‘‘саддха̄йа а̄каро паса̄да̄вахо’’ти. паваттасаддха̄йико ва̄ти аттхоти а̄ха ‘‘саддха̄таббавачано’’ти.

пӣл̣ака̄ на̄ма ба̄хирато пат̣т̣ха̄йа ат̣т̣хим̣ бхиндати, има̄ пана пат̣хамам̣йева ат̣т̣хим̣ бхиндитва̄ уггата̄. тарун̣абелуваматтийоти тарун̣абиллапхаламаттийо. висагилитоти кхиттапахаран̣о. тан̃ча бал̣исам̣ висасаман̃н̃а̄ локе. ‘‘а̄раккхадевата̄нам̣ сутва̄’’ти падам̣ а̄нетва̄ самбандхо.

магадхарат̣т̣хе сам̣воха̄рато ма̄гадхако патто, тена. тиласакат̣ам̣ тилава̄ха̄ети вутто. паччитаббат̣т̣ха̄насса̄ти нирайадуккхена паччитаббападесасса. етам̣ ‘‘аббудо’’ти на̄мам̣.

вассаган̣ана̄ти екато пат̣т̣ха̄йа дасагун̣итам̣ аббудаа̄йумхи, тато парам̣ вӣсатигун̣ам̣ нираббуда̄дӣсу вассаган̣ана̄ ведитабба̄. саббаттха̄ти абаба̄дӣсу падумапарийоса̄несу саббесу нирайесу. есева найоти хет̣т̣химато упаримасса упаримасса вӣсатигун̣атам̣ атидисати.

кока̄ликасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пат̣хамаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. дутийавагго

1. санан̇кума̄расуттаван̣н̣ана̄

182. пора̄н̣акатта̄ти ниббаттитва̄ чирака̄латта̄. джа̄татта̄ джано, там̣ ито джането, тасмим̣. кхаттийо сет̣т̣хо локамарийа̄дапарипа̄лана̄дина̄ самма̄пат̣ипаттийам̣ сатта̄нам̣ нийоджанена бахука̄ратта̄. со хи паре татха̄ пат̣ипа̄денто сайампи таттха патит̣т̣хитойева хотӣти сет̣т̣хо вутто. пат̣ипаккхавиджджханат̣т̣хена пуббенива̄са̄дӣнам̣ видитакаран̣ат̣т̣хена виджджа̄ти. саддха̄хироттаппаба̄хусаччавӣрийасатипан̃н̃а̄ти име сатта саддхамма̄. чаранти агатапуббам̣ дисам̣ етехӣти чаран̣а̄ни, сӣла̄дайо паннараса дхамма̄.

санан̇кума̄расуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. девадаттасуттаван̣н̣ана̄

183. аппан̃н̃атте ева сиккха̄паде чхеджджага̄микаммасса кататта̄ салин̇генева ча т̣хитатта̄ ‘‘девадатто са̄санато пакканто’’ти на ваттабботи ачирапаккантети еттха ‘‘са̄санато пакканте’’ти аватва̄ ‘‘вел̣уванато гайа̄сӣсам̣ гате’’ти вуттам̣. пакататто хи бхиккхусан̇гхам̣ бхиндеййа, на апакататтоти. вал̣ава̄йа̄ти вал̣ава̄йа куччхийам̣ джа̄там̣.

девадаттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. андхакавиндасуттаван̣н̣ана̄

184. джанатанти джана̄нам̣ самӯхам̣, джанасан̃чаран̣ат̣т̣ха̄нанти аттхо. манусса̄нам̣ анупача̄рети йаттаке касана̄дикиччам̣ каронта̄нам̣ сан̃ча̄ро хоти, еттакам̣ атиккамитва̄ анупача̄ре. сам̣йоджанавиппамоккха̄ти сам̣йоджанавимоккхахету. вивекаратим̣ павивекасукхаджджха̄нам̣ алабханто. читта̄нураккхан̣аттханти пуббе мам̣ манусса̄ ‘‘аран̃н̃ава̄сена павивитто асам̣сат̣т̣хо а̄раддхавӣрийо’’ти ман̃н̃им̣су, ида̄ни га̄манте васантам̣ дисва̄ ган̣асан̇ган̣ика̄йа нивут̣т̣хоти аппаса̄дам̣ а̄паджджиссанти. йадипи ме идха абхирати наттхи, евам̣ сантепи идхева васисса̄мӣти виккхиттачиттена хутва̄ на васитаббам̣, ко аттхо читтавасам̣ гантва̄ти адхиппа̄йо. сатипат̣т̣ха̄напара̄йан̣оти сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄рато. евам̣ хисса ган̣ава̄сопи па̄сам̣со вивекава̄сена вина̄ саман̣акиччасса асиджджханато.

