3. татийавагго

1. пуггаласуттаван̣н̣ана̄

132. ‘‘нӣче куле пачча̄джа̄то’’тиа̄ди аппака̄санабха̄вена таматӣти тамо, тена тамена йуттоти тамо пуггало вуччати, там̣йогато пуггаласса таббоха̄ро йатха̄ ‘‘маччхерайогато маччхеро’’ти. тасма̄ тамоти аппака̄санабха̄вена тамо тамабхӯто андхака̄ро вийа джа̄то, андхака̄раттам̣ ва̄ паттоти аттхо. вутталаккхан̣ам̣ тамамева парампарато айанам̣ гати нит̣т̣ха̄ етасса̄ти тамапара̄йан̣о, тамапара̄йан̣атам̣ ва̄ паттоти аттхо. н̃а̄йенапи тамаггахан̣ена кхандхатамова катхито, на андхака̄ратамо. кхандхатамоти ча сампаттирахита̄ кхандхапаваттийева дат̣т̣хабба̄. ‘‘учче куле пачча̄джа̄то’’тиа̄ди пака̄санабха̄вена джотетӣти джоти, тена джотина̄ йуттотиа̄ди саббам̣ таме вуттанайенева ведитаббам̣. итаре двети джотитамапара̄йан̣о джотиджотипара̄йан̣оти итаре две пуггале.

вен̣уветта̄дикехи пел̣а̄дика̄рака̄ вилӣвака̄рака̄. мигамаччха̄дӣнам̣ ниса̄данато неса̄да̄, ма̄гавикамаччхабандха̄дайо. ратхесу чаммена хананакаран̣ато ратхака̄ра̄ чаммака̄ра̄ вутта̄. ‘‘пу’’ ити карӣсасса на̄мам̣, там̣ кусенти апанентӣти пуккуса̄, пуппхачхад̣д̣ака̄. дуббан̣н̣оти вирӯпо. окот̣имакоти а̄роха̄бха̄вена хет̣т̣химакот̣ико, рассака̄йоти аттхо. тена̄ха ‘‘лакун̣д̣ако’’ти. лаку вийа гхат̣ика̄ вийа д̣ети паваттатӣти хи лакун̣д̣ако, рассо. кан̣ати нимӣлатӣти ка̄н̣о. там̣ панасса нимӣланам̣ екена аккхина̄ двӣхипи ва̄ти а̄ха ‘‘екаккхика̄н̣о ва̄ убхайаккхика̄н̣о ва̄’’ти. кун̣анам̣ кун̣о, хаттхавекаллам̣, со етасса аттхӣти кун̣ӣ. кхан̃джо вуччати па̄давикало. хет̣т̣химака̄йасан̇кха̄то сарӣрасса паккхо падесо хато асса̄ти паккхахато. тена̄ха ‘‘пӣт̣хасампӣ’’ти. падӣпе падӣпане етаббам̣ нетаббанти падӣпеййам̣, телакапалла̄диупакаран̣ам̣. вуттанти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣.

а̄гаманавипаттӣти а̄гаманат̣т̣ха̄навасена випатти а̄гамо еттха̄ти катва̄. пуббуппаннапаччайавипаттӣти пат̣хамуппаннапаччайавасена випатти. чан̣д̣а̄ла̄дисабха̄ва̄ хисса ма̄та̄питаро пат̣хамуппаннапаччайа̄, пат̣хамуппаттийа̄ ва̄ паччайа̄, техевасса випатти ева, на сампатти. паваттапаччайавипаттӣти паватте сукхапаччайавипатти. та̄дисе нихӣнакуле уппаннопи кочи вибхавасампанно сийа̄, айам̣ пана дуггато дурӯпо хоти. а̄джӣвупа̄йавипаттӣти а̄джӣванупа̄йавасена випатти. сукхена хи джӣвикам̣ паваттетум̣ упа̄йабхӯта̄ хаттхисиппа̄дайо имасса наттхи, пуппхачхад̣д̣акасила̄кот̣т̣ана̄дикаммам̣ пана катва̄ джӣвикам̣ паваттети. тена̄ха ‘‘касиравуттике’’ти. аттабха̄вавипаттӣти упадхивипатти. дуккхака̄ран̣асама̄йоготи ка̄йикачетасикадуккхуппаттийа̄ паччайасамодха̄нам̣. сукхака̄ран̣авипаттӣти сукхапаччайапариха̄ни. упабхогавипаттӣти упабхогасукхасса вина̄со анупаладдхи. джоти чева джотипара̄йан̣абха̄во ча суккапаккхо.