ват̣т̣абхайато памутто аджджха̄сайавасена̄ти адхиппа̄йо.

нисӣди таттха бхиккхӯти имина̄ саттӯпаладдхийа̄ анисситатта̄ йатха̄ручийа̄ тесам̣ нисаджджам̣ дассети. тена̄ха ‘‘имина̄’’тиа̄ди.

имина̄ ча имина̄ ча а̄ка̄рена джа̄танти на ануссавадассанаметам̣, на ануссаваггахан̣ам̣. таккахету найахету ва̄ на вада̄мӣти йоджана̄. пит̣акам̣ гантхо сампадӣйати етасса̄ти пит̣акасампада̄нам̣, гантхасса угган̣ханато тена пит̣акасса угган̣ханакабха̄вена, кеначи гантха̄нуса̄рена евам̣ на вада̄мӣти аттхо. брахмасса сет̣т̣хасса дхаммасса чарийам̣ ва̄часикам̣ паваттатӣти брахмачарийам̣, дхаммадесана̄. бха̄витена маран̣асса саббасо бха̄гена виппаха̄нена маран̣апаричча̄гӣнам̣. те ча кхӣн̣аджа̄тика̄ти а̄ха ‘‘кхӣн̣а̄сава̄на’’нти.

дасадха̄ даса̄ти дасаккхаттум̣ даса. ан̃н̃анти пан̃часата̄дхикасахассато ан̃н̃ам̣. пун̃н̃абха̄гиноти виват̣т̣анисситапун̃н̃асса бха̄гино тасса̄ десана̄йа еттака̄ сатта̄ джа̄та̄ти ган̣етум̣ ахам̣ на саккомӣти дассети. брахмадхаммадесананти брахмуна̄ вуттам̣ а̄ха.

андхакавиндасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. арун̣аватӣсуттаван̣н̣ана̄

185. абхибхӯ самбхавоти тесам̣ двиннам̣ маха̄тхера̄нам̣ на̄ма̄ни. тесам̣ вибха̄гам̣ дассетум̣ ‘‘тесӯ’’тиа̄ди вуттам̣. ете две тасса бхагавато аггаса̄вака̄ти дассети. аваджджха̄йантӣти хет̣т̣ха̄ катва̄ чинтенти. кхиййанти там̣ ла̄макато чинтетаббатам̣ па̄пенти па̄пакатам̣ каронти. виттха̄райанта̄ти тамева ла̄макато чинтетаббатам̣ вепуллам̣ па̄пента̄. саббе па̄сан̣д̣а̄ аттано аттано самайе сиддханте саббе деваманусса̄ аттано аттано самайе пат̣ила̄бхе пат̣иладдхааттхе пурисака̄рам̣ ван̣н̣айантӣти йоджана̄.