дасахи аккосаваттхӯхӣти лаккхан̣авачанам̣ етам̣ йатха̄ ‘‘йади ме бйа̄дхита̄ хонти, да̄таббамидамосадха’’нти, тасма̄ дасахи аккосаваттхӯхи, таттха ва̄ йена кеначи парибха̄сатӣти аттхо. екаггачиттоти да̄нам̣ да̄тум̣ апеккхитата̄йа сама̄хитачитто.

пуггаласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. аййика̄суттаван̣н̣ана̄

133. джара̄джин̣н̣а̄ти джара̄йа джин̣н̣а̄. тена па̄кат̣аджара̄йа маттхакаппаттима̄ха. вайовуд̣д̣ха̄ти вайаса̄ вуд̣д̣ха̄. тена паччхимавайасса осаккасампаваттим̣ вадати. джа̄тимахаллика̄ти джа̄тимахаттагата̄. чирака̄лам̣ атикканта̄ти две тайо ра̄джапариват̣т̣е вӣтиватта̄. вайо-саддо са̄дха̄ран̣авачанопи джин̣н̣асаддасаннидха̄нато оса̄навайам̣ ева вадатӣти а̄ха ‘‘паччхимавайам̣ сампатта̄’’ти. аййика̄ти ма̄та̄махим̣ сандха̄йа вадати. хаттхӣ ева ратанабхӯто хаттхиратананти а̄ха ‘‘сатасахассаггханакена̄’’тиа̄ди. сабба̄ни та̄нӣти кумбхака̄рабха̄джана̄ни, техи саддхим̣ саттасанта̄насса пама̄н̣ам̣ дассенто ‘‘тесу хӣ’’тиа̄дима̄ха, там̣ сувин̃н̃еййамева.

аййика̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. иссаттасуттаван̣н̣ана̄

135. ат̣т̣хуппаттикоти еттха ка̄ асса ат̣т̣хуппатти? титтхийа̄нам̣ бхагавато бхиккхусан̇гхасса ча ала̄бха̄йа айаса̄йа парисакканам̣. там̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘бхагавато кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. йатха̄ там̣ саббадиса̄су йамакамаха̄мегхо ут̣т̣хахитва̄ маха̄огхам̣ вийа сабба̄ па̄рамийо ‘‘имасмим̣йева аттабха̄ве випа̄кам̣ дасса̄ма̄’’ти сампин̣д̣ита̄ вийа ла̄бхасакка̄рамахогхам̣ ниббаттайим̣су. тато тато аннапа̄найа̄наваттхама̄ла̄гандхавилепана̄дихаттха̄ кхаттийабра̄хман̣а̄дайо а̄гантва̄ – ‘‘кахам̣ бхагава̄, кахам̣ девадево нара̄сабхо локана̄тхо’’ти бхагавантам̣ парийесанти, сакат̣асатехипи паччайе а̄харитва̄ ока̄сам̣ алабхама̄на̄ саманта̄ га̄вутаппама̄н̣ампи сакат̣адхурена сакат̣адхурам̣ а̄хачча тит̣т̣ханти чева ануваттанти ча андхакавиндабра̄хман̣а̄дайо вийа. саббам̣ кхандхаке (маха̄ва. 282) тесу тесу суттесу ча а̄гатанайена ведитаббам̣. йатха̄ ча бхагавато, евам̣ бхиккхусан̇гхассапи. вуттампи – ‘‘тена кхо пана самайена бхагава̄ саккато хоти гарукато ма̄нито пӯджито апачито ла̄бхӣ чӣвара…пе… париккха̄ра̄нам̣, бхиккхусан̇гхопи кхо’’тиа̄ди (уда̄. 38), татха̄ ‘‘йа̄вата̄ кхо, чунда, етарахи сан̇гхо ва̄ ган̣о ва̄ локе уппанно, на̄хам̣, чунда, ан̃н̃ам̣ екам̣ сан̇гхампи екам̣ ган̣ампи саманупасса̄ми евам̣ ла̄бхаггайасаггаппаттам̣, йатхарива̄йам̣, чунда, бхиккхусан̇гхо’’ти (дӣ. ни. 3.176). еванти ида̄ни вуччама̄на̄ка̄рена. ниджджхаттинти сан̃н̃аттим̣. нанти катхам̣.

евам̣ пуччхитум̣ айуттам̣ титтхийа̄нам̣ катха̄ маха̄джанасаннипа̄те ниййа̄тита̄ хотӣти. тасмим̣ да̄таббам̣, читтаппаса̄даматтена дентепи хи пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хати. а̄рочитам̣ аттаноти адхиппа̄йо. бхагава̄ти саттху а̄мантанам̣. читтам̣ на̄ма йатха̄паччайам̣ паваттама̄нам̣ ниган̣т̣ха̄…пе… пасӣдати пасаннасса̄ти адхиппа̄йо. пуббе ависесато деййадхаммасса да̄таббат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма пуччхитам̣, ида̄ни тасса махаппхалабха̄вакаро даккхин̣еййависесоти а̄ха ‘‘ан̃н̃ам̣ тайа̄ пат̣хамам̣ пуччхитам̣, ан̃н̃ам̣ паччха̄’’ти. саллаккхехи етам̣. паччхимам̣ пуримена саддхим̣ а̄нехӣти адхиппа̄йо. пуччхитасса на̄ма пан̃хасса катханам̣ майхамева бха̄ро. самупабйӯл̣хоти екато сена̄йа ра̄сивасена сампин̣д̣итоти аттхо. тена̄ха ‘‘ра̄сибхӯто’’ти. асиккхитоти саттат̣т̣хасам̣ваччхара̄ни дханусиппена сиккхито. дханусиппам̣ сиккхитва̄пи кочи катахаттхо на хоти, айам̣ пана асиккхито на катахаттхо, пон̇кха̄нупон̇кхабха̄войева бйа̄мамут̣т̣хибандхо. тин̣апун̃джаматтика̄пун̃джа̄дӣсӯти а̄ди-саддена пам̣супун̃джава̄лукапун̃джаса̄рапхалакаайогхана̄дике сан̇ган̣ха̄ти. акатапаричайоти тесам̣ сантика̄ виджджханат̣т̣хена акатапаричайо. ра̄джара̄джамаха̄матта̄дике упечча асанам̣ упа̄санам̣, на катам̣ упа̄санам̣ етена̄ти акатӯпа̄сано. асиккхитата̄дина̄ бхӣрубха̄вена ва̄ ка̄йасса чхамбханам̣ сан̇кампанам̣ утта̄со етасса аттхӣти чхамбхӣти а̄ха ‘‘паведхитака̄йо’’ти.

даккхин̣еййата̄йа адхиппетатта̄ ‘‘арахаттамаггена ка̄маччхандо пахӣно хотӣ’’ти а̄ха. аччантаппаха̄насса иччхитатта̄ татийенева куккуччам̣ пахӣнам̣ хоти пат̣игхасампайогам̣. асеккхасса айанти асеккхам̣, сӣлаккхандхо. тайидам̣ на аггапхалам̣ сӣламева адхиппетам̣, атха кхо йам̣ кин̃чи асеккхасанта̄не паваттам̣ сӣлам̣, локуттаро ева на адхиппето сиккха̄йа джа̄татта̄, евам̣ вимуттиккхандхопӣти. секкхасса есоти ва̄, апарийоситасиккхатта̄ сайамева сиккхатӣти ва̄ секкхо, чатӯсу маггесу хет̣т̣химесу ча тӣсу пхалесу сӣлаккхандхо. упари сиккхитабба̄бха̄вато асеккхо. вуд̣д̣хиппатто секкхоти асеккхо. аггапхалабхӯто сӣлаккхандхо вуччеййа, ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана випассакасса сӣласса адхиппетатта̄ татха̄ аттхо вутто. саббаттха̄ти ‘‘асеккхена̄’’тиа̄дӣсу. еттха ча йатха̄ сӣласама̄дхипан̃н̃а̄ккхандха̄ миссака̄ адхиппета̄, евам̣ вимуттиккхандха̄пӣти тадан̇гавимуттиа̄дайопи ведитабба̄, на пат̣иппассаддхивимутти ева.