а̄рамбхавӣрийанти маччусена̄сан̇кха̄такилесадхунане а̄рамбхавӣрийам̣, йа̄ ‘‘а̄рамбхадха̄тӯ’’ти вуччати. никкамавӣрийанти косаджджапат̣ипаккхабхӯтам̣ вӣрийам̣, йа̄ ‘‘никкамадха̄тӯ’’ти вуччати. пайогам̣ каротха̄ти парам̣ парам̣ т̣ха̄нам̣ аккаманато татопи балаватарам̣ бха̄вана̄бхийогам̣ паваттетха̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘параккаматха̄’’ти. килесасена̄ на̄ма ра̄га̄дикилесасамӯхо, со маран̣апаччайабха̄вато ‘‘маччуно сена̄’’ти вуччати. тан̃хи сандха̄йа вуттам̣ ‘‘маха̄сенена маччуна̄’’ти (ма. ни. 3.272, 275, 276). кхандха̄нам̣ пат̣хама̄бхиниббатти джа̄ти, тадан̃н̃ам̣ пана тесам̣ пат̣ипа̄т̣и паваттам̣ сам̣са̄роти адхиппа̄йена̄ха ‘‘джа̄тин̃ча сам̣са̄ран̃ча̄’’ти. йасма̄ ‘‘екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо’’тиа̄дӣсу тасмим̣ тасмим̣ бхаве а̄да̄наниккхепапариччхиннакхандхаппаватти ‘‘джа̄тӣ’’ти вуччати, са̄ ева йа̄ва паринибба̄на̄ апара̄парам̣ паваттама̄но сам̣са̄ро ‘‘ито чито сам̣саран̣а’’нти катва̄, тасма̄ а̄ха ‘‘джа̄тисан̇кха̄там̣ ва̄ сам̣са̄ра’’нти. париччхеданти парийоса̄нам̣. обха̄сам̣ пхарӣти самбандхо. а̄локат̣т̣ха̄нети аттана̄ катаа̄локат̣т̣ха̄не. а̄локакиччам̣ наттхӣти андхака̄рат̣т̣ха̄не а̄локадассанам̣ вийа а̄локат̣т̣ха̄не а̄локадассанакиччам̣ наттхи. тасма̄ тесам̣ сатта̄нам̣ ‘‘ким̣ а̄локо айам̣, касса ну кхо айам̣ а̄локо’’ти? вичинанта̄нам̣ чинтента̄нам̣. саббети сахассилокадха̄туйам̣ саббе деваманусса̄. осат̣а̄йа париса̄йа̄ти дхаммассаванаттхам̣ саббосат̣а̄йа паричитапариччхинна̄йа париса̄йа. саддам̣ сун̣им̣сӯти на кевалам̣ саддамева сун̣им̣су, атха кхо аттхопӣти йатха̄дхиппето тесам̣ пакатисаванупача̄ре вийа па̄кат̣о ахоси, тисахассилокадха̄тум̣ вин̃н̃а̄песӣти.

арун̣аватӣсуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. паринибба̄насуттаван̣н̣ана̄

186. евам̣ там̣ кусина̄ра̄йа хотӣти йатха̄ ануродхапурасса тхӯпа̄ра̄мо даккхин̣апаччхимадиса̄йам̣, евам̣ там̣ уййа̄нам̣ кусина̄ра̄йа даккхин̣апаччхимадиса̄йам̣ хоти. тасма̄ти йасма̄ нагарам̣ пависитука̄ма̄ уййа̄нато упечча ваттанти гаччханти етена̄ти упаваттананти вуччати, тасма̄. танти са̄лапантибха̄вена т̣хитам̣ са̄лаванам̣. антарена̄ти вемаджджхе. аппамаджджанам̣ аппама̄до, со пана аттхато н̃а̄н̣ӯпасам̣хита̄ сати. йасма̄ таттха сатийа̄ бйа̄па̄ро са̄тисайо, тасма̄ ‘‘сатиавиппава̄сена̄’’ти вуттам̣. аппама̄дападейева паккхипитва̄ абха̄си аттхато тасса сакаласса буддхавачанасса сан̇ган̣ханато.

джха̄на̄дӣсу читте ча парамуккам̣сагатавасӣбха̄вата̄йа ‘‘еттаке ка̄ле еттака̄ сама̄паттийо сама̄паджджитва̄ паринибба̄йисса̄мӣ’’ти ка̄лапариччхедам̣ катва̄ сама̄паттисама̄паджджанам̣ паринибба̄напарикамманти адхиппетам̣. тхероти ануруддхаттхеро.

айампи ча̄ти йатха̄вуттапан̃часат̣т̣хийа̄ джха̄на̄нам̣ сама̄паннакатха̄пи сан̇кхепакатха̄ ева. касма̄? йасма̄ бхагава̄ тада̄ девасикам̣ вал̣ан̃джанасама̄паттийо сабба̄пи апариха̄петва̄ сама̄паджджи ева̄ти дассенто ‘‘нибба̄напурам̣ пависанто’’тиа̄дима̄ха. чатувӣсати…пе… пависитва̄ти еттха кечи та̄ва а̄ху ‘‘бхагава̄ девасикам̣ два̄дасакот̣исатасахассаккхаттум̣ маха̄карун̣а̄сама̄паттим̣ сама̄паджджати, два̄дасакот̣исатасахассаккхаттумева пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджати, тасма̄ тада̄пи чатувӣсатикот̣исатасахассасан̇кха̄ сама̄паттийо сама̄паджджати. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ ‘татха̄гатам̣, бхиккхаве, арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ две витакка̄ бахулам̣ самуда̄чаранти кхемо ча витакко павивеко ча витакко’ти (итиву. 38). кхемо хи витакко бхагавато маха̄карун̣а̄сама̄паттим̣ пӯретва̄ т̣хито, павивекавитакко арахаттапхаласама̄паттим̣. буддха̄нам̣ хи бхаван̇гапарива̄со лахуко маттхакаппатто сама̄паттӣсу васӣбха̄во, тасма̄ сама̄паджджанавут̣т̣ха̄на̄ни катипайачиттаккхан̣ехева иджджханти. пан̃ча рӯпа̄вачарасама̄паттийо чатассо арӯпасама̄паттийо аппаман̃н̃а̄сама̄паттийа̄ саддхим̣ ниродхасама̄патти арахаттапхаласама̄патти ча̄ти два̄дасета̄ сама̄паттийо бхагава̄ паччекам̣ дивасе дивасе кот̣исатасахассаккхаттум̣ пуребхаттам̣ сама̄паджджати, татха̄ паччха̄бхаттанти евам̣ чатувӣсатикот̣исатасахассасан̇кха̄ девасикам̣ вал̣ан̃джанакакасин̣асама̄паттийо’’ти.

апаре пана̄ху ‘‘йам̣ там̣ бхагавата̄ абхисамбодхидивасе паччхимайа̄ме пат̣иччасамуппа̄дан̇гамукхена пат̣иломанайена джара̄маран̣ато пат̣т̣ха̄йа н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ анупададхаммавипассанам̣ а̄рабхантена йатха̄ на̄ма пурисо сувидуггам̣ маха̄гаханам̣ маха̄ванам̣ чхинданто антарантара̄ ниса̄насила̄йам̣ пхарасум̣ ниситам̣ кароти, евамевам̣ ниса̄насила̄садисийо сама̄паттийо антарантара̄ сама̄паджджитва̄ н̃а̄н̣асса тиккхависадабха̄вам̣ сампа̄детум̣ ануломапат̣иломато паччекам̣ пат̣иччасамуппа̄дан̇гесу лаккхакот̣исама̄паттисама̄паджджанавасена саммасанан̃а̄н̣ам̣ паваттети, тадануса̄рена бхагава̄ буддхабхӯтопи ануломапат̣иломато пат̣иччасамуппа̄дан̇гамукхена випассана̄васена дивасе дивасе лаккхакот̣ипхаласама̄паттийо сама̄паджджати, там̣ сандха̄йа вуттам̣, ‘чатувӣсатикот̣исатасахассасан̇кха̄ сама̄паттийо пависитва̄’’’ти.

има̄ни двепи саманантара̄нева паччавеккхан̣а̄йапи йебхуййена на̄нантарийаката̄йа джха̄напаккхикабха̄вато. йасма̄ саббапаччхимам̣ бхаван̇гачиттам̣ тато тато чаванато ‘‘чутӣ’’ти вуччати, тасма̄ на кевалам̣ айамева бхагава̄, атха кхо саббепи сатта̄ бхаван̇гачиттенева чавантӣти дассетум̣ ‘‘йе хи кечӣ’’тиа̄ди вуттам̣. дуккхасаччена̄ти дуккхасаччапарийа̄паннена чутичиттена ка̄лам̣ ка̄лакирийам̣ каронти па̄пун̣анти, ка̄лагаманато ва̄ каронти печча̄ти.

пат̣ибха̄гапуггалавирахито сӣла̄дигун̣ехи асадисата̄йа садисапуггаларахито. сан̇кха̄ра̄ вӯпасамманти еттха̄ти вӯпасамоти евам̣ сан̇кха̄там̣ н̃а̄там̣ катхитам̣ нибба̄намева сукханти. ломахам̣санакоти лома̄нам̣ хат̣т̣хабха̄ва̄па̄дано. бхим̣санакоти авӣтара̄га̄нам̣ бхайаджанако а̄си ахоси. сабба̄ка̄раварагун̣ӯпетети саббехи а̄ка̄раварехи уттамака̄ран̣ехи сӣла̄дигун̣ехи саманна̄гате. асан̇кут̣итена̄ти акут̣итена виппха̄рика̄бха̄вато. сувикаситенева̄ти пӣтисоманассайогато сут̣т̣ху викаситена. веданам̣ адхива̄сеси сабха̄васамудайа̄дито сут̣т̣ху пан̃н̃а̄татта̄. ана̄варан̣авимоккхо саббасо ниббидабха̄во. тена̄ха ‘‘апан̃н̃аттибха̄вӯпагамо’’ти. паджджотанибба̄насадисоти падӣпасса нибба̄насадисо таттха вилӣйитва̄ ават̣т̣ха̄на̄бха̄вато.

паринибба̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дутийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

са̄раттхаппака̄синийа̄ сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа

брахмасам̣йуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.