йена сиппена исса̄со хоти, там̣ иссаттанти а̄ха ‘‘усусиппа’’нти. йасса̄ ва̄йодха̄туйа̄ васена сарӣрам̣ сан̃джа̄татха̄мам̣ хоти, там̣ балапаччайам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘балам̣ на̄ма ва̄йодха̄тӯ’’ти. самаппаваттито хи висамаппаваттинива̄ракадха̄ту балам̣ на̄ма, тена тато ан̃н̃ам̣ баларӯпам̣ на̄ма наттхи.

йасма̄ араха̄ ева екантато сорато, тасса бха̄во сораччанти а̄ха ‘‘сораччанти арахатта’’нти. ете двети кханти сораччанти ете две дхамма̄. па̄нӣйам̣ пиванти еттха̄ти папа̄, йо кочи джала̄сайо йам̣ кин̃чи па̄нӣйат̣т̣ха̄нанти а̄ха ‘‘чатурассапоккхаран̣ӣа̄дӣнӣ’’ти. удакавикӯла̄дӣсу каманти атиккаманти етехӣти сан̇камана̄ни, сетуа̄дӣни. сетукаран̣айуттат̣т̣ха̄не сетум̣, чан̇каманакаран̣айуттат̣т̣ха̄не чан̇каманам̣, маггакаран̣айуттат̣т̣ха̄не маггам̣ кареййа̄ти айаметтха адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘пан̣н̣а̄са̄’’тиа̄ди.

бхиккха̄ча̄раваттанти арийа̄нам̣ хитам̣ ваттапат̣ипаттим̣. дентопӣти пи-саддена акхӣн̣а̄савасса дентопӣти имаматтхам̣ дассети йасса кассачипи дентенапи каммапхалам̣ саддахитва̄ виппасанначиттенева да̄таббатта̄. тханайанти идам̣ тасса маха̄мегхабха̄вадассанам̣, йо хи маха̄вассам̣ вассати, со гаджджанто виджджумма̄лам̣ виссадждженто павассати. абхисан̇кхаритва̄ самодха̄нетва̄ти кха̄данӣйасса вивидхаджа̄тийа̄ни сампин̣д̣етва̄. тена̄ха ‘‘ра̄сим̣ катва̄’’ти.

пакиран̣ам̣ на̄ма викиран̣ампи хоти анекаттхатта̄ дха̄тӯнанти а̄ха ‘‘викиратӣ’’ти. пакиранто вийа ва̄ да̄нам̣ детӣти имина̄ гун̣акхеттамева апарийеситва̄ карун̣а̄кхеттепи маха̄да̄нам̣ паваттетӣти дассети. тена ‘‘пакиретӣ’’ти вадантена бхагавата̄ ат̣т̣хуппаттийам̣ а̄гататиттхийава̄дена аппат̣иседхитата̄пи дӣпита̄ хоти. пун̃н̃адха̄ра̄ти пун̃н̃амайадха̄ра̄ пун̃н̃а̄бхисанда̄. синехайантӣти тхӯладха̄ренапи синехена синиддхам̣ каронтӣ. киледайантӣти аллабха̄вам̣ па̄пайантӣ. йатха̄йам̣ пун̃н̃адха̄ра̄ да̄та̄рам̣ анто синехети пӯрети абхисандети, евам̣ пат̣игга̄хака̄нампи анто синехети пӯрети абхисандети. тенева̄ха ‘‘дадам̣ пийо хоти бхаджанти нам̣ бахӯ’’тиа̄ди (а. ни. 5.34) евам̣ сантепи ‘‘да̄та̄рам̣ абхивассатӣ’’ти вуттатта̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ да̄йакавасенева ‘‘синехетӣ’’ти вуттам̣, йасма̄ ва̄ пат̣игга̄хакасса синехуппатти а̄мисаниссита̄ти да̄йакавасенева вуттам̣.

иссаттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. паббатӯпамасуттаван̣н̣ана̄

136. кхаттийа̄ти абхисекаппатта̄. иссарийамадо ка̄магедхо. патхавиман̣д̣аласса махантата̄ там̣нива̄синам̣ ануйантата̄ти саббамидам̣ йатхиччхитасса ра̄джакиччасса сукхена самиджджханасса ка̄ран̣акиттанам̣. йа̄дисе ра̄джакичче уссуккам̣ а̄панно, там̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘еса кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. антарагамана̄нӣти тин̣н̣ам̣ нирантарагамана̄нам̣ антарантара̄ гамана̄ни. чора̄ чинтайим̣сӯти еко антарабхогико ра̄джа̄пара̄дхико пан̃часатамануссапарива̄ро чорийам̣ каронто вичарати, те сандха̄йа вуттам̣.

‘‘айуттам̣ те ката’’нти сача̄хам̣ ваккха̄мӣти йоджана̄. дхуравиха̄рети ратхасса дхурам̣ вийа нагарасса дхурабхӯте виха̄ре. сантхамбхитунти висса̄сабха̄вена упат̣т̣ха̄тум̣. саддха̄йикоти саддха̄йа айитаббо, саддхеййоти аттхо. тена̄ха ‘‘саддха̄таббо’’ти. паччайикоти паттийа̄йитаббо. аббхасамам̣ путхулабха̄вена. ниппотхентоти ниммадденто. сан̣хакаран̣ӣйам̣ атисан̣хам̣ писанто нисадапото вийа писанто.

дхаммачарийа̄тиа̄диттампи сӣсам̣ челан̃ча аджджхупеккхитва̄ самма̄пат̣ипатти ева ка̄табба̄ тасса̄ ева паралоке патит̣т̣ха̄бха̄вато. а̄чиккха̄мӣти катхеми, катхенто ча йатха̄ таматтхам̣ саммадева ра̄джа̄ джа̄на̄ти, евам̣ джа̄на̄пемӣти. ниппхатти йуддхена ка̄таббааттхасиддхи. висиноти бандхати йатха̄дхиппетам̣ читтам̣ етена̄ти висайо, саматтхабха̄во. мантасампанна̄ти сампаннара̄джаманта̄. маха̄амачча̄ти махосадха̄дисадиса̄ нӣтисаттхачхека̄ амаччапуриса̄. упала̄петунти паресам̣ антаре виродхаттхам̣ сан̇ган̣хитум̣.

двейева паббата̄ти паббатасадиса̄ двейева гахита̄. ра̄джова̄дети ра̄джова̄дасутте. а̄гата̄ва таттантийа̄ анурӯпаттхам̣. вилумпама̄на̄ти ити-саддо а̄диаттхо. випаттӣти бхогапариха̄на̄дивина̄со. хаттхийуддха̄дӣхи джара̄маран̣ам̣ джинитум̣ на сакка̄ саттасса ависайабха̄вато. йена пана джинитум̣ сакка̄, там̣ дассенто бхагава̄ ‘‘буддхе…пе… нивесайе’’ти а̄ха. ратанаттайе хи саддха̄ нивит̣т̣ха̄ мӯладжа̄та̄ патит̣т̣хита̄ екантато джара̄маран̣авиджайа̄йа хоти. тена̄ха ‘‘тасма̄ саддха’’нти.

паббатӯпамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

татийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

са̄раттхаппака̄синийа̄ сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа

косаласам̣йуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.